CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
DÖRDÜNCÜ DAĐRE  
BAꢀ - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 49548/99)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
24 Haziran 2008  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup bazı  
ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (49548/99) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı  
Sefine Baꢀ’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 13 Ocak 1999  
tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (AĐHS)  
34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.  
Baꢀvuran, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından Z. Polat ve G. Altay tarafından temsil  
edilmektedir.  
OLAYLAR  
I. DAVANIN KOꢀULLARI  
1957 doğumlu olan baꢀvuran Giresun’da ikamet etmektedir. Müteveffa Nevzat Baꢀ’ın dul eꢀi  
olan baꢀvuran dört çocuk annesidir.  
A. Olayın ortaya çıkıꢁı  
Đlkokul öğretmeni olan Nevzat Baꢀ, 25 Kasım 1972 tarihinde Aktepe Đlkokulu’na tayin  
edilmesiyle birlikte kamu hizmetine baꢀlamıꢀtır.  
Bulancak Sulh Hukuk Mahkemesi 4 Mayıs 1982 tarihinde Nevzat Baꢀ’ı 2 ay 15 gün süreyle  
görevden uzaklaꢀtırma cezasına çarptırmıꢀtır.  
21 Mayıs 1982’de, sözkonusu dönemde Erzincan Askeri Mahkemesi’nin görev alanına giren  
bir suçtan yakalanmıꢀ ve tutuklanmıꢀtır.  
Bunun üzerine Giresun Đl Milli Eğitim Müdürlüğü davanın sonucunu beklemek üzere Nevzat  
Baꢀ’ı ihtiyaten açığa almıꢀtır.  
Đlgilinin tutukluluğu 30 Ağustos 1982 tarihinde sona ermiꢀtir. 31 Ağustos 1982 tarihinde ise  
disiplin cezası yürürlüğe konulmuꢀtur.  
Nevzat Baꢀ’ın hakkındaki disiplin cezasının sona erdiği 15 Kasım 1982 tarihinde görevine  
dönmesi gerekirken Milli Eğitim Müdürlüğü baꢀvuranın açığa alınma kararının devamına  
karar vermiꢀtir. Bu cezanın uygulanmasına ilgilinin vefat ettiği 18 Haziran 1983 tarihine  
kadar devam edilmiꢀtir.  
Devlet Memurları Kanunu’nun 141. maddesi uyarınca sağlığında görevinden uzaklaꢀtırıldığı  
süre zarfında aylık maaꢀının üçte ikisini alma hakkına sahip olan Nevzat Baꢀ %50 oranında  
emeklilik kesintisi ödemeye devam etmiꢀtir.  
Baꢀvuran 5 Temmuz 1983 tarihinde Emekli Sandığı’na baꢀvurarak dul aylığı tahsisi talebinde  
bulunmuꢀtur.  
Bu türden bir aylığın tahsis edilmesi için gerekli koꢀulların oluꢀmadığı kanaatine varan  
Emekli Sandığı baꢀvuranın talebini reddetmiꢀtir. Buna bağlı olarak Emekli Sandığı baꢀvurana,  
eꢀinin görevden uzaklaꢀtırılmasından önce ödediği emeklilik kesintilerinin iadesi baꢀlığı  
2
altında 57.249 eski Türk Lirası, emeklilik ikramiyesi olarak ise 47.549 TL tutarında ödeme  
yapmıꢀtır.  
Sözkonusu dönemde bu meblağların toplamı yaklaꢀık 310 ABD Doları’na (1 ABD Doları =  
337,75 TL) tekabül etmekteydi.  
Bilahare Erzincan Askeri Mahkemesi Nevzat Baꢀ hakkında ölümünden sonra beraat kararı  
vermiꢀtir. Bu hüküm 20 Nisan 1987 tarihinde kesinleꢀmiꢀtir.  
B. Takip eden idari süreçler  
1. Đlk süreç  
Baꢀvuran 14 Nisan 1987 tarihinde Emekli Sandığı’na yeniden baꢀvurarak kendisine dul aylığı  
bağlanması talebinde bulunmuꢀtur.  
Eꢀinin hizmet süresinin bu türden bir aylık bağlanabilmesi için 5434 sayılı Kanun’un 66.  
maddesinde istenen asgari on yıl hizmet süresinden az olduğu gerekçesiyle baꢀvuranın bu  
talebi reddedilmiꢀtir.  
