CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

BAYRAK VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 42771/98)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

12 Ocak 2006

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 42771/98 baꢀvuru no’lu davanın nedeni, Türk

vatandaꢀları Teybet Bayrak, Mehmet Hayri Bayrak, Cemal Bayrak, Ali Bayrak, Kemal

ꢁimꢀek, Arjiyan Bayrak, Rabia Bayrak, Adalet Bayrak, Yıldız Bayrak, Semra ꢁimꢀek,

Medya, ꢁirin ꢁimꢀek, Emine ꢁimꢀek ve Fevziye ꢁimꢀek’in (Baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan

Hakları Komisyonu’na (Komisyon) 15 Haziran 1998 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) eski 25. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlardan beꢀi (Teybet, Rabia, Cemal, Ali ve Adalet Bayrak) adli yardımdan

faydalanmıꢀtır. Baꢀvuranlar, Ankara Barosu avukatlarından M. Ayhan tarafından temsil

edilmektedirler.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar, hiç bir örgüt tarafından üstlenilmeyen bir saldırının ardından 23 Eylül

1993 tarihinde ölen Abdülkadir Bayrak (A.B.) ve Medeni ꢁimꢀek’in (M.ꢁ.) yakın

akrabalarıdır.

A. Olayın meydana geliꢀ ꢀekli

Olaylar sırasında A.B. Nusaybin’in merkezinde bir eczane iꢀletirken, M.ꢁ. aynı

ꢀehirde elektrikçiydi.

23 Eylül 1993 tarihinde, saat 15:30-16:00 sularında bu kiꢀiler Nusaybin’in (Mardin)

ana caddesinin kaldırımında beraber yürürken yüzü maskeli iki kiꢀinin düzenlediği saldırının

kurbanı olmuꢀlardır. M.ꢁ. olay yerinde ölürken A.B. Nusaybin Devlet Hastanesi’ne

kaldırılmıꢀtır. Mardin Devlet Hastanesi’ne sevk edilen A.B. daha sonra Diyarbakır

Hastanesine sevk edilmiꢀ ve burada aynı gün gece yarısına doğru vefat etmiꢀtir.

B. Makamlar tarafından yürütülen soruꢀturma

1. Nusaybin Cumhuriyet Baꢀsavcılığı tarafından yapılan hazırlık soruꢀturması

A.B. ve M.ꢁ.’ye açılan ateꢀin ardından Nusaybin Cumhuriyet baꢀsavcılığı, resen

soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır. Öncelikle olay günü polis olay mahallinde soruꢀturma yapmıꢀ ve altı

adet boꢀ mermi kovanı bulmuꢀtur. Daha sonra polisler Nusaybin’in ana caddesinde ticaret

yapan A.Çakmak, S. Gökhan ve A.Aslan’ı dinlemiꢀtir.

A. Çakmak verdiği beyanlarda oğluyla birlikte kuaför salonunda bulunurken silah

sesleri duyduğunu, ancak kimin veya kimlerin ateꢀ açtığını görmediğini belirtmiꢀtir.

Pastane iꢀleten S. Gökhan, silah seslerini duyduktan sonra buzdolabının arkasına

saklandığını belirtmiꢀtir.

Bakkal iꢀleten A.Aslan, dükkanının önünden gelen silah seslerini duyduğunu ve yaralı

olan A.B.’nin içeri girdikten sonra buzdolabının yanında yere düꢀtüğünü, bir kaç dakika sonra

bu kiꢀinin hastaneye kaldırıldığını belirtmiꢀtir. A.Aslan, A.B. ve M.ꢁ.’ye kimin ateꢀ ettiğini

2

görmediğini ve olaydan sonra kendisine ꢀüpheli bir kiꢀinin Hamam caddesine doğru koꢀarken

polislerin peꢀine düꢀtüğünü ancak kaçmayı baꢀardığının söylendiğini belirtmiꢀtir.

