COUNCIL

OF EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

BEKTAꢀ VE ÖZALP – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no. 10036/03)

KARAR

STRAZBURG

20 Nisan 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

BEKTAꢀ VE ÖZALP – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 10036/03 no’lu davanın nedeni Kezban Bektaꢁ ve

Gülay Özalp adlı iki T.C. vatandaꢁının (“baꢁvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

(“AĐHM”) 28 Ocak 2003 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına

Đliꢁkin Sözleꢁme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢁ olduğu baꢁvurudur.

Baꢁvuranlar, AĐHM önünde Adana Barosu avukatlarından Alper Tunga Saral tarafından

temsil edilmiꢁtir.

OLAYLAR

DAVA OLAYLARI

Birinci baꢁvuran 1968 doğumludur ve Adana’da yaꢁamaktadır. Đkinci baꢁvuran 1966

doğumludur ve Hatay’da yaꢁamaktadır. Birinci baꢁvuran Murat Bektaꢁ’ın eꢁi, ikinci baꢁvuran

ise Erdinç Arslan’ın kız kardeꢁidir. Murat Bektaꢁ ve Erdinç Arslan, 5 Ekim 1999 tarihinde

polisler tarafından öldürülmüꢁtür.

A. ꢀahısların öldürülmesi ve otopsi

5 Ekim 1999 saat 21.30 sıralarında Adana Emniyet Müdürlüğü’nde görevli 6 polis

memuru, Murat Bektaꢁ (32) ve Erdinç Arslan’ın (22) kaldığı apartmana baskın yapmıꢁ, ertesi

gün bir olay - yakalama - ev arama - zapt etme - görgü tespit tutanağı düzenlenerek 36 polis

memuru tarafından imzalanmıꢁtır.

Sözkonusu rapora göre 5 Ekim 1999 saat 21.00’de Adana Emniyet Müdürlüğü’ne

isimsiz bir ihbar yapılmıꢁ, bir grup insanın ꢁüpheli hareketler içerisinde olduğu ve bir binanın

üçüncü katındaki bir daireye çantalar taꢁıdıkları bildirilmiꢁtir.

Saat 21.30 sıralarında toplam 36 polis memuru apartmanın etrafında güvenlik tedbirleri

almıꢁ, 7 polis memuru 3. kattaki 3 daireye baskın yapmıꢁtır. Bu sırada evlerden ateꢁ edilmeye

baꢁlanmıꢁ, ancak ateꢁin kaynağı anlaꢁılamamıꢁtır. Kapılardan biri silahlı biri tarafından açılıp

tekrar kilitlenmiꢁ, polisler ꢁahsın teslim ol çağrısına karꢁılık vermemesi üzerine kapısını

kırarak bu daireye girmiꢁtir. Polisler karanlıktaki evin tavanına ve duvarların üst taraflarına

ateꢁ etmeye baꢁladığı sırada ateꢁin diğer daireden geldiği anlaꢁılmıꢁtır. Đkinci dairedekiler

polisin teslim ol çağrısına sloganlarla karꢁılık vermiꢁler, polisler bu dairenin kapısını kırarak

içeri girerek karanlıktaki daireden gelen ateꢁe karꢁılık vermiꢁtir. Daireden gelen ateꢁ kesilince

polisler de ateꢁi kesmiꢁ, burada Mustafa Köprü’yü sağ, Erdinç Arslan’ı ise ölü ele

geçirmiꢁlerdir. Dairede ayrıca bombalar ele geçirilmiꢁtir. Polis memurları baskın yapılan ilk

dairede ise ikinci baꢁvuran ile oğlunu sağ, Murat Bektaꢁ’ı ise ölü olarak bulmuꢁtur.

Aynı akꢁam Đstanbul [Adana] savcısı olay yerinde inceleme yapmıꢁ, 6 Ekim 1999 tarihli

raporunda Erdinç Arslan’ın evinde bir Kalaꢁnikof tüfek, bir tabanca, mermi, boꢁ kovanlar,

patlayıcılar ve patlayıcı yapımında kullanılan malzemeler bulunduğunu, Murat Bektaꢁ’ın

evinde ise bir adet tabanca ve Kalaꢁnikof tüfeğe ait mermi ve boꢁ kovanlar bulunduğunu, her

iki dairenin tavan ve duvarlarında mermi delikleri olduğunu, Arslan ve Bektaꢁ’a ait cesetlerin

otopsi için Adli Tıp Kurumu’na gönderildiğini belirtmiꢁtir.