Bunun üzerine baꢀvuran Ankara Đdare Mahkemesi’nde bir iptal davası açmıꢀtır. 27 Kasım  
1989 tarihli kararla Ankara Đdare Mahkemesi asgari hizmet süresinin doldurulduğu kanaatine  
vararak baꢀvuranı haklı bulmuꢀtur.  
Hakimlere göre Nevzat Baꢀ’ın 1 Aralık 1972 ile 30 Mayıs 1982 tarihleri arasında 9 yıl 6 aylık  
hizmeti olduğu konusunda bir ꢀüphe bulunmamaktaydı. Ancak 5434 sayılı Kanun’un 31.  
maddesi uyarınca sözkonusu süreye baꢀvuranın tutuklandığı tarihten vefat ettiği tarihe kadar  
geçen 1 yıl 27 günün yarısı olan 6 ay 13 günlük sürenin de eklenmesi gerekmekteydi.  
Böylelikle ihtilaflı çalıꢀma süresi 10 yıl 13 gün olmaktaydı. Bu durum baꢀvuranın dul aylığı  
bağlanması hakkına kavuꢀmasını sağlamaktaydı. Bununla birlikte, baꢀvuran, kocasının vefat  
ettiği 18 Haziran 1983 tarihinden itibaren yargıya baꢀvurmadığı için dul aylığının 14 Nisan  
1987 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere bağlanması gerektiğine hükmedilmiꢀtir.  
Milli Eğitim Müdürlüğü bu kararı 5 Haziran 1990 tarihinde temyize götürmüꢀtür.  
Danıꢀtay 2 ay 15 günlük disiplin cezasının toplam çalıꢀma süresinden düꢀülmesi gerektiği  
gerekçesiyle 5 Ekim 1992 tarihinde bu kararı bozmuꢀtur. Böylelikle çalıꢀma süresi 9 yıl 11 ay  
olmaktaydı.  
Mahkeme 5 Mayıs 1994 tarihinde bu karara uyarak baꢀvuranın talebini reddetmiꢀtir.  
Baꢀvuran Danıꢀtay’a baꢀvurmuꢀ ancak Danıꢀtay 9 Nisan 1996 tarihli bir kararla baꢀvuranın  
talebini geri çevirmiꢀtir.  
Baꢀvuran 19 Haziran 1996 tarihinde karar düzeltme talebinde bulunmuꢀtur. Baꢀvuranın bu  
talebi 20 Mayıs 1998 tarihinde reddedilmiꢀtir.  
2. Đkinci süreç  
3
Baꢀvuran Milli Eğitim Müdürlüğü’nden yeniden dul aylığı tahsisi talebinde bulunmuꢀtur.  
Emekli Sandığı’na havale edilen bu talep 12 Nisan 2001 tarihinde reddedilmiꢀtir.  
Bunun üzerine baꢀvuran, kararın iptali istemiyle Ankara Đdare Mahkemesi’nde ikinci bir dava  
açmıꢀtır. Mahkeme baꢀvuranın taleplerinin daha önce kesin hüküm gücü kazanmıꢀ bir karara  
konu olduğu gerekçesiyle bu talebi geri çevirmiꢀtir.  
3. Üçüncü yargılama  
28 Mart 2002 tarihinde, baꢀvuran, açığa alındığı süre boyunca yarısını eꢀi Nevzat Baꢀ’ın  
ödediği emeklilik aidatlarını tamamlamak için gerekli olan farkı Emekli Sandığına ödemiꢀtir.  
15 Eylül 2002 tarihinde, baꢀvuran, sözkonusu dönemde eꢀinin aylığından kesilen miktarın  
kendisine geri ödenmesini talep etmiꢀtir.  
Baꢀvuran, ödemeyi yapmayan idare aleyhinde Ordu Đdare Mahkemesi’nde dava açmıꢀtır.  
Sözkonusu dava, 10 Ekim 2002 tarihinde, idarenin baꢀvurana sözkonusu kesintiyi yani 28  
Mart 2002 tarihinden itibaren iꢀleyecek olan gecikme faizi ile birlikte 78.000 TL’yi ödemeye  
mahkum edilmesiyle sona ermiꢀtir.  
