COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

BEKER – TÜRKĐYE DAVASI

(Başvuru no: 27866/03)

KARAR

STRAZBURG

24 Mart 2009

Đşbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Davanın nedeni, T.C. vatandaşları Fadik Beker, Özgür Beker, Aytekin Beker ve Sibel

Beker’in (başvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 27 Mayıs 2003 tarihinde, Đnsan

Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Dair Sözleşme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi

uyarınca, Türkiye aleyhine yaptıkları 27866/03 sayılı başvurudur.

Başvuranlar, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Elazığ Barosu

avukatlarından Mesut Gündoğdu ve Ali Cemal Zülfikar tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOŞULLARI

Başvuranlar, sırasıyla 1955, 1976, 1979 ve 1983 doğumlu olup Ankara’da ikamet

etmektedirler. Birinci başvuran, 1977 doğumlu olan ve Tunceli Jandarma Komando Özel

Harekat Tabur Komutanlığı’nda görev yapan Uzman Onbaşı Mustafa Beker’in annesi, diğer

üç başvuran ise kardeşleridir.

Dava olayları, taraflarca sunulduğu ve belgelendirildiği üzere şöyle özetlenebilir.

8 Mart 2001 tarihinde 09.20 sularında, Mustafa Beker’in görev yapmakta olduğu

askeri kışladaki koğuşta kendini başından vurmak suretiyle intihar ettiği iddia edilmektedir.

Olay yerine gelen astsubay, hemen Beker’in nabzını ölçmüş ve hala hayatta olduğunu fark

etmiştir. Beker, 09.30’da ambulansla revire götürülmüştür.

Aynı gün, bir üsteğmen (“muhakkik”) koğuşta inceleme yapmış, olay yerinin krokisini

çizmiş, Mustafa Beker’in birkaç askerlik arkadaşını sorgulamış ve sözkonusu şahısların

ifadelerini kaydetmiştir.

Mustafa Beker’in düştüğü yerden biraz uzakta bir tabanca bulunmuş, ancak tam

mesafe krokide belirtilmemiştir. Tabancanın horozu çekilmiş, iki el ateş edilmiş, üçüncüde ise

başarılı olunamamıştır. Ayrıca, iki kullanılmış mermi kovanı ve – bir tanesi deforme olmuş-

iki mermi bulunmuştur. Tabancanın Mustafa Beker’in askerlik arkadaşlarından olan ve

tabancayı hemen koğuş dışında bulunan dolaba bırakan Uzman Çavuş T.Y.’ye ait olduğu

tespit edilmiştir. Muhakkikin hazırladığı belgeye göre, Mustafa Beker, tabancayı, dolaptaki

kilidi bir çubukla parçalayarak ele geçirmiştir.

Uzman Çavuş M.A., muhakkik tarafından yapılan sorgusunda, Mustafa Beker’in

önceki gece kendisinde (M.A.’nın evinde) kaldığını belirtmiştir. M.A.’nın ifadesine göre,

Mustafa Beker sarhoş olmuştu ve tedirgin bir haldeydi. M.A., Mustafa Beker’in durumundan

dolayı endişeye kapılarak tabancasını almış ve kendi evinde saklamıştır. Sabah uyandığında

ise Mustafa Beker çoktan evden ayrılmıştır ve tabancası da orada kalmıştır. Daha sonra,

Mustafa Beker’i bir restoranda içer halde bulmuştur. Bunun akabinde kışlaya gitmişlerdir.

Mustafa Beker Uzman Çavuş T.Y’ye dolabının anahtarını istemiş ancak olumsuz cevap

almıştır. Bunun ardından M.A., oradan uzaklaşmaya başlamış fakat silah sesi duyduktan sonra

geri dönmüş ve Mustafa Beker’i yerde, ayaklarının yanında bir tabancayla bulmuştur.

Uzman Çavuş T.Y., askeri savcı tarafından sorgulandığında, M.A’yı ve Mustafa

Beker’i koridorda gördüğünü ve Mustafa Beker’in dolabının anahtarını istediğini teyit

2

etmiştir. T.Y. Mustafa Beker’e anahtarın üstünde olmadığını söylemiştir. Daha sonra kışla

içerisinde işinin başına dönmek üzere ayrılmıştır. Tabancasını dolabında bırakmıştır.