1

BEKTAꢀ VE ÖZALP – TÜRKĐYE KARARI

Otopsi sonucunda düzenlenen raporlarda hem Bektaꢁ hem Arslan’ın ölüm nedeninin

uzun mesafeden açılan ateꢁ olduğu belirtilmiꢁtir.

B. Öldürme olayı hakkında yürütülen soruꢁturma

Operasyonda sağ olarak ele geçirilen Mustafa Köprü, 7 Ekim 1999 tarihinde savcıya

verdiği ifadesinde Erdinç Arslan’ın daireyi 10 gün önce kiraladığını ve evde patlayıcı imal

ettiğini, olay günü kapı önündeki polislerin ayak seslerini duyunca onlara ateꢁ açtığını,

polislerin de ateꢁe karꢁılık vererek Erdinç Arslan’ı vurduğunu, ancak Arslan’ın Kalaꢁnikof

tüfekle ateꢁ ettiğini görmediğini ifade etmiꢁtir.

8 Ekim 1999 tarihinde savcı birinci baꢁvuranı sorgulamıꢁ, baꢁvuran eꢁinin silahı

olmadığını, polislerin önceden uyarmadan evlerine girerek eꢁini vurduğunu ve ateꢁe devam

ettiğini, kendilerinin polis memuru olduğunu söylemediğini, kocasının yanında silah

görmediğini ifade ederek sorumluların cezalandırılmasını talep etmiꢁtir.

12 Ekim 1999 tarihinde savcı operasyona katılan polis memurlarını sorgulamıꢁ, polisler

apartmanın üçüncü katına geldiklerinde dairelerden birinden ateꢁ açıldığını, hangi daireden

ateꢁ açıldığını anlamaya çalıꢁırken dairelerden birinin kapısının açıldığını ve Murat Bektaꢁ’ın

elinde silahıyla kısa bir süre göründüğünü, bunun üzerine Bektaꢁ’ın evine girdiklerini ve

içeridekileri korkutmak amacıyla rastgele ateꢁ açtıklarını, bu sırada ateꢁin karꢁı daireden

geldiğini anlayıp Özel Harekat’tan destek istediklerini ifade etmiꢁtir.

Terörle Mücadele ꢀubesi’nde görevli polis memurları Nurettin Bülbül, Eyüp

Yalçınkaya ve Haydar Erol, Özel Harekat’tan gelen polislerle birlikte Arslan’ın dairesine

girip ateꢁ açtıklarını ve operasyondan sonra dairede bir Kalaꢁnikof tüfek, bir tabanca, mermi

ve patlayıcılar ele geçirdiklerini ifade etmiꢁtir. Bülbül’e göre silahlı çatıꢁma ortalama 10,

Yalçınkaya’ya göre ise 5 dakika sürmüꢁtür.

Özel Harekat polisleri Fevzi Mustan ve Muammer Topaç, savcıya verdikleri

ifadelerinde silah sesi duyunca terörle mücadele polislerine katıldıklarını, baskın yapmadan

önce Arslan’ın dairesinden ateꢁ açılmadığını, teslim ol çağrısına bir el ateꢁle cevap verildiğini

ve kendilerine bomba olduğunu düꢁündükleri bir cisim fırlatıldığını, çatıꢁmanın 5 - 10 saniye

sürdüğünü ve evde bomba ya da tüfek bulunmadığını, sadece bir tabanca bulunduğunu

belirtmiꢁtir.

13 Ekim 1999 tarihinde Adana Sulh Ceza Mahkemesi polis memurlarını sorgulamıꢁtır.

Polis memurları Mustan ve Topaç bu kez üçüncü kata geldiklerinde Arslan’ın dairesinden

kendilerine ateꢁ açıldığını ifade etmiꢁtir. Duruꢁmada mahkeme, savcının sanık 6 polis

memurunun tutuklu yargılanması talebini reddetmiꢁ, savcının karara ertesi gün yaptığı itiraz

kabul edilerek polis memurları tutuklanmıꢁtır.

18 Ekim 1999 tarihinde birinci baꢁvuran, polis memuru Ali Erdurucan’ı kocasını vuran

ꢁahıs olarak teꢁhis etmiꢁtir. Aynı gün tutuklu polis memurları tutukluluk kararına itiraz etmiꢁ,

mahkeme ertesi gün 5 polis memurunun tutuksuz yargılanmasına, Ali Erdurucan’ın ise

tutukluluk halinin devamına karar vermiꢁtir.