Temyiz baꢀvurusunda bulunulmadığından, sözkonusu karar nihai hale gelmiꢀtir.  
17 Temmuz 2003 tarihinde, gecikme faizi ile birlikte baꢀvurana 150.000 TL tutarında ödeme  
yapılmıꢀtır. Bu miktar olayların meydana geldiği dönemde yaklaꢀık 110 Amerikan Doları’na  
tekabül etmekteydi.  
4. Dördüncü yargılama  
15 Eylül 2003 tarihinde, baꢀvuran, bir kez daha kendisine dul aylığı bağlanması talebinde  
bulunmuꢀtur.  
17 Aralık 2003 tarihinde, Emekli Sandığı, eꢀinin tam zamanlı olarak çalıꢀmaya baꢀlamadan  
öldüğü gerekçesiyle baꢀvuranın dul aylığı alma hakkını bir kez daha reddetmiꢀtir.  
Baꢀvuran, bu son karara Ankara Đdare Mahkemesi önünde itiraz etmiꢀtir. Baꢀvuran, eꢀinin  
aylığından yapılan kesintilerin geri ödenmesinin, eꢀinin on yıldan fazla bir süre boyunca ve  
tam zamanlı olarak çalıꢀtığının kabul edilmesi olarak değerlendirildiği anlamına geldiğini  
belirtmiꢀtir. Üstelik eꢀinin açığa alındığı döneme iliꢀkin emeklilik kesintilerinin tamamı  
ödenmiꢀ olduğu cihetle Emekli Sandığı kendisine dul aylığı bağlamakla yükümlüydü.  
9 ꢁubat 2005 tarihli bir kararla, mahkeme, “hukuka aykırı” olduğuna kanaat getirerek Emekli  
Sandığı’nın kararını iptal etmiꢀtir. Mahkeme, baꢀvuranın eꢀinin vefatından sonra beraat  
etmesi nedeniyle açığa alındığı bir yıl 27 günlük sürenin yarısı değil tamamı çalıꢀmıꢀ olarak  
kabul edilmesi gerektiğine kanaat getirmiꢀtir. Sonuç olarak müteveffanın çalıꢀma süresi 10  
yılı geçmektedir.  
17 Haziran 2005 tarihinde Emekli Sandığı kararı temyiz etmiꢀtir. Dava halen Danıꢀtay’da  
derdesttir.  
4
5. Beꢀinci yargı süreci  
Baꢀvuran sözü edilen mahkemece de tanınan hakkıyla ilgili durumunu öne sürerek 5 Mayıs  
1994 tarihli yargı kararı ile kapanan davanın yeniden incelenmesi baꢀvurusunu yapmıꢀtır.  
17 Mayıs 2005 tarihinde Mahkeme, itiraz edilen idari kararın 9 ꢁubat 2005 tarihinde iptal  
edilmiꢀ olması nedeniyle davanın yeniden görülmesine gerek olmadığına karar vermiꢀtir.  
C. Baꢁvurana yapılan ödemeler  
Emekli Sandığı, bu konudaki hüküm kesinleꢀmediği halde, baꢀvurana 1 Ocak 2004  
tarihinden 1 Nisan 2008 tarihine dek olan dönem için dul aylığı baꢀlığı altında toplam  
18.260,55 YTL. (o dönemde yaklaꢀık 8.850 Euro’ya karꢀılık gelmekte) tutarında ödeme  
yapmıꢀtır. Dosyaya eklenen makbuzlardan dul aylıklarının düzenli aralıklarla zam gördüğü  
anlaꢀılmaktadır:  
1 Ocak -1 Aralık 2004:  
1 Ocak -1 Haziran 2005:  
241,92 YTL  
326,05 YTL  
1 Temmuz -1 Aralık 2005: 346,21 YTL  
1 Ocak -1 Haziran 2006: 354,89 YTL  
1 Temmuz -1 Aralık 2006: 372,24 YTL  
1 Ocak -1 Haziran 2007: 395,80 YTL  
1 Temmuz -1 Aralık 2007: 413,32 YTL  
1 Ocak 2008 tarihinden bu yana baꢀvuran aylık 427,85 YTL (yaklaꢀık 207 Euro) maaꢀ  
almaktadır  
Yine ödeme belgelerine göre Emekli Sandığı açısından baꢀvuran 1 Ocak 2004’ten itibaren  
dul aylığına hak kazanmıꢀtır. Bununla birlikte, Emekli Sandığı mahkeme kararında yer alan  
dies a quo’yu izleyen ayın ilk günü olan bu tarihi 1 Ekim 2003 olarak düzeltmiꢀtir.  
