CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

BEK -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:23522/05)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Nisan 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (23522/05) no’lu davanın nedeni, T.C. vatandaꢀı

Mahir Bek’in (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 16 Haziran 2005 tarihinde

Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan

Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Ankara Barosu avukatlarından M. Bayat tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1982 doğumludur ve Ankara’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran, denizci olarak askerlik görevini yaparken bir kavga sırasında sol el bilek sinirlerine

darbe almıꢀtır. Baꢀvuran, bir kısım hareket yeteneğini kaybetmiꢀtir.

Gülhane Askeri Tıp Akademisi’nin 3 Kasım 2003 tarihli raporuna göre, baꢀvuran askerliğe

elveriꢀli durumda bulunmamaktaydı. Dolayısıyla baꢀvuran askerlik hizmetinden muaf

tutulmuꢀtur.

Belirtilmeyen bir tarihte, baꢀvuran, ekonomik durumu nedeniyle adli yardım talebinde

bulunarak Ankara Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nde tazminat davası açmıꢀtır.

Bu süre zarfında, 27 ꢁubat 2004 tarihinde, Mehmetçik Vakfı, dördüncü derece sakatlık için

baꢀvurana, olayların meydana geldiği dönemde yaklaꢀık 2.000 Euro’ya tekabül eden

3.441.690.000 TL tutarında maddi yardımda bulunmuꢀtur. Ayrıca Vakıf tarafından baꢀvurana

üç aylık 300 TL (yaklaꢀık 180 Euro) maaꢀ bağlanmıꢀtır. Sözkonusu miktar günümüzde 500

TL’ye (yaklaꢀık 230 Euro) yükseltilmiꢀtir.

13 Ekim 2004 tarihli bir kararla, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi, yasa ile öngörülen

koꢀulların bir araya gelmediği gerekçesi ile adli yardımda bulunmaya gerek olmadığına karar

vermiꢀtir. Ayrıca mahkeme, baꢀvuranın otuz günlük süre içerisinde mahkeme harcını

ödemesine karar vermiꢀtir.

25 Kasım 2004 tarihinde, baꢀvuran, baꢀvuranın hiçbir geliri olmadığını ve yoksul durumda

yaꢀadığını gösteren muhtar tarafından 17 Kasım 2004 tarihinde düzenlenmiꢀ yoksuluk

belgesine dayanarak yeniden adli yardım talebinde bulunmuꢀtur.

1 Aralık 2004 tarihli bir kararla, dosyayı inceleyen Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi, Hukuk

Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 465. maddesinde sıralanan ödeme koꢀullarını karꢀılamadığı

gerekçesi ile sözkonusu talebi reddetmiꢀtir. Ayrıca mahkeme, otuz günlük süre içerisinde

mahkeme harcının yani 1.125.000.000 TL’nin (yaklaꢀık 650 Euro) ödenmemesi durumunda

davanın açılmamıꢀ sayılacağını belirtmiꢀtir.

Baꢀvuran sözkonusu miktarı ödeyemediğinden, 26 Ocak 2005 tarihli bir kararla Askeri

Yüksek Đdare Mahkemesi davanın kayıttan düꢀürülmesine karar vermiꢀtir.

2

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, Ankara Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nin adli yardım talebini reddetmesinin,

AĐHS’nin 6/1 maddesi ile öngörülen mahkemeye eriꢀim hakkını ihlal ettiğini iddia

etmektedir.

Kabuledilebilirlik ile ilgili olarak, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde

baꢀvurunun dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan

bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru

kabuledilebilir niteliktedir.

Esas ile ilgili olarak, Hükümet, dosyada bulunan unsurların incelenmesinin ardından karara

bağlanan adli yardım verilmesine iliꢀkin bir zorunluluğun bulunmadığını belirtmektedir.

Hükümet’e göre, mahkeme harcını ödemek için yeterli geliri olan baꢀvuranın yoksulluğunu

kanıtlaması gerekmekteydi.

Baꢀvuran, sözkonusu argümanlara itiraz etmekte ve iddialarını yinelemektedir.

Mahkemeye eriꢀim hakkı çerçevesinde mahkeme harcı ile ilgili olarak genel ilkeler

kapsamında AĐHM, Bakan kararına atıfta bulunmaktadır.

