COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

BAZ VE DĐĞERLERĐ/TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 76106/01)

KARAR

STRAZBURG

3 Mayıs 200

Sözkonusu karar AĐHS’nin 44§2. maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır. Ancak ,ꢀekle iliꢀkin

değiꢀiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Davanın nedeni, altı Türk vatandaꢀı Abdulkadir Baz, Sedrettin Dinar, Mahrem Bulut,

Mehmet Akbalık, Tahsin Aktaꢀ ve Yusuf Sebuk’un (“baꢀvuranlar”), 14 Eylül 2001 tarihinde,

Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Korumaya Dair Sözleꢀme’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi

uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne yaptığı baꢀvurudur (baꢀvuru

no. 76106/01).

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

Baꢀvuranlar, sırasıyla 1984, 1970, 1964, 1958, 1962 ve 1961 doğumludur ve

Diyarbakır’da yaꢀamaktadır.

Sözkonusu baꢀvurunun yapılmasına neden olayların yaꢀandığı tarihte Diyarbakır’daki

HADEP¹’ın aktif üyeleridirler.

11 Temmuz 2002 tarihinde Diyarbakır DGM, Abdulkadir Baz ve Yusuf Sebuk’un

beraatine karar vermiꢀtir. Mahrem Bulut ve Mehmet Akbalık aleyhindeki cezai takibat,

AĐHM’ye yaptıkları baꢀvuru tarihinde halen devam etmektedir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, yakalanmalarını ve gözaltına alınmalarını haklı çıkaracak makul bir

ꢀüphenin mevcut olmadığı hususunda ꢀikayette bulunmuꢀlardır. Ayrıca bir hakim veya adli

yetkisini kullanacak baꢀka bir yetkili önüne çıkarılmadan haddinden uzun bir süre polis

tarafından gözaltında tutuldukları hususunda ꢀikayette bulunmuꢀlardır. ꢁikayetlerini,

AĐHS’nin ilgili kısımları aꢀağıda kaydedilen 5 §§ 1. (c) ve 3. maddelerine dayandırmıꢀlardır:

“1. Herkesin kiꢀi özgürlüğüne ve güvenliğine hakkı vardır. Aꢀağıda belirtilen haller ve yasada

belirlenen yollar dıꢀında hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz: ...

c) Bir suç iꢀlediği hakkında geçerli ꢀüphe bulunan veya suç iꢀlemesine ya da suçu iꢀledikten sonra

kaçmasına engel olmak zorunluluğu inancını doğuran makul nedenlerin bulunması dolayısıyla, bir

kimsenin yetkili merci önüne çıkarılmak üzere yakalanması ve tutulu durumda bulundurulması; ...

3. Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koꢀullara uyarınca yakalanan veya tutulu durumda bulunan

herkes hemen bir yargıç veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢀ diğer bir görevli önüne

çıkarılır; kendisinin makul bir süre içinde yargılanmaya veya adli kovuꢀturma sırasında serbest

bırakılmaya hakkı vardır. Salıverilme, ilgilinin duruꢀmada hazır bulunmasını sağlayacak bir teminata

bağlanabilir.”

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, AĐHM’den AĐHS’nin 35 § 1. maddesi bağlamında iç hukuk yollarının

tüketilmesi gereğine uyulmadığı için baꢀvuruyu reddetmesini istemiꢀtir. Baꢀvuranların, yerel

mahkemeler önünde ꢀikayetlerini sunmadığını ve özellikle Ceza Muhakemeleri Usulü

¹Halkın Demokrasi Partisi.

Kanunu’nun 128. maddesi uyarınca tutuklu yargılanmalarının yasallığına ve uzunluğuna itiraz

etmediklerini ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuranlar, Hükümet’in iddiasına itiraz etmiꢀlerdir.

Baꢀvurunun sözkonusu kısmı, aꢀağıda kaydedilen nedenlerden ötürü kabuledilmez

olduğu için AĐHM, 5 § 1. madde bağlamındaki ꢀikayetlerine iliꢀkin olarak baꢀvuranların

AĐHS’nin 35 § 1. maddesi gereğince iç hukuk yollarını tüketip tüketmediklerini

değerlendirmenin önemli olduğu kanısındadır.