HUKUK  
I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuran 6/1 maddesinin ilgili hükümleri bakımından baꢀvuru konusunu teꢀkil eden idari  
mahkemeler önündeki sürenin genel olarak uzunluğundan ve bilhassa hakkaniyete uygun  
olmadığından ꢀikayetçi olmaktadır.  
Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.  
A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin  
AĐHM, Hükümetin kabuledilebilirliğe iliꢀkin hiçbir itirazda bulunmadığını kaydetmektedir.  
AĐHM ayrıca ꢀikayetin ihtilaf konusu yargılama sürelerine iliꢀkin bölümünün AĐHS’nin 35/3  
maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve baꢀka herhangi bir  
kabuledilemezlik gerekçesinin de bulunmadığını tespit etmektedir.  
Buna karꢀın, sözkonusu yargılamaların ulusal mahkemelerin yasaları yanlıꢀ uygulaması ve  
yorumlaması nedeniyle hakkaniyetten yoksun olduğu yönündeki ꢀikayetin temelden yoksun  
5
olduğunu tespit eden AĐHM, sözkonusu ꢀikayetin bu gerekçeyle reddedilmesi gerektiği  
kanaatine varmaktadır.  
Mevcut davadaki yargılama sürelerinin uzunluğuna iliꢀkin olarak AĐHS’nin 6/1 maddesi  
kapsamında dile getirilen ꢀikayeti kabul eden AĐHM, AĐHS’nin 35/3 ve 4 maddesi uyarınca  
ꢀikayetin geriye kalanını reddeder.  
B. Esasa iliꢁkin  
1. Tarafların argümanları  
Baꢀvuran, idare mahkemelerinin müteveffa kocasının görevde olduğu döneme iliꢀkin olarak  
yapılan yanlıꢀ bir hesaplamadan yola çıktıklarını, buna bağlı olarak adaletin yerine gelmesi  
için yirmi yıl süren bir yargılama yapılması gerektiğini iddia etmektedir.  
Bu bakımdan baꢀvuran, çözümlenmesi gereken yegâne mesele olan sözkonusu hesaplamanın  
karmaꢀık bir tarafının bulunmadığını belirtmektedir. Baꢀvuran, bu meselenin çözüme  
kavuꢀturulması için konuyla ilgili uzman bir bilirkiꢀi tayin edilmesinin yeterli olacağını  
belirtmektedir.  
Hükümet mevcut davada, yargılamanın seyri, duruꢀmaların sıklığı hele de mahkemelerin  
bağımsızlık ve tarafsızlığı konularında mahkemelere hiçbir suçlamada bulunulamayacağını  
ileri sürmektedir.  
Buchholz – Almanya (6 Mayıs 1981 tarihli karar) ve Zimmermann ve Steiner – Đsviçre (13  
Temmuz 1983) davalarına atıfta bulunan Hükümet, mevcut davada Devlet’e atfedilebilecek  
herhangi bir yavaꢀlığın bulunmadığını savunmaktadır. Hükümet, baꢀvuranın iki kez  
Danıꢀtay’a baꢀvurması ve karar düzeltme talebinde bulunmasının yargılama süresinin  
uzamasında etkili olduğunu belirtmektedir.  
2. AĐHM’nin değerlendirmesi  
AĐHM dikkate alınması gereken dönemin Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü’ne baꢀvuru  
yapıldığı 14 Nisan 1987 tarihinde baꢀladığı kanaatindedir.  
Bu dönemin sonuna iliꢀkin olarak ise AĐHM makul olup olmadığı yönünden kontrol edilmesi  
gereken sürenin “ihtilafı” ortadan kaldıran kararın alınmasına kadar geçen yargılama süresinin  
tamamını kapsadığını anımsatır (Guillemin – Fransa, 21 ꢁubat 1997 tarihli karara, prg. 36).  