Mevcut davada, AĐHM, mahkeme harcının ödenmemesinin, Askeri Yüksek Đdare

Mahkemesi’nin davanın açılmamıꢀ sayılacağına neden olacağını belirtmektedir. Dolayısıyla

yargılamanın ilk safhasında ilk derece mahkemesi önünde bir kısıtlama meydana gelmiꢀtir.

AĐHM, talep edilen mahkeme harcı miktarının yaklaꢀık 650 Euro olduğunu kaydetmektedir.

AĐHM, üç ayda bir sadece 180 Euro yani aylık 60 Euro geliri olan baꢀvuran açısından

sözkonusu miktarın yüksek olduğu görüꢀündedir. Mehmetçik Vakfı tarafından 2.000 Euro

almıꢀ olsa dahi, AĐHM, ödenen maaꢀ dıꢀında hiçbir geliri olmayan baꢀvuranın genel

ekonomik durumunun, olayların meydana geldiği dönemde iki asgari maaꢀtan fazlasına

tekabül eden mahkeme harcını ödeme imkanı sağlamadığına ikna olmuꢀtur.

AĐHM, devletin kamu kaynaklarından sadece gerçekten ihtiyacı olan davacılara adli yardım

yapmak istemesini meꢀru bir kaygı olarak kabul etmektedir. Oysa mevcut davada,

Hükümet’in savunduğunun aksine, muhtar tarafından düzenlenen 17 Kasım 2004 tarihli belge

ile baꢀvuranın yoksulluğunu gösterdiği sonucuna ulaꢀılmaktadır. Buna karꢀın ilgili ulusal

mahkeme, adli yardım verilmesinin reddini hiçbir ꢀekilde gerekçelendirmemiꢀ ve baꢀvuranın

sağlık durumunu göz önüne almamıꢀtır. Bununla birlikte AĐHM, Türk yasama erki tarafından

yürürlüğe konan adli yardım sisteminin yargılamaya iliꢀkin gerekli tüm güvenceleri

sunmadığını gözlemektedir; bu görevin adli makamlara, daha açık olarak adli yardım

talebinin yapıldığı mahkemeye tevdi edildiği doğruysa da Türk hukuku, talebin yerindeliği

hususunda mahkemelerin takdirine itiraz imkanı sunmamaktadır. Hukuk Usulü Muhakemeleri

Kanunu’nun 469. maddesinin hükümlerine göre, adli yardım talebine iliꢀkin karar nihaidir ve

baꢀka hiçbir baꢀvurunun konusu yapılamaz. Bu nedenle, adli yardım talebi taraflarca

mahkemeye sunulan yazılı belgeler temelinde yapılan tek bir incelemenin konusu olmaktadır.

3

Sözkonusu taraflar, bir duruꢀma boyunca gerektiği ꢀekilde dinlenmemiꢀ ve itirazlarını sunma

imkanı bulamamıꢀlardır (Ciğerhun Öner-Türkiye, baꢀvuru no: 33612/03, 20 Mayıs 2008).

Mevcut davada, AĐHM, adli yardım talebinin reddinin, baꢀvuranı, davasının bir mahkeme

tarafından görülmesi imkanından tamamen yoksun bıraktığını tespit etmektedir (bkz, Sabri

Aslan ve diğerleri – Türkiye, baꢀvuru no: 37952/04, 15 Aralık 2009).

Dava koꢀullarının tamamı göz önüne alındığında, AĐHM, baꢀvuranın, Ankara Askeri Yüksek

Đdare Mahkemesi önünde, somut ve etkili bir ꢀekilde eriꢀim hakkından yararlanamadığını

tespit etmektedir. Bu durumda Devlet, AĐHS’nin 6/1. maddesinin gereklerine uygun olarak

mahkemeye eriꢀim hakkını düzenleme yükümlülüklerini yerine getirmemiꢀtir ve bu alanda

kendisine tanınan takdir payını aꢀmıꢀtır (sözü edilen Tunç).

Bu itibarla AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐNĐN ve 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN

ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, AĐHS’nin 6/1 maddesi kapsamındaki ꢀikayetini ileri sürmek için iç hukukta

baꢀvuru yolunun bulunmamasından ve baꢀvurusunun esasına iliꢀkin inceleme yaptırma

imkanının bulunmaması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlalinden ꢀikayetçi olmaktadır.