AĐHM, AĐHS’nin 5 § 1. (c) maddesinde değinilen makul ꢀüphenin, ꢀüpheli kiꢀinin

iꢀlediği suçun bu aꢀamada tespit edilmesi gerektiği anlamına gelmediğini yinelemektedir.

Soruꢀturmanın amacı, s anıklar aleyhinde ortaya konan suçların gerçekliği ve niteliğinin

kanıtlanması gerektiğidir. 5 § 1. maddenin (c) paragrafı, polisin yakalama aꢀamasında veya

baꢀvuran gözaltında tutulduğu sırada suçlamada bulunmak için yeterli deliller edinmiꢀ

olmasını dahi gerektirmemektedir.

Sözkonusu davada AĐHM, Mahrem Bulut ve Mehmet Akbalık’ın sırasıyla 2001 senesi

Mayıs ve Haziran aylarında yakalanmasının, PKK’ya iliꢀkin aktivitelere dahil olmaları

hususunda ifadelerinin alınması üzerine gerçekleꢀtiğini belirtmektedir. 2001 senesi Ağustos

ayında yakalanmaları ve gözaltına alınmalarına iliꢀkin olarak AĐHM, baꢀvuranların PKK’nın

silahlı mücadelesinin baꢀlamasının yıldönümünü kutlamak üzere ꢀiddet içeren gösterilerin

düzenlenmesinde yer alabilecekleri bilgisinin alınması üzerine gerçekleꢀtiğini de

gözlemlemektedir.

Bu koꢀullar altında AĐHM, yukarıda kaydedilen hususların, baꢀvuranların

yakalanmasını haklı gösterecek “makul ꢀüphelerin” mevcut olduğu sonucunu destelemek için

yeterli olduğu kanısındadır. Ayrıca bazı baꢀvuranlar hakkında cezai takibat baꢀlatılmamasının

ve bazılarının da beraat etmelerinin, 5 § 1 (c). madde uyarınca baꢀlıbaꢀına makul ꢀüphenin

mevcut olup olmadığı sorusunu ortaya koymadığı kanısındadır. Bu nedenle, baꢀvurunun

sözkonusu kısmı AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca açıkça temelden yoksundur.

Baꢀvuranların 5 § 3. madde bağlamındaki ꢀikayetlerine iliꢀkin olarak AĐHM, daha

önce benzer davalarda Hükümet’in ilk itirazlarını incelemiꢀ ve reddetmiꢀ olduğunu

yinelemektedir. AĐHM ayrıca sözkonusu davada yukarıda kaydedilen baꢀvuruda vardığı

sonuçlardan farklı sonuçlara varmasını gerektirecek özel koꢀulların mevcut olmadığı

sonucuna varmaktadır.

Yukarıda kaydedilenler ıꢀığında AĐHM, Hükümet’in bu baꢀlık altındaki ilk itirazlarını

reddetmektedir.

Bununla birlikte AĐHM, 2001 senesinde Mahrem Bulut’un Mayıs ayındaki üç günlük

ve Mehmet Akbalık’ın Haziran ayındaki bir günlük gözaltı sürelerinin, 5 § 3. maddenin

ivedilik gereğine uygun olduğu kanısındadır. Bu nedenle, sözkonusu üç baꢀvuranın

ꢀikayetleri, AĐHS’nin 35 §§ 3. ve 4. maddesi uyarınca temelden yoksun olduğu için

reddedilmelidir.

Sonuç olarak, AĐHM Baz, Dinar, Bulut, Akbalık ve Aktaꢀ’ın 2001 senesi Ağustos

ayında polis tarafından gözaltına alınma sürelerinin uzunluğuna iliꢀkin ꢀikayetlerinin

AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca temelden yoksun olmadığını belirtmektedir. Ayrıca, bu

ꢀikayetin kabuledilmez olduğuna karar vermek için gerekçe bulunmamaktadır. Bu nedenle

kabuledilebilir olduğuna karar verilmelidir.

B. Esaslar

Hükümet, baꢀvuranların polis gözetimi altında tutulma sürelerinin uzunluğunun, o

tarihte yürürlükte olan karara uygun olduğunu ileri sürmüꢀtür. Đlgili hukukun o tarihten bu

yana AĐHM içtihatına uygun olarak değiꢀtirildiğini belirtmiꢀtir.