Halihazırda bu karar Ankara Đdare Mahkemesince 9 ꢁubat 2005 tarihinde verilen karardır.  
Baꢀvuranın dosyanın yeniden açılmasına yönelik son baꢀvurusu, davanın yeniden baꢀlamasını  
etkin bir biçimde sağlayamadığından, hesaba katılmaması gereken olağanüstü bir yol teꢀkil  
etmektedir (bkz., diğer birçokları arasında, Jean-Claude Pufler – Fransa, no: 23949/94, 18  
Mayıs 1994 tarihli Komisyon kararı, ve Mehmet Özel ve diğerleri – Türkiye, no: 50913/99,  
prg. 34, 26 Nisan 2005).  
Đhtilafın karara bağlanması için dört ayrı yargılama yapılması gerekmiꢀtir. Bu yargılamaların  
toplam süresi yaklaꢀık on sekiz yıla ulaꢀmıꢀtır. Yargılamalar arasında geçen süreler dikkate  
alındığında dahi hesaplanması gereken süre on üç yılı aꢀmaktadır.  
6
Prima facie makullükten uzak olan böylesi bir süre, davanın koꢀulları ve AĐHM içtihadıyla  
konulan kıstaslar bilhassa da davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve yetkili makamların tutumu  
gibi hususlar göz önünde bulundurularak AĐHS’nin 6/1 maddesi (Guillemin, adıgeçen, prg.  
37) açısından son derece titiz bir incelemeyi gerekli kılmaktadır (Frydlender – Fransa, no:  
30979/96, prg. 43, Zimmermann ve Steiner – Đsviçre, adıgeçen, prg. 24, ve Allenet de  
Ribemont – Fransa, 10 ꢁubat 1995, prg. 47).  
Bu hususlara bir de davanın ilgili açısından önemi eklenmektedir ki bu unsur mevcut davada  
olduğu gibi maaꢀlarla ilgili bir ihtilaf sözkonusu olması halinde son derece belirleyici  
olmaktadır (bkz., sözgelimi, Nibbio – Đtalya, 26 ꢁubat 1992, prg. 18).  
Davanın karmaꢀıklığına iliꢀkin olarak ise AĐHM, esas meselenin geçici olarak görevinden  
uzaklaꢀtırılan ancak daha sonra hakkında beraat kararı verilen bir kamu görevlisinin hizmet  
süresinin hesaplanmasından ibaret olduğunu gözlemlemektedir. AĐHM bu çerçevede, Nevzat  
Baꢀ’ın hizmet süresini etkileyen inkıtalara iliꢀkin olgusal verilerin vefat ettiği 18 Haziran  
1983 tarihinden öncesine dayandığını kaydetmektedir. Vefatından sonra hakkında verilen  
beraat kararı ise Emekli Sandığı’nın baꢀvuranın ilk talebini reddettiği 8 Eylül tarihinden evvel  
kesinlik kazanmıꢀtır.  
Bu konuyla ilgili olarak resmi bir açıklama yapılmadığından, Ankara Đdare Mahkemesi  
tarafından 9 ꢁubat 2005 tarihli kararda ortaya konulduğu haliyle fiili ve hukuki durumun  
Emekli Sandığı’nın baꢀvuranın aylık bağlanması talebi hakkında on sekiz yıl önce karar  
verdiği durumdan farklı olması beklenemez.  
Bu durumda, AĐHM, - Hükümet’in belirttiği gibi haksız hiçbir gecikme olmaksızın- Nevzat  
Baꢀ’ın hayatta iken eꢀine dul aylığı bağlanması için istenen hizmet süresi koꢀullarını yerine  
getirip getirmediğini tespit etmenin on üç yıldan fazla süren bir yargılama süresi  
gerektirmesini anlamakta güçlük çekmektedir.  
Bu bağlamda, -kısmen de olsa- geçim kaynağını kaybetme riski bulunması nedeniyle  
ivedilikle talebinin yerindeliğine dair hukuki bir karara ulaꢀılmasında baꢀvuranın yadsınamaz  
bir kiꢀisel menfaatinin bulunduğunu kabul etmek gerekmektedir.  