Yine 23 Eylül 1993 tarihinde, diğerleri meyanında Nusaybin Cumhuriyet Baꢀsavcısı,

doktor, M.ꢁ.’nin babası Osman ꢁimꢀek ve A.B.’nin yakın akrabası Ahmet Bayrak’ın hazır

bulunduğu bir ortamda cesetlerin dıꢀ muayenesi yapılmıꢀtır. Otopsi raporlarına göre M.ꢁ.’nin

ölümüne ciğerlerinin tahrip olmasına neden olan sırtından aldığı bir kurꢀun sebep olmuꢀtur.

A.B. hakkındaki raporlarda, A.B.’nin vücuduna üç kurꢀunun girip çıktığı belirlenmiꢀ ve

ölümüne sebep olan kurꢀunlardan birinin kafasında olduğu yer almaktadır. Ölüm nedeni açık

olup klasik otopsi yapılmasına gerek görülmemiꢀtir.

Baꢀvuranlardan A.B.’nin kardeꢀi ve M.ꢁ.’nin kuzeni Ali Bayrak, cezai soruꢀturma

kapsamında 29 Eylül 1993 tarihinde polise ifade vermiꢀtir. Ali Bayrak kimseden

ꢀüphelenmediğini, saldırının nedeni hakkında bir bilgisinin bulunmadığını zira kardeꢀinin

siyasi görüꢀünün bulunmadığını ve düꢀmanının olmadığını belirtmiꢀtir. Ali Bayrak suçluların

bulunmasını ve cezalandırılmasını istemiꢀtir.

Olay yerinde bulunan mermi kovanlarının balistik incelemesi polis laboratuarında

yapılmıꢀtır. 29 Eylül 1993 tarihli raporda altı mermi kovanının bir “Makarov” tipi tek bir

ateꢀli silahtan çıktığı belirtilmiꢀtir.

Nusaybin Cumhuriyet Baꢀsavcılığı, 7 Ekim 1993 tarihinde suçun niteliğini, iꢀleniꢀ

ꢀeklini ve delil unsurlarını göz önünde bulundurarak soruꢀturmanın Diyarbakır Devlet

Güvenlik Mahkemesinin “DGM” yetki alanına girdiğine kanaat getirmiꢀ ve ratione materiae

yetkisizlik kararı vermiꢀtir.

2. Diyarbakır Cumhuriyet Baꢀsavcılığı tarafından yapılan hazırlık soruꢀturması

1995 yılında Nusaybin de dahil olmak üzere Türkiye’nin güneydoğusunda bir çok

saldırı düzenlemekle suçlanan Hizbullah’a karꢀı geniꢀ çaplı bir polis operasyonu

düzenlenmiꢀtir.

Söz konusu operasyon sırasında tutuklanan ve Hizbullah üyesi olduğu ꢀüphelenilen

A.Ö. adlı bir ꢀahıs, 16 Mart 1995 tarihinde A.B. ve M.ꢁ. cinayetinin Hizbullah militanları

olan Ömer Saruhan ve Beꢀir Demir tarafından düzenlenmiꢀ olduğunu duyduğu yönünde

beyanda bulunmuꢀtur.

Soruꢀturma kapsamında, 17 Mayıs 1995 tarihinde çok sayıda ateꢀli silah Hizbullah

üyesi olduğundan ꢀüphelenilen bir ꢀahıs tarafından gösterilen apartmanda bulunmuꢀtur.

DGM Cumhuriyet Baꢀsavcısı 23 Mayıs 1995 tarihinde, Hizbullah üyesi olduklarından

ꢀüphelenilen yirmi beꢀ kiꢀiyi, çok sayıda kiꢀiyi öldürmek ve sözkonusu örgüt adına yürütülen

terör faaliyetlerinde bulunmakla suçlamıꢀtır.

18 Haziran 1995 tarihinde 17 Mayıs’ta ele geçirilen silahların balistik incelemesine

iliꢀkin bilirkiꢀi raporu dosyaya konulmuꢀtur. Bilirkiꢀi raporuna göre 23 Eylül 1993 tarihli olay

mahallinde bulunan mermi kovanlarının söz konusu apartmanda bulunan “Marakov” marka

tabancadan çıktığı anlaꢀılmıꢀtır.