Baꢀvuranlar iddialarını yinelemiꢀlerdir.

AĐHM, baꢀvuranların polis tarafından gözaltında tutulmalarının on gün sürmüꢀ

olduğunu belirtmektedir. Bragon ve Diğerleri davasında adli kontrol olmaksızın dört gün altı

saat süren alıkonmanın, bir bütün olarak toplumu terörizme karꢀı koruma amacını taꢀısa dahi

AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin kesin zaman kısıtlamaları dıꢀında kaldığına karar vermiꢀ

olduğunu yinelemektedir.

Baꢀvuranların sanık olarak yer aldığı aktivitelerin ciddi nitelikte olduğu kabul edilse

dahi, AĐHM bir hakim veya adli yetkisini kullanmak üzere kanunca görevlendirilmiꢀ bir

yetkili önüne çıkarılmadan on gün boyunca gözaltında tutulmalarının gerekli olduğunu kabul

edemez.

Dolayısıyla AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi aꢀağıda kaydedilmiꢀtir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuranların herbiri, maddi ve manevi zarar için 7,000 Euro (yedi bin Euro) tazminat

talep etmiꢀtir.

Hükümet, meblağlara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, maddi tazminat hususunda iddialarını kanıtlayamadığını gözlemlemiꢀtir; bu

nedenle reddetmiꢀtir. Ancak, eꢀit temellere dayanarak manevi zarar için baꢀvuranların

herbirine – Baz, Dinar, Bulut, Akbalık ve Aktaꢀ’a – 3,000 Euro tazminat ödenmesine karar

vermiꢀtir.

B. Mahkeme masrafları

Baꢀvuranlar ayrıca yerel mahkemeler ve AĐHM önünde yapılan masraflar için 5,225

Euro tazminat talep etmiꢀtir.

Hükümet, meblağa itiraz etmiꢀtir.

AĐHM içtihatı gereğince bir baꢀvuran, gerçekten gerektiği için uğratılmıꢀ olduğunu ve

miktarının makul olduğunu kanıtladığı sürece masraf ve harcamalarının tazminine hak

kazanır. Sözkonusu davada mevcut bilgileri ve yukarıda kaydedilen kriterleri gözönüne alan

AĐHM, yerel davalardaki masraf taleplerini reddetmektedir ve AĐHM önündeki davalar için

Baz, Dinar, Bulut, Akbalık ve Aktaꢀ’a toplam 1,000 Euro ödenmesini makul kabul

etmektedir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı

marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğu

kanısındadır.

BU NEDENLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. 2001 senesinde Baz, Dinar, Bulut, Akbalık ve Aktaꢀ’ın polis tarafından gözaltına alınma

sürelerinin uzunluğuna iliꢀkin ꢀikayetlerinin kabuledilebilir ve baꢀvurunun kalan kısmının

kabuledilmez olduğuna;

2. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a) sorumlu Devletin baꢀvurana, kararın AĐHS’nin 44 § 2. maddesine göre kesinleꢀtiği

tarihten itibaren üç ay içerisinde, kararın verildiği tarihte uygulanan oran üzerinden sorumlu

Devlet’in para birimine çevrilmek üzere, aꢀağıda kaydedilen miktarları ödemesi gerektiğine:

(i) Manevi tazminat için Baz, Dinar, Bulut, Akbalık ve Aktaꢀ’a 3,000 Euro (üç bin Euro);

(ii) Mahkeme masrafları için Baz, Dinar, Bulut, Akbalık ve Aktaꢀ’a toplam 1,000 Euro

(bin Euro);

(iii) Yukarıda kaydedilen meblağlara uygulanabilecek her tür vergi;

(b) Yukarıda kaydedilmiꢀ olan üç aylık sürenin bitiminden ödeme gününe kadar, Avrupa

Merkez Bankası’nın uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle oluꢀacak faiz

oranına göre yukarıda belirtilen miktarlarda ödenecek basit faizi ödemekle yükümlü

olduğuna karar vermiꢀ,

5. Baꢀvuranların adil tazmin taleplerinin kalan kısmını reddetmiꢀtir.

Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 3 Mayıs 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.