Uzman Çavuş M.K, muhakkike, 09.10 ila 09.15 arasında koridorda dolabının önünde

üzerini değişirken, Mustafa Beker’in yaklaştığını ve T.Y.’nin dolabının nerede olduğunu

sorduğunu ifade etmiştir. Daha sonra M.K., Mustafa Beker’in dolabının yakınlarından

geldiğini düşündüğü bazı sesler duymuştur. 20 – 30 saniye sonra bir koğuştan gelen iki el

silah sesi duymuştur. Koğuşa girdiğinde Mustafa Beker’i başı kanar ve yerde yatar halde

görmüştür.

Muhakkik ve daha sonra da askeri savcı tarafından sorgulanan dört uzman çavuş,

Mustafa Beker’in 09.15’te koğuşa girerek, kendilerine kalkıp işe başlamalarını söylediğinde,

ranzalarında olduklarını ifade etmişlerdir. Nöbetleri saat 11.00’de başlayacağından dolayı

Mustafa Beker’e kalkmak için daha çok erken olduğunu söylemişlerdir. Daha sonra Mustafa

Beker koğuşu terk etmiş ve koğuştakiler dolapların bulunduğu yerden gelen bazı sesler

duymuşlardır. Mustafa Beker, elinde bir tabancayla tekrar koğuşa girmiştir. Bunun ardından

da, birbiri ardına iki el silah sesi duymadan önce, tabancanın horozunu kaldırdığını

duymuşlardır. Bir uzman çavuş haricinde hiçbiri Mustafa Beker’in kendisini vurduğunu

görmemiştir. Uzman çavuşlardan hiçbiri Mustafa Beker’in, silah sesinden önce biriyle

konuştuğunu ya da tartıştığını veya olay yerinden kaçan herhangi bir kişi duymamıştır.

Mustafa Beker’in birkaç çalışma arkadaşı, askeri savcıya Mustafa Beker’in son iki

aydır keyfinin olmadığını ve çok içtiğini söylemiştir. Ocak 2001’de bir kıza aşık olmuş fakat

annesi kızla evlenmesini istememiştir.

Uzman Çavuş S.U., Mustafa Beker’in kendisini vurduğunu gördüğünü iddia eden

koğuştaki tek kişidir. Muhakkike, Mustafa Beker’in sağ elini kullanarak ve başının sağ

tarafını hedef alarak, bir el ateş ettiğini gördüğünü ve duyduğunu söylemiştir. Daha sonra

askeri savcı tarafından sorgulandığında ise, şok halinde olduğundan tam olarak kaç el silah

sesi duyduğunu hatırlayamadığını ifade etmiştir. Ayrıca, o sırada Mustafa Beker’den yaklaşık

olarak beş metre uzakta olmasına rağmen, Mustafa Beker’in kendisini vurduğunu

görmediğini, zira yüzünü elleriyle kapattığını eklemiştir.

Aynı gün Tunceli Cumhuriyet Savcısı tarafından hazırlanan bir rapora göre, askeri

yetkililer, Tunceli Devlet Hastanesi’ne getirilirken yolda vefat eden Mustafa Beker’in cesedi

üzerinde yapılacak ön incelemede hazır bulunmasını istemişlerdir. Mustafa Beker’in cesedi,

Uzman Çavuş M.A. tarafından resmen teşhis edilmiştir.

Savcı ve bir doktor önce Mustafa Beker’in giysilerini incelemiş ve üzerlerinde hiçbir

kurşun deliği veya herhangi başka bir işaret bulamamıştır. Sol şakakta bir kurşun giriş deliği,

sağ şakakta da bir kurşun çıkış deliği gözlemlemişlerdir. Giriş deliğinin yakınında barut

kalıntısı veya yanık bulunmadığından dolayı doktor, silahın yakından ateşlendiği, ancak

bitişik atış mesafesinden ateşlenmediği sonucuna varmıştır. Mustafa Beker’in cesedinde başka

yaralanmalara rastlanmamıştır.

Đnceleme esnasında, savcı ve doktor, Mustafa Beker’in cesedinden yayılan bir alkol

kokusu almışlardır. Uzman çavuş M.A., Mustafa Beker’in o sabah içtiğini teyit etmiştir. M.A.

ayrıca, savcıya ve doktora, Mustafa Beker’in sağ elini kullandığını ve askeri talimlerde her

zaman sağ eliyle ateş ettiğini söylemiştir.

3

Doktor, başka bir svap testi için Mustafa Beker’in ellerini plastik örtüyle kaplamıştır.