3

5 ꢁubat 1998 tarihinde, baꢀvuranların avukatı hazırlık soruꢀturmasının durumu

hakkında bilgi almak amacıyla talepte bulunmuꢀtur.

DGM Cumhuriyet Baꢀsavcısı 10 ꢁubat 1998 tarihli mektupla baꢀvuranın avukatına,

hazırlık soruꢀturmasının dikkate değer bir sonucunun olmamasıyla beraber hala devam

etmekte olduğu yönünde bilgi vermiꢀtir.

Baꢀvuranların avukatı 5 ꢁubat 2000 tarihinde AĐHM’ye baꢀvuruda bulunduktan sonra

soruꢀturmanın durumu hakkında bilgi almak amacıyla DGM Cumhuriyet Baꢀsavcısı’na

baꢀvurmuꢀtur. Avukat ayrıca dosyada bulunan belgelerin birer fotokopisini istemiꢀtir.

Cumhuriyet Baꢀsavcısı, 15 ꢁubat 2000 tarihinde hazırlık soruꢀturmasının hala devam

ettiğinden, ꢀüphelilerin henüz tutuklanmadığı ve ön soruꢀturmanın hala askıda olmasından

dolayı belgelerin fotokopilerini veremeyecekleri yönünde bilgi vermiꢀtir.

22 Ekim 2002 tarihli bir iddianameyle, DGM Cumhuriyet Baꢀsavcısı Ceza

Kanunu’nun 146. maddesi uyarınca, Hizbullah örgütüne mensup olduğu ve M.ꢁ ile A. B’nin

ölümüyle ilgisi olduğu gerekçesiyle Mehmet Salih Kölge aleyhine dava açmıꢀtır. Selami

Sevim’in 12 Kasım 2000 tarihinde Cumhuriyet Baꢀsavcısı, Hakim ve polis tarafından alınan

ifadesinde, bu kiꢀinin eylemin sorumlusu olduğu, emrin Kaan Aktaꢀ tarafından verildiği,

Selami Sevim tarafından yerine getirildiği, Kuzluca köyünden “Đsmail”in ise kendisini

gözetlediği belirtilmiꢀtir.

Hazırlanan Đddianamede Cumhuriyet Baꢀsavcısı:

-23 Mayıs 1995 tarihli bir iddianameyle, Türk Ceza Kanunu’nun 125. madde uyarınca Kaan

Aktaꢀ aleyhine cezai soruꢀturma baꢀlatıldığını,

-hazırlanan bu iddianamede baꢀvuranların yakınının öldürülmesi olayı yer almadığından, 23

Ocak 2001 tarihinde yeni bir iddianame hazırlandığını,

-Selami Sevim’in 8 Kasım 2000 tarihinde yakalandığını, aleyhinde cezai soruꢀturma

baꢀlatıldığını ve cinayet fiilinin atılı suçlar arasında yer aldığını;

-Đsmail’in kimliğinin tespit edilemediğini ve halen arandığını;

-6 Haziran 2002 tarihli iddianameyle Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’nın Türk Ceza Kanunu’nun

146. maddesi uyarınca Mehmet Salih Kölge aleyhine cezai soruꢀturma baꢀlattığını

belirtmektedir.

28 Kasım 2002 tarihinde, DGM birinci dairesi duruꢀma yapmıꢀtır. Mehmet Salih

Kölge, Hizbullah örgütüne mensup olduğunu kabul etmiꢀ fakat baꢀvuranların yakınlarının

ölümü ile ilgili olarak üzerine atılı bütün suçlamaları reddetmiꢀtir. Aynı gün Mahkeme

davarların birleꢀtirilmesine karar vermiꢀtir.