Baꢀvuran, bu hususlarla ilgili olarak AĐHS’nin 13. maddesine (AĐHS’nin 6. maddesi ile

birlikte) ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Hükümet, sözkonusu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, sözkonusu ꢀikayetlerin yukarıda incelenen ꢀikayetlerle bağlantılı olduğu ve

dolayısıyla kabuledilebilir ilan edilmesi gerektiği kanaatindedir.

Bununla birlikte, AĐHS’nin 6/1 maddesine iliꢀkin tespit göz önüne alındığında, AĐHM,

mevcut davada ihlal edilmiꢀ olsalar dahi sözkonusu hükümleri ayrıca incelemeye gerek

olmadığı kanaatindedir (bkz, sözü edilen Tunç; Mehmet ve Suna Yiğit – Türkiye, baꢀvuru no:

52658/99, 17 Temmuz 2007; Serin-Türkiye, baꢀvuru no: 18404/04, 18 Kasım 2008).

III. ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER ĐHLALLER HAKKINDA

Baꢀvuran, son olarak, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi hakimlerinin bağımsız ve tarafsız

olmamalarından ꢀikayetçidir. Bu bağlamda baꢀvuran, AĐHS’nin 6/1 maddesine atıfta

bulunmaktadır.

Yavuz-Türkiye (baꢀvuru no: 29870/96, 25 Mayıs 2000) kararına atıfta bulunan AĐHM,

sözkonusu ꢀikayetin açıkça dayanaktan yoksun olduğu ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.

paragrafları uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaꢀmaktadır.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

AĐHS’nin 41. maddesi ile ilgili olarak, baꢀvuran, 70.000 Euro maddi ve 20.000 Euro manevi

tazminat talep etmektedir.

4

Hükümet sözkonusu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM, maddi tazminat ile ilgili, AĐHS’nin 6/1 maddesine aykırı olarak, adli yardım talebinin

reddedilmesi nedeniyle bir baꢀvuranın, mahkemeye eriꢀim hakkından yararlanamadığı

sonucuna ulaꢀtığında, tespit edilen ihlalin telafi edilmesi için prensip olarak en uygun yolun,

ilgilinin isteği üzerine, davanın yenilenmesi ya da dosyanın yeniden açılması olacağı

kanaatindedir (sözü edilen Tunç; Mehmet ve Suna Yiğit; Ciğerhun Öner-Türkiye; Sabri Aslan

ve diğerleri-Türkiye, baꢀvuru no: 37952/04, 15 Aralık 2009).

Manevi tazminat ile ilgili olarak, AĐHM, hakkaniyete uygun olarak, baꢀvurana 3.000 Euro

ödenmesine hükmetmektedir.

Baꢀvuran, AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve giderleri için 4.945 Euro talep

etmektedir. Baꢀvuran, belge olarak, avukatı tarafından hazırlanan çalıꢀma makbuzunu, Ankara

Barosu avukatlık ücret tarifesini ve çeviri masraflarına bir belgeyi sunmaktadır.

Sahip olduğu unsurları ve içtihadında sözü edilen kriterleri göz önüne alan AĐHM, baꢀvurana

2.000 Euro yargılama masraf ve gideri ödenmesine hükmetmektedir.

AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesine hükmetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun mahkemeye eriꢀim hakkı, mülkiyete saygı ve etkili baꢀvuru yolu kapsamında

yapılan ꢀikayetlere iliꢀkin kısmının kabuledilebilir, geri kalan kısmının kabuledilemez

olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 13. maddesi ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi kapsamında yapılan

ꢀikayetleri ayrıca incelemeye gerek olmadığına;

4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet

tarafından baꢀvurana aꢀağıdaki miktarların ödenmesine;

i) her türlü vergiden muaf tutularak 3.000 Euro (üç bin Euro) manevi tazminat;

ii) her türlü vergiden muaf tutularak 2.000 Euro (iki bin Euro) yargılama masraf ve gideri;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve

3. paragraflarına uygun olarak 20 Nisan 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

5

6