Özellikle mülkiyet hakkından yararlanma hakkı üzerindeki aꢀırı yavaꢀlığın olası sonuçlarını  
göz önüne alarak, haklarının belirlenmesinde özel bir ihtimam gösterilmesi gerekirdi  
(mutatis, mutandis, Meryem Güven ve bu kararda yapılan atıflar, Mehmet Özel ve diğerleri).  
Oysa dosyadaki hiçbir unsur, hesaba dayalı soruna son vermek için bilirkiꢀi raporu  
düzenlemesinin gerekli olduğuna dahi kanaat getirmeyen ulusal mahkemelerin sözkonusu  
ihtimama itibar ettiklerini göstermektedir.  
Yukarıda söylenenler göz önüne alındığında, AĐHM, Hükümet’in, baꢀvuranın aleyhindeki  
kararlara karꢀı denediği baꢀvuru yollarının süreyi uzattığı itirazına katılamayacaktır.  
AĐHM’ye göre, hiç kuꢀkusuz bu sayede sonunda davayı kazanmıꢀ olarak, haklarını savunmak  
amacıyla baꢀvuranın iç hukuk tarafından sunulan tüm imkanları kullanması baꢀvurana  
kesinlikle bir yarar sağlamıꢀtır (örneğin, Erkner ve Hofauer-Avusturya, 23 Nisan 1987 tarihli  
karar).  
Bu durumda, davanın uzamasına neden olan hiçbir tutum baꢀvurana isnat edilemez.  
7
Sözkonusu unsurlar, AĐHM’nin “makul sürenin” aꢀıldığı dolayısıyla AĐHS’nin 6/1  
maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀması için yeterlidir.  
II. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
HAKKINDA  
Baꢀvuran, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ilk paragrafı uyarınca, mallarına saygı  
hakkının ihlalinden ꢀikayetçidir.  
Hükümet, bu iddiayı kabul etmemektedir.  
A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin  
AĐHM, yukarıda sunulan aynı gerekçelerle, baꢀvurunun bu kısmının da kabuledilebilir  
nitelikte olduğunu ilan etmektedir.  
B. Esas  
1.Tarafların argümanları  
Hükümet, AĐHS’nin nizalı bir yargılamanın her seferinde yargılanabilir açısından tatmin edici  
bir sonuçla sonlanmasını gerektirmediğinden, sözkonusu ꢀikayetin “savunulabilir” olmadığına  
kanaat getirmektedir.  
Hükümet, baꢀvurana eꢀinin vefatından sonra hemen dul aylığı bağlanmamıꢀ olsa da  
baꢀvuranın, eꢀinin emeklilik tazminatından faydalandığı belirtmektedir. Bilahare 9 ꢁubat 2005  
tarihli kararla, baꢀvurana emekli aylığı da bağlanmıꢀtır. Baꢀvuranın iddiaları, hâlihazırda,  
mesnetten yoksundur.  
Diğer konularda ise, Hükümet’in argümanları, baꢀvuru iletildiğinde AĐHM tarafından  
Hükümet’e yöneltilen sorular çerçevesinde oluꢀturulmuꢀtur.  
Bu çerçevede, Hükümet, baꢀvuranın emekli aylığına hak kazandığının 9 ꢁubat 2005 tarihli bir  
mahkeme kararı ile belirlendiği ve bu hakkın baꢀvuranın Emekli Sandığı’na baꢀvurduğu 15  
Eylül 2003 tarihinden beri geçerli olduğunu ifade etmektedir. 15 Eylül 2003 tarihinden önceki  
bütün baꢀvurular nihai olarak reddedilmiꢀ olduğundan, 9 ꢁubat 2005 tarihli karar geriye  
dönük olarak bu tarihten önceki döneme uygulanamaz.  
Baꢀvuran, 24 yıldan fazla bir süre boyunca haksız bir biçimde dul aylığından yoksun  
bırakıldığını ifade etmektedir. Baꢀvuran, kendisini haklı bulan kararın çok geç verildiğini ve  
bunun aylık 400 YTL olarak belirttiği maddi zararının giderilmesi için yeterli olmadığını  
belirtmektedir.  
2. AĐHM’nin takdiri  
9 ꢁubat 2005 tarihli Ankara Đdare Mahkemesi’nin kararının talep edilebilir bir “alacak”  
yarattığı konusunda kimsenin itirazı bulunmamaktadır. (mutatis, mutandis, Smirnitskaya ve  
diğerleri-Rusya, baꢀvuru no: 852/02, 5 Temmuz 2007) (Stran ve Stratis Andreadis Yunan  
Rafineleri-Yunanistan, 9 Aralık 1994 tarihli karar).  