4 Ocak 2005 tarihinde, Hükümet AĐHM’ye, 30 Haziran 2004 tarihinde Resmi

Gazete’de yayınlanan 5190 sayılı Kanun’un 2. maddesi gereğince, Hizbullah üyesi olduğu

iddia edilen kiꢀiler aleyhine açılan iki davanın Diyarbakır DGM’den Diyarbakır Ağır Ceza

Mahkemesi’ne nakledildiğini. Ayrıca bu örgütün yöneticileri oldukları iddia edilen kiꢀiler

aleyhine baꢀlatılan cezai yargılamanın bu mahkemede devam ettiğini bildirmiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. HÜKÜMET’ĐN ÖN ĐTĐRAZI HAKKINDA

4

Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazını ileri sürmektedir. Yerel

mahkemelerde devam eden bir cezai soruꢀturmanın bulunduğunun altını çizmektedir.

AĐHM, 23 Eylül 2004 tarihli kabul edilebilirlik kararında, AĐHS’nin 2. maddesi

uyarınca idari ve hukuki yollara baꢀvurulmasının gerekli olmadığını belirttiğini ve

baꢀvuranların yakınlarının ölümüne iliꢀkin olarak cezai soruꢀturmanın halen devam ettiğini

gözlemlediğini hatırlatmaktadır. AĐHM bununla birlikte baꢀvuranın AĐHS’nin 2. maddesine

dayanan ꢀikayeti ile bağlantılı olan sorunları gündeme getirdiğinden itirazın esasla

birleꢀtirilmesi gerektiğini düꢀünmektedir.

AĐHS’nin 2. maddesi uyarınca yapılan ꢀikayetin esasına iliꢀkin kararını dikkate

alınarak, ön itirazın ayrıca incelenmesine gerek olmadığına karar vermiꢀtir (Ekinci, adıgeçen,

§ 62).

II. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, yakınlarının yargısız infaz kurbanı olduklarını ifade etmekte ve AĐHS’nin

2. maddesine atıfta bulunmaktadır.

A. Tarafların Argümanları

1. Baꢀvuranlar

Baꢀvuranlar yakınlarının öldürülecek listesine alındıklarını iddia etmektedir.

Baꢀvuranlar, Hükümet görüꢀlerinde de atıfta bulunulan bir belgede, maktullerden birinin PKK

sempatizanı olduğunun ifade edildiğine AĐHM’nin dikkatini çekmektedir. Baꢀvuranlar ayrıca

cinayetle ilgili olarak etkili ve eksiksiz bir soruꢀturma yürütülmediğini ileri sürmektedir.

Ayrıa hastane yetkililerinin, kan kaybından ölen A.B.’nin tedavisine gereken özeni

göstermediklerini iddia etmektedirler.

2. Hükümet

Hükümet, baꢀvuranların yakınlarının ölümlerinde güvenlik güçlerinin müdahalesi

olduğu yönündeki iddiaları kesin olarak reddetmektedir. Hükümet ayrıca, Midyat Emniyet

Müdürlüğü’nün raporunda, A.B.’nin PKK’nın aktif bir sempatizanı olduğunun belirtildiğini

ve bu nedenle Hizbullah militanları tarafından öldürülmüꢀ olabileceğini ifade etmektedir.

Cinayetlere iliꢀkin soruꢀturma ile ilgili olarak, Hizbullah’ın yöneticileri ve mensupları

aleyhine baꢀlatılan üç davanın, Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülmekte olduğunu

belirtmektedir.