Daha sonra ceset, Elazığ Askeri Hastanesi’ne gönderilmiş ve burada aynı gün bir post-mortem

inceleme yapılmıştır.

Bu inceleme esnasında, patolog, kurşun giriş deliği yakınında hiçbir barut kalıntısına

rastlamamış ve atışın bitişik atış mesafesinde gerçekleştiği sonucuna varmıştır. Kurşun giriş

deliği, yaklaşık olarak sol kaşın iki cm üstünde yer almaktaydı. Çıkış deliği ise sağ kulağın

yanında idi. Kurşun giriş deliği içinde yanmış ve yanmamış barut parçacıkları bulunmaktaydı.

Alınan kan örneğinde alkole rastlanmamış, ölüm sebebi ise beyin tahribatı olarak

tespit edilmiştir. Patolog ayrıca, Mustafa Beker’in ellerinden svap örnekleri almış ve adli tıp

muayenesine göndermiştir. 27 Nisan 2001 tarihinde hazırlanan rapora göre, Mustafa Beker’in

sağ elinin dış kısmında barut kalıntısı bulunmaktaydı.

10 Mart 2001’de, muhakkik soruşturmayı tamamlamıştır. Muhakkik, Mustafa

Beker’in “ani bir depresyon atağı sonucu intihar ettiği” sonucuna varmıştır.

Mustafa Beker’in bir üst komutanı olan ve sözkonusu şahsı iyi tanıyan bir teğmen,

Mustafa Beker’in çok iyi bir asker olduğunu ve herhangi bir psikolojik sorunu bulunmadığını

kaydetmiştir.

13 Mart 2001’de, Mustafa Beker’in erkek kardeşi Özgür Beker, ailesinin “ölüme dair

şüphelerinin” olduğu gerekçesiyle askeri savcılıktan soruşturma dosyasında yer alan

belgelerin birer nüshasını talep etmiştir.

12 Nisan 2001’de, başvuranların avukatı Elazığ Askeri Savcılığı’na dilekçe yazmış ve

Mustafa Beker’in “intihar ettiği iddiasına” yönelik yapılan soruşturmayla ilgili olarak ailenin

bilgi ve belge talebini yinelemiştir.

9 Ocak 2002 tarihinde, başvuranların avukatı, Savunma Bakanlığı’na bir dilekçe

yazarak, soruşturma hakkında bir kez daha bilgi talep etmiştir. Avukat dilekçesinde ayrıca,

müvekkillerine askeri yetkililer tarafından Mustafa Beker’in intihar ettiği bilgisinin verildiğini

ifade etmiştir. Ancak, ne kendisine ne aileye, yazılı taleplerine rağmen, soruşturma

dosyasından hiçbir bilgi ya da belge verilmiştir. Avukat, Mustafa Beker’e ait olan ve

sözkonusu olaydan sonra ailesine geri verilmiş olan cep telefonuna birkaç kimliği belirsiz

arama yapıldığını belirtmiştir. Arayanlar, Mustafa Beker’in öldürüldüğünü söylemişlerdir.

Avukat, soruşturmaya ilişkin bilgi eksikliğinin, Mustafa Beker’in ailesinin, Mustafa Beker’in

öldürüldüğüne yönelik inançlarını daha da kuvvetlendirdiğini ifade etmiştir.

Elazığ askeri savcısı, 30 Ocak 2002 tarihinde avukatın dilekçesine cevap yazmış ve

post-mortem raporun bir kopyasını da eklemiştir. Askeri savcı, soruşturma halen devam

ettiğinden, henüz bir karar verilmediğini belirtmiştir.

8 Kasım 2002 tarihinde, Elazığ’daki askeri savcı, soruşturmayı kapatmaya karar

vermiştir. Mustafa Beker’in, kız arkadaşıyla evlenmesine annesinin karşı çıkması nedeniyle

kendisini “sağ şakaktan ve yakın mesafeden” vurduğu sonucuna varmıştır. Hiç kimse intihar

etmesinde ona yardımcı olmamıştır.

4

Askeri savcının kararında büyük ölçüde, Mustafa Beker’in ölümünden sonra kişisel

eşyalarının arasından bulunduğu anlaşılan bir defterden alınan notlara yer verilmiştir. Notların

bazıları karışıktır ve bir intihar notuna benzemektedir.

Başvuranlar, 9 Aralık 2002’de, askeri savcının soruşturmayı kapatma kararına itiraz

etmişlerdir. Diğer hususlar meyanında, Mustafa Beker’in sağ elinde barut kalıntısı

bulunduğuna, ancak kurşun giriş deliğinin başın sol tarafında olduğuna işaret etmişlerdir.