8
Bu durumda baꢀvuranın Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi anlamında «mülkiyet» oluꢀturan  
bir hakkı bulunmaktadır.  
Ayrıca, bu hak, baꢀvuranın emekli sandığına «baꢀvurduğu» tarihten itibaren geçerli olacak  
ꢀekilde geriye dönük olarak tanınmıꢀtır. Ancak, mahkeme kararında ilki 14 Nisan 1987  
yılında yapılmıꢀ olan baꢀvurulardan hangisinin kastedildiği konusunda bir açıklık yoktur.  
Bu hususta, emekli sandığı tarafından düzenli ödenen miktarlara karꢀılık gelen banka alındı  
makbuzlarını değerlendirmek gerekir ki bu makbuzlar yalnızca 1 Ocak 2004 tarihinden  
itibaren yapılan aylık ödemeleri kapsamaktadır.  
Hükümetin de ifade ettiği üzere, iç hukukta, 9 ꢁubat 2005 tarihli mahkeme kararının  
baꢀvuranın Emekli Sandığı’na yaptığı son baꢀvuru tarihi olan 15 Eylül 2003’den öncesine  
denk gelen dul aylıklarını kapsamadığı ꢀeklinde yorumlandığı anlaꢀılmaktadır.  
Bu koꢀullar çerçevesinde, Hükümetin söylediğinin aksine, idare mahkemelerinin, baꢀvuranın  
15 Eylül 2003’ten geçerli olmak üzere dul aylığına hak kazandığının tespit edilmesinin  
baꢀvuranın mağdur sıfatını ortadan kaldırdığı söylenemez. Bunun olabilmesi ileri sürülen  
ihlalin hem zamanlıca, hem mağdurun bu hakkı kullanamadığı süre göz önüne alınarak telafi  
yoluna gidilmesi gerekirdi. (Bkz. mutatis mutandis sözü edilen, Guillemini kararı).  
Mevcut baꢀvuruda durum böyle değildir. Hukuki merciler yaklaꢀık 200 aya yayılan Nisan  
1987- Aralık 2003 tarihleri arasındaki dönemdeki dul aylıklarına iliꢀkin oluꢀan zararı dikkate  
almadıklarından mevcut baꢀvuruda yukarıdaki koꢀulların sağlandığı söylenemez. Bu  
bağlamda, AĐHM baꢀvuran tarafından mahkemeye sunulan banka makbuzlarına isnaden,  
hareket noktası olarak ödenen en düꢀük dul aylığını yani 241.92 YTL’yi temel almaktadır. Bu  
durumda ihtilaflı döneme ait baꢀvuranın kaybı 48.384 YTL, yani yaklaꢀık 24.000 Euro  
olmaktadır  
Hükümet bu aꢀamada detaya girmeden baꢀvurana toplu bir tazminat ödendiğini  
belirtmektedir. Bunun Nisan 1984’te baꢀvuranın hesabına aktarılan 104.798 TL (anılan  
dönemde 310 ABD doları/200 Euro’ya tekabül etmektedir) olduğu anlaꢀılmaktadır  
(sözkonusu meblağın 17 Temmuz 2003’te iade edilmesi bu ꢀikayetin konusu dıꢀında  
kalmaktadır).  
AĐHM bu çerçevede banka hesabına 200 Euro karꢀılığında yatırılan paranın geçen süre  
zarfında uğranılan maddi kaybın sonuçlarını gidermeye yetmediğine itibar etmektedir.  
Sadece Devlet’e yarar sağlayan sözkonusu süre, ilgili dönemde Türkiye’de paranın hızla  
değer kaybetmesi göz önüne alındığında, daha da çarpıcıdır.  
Türkiye’de bu duruma karꢀı çeꢀitli baꢀvuru yollarının mevcut olup olmamasının bir önemi  
bulunmamaktadır. Zira baꢀvuranın haklarını ileri sürmek için açtığı davaların sayısı ve  
sürecin ne kadar yavaꢀ iꢀlediği göz önüne alındığında, AĐHM, baꢀvuranın yeni davalar  
açmasına kesinlikle gerek olmadığı kanaatindedir.  