B. AĐHM’nin değerlendirmesi

1. Baꢀvuranların yakınlarının ölümü hakkında

AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesinin, AĐHS’nin temel maddeleri arasında yer aldığını ve

sözkonusu maddenin, 3. madde ile birlikte Avrupa Konseyi’ni oluꢀturan demokratik

toplumların temel değerlerinden birini ifade ettiğini hatırlatır (Bkz., Çakıcı- Türkiye [GC],

n^o23657/94, § 86, CEDH 1999-IV, et Finucane-Birleꢀik Krallık, n^o29178/95, §§ 67-71,

5

CEDH 2003-VIII). Dahası AĐHS’nin 2. maddesi ile tanınan güvencenin önemi dolayısıyla

AĐHM, yaꢀam hakkına iliꢀkin ꢀikayetleri son derece büyük bir titizlikle inceleyerek bir görüꢀ

oluꢀturmak zorundadır (Bkz., Ekinci- Türkiye, adıgeçen, § 70). Đnsan haklarının korunmasına

yönelik olan AĐHS’nin amacı aynı zamanda 2. maddeyi etkili ve somut bir ꢀekilde

yorumlamayı ve uygulamayı gerektirir (Avꢀar-Türkiye, no: 25657/94, § 390, CEDH 2001-

VII).

ꢁikayetler AĐHS’nin 2. ve 3. maddelerine dayanılarak dile getirildiğinde, AĐHM

derinlemesine bir incelemede bulunmalıdır, bunu yapabilmek için de tarafların kendisine

sunduğu ya da gerektiğinde res’en elde ettiği unsurlara dayanmaktadır (H.L.R.-Fransa, 29

Nisan 1997 tarihli karar, Derleme Kararlar ve Hükümler 1997-III, s. 758, § 37).

AĐHM delilleri değerlendirirken “her türlü makul ꢀüpheciliğin ötesinde” ilkesinden

yararlanmaktadır. Fakat bu türden bir delil, yeteri kadar ciddi, açık ve birbiriyle uyumlu bir

dizi emareden ya da çürütülemeyecek karinelerden oluꢀabilir (Irlanda-Birleꢀik Krallık, 18

Ocak 1978, A serisi no: 25, s. 65, § 161). Delillerin değerlendirilmesi konusunda AĐHM

ikincil bir role sahiptir ve belirli bir davanın koꢀulları kendisini bunu yapmaya zorlamadığı

sürece, olguları ele almakla yetkili olan ilk derece mahkemesinin rolünü üstlenemez (Tahsin

Acar-Türkiye [GC], no: 26307/95, § 216, CEDH 2004-…).

AĐHM bu iddiaların somut ve doğrulanabilir olgulara dayanmadığını ve herhangi bir

tanık ifadesiyle ya da diğer delil unsurları ile kesin bir ꢀekilde desteklenmediğini saptamıꢀtır.

Dosyada yer alan verilerden, olayın meydana geldiği gün alınan tanık ifadelerine göre,

baꢀvuranlarının yakınlarının, 23 Eylül 1993 tarihinde yüzü maskeli iki kiꢀi tarafından

öldürüldüğü anlaꢀılmaktadır. A.B.’nin kardeꢀi ve M.ꢁ.’nin kuzeni olan Ali Bayrak’ın 29 Eylül

1993 tarihinde ifadesi alınmıꢀtır. Ali Bayrak kimseden ꢀüphelenmediğini, saldırının nedeni

hakkında bir bilgisinin bulunmadığını zira kardeꢀinin siyasi görüꢀünün bulunmadığını ve

düꢀmanının olmadığını belirtmiꢀtir. Balistik inceleme raporları sonucunda kullanılan silah

tespit edilmiꢀ ve bu silah daha sonra bulunmuꢀtur. Olaydan sorumlu oldukları iddia edilen

kiꢀiler aleyhine yerel mahkemelerde baꢀlatılan cezai soruꢀturmalar devam etmektedir. Bu

koꢀullarda AĐHM, baꢀvuranların yakınlarının öldürülmesi olayında devletin sorumluluğunun

her türlü makul ꢀüphenin ötesinde ortaya konmadığını tespit etmiꢀtir.

Hastane personelinin gerekli özeni göstermedikleri konusunda ifade edilen iddiaya

iliꢀkin olarak AĐHM ihmalkârlık yapılıp yapılmadığına ve bunun A. B.’nin ölümü ile ilgisi

bulunup bulunmadığına karar verebilmesi için ikna edici unsurların bulunması gerektiği

görüꢀündedir. Bu türden unsurlar bulunmamaktadır.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 2. maddesinin esas yönünden ihlali söz konusu değildir.