2

BEKTAꢀ VE ÖZALP – TÜRKĐYE KARARI

C. Polis memurları hakkında açılan ceza davası

25 Ekim 1999 tarihinde Adana savcısı, iddianamesini Adana Ağır Ceza Mahkemesi’ne

sunmuꢁ, iddianamede güvenlik güçlerinin operasyondan önce araꢁtırma yapmadıklarını veya

ꢁüpheliler hakkında bilgi toplamadıklarını, dolayısıyla operasyonu gerektiği gibi

planlamadıklarını belirtmiꢁtir. Savcı, polis memurları Nurettin Bülbül, Haydar Erol, Eyüp

Yalçınkaya ve Ali Erdurucan’ın Murat Bektaꢁ’ın dairesinin kapısını kırdıklarını ve eve uyarı

yapmadan girdiklerini kaydetmiꢁtir. Savcıya göre, memurlar Murat Bektaꢁ’ı doğrudan hedef

almadıklarını iddia etmiꢁlerse de Bektaꢁ’ın baꢁına kurꢁun isabet etmesi rastgele ateꢁin sonucu

olamaz. Bektaꢁ’ın yanında bulunan silaha iliꢁkin olarak ise savcı, silahın oraya nasıl

geldiğinin belirlenemediğini, olay yerinde silaha ait boꢁ ya da dolu kovan bulunamadığını

belirtmiꢁtir.

Erdinç Arslan’ın öldürülmesine iliꢁkin olarak savcı, iddianamede Arslan’ın baꢁına aldığı

kurꢁun yarasının uyarı ateꢁi ile meydana gelmiꢁ olamayacağı görüꢁüne yer vermiꢁtir. Savcı,

maktulün sadece bir kez ateꢁ etmiꢁ olmasını dikkate alarak Nurettin Bülbül, Fevzi Mustan ve

Muammer Topaç’ın Arslan’ı öldürerek meꢁru müdafaa sınırlarını aꢁtığını değerlendirmiꢁtir.

Savcı, Ali Erdurucan, Haydar Erol ve Eyüp Kaya’yı cinayet, Nurettin Bülbül’ü ise

cinayet ve meꢁru müdafaa sınırlarını aꢁmakla suçlamıꢁtır. Fevzi Mustan ve Muammer Topaç

ise meꢁru müdafaa sınırlarını aꢁarak ölüme sebebiyet vermekle suçlanmıꢁtır.

Yargılama 12 Aralık 1999 tarihinde Adana Ağır Ceza Mahkemesi’nde baꢁlamıꢁ, 2

ꢀubat 2000 tarihinde müdahil avukatının, operasyonu planlayan ve denetleyen, sanık polis

memurlarının amirleri hakkında bir soruꢁturma yapılması talebi reddedilmiꢁ, müdahillerin bu

konuyla ilgili olarak savcılığa baꢁvurmaları gerektiği söylenmiꢁtir.

28 Mart 2000 tarihinde ilk derece mahkemesi tutuklu kaldığı süre, delillerin

toplanmasının tamamlanmak üzere olması ve daimi ikametgahı bulunmasını göz önünde

bulundurarak tutuklu polis memuru Ali Erdurucan’ın tahliyesine karar vermiꢁtir.

Müteakip duruꢁmalarda mahkeme sanıklar, baꢁvuranlar, müdahil taraflar, operasyona

katılan polis memurları, maktullerin komꢁuları ve Mustafa Köprü’yü dinlemiꢁ, Köprü önceki

ifadesini değiꢁtirerek Erdinç Arslan’ın Kalaꢁnikof silahla ateꢁ ettiğini ifade etmiꢁtir. Mahkeme

ayrıca operasyon düzenlenen iki dairenin keꢁfini yaptırmıꢁ ve bilirkiꢁilere olay yerinin

fotoğraflarını çekmelerini ve kroki çizmeleri talimatını vermiꢁtir.

19 ꢀubat 2001 tarihinde gerçekleꢁtirilen keꢁifte ilk derece mahkemesi bir bilirkiꢁiye,

rastgele ateꢁ edilip edilmediğini belirlemek ve polis memurlarının, operasyonun baꢁında

ateꢁin kaynağını belirleyemedikleri beyanının doğru olup olmadığını tespit etmek amacıyla

bir rapor düzenlemesi talimatını vermiꢁtir.