Sözkonusu unsurlar göz önüne alındığında, AĐHM, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin  
ihlal edildiğini tespit etmektedir.  
9
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
A. Tazminat  
Baꢀvuran, 276 ay boyunca yoksun kaldığı dul aylığı olarak aylık 400 YTL’den hesapladığı  
110.400 YTL’yi (yaklaꢀık 59.000 Euro) maddi tazminat olarak talep etmektedir. Baꢀvuran,  
Emekli Sandığı tarafından önceden kendisine ödenen toplam miktarların AĐHM tarafından  
ödenmesine hükmedilecek toplam miktardan düꢀülmesi gerektiğini belirtmektedir.  
Baꢀvuran ayrıca 20.000 Euro manevi tazminat talebinde bulunmaktadır.  
Hükümet, baꢀvuranın iddiaları ile ileri sürülen AĐHS ihlalleri arasında bir illiyet bağı  
bulunmadığını savunmaktadır.  
Manevi tazminata iliꢀkin olarak ise Hükümet, hiçbir tazminat ödenmesinin gerekli olmadığını  
ayrıca sözkonusu talebin aꢀırı olduğunu belirtmektedir.  
Mevcut dava koꢀullarında, Danıꢀtay’da davanın derdest olmasını ve özellikle tarafların  
dostane çözüme ulaꢀma ihtimallerini göz önüne alarak AĐHM, maddi tazminat bakımından  
AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması hususunun saklı tutulması kanaatindedir.  
Buna karꢀın, AĐHM, mevcut dava koꢀullarında, tespit edilen AĐHS ihlallerinin niteliğini göz  
önüne alarak, baꢀvuranın hâlihazırda yadsınamaz bir manevi haksızlığa uğradığı  
kanaatindedir. Hakkaniyete uygun olarak ve davaya iliꢀkin farklı unsurların tamamını  
değerlendiren AĐHM, baꢀvurana bu baꢀlık altında 5.000 Euro ödenmesine hükmetmektedir.  
B. Yargılama masraf ve giderleri  
Baꢀvuran iç hukukta ve AĐHM nezdinde yapmıꢀ olduğu yargı giderleri için 10.400 YTL.  
(yaklaꢀık 5.500 Euro) talep etmektedir. Baꢀvuranın öne sürdüğü ꢀekliyle bu miktarın 10.000  
YTL.’si avukatlık ücreti, 250 YTL.’si tercüme masrafları, 90 YTL.’si büro giderleri ve 60  
YTL.’si ise diğer giderler içindir.  
Kanıtlayıcı belgelerin yokluğunda Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul  
miktarlardaki yargı giderleri elde edebilir (Bkz. Bottazzi-Đtalya kararı no: 34884/97 ve  
Sawicka-Polonya kararı no: 37645/97, 1 Ekim 2002). AĐHM bu uygulamaya değin herhangi  
bir belgenin ve açıklamanın yokluğunda bu talebi reddetmektedir.  
C. Gecikme faizi  
AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç  
puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE;  
10  
1. AĐHS’ye Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ve söz konusu yargılamanın uzunluğu  
nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine iliꢀkin ꢀikayetlerin kabuledilebilir  
olduğuna;  
2. Diğer ꢀikayetlerin kabuledilemez olduğuna;  
3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;  
4. Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;  
5. AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru  
üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvurana 5.000 Euro (beꢀ  
bin Euro) manevi tazminat ödenmesine ve sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren  
ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için  
geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına  
6. Maddi tazminata iliꢀkin olarak AĐHS’nin 41. maddesinin bu aꢀamada uygulanmamasına;  
a) Hükümet ve baꢀvuranların, AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢀmesinden  
itibaren altı ay içinde bu mesele hakkındaki görüꢀlerini yazıyla kendisine bildirmeye ve  
bilhassa aralarında varacakları her türlü uzlaꢀmadan kendisini haberdar etmeye davet  
edilmesine;  
b) Sonraki sürecin saklı tutulmasına ve gerektiğinde daire baꢀkanının izlenecek süreci  
belirlemeye yetkili kılınmasına  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.  
paragraflarına uygun olarak 24 Haziran 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.  
11