2. Yürütülen soruꢀturmalar hakkında

AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesi ile öngörülen yaꢀam hakkının korunması

yükümlülüğünün, 1. madde uyarınca “kendi yetki alanı içinde bulunan herkese bu

Sözleꢀme’nin (...)de belirtilen hak ve özgürlükleri tanı[ması]” ꢀeklinde Devlete düꢀen genel

görevle birlikte, zor kullanmaya baꢀvurmanın bir kimsenin ölümüne yol açması halinde etkin

bir soruꢀturma yürütülmesi anlamına geldiğini ve bunu ꢀart koꢀtuğunu hatırlatır (Bkz.,

uygulanabildiği ölçüde McCann ve diğerleri-Birleꢀik Krallık, 27 Eylül 1995 tarihli karar, A

serisi no: 324, s. 49, § 161, ve Kaya-Türkiye, 19 ꢁubat 198 tarihli karar, Derleme 1998-I, s.

6

329, § 105, Sabuktekin, adıgeçen, § 97, ve Ekinci, adıgeçen, § 77). Fail oldukları iddia

edilenler ister devlet görevlileri isterse üçüncü kiꢀiler olsun, zor kullanımının bir kiꢀinin

ölümüyle sonuçlandığı her durumda benzeri bir soruꢀturma yürütülmelidir. Bununla birlikte,

devlet görevlilerinin ya da devlet makamlarının dava konusu olayda etkisi olduğu iddia

edildiğinde, baꢀvurunun etkili olup olmadığı konusunda özel gereklilikler ortaya çıkabilir

(Tahsin Acar, adıgeçen, § 220).

AĐHM, yukarıda bahsedilen yükümlülüğün, yalnızca, ölüme bir Devlet görevlisinin

neden olduğunun tespit edildiği durumlar için geçerli olmadığını vurgular. Zira yetkili

mercilerin ölüm olayından haberdar edilmeleri, ölümün meydana geldiği koꢀullar hakkında

Sözleꢀme’nin 2. maddesinden kaynaklanan etkin bir soruꢀturma yürütme yükümlülüğünü

ipso facto doğurur (Bkz., mutadis mutandis, Ergi-Türkiye, 28 Temmuz 1998 tarihli karar,

Derleme 1998-IV, s. 1778, § 82, Yaꢀa-Türkiye, 2 Eylül 1998, Derleme 1998-IV, s. 2438, §

100, Hugh Jordan-Birleꢀik Krallık, no: 24746/94, §§ 107-109, CEDH 2001-III, Ekinci,

adıgeçen, § 78, ve Sabuktekin, adıgeçen, § 98).

Yürütülen soruꢀturma aynı zamanda sorumluların tespit edilip nihayetinde

cezalandırılmalarını sağlayacak ꢀekilde etkili olmalıdır (Oğur-Türkiye, [GC] n^o21594/93, §

88, CEDH 1999-III). Burada sözkonusu olan sonuca değil, araçlara iliꢀkin bir yükümlülüktür.

Yetkili mercilerin, olaylara iliꢀkin delillerin toplanabilmesi için makul olarak kendilerine açık

olan tedbirleri almaları gerekmektedir (Tanrıkulu-Türkiye, [GC], no: 23763/94, § 109, CEDH

1999-IV, ve Salman-Türkiye [GC], n^o21986/93, § 106, CEDH 2000-VII). Sorumlu kiꢀi ya da

kiꢀilerin tespit edilmesini sağlayabilecek soruꢀturmada oluꢀabilecek her türlü eksiklik,

soruꢀturmanın etkisiz olduğuna karar verilmesine neden olabilir (Aktaꢀ-Türkiye, no: 24351/94,

§ 300, CEDH 2003-V).

Mevcut davada, olay sonrasında hazırlık soruꢀturmasını yürütmekle görevli mercilerin

ve yetkili Savcılığın bulunduğu giriꢀimler ihtilafa neden olmamaktadır.