16 Mart 2001 tarihinde bilirkiꢁi, raporu ilk derece mahkemesine sunmuꢁ, raporda polis

memurlarının rastgele ateꢁ açtıklarını ve Kalaꢁnikof tüfeğin gürültüsünün bina içinde yankıya

neden olduğundan polis memurlarının nereden ateꢁ edildiğini tespit edememelerinin

muhtemel olduğunu belirtmiꢁtir.

9 Mayıs 2001 tarihinde ilk derece mahkemesi kararını açıklamıꢁ, kararda maktullerin

öldürülmesinin önceden planlandığı ya da olay yerinde ele geçirilen silahların oraya

operasyona katılan polislerce konulduğuna iliꢁkin olarak dava dosyasında delil bulunmadığı

3

BEKTAꢀ VE ÖZALP – TÜRKĐYE KARARI

belirtilmiꢁtir. Mahkeme, Murat Bektaꢁ’ın öldürülmesine iliꢁkin olarak birinci baꢁvuranın evde

ıꢁıkların yandığı ve Bektaꢁ’ın silahı olmadığı iddialarını reddetmiꢁ, binada silahlı ꢁahıslar

olması nedeniyle Bektaꢁ’ın elinde silah olmasının muhtemel olduğunu, polis memurlarının

Bektaꢁ’ı yakalayabilmek amacıyla etkisiz hale getirmeyi planladıklarını ve Bektaꢁ’ın silahını

ateꢁlemediğini belirtmiꢁtir.

Đlk derece mahkemesi polis memurlarının toplam 18 el ateꢁ ettiklerini ve Bektaꢁ’ı,

hayati tehlikeye maruz bırakmamak için bacakları ve ayakları gibi vücudunun diğer

bölgelerini hedef almaları gerektiği halde baꢁından vurduklarını belirtmiꢁtir. Mahkeme,

Nurettin Bülbül, Haydar Erol, Eyüp Yalçınkaya ve Ali Erdurucan’ın güce baꢁvururken

yetkilerini aꢁtıklarına ve dolayısıyla Murat Bektaꢁ’ın ölümüne sebep olduklarına karar

vermiꢁtir. Ancak mahkeme, Murat Bektaꢁ’ı hangi polis memurunun öldürdüğünü

belirleyemediğinden sanık dört polis memurunun cezalarını 8 yıla indirmiꢁ, ceza daha sonra 6

aya indirilmiꢁ, sonrasında da tamamen ertelenmiꢁtir.

Erdinç Arslan’ın öldürülmesine iliꢁkin olarak ilk derece mahkemesi öncelikle güvenlik

güçlerinin Arslan ve Mustafa Köprü’nün, o zaman koalisyon Hükümetini oluꢁturan üç siyasi

partinin il baꢁkanlıklarına bombalı saldırı düzenlemek üzere evlerinde patlayıcı imal ettikleri

bilgisini aldığını belirtmiꢁtir. Mahkeme, kararında 7 Ekim 1999 tarihli bilirkiꢁi raporuna göre

Erdinç Arslan ve Mustafa Köprü’nün el svaplarında antimon izleri gözlendiğini, binanın

dıꢁında çevre güvenliğini sağlamaya çalıꢁan polis memurlarıyla dairede bulunan Arslan ve

Köprü arasında silahlı çatıꢁma olduğunu, evde bulunan Kalaꢁnikof tüfekten 12, Unique

silahından 9 mermi atıldığını, Arslan’ın bulunduğu odadan kapının ardındaki polis

memurlarına bir el ateꢁ edildiğini belirtmiꢁtir.

Mahkeme, kapalı bir alanda silahlı ve bombalı iki ꢁahısla karꢁı karꢁıya kalan polis

memurlarının Arslan’ın vücudunun hayati olmayan bölgelerine ateꢁ etmesinin

beklenemeyeceğini belirtmiꢁtir. Bu nedenle Nurettin Bülbül, Fevzi Mustan ve Muammer

Topaç’ın meꢁru müdafaa sınırları içerisinde kaldığına, bu memurlara Erdinç Arslan’ın

öldürülmesi dolayısıyla herhangi bir ceza verilmesi için gerekçe bulunmadığına karar

vermiꢁtir.