Başvuranlara göre, bir kişinin sağ eliyle başının sol tarafından kendisini vurarak intihar etmesi

olası değildir. Ayrıca, tabancanın bulunduğu yerle Mustafa Beker’in düştüğü yer arasındaki

mesafenin belirlenememesine dikkat çekmişlerdir. Başvuranlar, ayrıca, olaya tanık olan

subayların çelişkili ifadelerinin askeri savcı tarafından soruşturulmadığını ifade etmişlerdir.

16 Aralık 2002 tarihinde, bir askeri mahkeme, gerekli tüm soruşturma işlemlerininin

yerine getirildiğini değerlendirerek, başvuranlar tarafından yapılan itirazı reddetmiştir.

18 Mart 2003 tarihinde, başvuranlar, Elazığ Askeri Savcılığı’na bir dilekçe yazarak

soruşturmanın yeniden açılmasını talep etmişlerdir. Taleplerinde, yukarıda değinilen iddiaları

yinelemiş ve soruşturma esnasında kendilerine danışılmadığını eklemişlerdir. Ayrıca,

soruşturma dosyasının, Mustafa Beker’in sağ eliyle başının sol tarafından kendini vurarak

intihar etmesinin mümkün olup olamayacağına dair görüşlerinin alınması amacıyla, Adli Tıp

Kurumu’na gönderilmesi gerektiğini öne sürmüşlerdir. Ayrıca, olayda kullanılan tabancanın

yarı otomatik olduğuna, bunun da tetiğin her atıştan önce çekilmesi gerektiği ve böylelikle de,

bir kurşun hâlihazırda başına girip çıktıktan sonra Mustafa Beker’in ikinci defa kendisini

vurmasının mümkün olmayacağı anlamına geldiğine işaret etmişlerdir. Bununla birlikte,

soruşturmaya göre, tabanca horozu kalkık halde bulunmuştur ve üçüncü bir defa ateş

edilemediği tespit edilmiştir. Mustafa Beker’in, kendisini üçüncü bir defa vurmaya

çalışmasının imkânsız olacağını ileri sürmüşlerdir.

Başvuranlar, ayrıca, taleplerinde ne tabancanın ne T.Y.’nin dolabını açmak için

kullanıldığı iddia edilen tahta çubuğun ne de dolabın üzerinde Mustafa Beker’in parmak izi

olup olmadığını belirlemek için inceleme yapıldığını ileri sürmüşlerdir.

Askeri savcıya, bu hususları açıklığa kavuşturmak ve Mustafa Beker’in öldürülüp

öldürülmediğini veya iddia edildiği gibi intihar edip etmediğini kesin olarak tespit etmek

üzere yeni bir soruşturma yapması talebinde bulunmuşlardır. Mustafa Beker’in intihar ettiği

farz edilse dahi, psikolojik sağlığını temin edememekten sorumlu olanların kovuşturulması

gerektiğini ileri sürmüşlerdir.

Başvuranlar, soruşturmanın yeniden açılmasına ilişkin başvurularının sonucu hakkında

herhangi bir bilgi almamışlardır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Başvuranlar, Mustafa Beker’in yaşam hakkının kasten veya ihmal sonucu ihlal edildiği

konusunda şikayetçi olmuş ve bu şikayetlerini AĐHS’nin 2. maddesine dayandırmışlardır.

Hükümet, bu iddiaya itiraz etmiştir.

5

A. Kabuledilebilirlik

AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu şikayetin dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeden AĐHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle şikayet kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

Başvuranlar, Beker’in ölümüne ilişkin yapılan soruşturmada yetkili makamların

gerekli adımları atmadıklarını ileri sürmüştür. Sonuç olarak, ölümüne dair kuşkular ortadan

kalkmamıştır.

Hükümet, Beker’in ölümüne ilişkin ayrıntılı ve etkili bir soruşturma yapıldığı ve

intihar ettiğinin tespit edildiği kanaatindedir.

