CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

BAZANCĐR VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

( Baꢀvuru no: 56002/00 VE 7059/02 )

NĐHAĐ KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

11 Ekim 2005

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (56002/00 ve 7059/02) baꢀvuru no’lu

davaların nedeni, bu ülke vatandaꢀları Yaꢀar Bazancir, Nevzat Bazancir, Ali Haydar Bazancir,

Serdal Bazancir, Yılmaz Budancamanak ve Abdullah Bozkurt’un (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan

Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 31 Ocak ve 15 ꢁubat 2002 tarihlerinde Avrupa Đnsan Hakları

Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar AĐHM önünde, Diyarbakır Barosu avukatlarından S. Çınar tarafından

temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla, 1981, 1978, 1980, 1976, 1977 ve 1980 doğumludur.

Baꢀvuranlar, 4 - 5 Ağustos 1999 tarihlerinde, yasadıꢀı terör örgütü PKK mensubu

olmak ve bu örgüte yardım ve yataklık etmek suçları nedeniyle Bingöl Emniyet Müdürlüğü

Terörle Mücadele ꢁubesi Ekipleri tarafından yakalanmıꢀlardır.

Bingöl Cumhuriyet Baꢀsavcısı, baꢀvuranların dört gün süreyle gözaltında

tutulmalarına karar vermiꢀtir.

7 Ağustos 1999 tarihinde, Bingöl Asliye Ceza Mahkemesi Hakimi, Cumhuriyet

Baꢀsavcısı’nın baꢀvurusu üzerine, 8 Ağustos 1999 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere,

ikinci, üçüncü, dördüncü ve altıncı baꢀvuranın gözaltı sürelerini uzatma kararı almıꢀtır.

9 Ağustos 1999 tarihinde, Bingöl Asliye Ceza Mahkemesi Hakimi, Cumhuriyet

Baꢀsavcısı’nın baꢀvurusu üzerine, birinci ve beꢀinci baꢀvuranın da gözaltı sürelerini üç gün

uzatmıꢀtır.

11 Ağustos 1999 tarihinde, baꢀvuranlar Cumhuriyet Baꢀsavcısı tarafından

dinlenmiꢀtir. Aynı gün, baꢀvuranlar hakim karꢀısına çıkarılmıꢀtır. Hakim baꢀvuranların

tutuklu yargılanmalarına karar vermiꢀtir.

27 Ağustos 1999 tarihli iddianamesi ile Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi

Cumhuriyet Savcısı TCK’nın 168 § 2. ve 169. maddelerine ve 3713 sayılı Terörle Mücadele

Kanunu’nun 5. maddesine istinaden birinci ve ikinci baꢀvuranı PKK mensubu olma, diğer

baꢀvuranlar hakkında bu örgüte yardım ve yataklık etme suçlarından ceza davası açmıꢀtır.

Devlet Güvenlik Mahkemesi, 22 Mart 1999 tarihli kararı ile, üçüncü, dördüncü ve

altıncı baꢀvuranı delil yetersizliğinden serbest bırakmıꢀtır. Diğer baꢀvuranları suçlu bularak,

birinci ve ikinci baꢀvuranı on iki yıl altı ay, beꢀinci baꢀvuranı ise üç yıl hapis cezasına

çarptırmıꢀtır.

15 Ağustos 2001 tarihinde, Yargıtay bu kararı onamıꢀtır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 5§§3 VE 4 MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

2

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 5§§3 ve 4. maddelerinin ihlal edilmesinden ꢀikayetçi

olmaktadırlar.

Baꢀvuranlar, CMUK’un 128§4 maddesine dayanarak baꢀvuruda bulunmadıklarından

dolayı, Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediğini savunmaktadır.

AĐHM, 24 Haziran 2004 tarihli kabuledilebilirlik kararında, Hükümet’in bu itirazının

AĐHS’nin 5§4 maddesine iliꢀkin olarak yapılan ꢀikayetle ortaya konan sorularla yakından

bağlı olan soruları gündeme getirdiği kanaatinde olup, esasa bağlamıꢀtır. AĐHM, bu itirazı

baꢀvuranlar tarafından AĐHS’nin 5§4 maddesine iliꢀkin olarak yapılan ꢀikayet çerçevesinde

inceleyecektir.

A. AĐHS’nin 5 § 3 maddesine dayanan ꢁikayet

Baꢀvuranlar, kısa zaman içinde hakim karꢀısına çıkarılmadıklarından ꢀikayetçi

olmaktadırlar.

Hükümet, baꢀvuranlara uygulanan gözaltı süresinin uzunluğunun, olayların meydana

geldiği dönemde yürürlükte olan yasalara uygun olduğunu ve iꢀlenen suçun niteliğinin bu

sürenin uzatılmasını zorunlu kıldığını belirtmektedir. Hükümet ayrıca, 3 Ekim 2001 tarihli

Anayasa değiꢀikliği ile gözaltı süresini dört gün olarak belirlemiꢀtir.