Dosyada yer alan unsurlardan, olayın hemen sonrasında, polislerin olay yerinde

inceleme yaptığı ve bu incelemeler sonunda boꢀ kovan buldukları anlaꢀılmaktadır. Aynı gün,

olayın meydana geldi yerde iꢀyeri bulunan üç esnafın ifadelerini almıꢀtır.

Cinayetlere iliꢀkin olarak yürütülen ön soruꢀturma, olayın hemen sonrasında

baꢀlatılmıꢀtır. Nusaybin Cumhuriyet Baꢀsavcılığı res’en soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır. Yine aynı

gün, Nusaybin Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın, doktorun ve maktullerin iki yakının eꢀliğinde

cesetlerin dıꢀ muayenesi yapılmıꢀtır. Yapılan balistik inceleme, 29 Eylül 1993 tarihli rapora

göre kurꢀunların “Makarov” marka bir tabancaya ait olduğunun tespit edilmesini sağlamıꢀtır.

7 Ekim 1993 tarihinde Nusaybin Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’nın ratione materiae yetkisizlik

kararı vermesi ile dosya Diyarbakır DGM Cumhuriyet Baꢀsavcısı’na sevk edilmiꢀtir.

Diyarbakır DGM Cumhuriyet Baꢀsavcısı ise bunun üzerine hazırlık soruꢀturması baꢀlatmıꢀtır.

1995 tarihinde, Hizbullah aleyhine yürütülen operasyon sonrasında, baꢀvuranların

yakınlarının ölümü ile ilgili olarak yeni bilgiler elde edilmiꢀtir. Örgüt üyesi olduğu iddia

edilen bir kiꢀi tarafından belirtilen apartmanda bulunan silahlarla ilgili olan 18 Haziran 1995

tarihli rapordan, 23 Eylül 1993 tarihli olay mahallinde bulunan mermi kovanlarının sözkonusu

apartmanda bulunan “Makarov” marka tabancadan çıktığı anlaꢀılmaktadır. 5 ꢁubat 1998 ve

15 ꢁubat 200 tarihlerinde, Diyarbakır DGM Cumhuriyet Baꢀsavcısı, hazırlık soruꢀturmasının

devam ettiğini baꢀvuranların avukatına bildirmiꢀtir.

7

22 Ekim 2002 tarihinde, baꢀvuranların yakınlarının ölümünden sorumlu olduğu iddia

edilen kiꢀiler aleyhine ceza davası açmıꢀtır. 4 Ocak 2005 tarihinde, Hükümet AĐHM’ye, 30

Haziran 2004 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanan 5190 sayılı Kanunu’nun 2. maddesi

gereğince, Hizbullah üyesi olduğu iddia edilen kiꢀiler aleyhine açılan iki davanın Diyarbakır

DGM’den, Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’ne nakledildiğini ve bu örgütün mensubu

oldukları iddia edilen yöneticileri aleyhine açılan cezai yargılamanın bu mahkemede devam

ettiğini bildirmiꢀtir.

AĐHM, bir kiꢀinin ölümü ile ilgili soruꢀturma yapılması sözkonusu olduğunda, eꢀitlik

ilkesi çerçevesinde kamu güveninin muhafaza edilmesi ve yasadıꢀı eylemlere müsamaha

gösterildiğinin düꢀünülmemesi için, makamların ivedi cevabının önem teꢀkil ettiği

düꢀünülebilir (Bkz. uygulanabildiği ölçüde, H.Y. ve Hu.Y.-Türkiye, no:40262/98, § 127, 6

Ekim 2005). Davanın genel koꢀulları dikkate alındığında, makamların konuya gereken özeni

göstermediği düꢀünülemez. Hizbullah tarafından yapılan eylemlerin aydınlığa kavuꢀturulması

amacıyla yürütülen adli soruꢀturmaların, büyük çaplı bir çalıꢀtırma gerektirdiği kesindir. Bu

çalıꢀmalar makamların olay tarihinden birkaç yıl sonra dahi olsa, baꢀvuranların yakınlarının

ölümünden sorumlu oldukları iddia edilen kiꢀilerin hakim karꢀısına çıkarılmasını sağlamıꢀtır (

Finucane ile karꢀılaꢀtırılan, adıgeçen, §§ 72-84).