AĐHM, şikayeti inceleyebilmek için öncelikle Hükümet’in, Beker’in ölümü için hesap

verme mecburiyetinde olup olmadığını tespit etmelidir. Bu amaçla, AĐHM içtihadına göre

Hükümetlerin, gözaltında tutulma sırasında meydana gelen yaralanma ve ölümler için makul

bir açıklama yapma yükümlülüğü altında olduğunu ve bu yükümlülüklerini yerine

getirmediklerinde, AĐHS’nin 3. veya 2. maddesi açısından ortaya ciddi bir sorun çıkacağını

hatırlatır (bkz., sırasıyla, Selmouni/Fransa [BD], no. 25803/94, 87. paragraf, AĐHM 1999-V;

Salman/Türkiye [BD], no. 21986/93, 99. paragraf, AĐHM 2000-VII). Bunun nedeni,

gözaltında tutulan kişilerin, hassas bir durumda olmaları ve yetkili makamların, onları koruma

yükümlülüğünün bulunmasıdır.

Akkum ve Diğerleri/Türkiye davasında benimsenen karardan bu yana, yukarıda

kaydedilen yükümlülük, yalnızca gözaltı durumlarda değil, aynı zamanda Hükümet

yetkililerinin özel kontrolünde bulunan bölgelerde de geçerlidir, çünkü her iki durumda da

olayların tamamı ya da büyük bölümü münhasıran yetkili makamların bilgisi dahilinde

meydana gelmiştir (no. 21894/93, 211. paragraf, AĐHM 2005-II (özetler); bkz. Yasin

Ateş/Türkiye, no. 30949/96, 94. paragraf, 31 Mayıs 2005).

Mevcut davada Beker, bir kışlada ölü bulunmuştur ve tüm görgü tanıkları, silahlı

kuvvetler mensubudur. Ayrıca, soruşturma askeri yetkililer tarafından yürütülmüş ve ailenin,

soruşturmaya müdahil olmasına izin verilmemiştir. Bu nedenle, ölüm nedenini araştırma ve

gerektiğinde de sorumluları teşhis etme ve cezalandırma olanağına yalnızca askeri yetkililer

sahip olmuştur. Sonuç olarak, Beker’in askeri birimlerinin kontrolünde bulunan bir bölgede

meydana gelen ölümü için makul bir açıklamada bulunmama yükümlülüğü sorumlu

Hükümet’e aittir.

AĐHM, Hükümet’in yükümlülüğünü tatmin edici şekilde yerine getirip getirmediğini

tespit etmek için askeri yetkililer tarafından yürütülen soruşturmayı ve varılan sonuçları göz

önüne almıştır. Mevcut başvuru Hükümet’e tebliğ edilirken, başvuranların sunduğu deliller

üzerine AĐHM, askeri yetkililerin Beker’in intihar ettiği sonucuna vardığı soruşturmayı

yürütme biçimlerine ilişkin bir dizi soru yöneltmiştir. AĐHM, alınan cevapların, soruşturmaya

ilişkin ciddi şüpheleri ortadan kaldırmadığını kaydeder.

AĐHM öncelikle muhakkikin ya da askeri savcının, sözkonusu silahın iki kere

ateşlendiğini ve silahı ateşlemek için üçüncü kez girişimde bulunulduğunu açıklığa

kavuşturmak için hiçbir girişimde bulunmadıklarını gözlemler. Beker’in ilkinde isabet

6

ettiremediği farz edilse dahi, kendisini öldürdüğü görüşüne göre ikinci teşebbüsünde başarılı

olmuş olması gerekir – ancak silahı ateşlemek için üçüncü bir teşebbüste bulunduğu

anlaşılmaktadır. Bu husus, başvuranların askeri savcının kararına itirazını reddeden askeri

mahkeme tarafından incelenmemiştir. Ayrıca, AĐHM’nin aleni talebi hilafına Hükümet’in

görüşlerinde bu konuya değinilmemiştir.

Soruşturmaya ilişkin ikinci ciddi ve açıklanamayan husus, otopsi raporuna ve başının

sol tarafından vurulmuş olmasına ve Hükümet’in de bunu kabul etmesine rağmen, askeri

savcının Beker’in kendisini başının sağ kısmından vurmuş olduğu sonucuna varmasıdır.

Hükümet, bunun yalnızca askeri savcının yaptığı maddi bir hata olduğu kanaatindedir. Ancak,

başvuranların savcının kararına itirazını inceleyen askeri mahkemenin neden sözkonusu

maddi hatayı incelemediğini açıklamamıştır. Bu nedenle AĐHM, bunun yalnızca bir hata

olduğuna ikna olmamıştır.