Esasında, ikinci, üçüncü, dördüncü ve altıncı baꢀvuranın gözaltı süresi 4 Ağustos 1999

tarihinde, birinci ve beꢀinci baꢀvuranların 5 Ağustos 1999 tarihinde baꢀlamıꢀ ve 11 Ağustos

1999 tarihinde sona ermiꢀtir. O halde ikinci, üçüncü, dördüncü ve son baꢀvuranın gözaltı

süresi yedi gün, diğer baꢀvuranların ise altı gün sürmüꢀtür.

AĐHM Brogan ve diğerleri-Birleꢀik Krallık (29 Kasım 1988, A serisi no: 145-B, s.

33, § 62) davasında, yargı denetiminden yoksun dört gün altı saatlik gözaltı süresinin,

toplumun bütününü terörizmden korumayı amaç edinse bile, AĐHS’nin 5§3. maddesinde

belirlenen zaman sınırlarını aꢀtığı yönünde hüküm getirdiğini hatırlatır.

Dolayısıyla AĐHM baꢀvuranların hakim önüne çıkarılmadan önce, altı ila yedi gün

boyunca gözaltında tutulmalarının gerekli olduğunun kabul edilemeyeceğine kanaat

getirmiꢀtir.

Sonuç olarak, AĐHS’nin 5 § 3 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

B. AĐHS’nin 5 § 4 maddesine dayanan ꢁikayet

Baꢀvuranlar, gözaltı sürelerine itiraz edebilecekleri etkili bir baꢀvuru yolunun

bulunmadığından ꢀikayet etmektedirler.

Hükümet baꢀvuranların CMUK’un 128§4. maddesinde öngörülen baꢀvuru yolunu

kullanmadıklarını belirtmektedir. Sözkonusu maddede, Savcılık tarafından gözaltı süresinin

uzatılmasına iliꢀkin her türlü karara karꢀı itiraz baꢀvurusu yapılabilmesi öngörülmektedir.

Ayrıca 6 Mart 1997 tarihinden itibaren bu düzenlemenin Devlet Güvenlik Mahkemeleri’ndeki

yargılamaya uygulanabileceğini eklemektedir.

3

AĐHM daha önceden benzer bir itirazı Öcalan-Türkiye kararında ([GC], no: 46221/99,

12 Mayıs 2005) reddetmiꢀ olduğunu hatırlatır. AĐMH bu kararında, CMUK’un 128§4.

maddesi gereğince ulusal yargıç tarafından gözaltının yasallığı konusunda yapılan

incelemenin, AĐHS’nin 5§4. maddesinin gerektirdiklerine uygun olmadığına hükmetmiꢀtir.

AĐHM mevcut davada, bu kararından ayrılmasını gerektirecek hiçbir neden

bulamamıꢀtır. AĐHM, kabuledilebilirlik aꢀamasında, Hükümet, AĐHS’nın 5§4 maddesi

uyarınca, CMUK’un 128§4 maddesinde öngörülen baꢀvurunun etkili olup olmadığı hakkında

ek görüꢀ sunmaya ve bu alanda adli karar örnekleri sunmaya davet edilmiꢀtir. Đncelemelerden

sonra, AĐHM Öcalan kararında ulaꢀtığı tespitlerin benzerlerine ulaꢀmıꢀtır. Bir yandan,

kararlarının hiçbirinde, ulusal yargıç, yasal sürenin sona erdiğini ya da gözaltı süresinin

devamını öngören Savcılık emrinin bulunmadığını tespit ettikten sonra bile, ilgililerin serbest

bırakılması kararını vermemiꢀ; ilgilileri yalnızca tutuklama kararı veren hakime sevk etmekle

yetinmiꢀtir. Diğer yandan, Hükümet tarafından dile getirilen adli kararların alındığı davaların

hiçbirinde, gözaltında bulunan sanık hakim karꢀısına çıkmamıꢀtır. Hakim, ilgili avukat

tarafından yapılan baꢀvuru sonrasında, denetimini yalnızca dosya üzerinden yapmıꢀtır.

Ayrıca baꢀvuranlar hakkında yapılan suçlamalar belli ölçüde ağır suçlamalar niteliği

taꢀımaktadır ve gözaltı süresi de ulusal yasalara uygundur. Bu koꢀullarda AĐHM, bu hususta

hakim önünde yapılacak bir itirazın, serbest bırakılmayla sonuçlanmaktan uzak olduğu

kanaatine varmıꢀtır (Bkz., Öcalan kararı, § 70).

Dolayısıyla AĐHM Hükümet’in itirazını reddetmiꢀ ve AĐHS’nin 5 § 4. maddesinin

ihlal edildiğine karar vermiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

AĐHS’nin 41. maddesinde yer alan unsurlar.

Avukatlarına gönderilen 28 Haziran 2004 tarihli iadeli taahhütlü mektupta, AĐHM’nin

iç tüzüğünün 60.maddesine dikkat çekilmesine rağmen, baꢀvuranlar hiçbir adil tazmin

talebinde bulunmamıꢀlardır.

Bu nedenle, AĐHM, tazminat adı altında herhangi bir ücret ödenmesine gerek

olmadığına karar vermiꢀtir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Hükümet’in itirazının reddedilmesine;

2. AĐHS’nin 5§3. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 5§4. maddesinin ihlal edildiğine;

karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve

3. fıkralarına uygun olarak 11 Ekim 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

4

5