AĐHM, soruꢀturma dosyasında yer alan unsurlardan, halen devam etmekte olan

soruꢀturmanın etkisiz olduğunun ortaya konulmadığını ve yetkili makamların baꢀvuranlarının

ölüm koꢀullarına karꢀı etkisiz kaldıklarının iddia edilemeyeceğini gözlemlemektedir.

AĐHM, baꢀvuranların yakınlarının ölüm koꢀulları ile ilgili olarak yürütülen

soruꢀturmaların, AĐHS’nin 2. maddesinin gerekliliklerini yerine getirdiği kanaatindedir. Bu

nedenle, AĐHS’nin 2. maddesinin usulden ihlal edildiği ortaya konulmamıꢀtır.

III. AĐHS’NĐN 6. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuranlar, ꢀikayetlerine iliꢀkin etkili bir baꢀvuru yoluna sahip olmadıklarından

ꢀikayet etmekte ve AĐHS’nin 6. ve 13. maddelerine atıfta bulunmaktadırlar. AĐHM bu

ꢀikayetleri AĐHS’nin 13. maddesi kapsamında incelemeye karar vermiꢀtir.

AĐHM, AĐHS’nin 13. maddesinin, AĐHS’de benimsenen hak ve özgürlüklerden

yararlanılmasını sağlayacak bir baꢀvuru yolunun iç hukuktaki varlığını güvence altına aldığını

hatırlatır. Dolayısıyla Sözleꢀmeci Devletler, bu hükmün kendilerine yüklediği yükümlülüklere

ne ꢀekilde uyacakları konusunda belli bir takdir payına sahip olsalar bile, sözkonusu hüküm,

yetkili “ulusal merci”ye Sözleꢀme’ye dayalı ꢀikayetin içeriğini inceleme ve uygun telafiyi

sunma yetkisi veren bir iç hukuki yolunu gerekli kılmaktadır. Bu yol hukuken olduğu gibi

pratikte de “etkili” olmalıdır; özelikle ꢀu anlamda ki Savunmacı Devletin yetkili mercilerinin

fiilleri ve ihmalleri, sözkonusu hukuki yolun kullanılmasını haksız bir biçimde

engellememelidir. Bununla birlikte bu hüküm yalnızca AĐHS nazarında savunulabilir

ꢀikayetlerde geçerlidir (Bkz. Çakıcı, adıgeçen, s. 691, § 112, ve Boyle ve Rice-Birleꢀik

Krallık, 27 Nisan 1988, A serisi no: 131, s.23. §52).

Mevcut davada alınan çeꢀitli önlemleri inceleyen AĐHM, yetkili makamların cinayet

konusunda etkisiz kaldıkları sonucuna ulaꢀılamayacağına karar vermiꢀtir. Bu nedenle,

yukarıda ifade edilen nedenlerden dolayı, Savunmacı Devletin AĐHS’nin 13. maddesinde

8

ifade edilen gereklilikleri yerine getirdiği düꢀünülebilir. Sonuç olarak AĐHM bu maddenin

ihlal edilmediğine karar vermiꢀtir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞYLE,

1. Hükümet’in ön itirazının reddedilmesine;

2. Abdülkadir Bayrak ve Medeni ꢁimꢀek’in ölümüne iliꢀkin olarak AĐHS’nin 2.

maddesinin ihlal edilmediğine;

3. Sözkonusu ölüm sonrasında yürütülen soruꢀturmalar ile ilgili olarak AĐHS’nin 2.

maddesinin ihlal edilmediğine;

4. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edilmediğine,

karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 12 Ocak 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

9