Üçüncü olarak, Beker’in cesedinin yanında bulunan silah üzerinde, Beker tarafından

kullanılıp kullanılmadığını belirlemek üzere parmak izi araştırması yapılmamıştır. Silahın,

Beker’e değil bir başka askere ait olduğu göz önüne alındığında parmak izlerinin

incelenmemesi daha ciddi bir hal almaktadır. Benzer şekilde, Beker’in silahını almış olduğu

dolap üzerindeki parmak izleri de incelenmemiştir.

Dördüncü olarak, Beker’in kendisini öldürmüş olduğu odada bulunan ve olayı

görmediklerini kaydeden dört uzman çavuşun ifadeleri de AĐHM’nin dikkatini çekmektedir.

AĐHM, silahın iki kez ateşlendiği odada bulunan dört eğitimli askerin olayı görmemiş ya da

yaşadıkları şokla yüzlerini kapatmış olmalarını ikna edici bulmamaktadır. Ancak,

soruşturmadan sorumlu makamlar gerçeği ortaya çıkarmak amacıyla sözkonusu uzman

çavuşlara baskı da yapmamışlardır.

Beşinci olarak, askeri yetkililer otopsi raporunun bir nüshasını kendilerine teslim

etmenin dışında Beker’in ailesine bilgi ya da belge sağlamamıştır. Ailenin ve avukatlarının

bilgi ve belge elde etme girişimlerine rağmen, soruşturmaya erişimlerine izin vermemişlerdir.

AĐHM, yetkili makamların başvuranları soruşturmaya dahil etmemesinin ya da onlara bilgi

sağlamamasının – ki Hükümet bu konuda herhangi bir açıklama yapmamıştır –, başvuranları

yasal menfaatlerini korumaktan mahrum bıraktığı kanaatindedir. Bu durum aynı zamanda

soruşturmanın kamuya açık olmasını da engellemiştir (bkz. Güleç/Türkiye, 27 Temmuz 1998,

82. paragraf, Hüküm ve Karar Raporları 1998-IV).

Benzer şekilde, başvuranlar askeri savcının soruşturmayı yeniden açmasını ve önceki

soruşturmada görülen ciddi hataları soruşturmasını istediklerinde, herhangi bir cevap

alamamışlardır. AĐHM’nin başvuranların soruşturmanın yeniden açılması taleplerine ilişkin

herhangi bir dava açılıp açılmadığını netleştirmesini istediği Hükümet, “başvuranların 18

Mart 2003’te Milli Savunma Bakanlığı’na böyle bir başvuruda bulunmadıklarını”

kaydetmiştir. AĐHM, başvuranların hiçbir zaman Milli Savunma Bakanlığı’na başvuruda

bulunduklarını belirtmediklerini kaydeder. Her halükarda, Hükümet’in başvuranların 18 Mart

2003’te bu tür konuları incelemekle yetkili askeri savcılığa başvuruda bulunduğunu kabul

ettiği göz önüne alınmalıdır. Başvuranların soruşturmanın yeniden açılmasına ilişkin

taleplerinin cevapsız bırakılması özellikle üzücü bir husustur çünkü, AĐHM,, başvuranlar

tarafından ortaya konulan meseleler soruşturulsaydı, yetkili makamların ölümü çevreleyen

koşulları tespit etmiş ve böylece AĐHS’nin 2. maddesi bağlamındaki yükümlülüklerini yerine

getirmiş olacakları kanısındadır (bkz., mutatis mutandis, Anık ve Diğerleri/Türkiye, no.

63758/00, 76. paragraf, 5 Haziran 2007).

7

AĐHM, yukarıda kaydedilenleri göz önüne aldığında, ulusal düzeyde yürütülen

soruşturmanın açıkça yetersiz olması ve birçok soruyu cevapsız bırakması nedeniyle Beker’in

intihar ettiğini kabul etmenin mümkün olmadığı sonucuna varır. Diğer yönde karar vermek,

aşağıda kaydedilen ve olası olmayan şu iki senaryodan birini kabul etmek anlamına

gelecektir:

– Beker, sağ elini kullanarak kendisini, başının sol kısmından vurdu ve tetiği iki kez

daha çekti; ya da

– Đlk defasında isabet ettiremedi, ikinci kez ateşlediğinde kendisini, başının sol

kısmından vurdu ve sonra tetiği bir kez daha çekti ancak silah ateşlenmedi.

Ayrıca, yetkili makamlar soruşturmaya son vererek başvuranları, yakın akrabaları olan

Beker’in neden, nasıl ve kim tarafından öldürüldüğünü anlama ve bu hususta ikna olma

fırsatından yoksun bırakmışlardır.