6 Haziran 2001 tarihinde baꢁvuranlar, dava ꢁartlarında ölümcül güç kullanımının kesin

zorunluluk taꢁımadığını savunarak 9 Mayıs 2001 tarihli kararı temyize götürmüꢁtür.

Yargıtay, Adana Ağır Ceza Mahkemesi kararını 29 Mayıs 2002 tarihinde onamıꢁtır.

Yargıtay kararı 31 Temmuz 2002 tarihinde Adana Ağır Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiꢁtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢁvuranlar AĐHS'nin 2. maddesine dayanarak güvenlik güçleri tarafından Murat

Bektaꢁ ve Erdinç Arslan’a karꢁı kullanılan gücün orantısız olduğunu ve yasalara aykırı olarak

ölümlerine yol açtığını ileri sürmüꢁtür. Ayrıca aynı baꢁlık altında, soruꢁturma ve ceza

kovuꢁturmasının eksik ve etkisiz olduğunu savunmuꢁtur. Bu bağlamda Nurettin Bülbül, Fevzi

Mustan ve Muammer Topaç’ın beraat ettirilmesi ve Nurettin Bülbül, Haydar Erol, Eyüp

Yalçınkaya ve Ali Erdurucan’a verilen cezaların infazının ertelenmesinin, yargı sisteminin

yaꢁam hakkına karꢁı ihlallerin engellenmesindeki caydırıcı rolünü bozduğunu savunmuꢁtur.

4

BEKTAꢀ VE ÖZALP – TÜRKĐYE KARARI

Hükümet baꢁvuranların argümanlarına itiraz etmiꢁtir.

A. Kabuledilebilirliğine iliꢁkin

AĐHM bu ꢁikayetin AĐHS’nin 35/3 maddesi çerçevesinde açıkça dayanaktan yoksun

olmadığı sonucuna varır. Ayrıca diğer bakımlardan da kabuledilemez olmadığını kaydeder.

Bu nedenle baꢁvurunun kabuledilebilir olduğunu belirtir.

B. Esas

1. Murat Bektaꢀ’ın öldürülmesi

Baꢁvuran Kezban Bektaꢁ, eꢁinin kanunlara aykırı olarak öldürüldüğünü, bu cinayetten

sorumlu polis memurlarının ise cezalandırılmadıklarını iddia etmiꢁtir.

Hükümet, baꢁvuranın eꢁinin öldürülmesinin planlanmadığını, dairenin giriꢁinde duran

polis memurlarının doğrudan Murat Bektaꢁ’a değil, tavana uyarı ateꢁi açtıkları belirtmiꢁtir.

AĐHM, Adana Ağır Ceza Mahkemesi’nin polis memurlarının yetkilerini aꢁarak Murat

Bektaꢁ’ın kanunlara aykırı olarak ölümüne sebebiyet verdiklerini tespit ettiğini gözlemler.

Dört polis memuru, Murat Bektaꢁ’ın vücudunun ayak ve bacak gibi diğer yerlerini hedef alıp

canına kastetme riskinden kaçınmak yerine, on sekiz kurꢁun atarak baꢁından vurmuꢁtur.

AĐHM’ye göre, bu sonuç, açıkça, Murat Bektaꢁ’ın ölümüyle AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal

edildiğinin kabul edildiği anlamına gelmektedir. Bu sonuç AĐHM’nin, polis memurlarının güç

kullanımının tamamen gerekli ve AĐHS’nin 2/2 maddesi kapsamında haklı olup olmadığını

yeniden tespit etmesini gereksiz kılmaktadır. Bu nedenle AĐHM’nin, baꢁvuran Kezban

Bektaꢁ’ın ꢁikayetini incelemesi, ulusal makamların ihlalin uygun ve yeterli biçimde tazmin

edilmesini sağlayıp sağlamadıklarının saptanması ile sınırlı kalacaktır. Bu bağlamda AĐHM,

Murat Bektaꢁ’ı öldüren polis memurlarının cinayetten suçlu bulunmalarına karꢁın, altı ay

hapis cezasına çarptırıldıklarını, bu cezanın da ertelendiğini kaydeder.