Soruşturmanın titizlikle yürütülmediği, varılan sonucun mantığa aykırı olduğu,

soruşturmanın yeniden açılması hususundaki isteksizlik ve Hükümet’in tatmin edici

açıklamalarda bulunmadığı göz önüne alındığında, başvuranların soruşturmanın cinayet gibi

kötü bir açıklamayı gizliyor olduğunu düşünmesi mazur görülebilir.

AĐHM, yukarıda kaydedilenler ışığında, ulusal makamların Mustafa Beker’in ölümüne

ilişkin gerçekleri ortaya çıkaran bir soruşturma yürütmediği kanaatine varır. Sonuç olarak,

Hükümet’in Beker’in ölümüne ilişkin makul bir açıklama getiremediği ve Devlet’in,

sorumluluğu üstlenmesi gerektiği kanısına varır.

Bu nedenle, Beker’in ölümüne ilişkin olarak AĐHS’nin 2. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AĐHS’NĐN 6. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Başvuranlar, AĐHS’nin 6. maddesine dayanarak, ölüme ilişkin soruşturmanın adil

olmadığını ve AĐHS’nin 13. maddesi bağlamındaki etkili iç hukuk yolundan mahrum

bırakıldıklarını ileri sürmüştür.

Hükümet, bu iddiaya itiraz etmiştir.

AĐHM, sözkonusu şikayetlerin kabuledilebilir olduklarına karar verilebileceği

kanaatindedir. Ancak, yukarıda tespit edilen ihlali göz önüne aldığında, sözkonusu şikayetleri

esas açısından ayrı ayrı incelemenin gerekli olmadığı kanısındadır.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi aşağıda kaydedilmiştir:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Başvuran Fadik Beker, kendisine maddi yardımda bulunduğunu ileri sürdüğü oğlu

Mustafa Beker’in öldürülmesine karşılık 42,324.27 Euro maddi tazminat talep etmiştir.

8

Talebini, Mustafa Beker’in öldüğü tarihteki yaşı ve aylık geliri de dahil olmak üzere bir takım

verileri ve yasal emeklilik yaşını göz önüne alarak hazırlanan bir bilirkişi raporuna

dayandırmıştır.

Fadik Beker, manevi tazminat olarak 40,000 Euro talep etmiştir. Diğer üç başvurandan

her biri, manevi tazminat olarak 25,000 Euro talep etmiştir.

Hükümet, maddi ve manevi tazminat taleplerinin dayanaktan yoksun olduğu ve maddi

zarar ile ileri sürülen ihlaller arasında illiyet bağı bulunmadığı kanısındadır.

AĐHM içtihadında, bir başvuran tarafından ileri sürülen zarar ve AĐHS ihlali arasında

açık bir illiyet bağı bulunması gerektiği ve bunun, uygun durumlarda, gelir kaybına karşılık

tazminatı da içine alabileceği ortaya konmaktadır (bkz., diğer hususlar meyanında, Barberá,

Messegué ve Jabardo/Đspanya (50. madde), 13 Haziran 1994, paragraflar 16-20, A Serisi no.

285-C). AĐHM, yetkili makamların AĐHS’nin 2. maddesi uyarınca Beker’in oğlunun ölümü

için sorumlu olduklarına karar vermiştir. Ayrıca, Hükümet’in Beker’in oğlunun kendisini

maddi açıdan desteklediği yönündeki ifadesini kabul ettiğini kaydeder. Bu koşullar altında 2.

maddenin ihlali ve Beker’in oğlu tarafından sağlanan maddi destekten mahrum kalması

arasında direkt bir illiyet bağı kurulmuştur.

Benzer davaları göz önüne alan (Kişmir/Türkiye, no. 27306/95, 154. paragraf, 31

Mayıs 2005; Akdeniz/Türkiye, no. 25165/94, 150. paragraf, 31 Mayıs 2005) ve hakkaniyet

temelinde değerlendirmede bulunan AĐHM, Fadik Beker’e maddi tazminat olarak 16.500

Euro ödenmesine karar vermiştir.

Ayrıca, hakkaniyet temelinde değerlendirmede bulunan AĐHM, Fadik Beker’e 20,000

Euro ve diğer başvuranların her birine 5,000 Euro manevi tazminat ödenmesine karar

vermiştir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuranlar avukatlarının dava için yaklaşık 15 saatlerini harcadığını ileri sürmüşler

ve AĐHM’ye taleplerini destekleyen bir zaman çizelgesi sunmuşlardır. Ayrıca Elazığ

Barosu’nun ve Türkiye Barolar Birliği’nin saat ücreti tavsiyesine değinmişler ve saat ücreti

belirlemeyi, AĐHM’nin takdirine bırakmışlardır. AĐHM, avukatlık ücreti için Elazığ Barosu

saat başına 200 Euro ödenmesini uygun görürken, Türkiye Barolar Birliği’nin 55 Euro

ödenmesini uygun gördüğünü kaydeder.

Başvuranlar kırtasiye, posta ve ulaşım masrafları için 125 Euro ve maddi tazminat

taleplerini desteklemek için sundukları raporu hazırlayan bilirkişi ücreti için 100 Euro talep

etmiştir. Sözkonusu bilirkişi tarafından “ödendi” şeklinde onaylanan bir fatura sunmuşlardır.

Hükümet, başvuranların taleplerini destekleyen faturalar ya da belgeler sunmadıkları

kanısındadır. Ayrıca, avukatlık ücreti için tazminat ödenmesine karar verilirken ne avukatlar

ve müvekiller arasındaki özel sözleşmelerin ne baro tarafından belirlenen ücretlerin dayanak

olarak gösterilebileceği kanaatindedir. AĐHM’den, yargılama masraf ve giderleri için tazminat

ödenmemesine karar vermesini talep etmiştir.

AĐHM, Hükümet’in görüşünün aksine, başvuranların AĐHM’ye avukatlarının dava

için harcadıkları saatleri gösteren bir zaman çizelgesi sunduklarını gözlemler. Ayrıca,

9

AĐHM’nin bu tür çizelgeleri davalarda dayanak teşkil eden belgeler olarak kabul ettiğini

gözlemler (bkz., Ayhan ve Diğerleri/Türkiye, no. 29287/02, 31. paragraf, 14 Ekim 2008;

Osman Karademir/Türkiye, no. 30009/03, 69. paragraf, 22 Temmuz 2008; Karabulut/Türkiye,

no. 56015/00, 62. paragraf, 24 Ocak 2008). Başvuranlar, Hükümet’in iddialarının aksine,

bilirkişi ücretini destekleyen bir fatura sunmuşlardır. Zaman çizelgesi ve fatura, görüşlerini

almak üzere Sorumlu Hükümet’e gönderilmiş ve Hükümet bunlara itiraz etmemiştir.

AĐHM içtihadına göre, başvuran ancak gerçekten ve gerektiği için yapıldığını ve

miktarın makul olduğunu kanıtlaması durumunda masraflarının tazmin edilmesine hak

kazanır. Mevcut davada sahip olduğu bilgi ve belgeleri ve yukarıda kaydedilen kriterleri göz

önünde bulunduran AĐHM, başvuranlara yargılama masraf ve giderleri için toplam 2,000 Euro

tazminat ödenmesine karar vermiştir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun

olduğuna karar vermiştir.

BU NEDENLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edilmiş olduğuna;

3. AĐHS’nin 6. ve 13. maddesi bağlamındaki şikayetleri ayrıca incelemenin gerekli

olmadığına;

3. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere Sorumlu

Devlet tarafından başvuranlara aşağıda kaydedilen meblağların ödenmesine;

(i) Fadik Beker’e maddi tazminat olarak 16,500 Euro (on altı bin beş yüz Euro),

manevi tazminat olarak 20,000 Euro (yirmi bin Euro) ve bu meblağlara

uygulanabilecek her tür vergi;

(ii) Diğer üç başvuranın her birine manevi tazminat olarak 5,000 Euro (beş bin Euro)

ve bu meblağa uygulanabilecek her tür vergi; ve

(iii) Yargılama masraf ve giderleri için dört başvurana toplam 2,000 Euro (iki bin

Euro) ve bu meblağa uygulanabilecek her tür vergi;

(b) Yukarıda kaydedilmiş olan üç aylık sürenin bitiminden ödeme gününe kadar, Avrupa

Merkez Bankası’nın uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle oluşacak faiz

oranına göre yukarıda belirtilen miktarlarda ödenecek basit faizi ödemekle yükümlü

olduğuna karar vermiş,

4. Başvuranların adil tatmin taleplerinin kalan kısmını reddetmiştir.

Đşbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve 3.

fıkraları uyarınca 24 Mart 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

10