AĐHS’nin 2. maddesi, etkili cezai hükümler koyarak, Devlet’e, kiꢁilere karꢁı suç

iꢁlenmesinin önüne geçilmesi amacıyla, bu hükümlerin ihlalinin önlenmesi, ortadan

kaldırılması ve cezalandırılması için hukuki yaptırım mekanizmasıyla desteklenen, yaꢁama

hakkını teminat altına alma yükümlülüğü yükler (bkz. Osman – Đngiltere; Mastromatteo –

Đtalya [BD], 37703/97; Menson – Đngiltere, 47916/99). Devlet’in 2. madde kapsamındaki

pozitif yükümlülüklerini yerine getirmesi, ulusal hukuk sisteminin, kanunlara aykırı olarak

adam öldüren kimseler hakkında cezai hukukunu uygulayabilme gücünü göstermesini

gerektirir (bkz. Nachova ve Diğerleri – Bulgaristan [BD], 43577/98 ve 43579/98).

Tüm davaların mahkumiyet veyahut belirli cezalarla sonuçlanması gibi mutlak bir

yükümlülük bulunmazken, ulusal mahkemeler hiçbir koꢁulda cana kasteden suçların cezasız

kalmasına izin vermemelidir. Bu, toplumun adalete olan güveninin sürdürülmesi, hukukun

üstünlüğünün devamlılığının sağlanması ve kanuna aykırı eylemlere göz yumulması veya

hasıraltı edilmesinin önlenmesi için önemlidir (diğerlerinin yanı sıra bkz. Öneryıldız – Türkiye

[BD], 48939/99; Okkalı – Türkiye, 52067/99; Türkmen – Türkiye, 43124/98).

AĐHM’nin, ulusal mahkemelere, Devlet görevlilerine ait kötü muamele ve cinayet

suçları için uygun yaptırımların seçiminde saygı göstermesi gerekmekte olup, eylemin

5

BEKTAꢀ VE ÖZALP – TÜRKĐYE KARARI

vahameti ile verilen ceza arasında açık bir orantısızlık olduğu durumlarda, değerlendirme ve

müdahale etme hususunda belirli ölçüde yetki kullanması gerekmektedir (bkz. Nikolova ve

Velichkova – Bulgaristan, 7888/03).

Mevcut davada, ulusal hukukun, davayı gören mahkemeye çok daha ağır cezalar

verme olanağı tanımasına karꢁın, mahkeme kanuna aykırı olarak adam öldürme suçuna son

derece hafif cezalar vermiꢁtir. Davayı gören mahkeme, böyle orantısız cezalar vererek, takdir

yetkisini, suç teꢁkil eden eylemlere hiçbir ꢁekilde göz yumulmayacağını göstermek yerine

ciddi bir cezai eylemin sonuçlarını azaltmak için kullanmıꢁtır (bkz. Okkalı).

Sonuç olarak, AĐHM, Murat Bektaꢁ’ın öldürülmesi davasında uygulandığı biçimiyle

cezai hukuk sisteminin hiç katı olmadığının ve baꢁvuran Kezban Bektaꢁ’ın ꢁikayetçi olduğu

gibi kanuna aykırı eylemleri etkili biçimde önleyebilmekte çok düꢁük caydırıcı etkisi

olduğunun kanıtlandığı kanısındadır.

Buna göre Murat Bektaꢁ’ın öldürülmesiyle ilgili olarak AĐHS’nin 2. maddesi ihlal

edilmiꢁtir.

2. Erdinç Arslan’ın öldürülmesi

Baꢁvuran Gülay Özalp, polis memurlarının Erdinç Arslan’ın öldürülmesi sırasında güç

kullanmalarının kesinlikle gereksiz olduğunu savunmuꢁtur.

Hükümet, polis memurlarının kasıtlı olarak adam öldürdüklerine iliꢁkin yeterli delil

bulunmadığı kanısındadır.

Hükümet’in görüꢁüne iliꢁkin olarak, AĐHM, 2. maddenin bütün olarak okunduğunda,

2. fıkrasının, öncelikli olarak kasten ölüme sebebiyet verilen durumları tanımlamadığını,

“güce baꢁvurularak” istem dıꢁı ölüme yol açmanın üzerinde durduğunu yineler. Öte yandan,

güce baꢁvurma, (a), (b) ve (c) bentlerinde öngörülen amaçlara ulaꢁmak için mutlak surette

gerekli olmalıdır. Bu bakımdan 2. maddenin 2. fıkrasında kullanılan “kesin zorunluluk”

ifadesi, AĐHS’nin 8-11 maddelerinin 2. fıkrası uyarınca, Devlet müdahalesinin “demokratik

bir toplumda zorunlu bir tedbir” olup olmadığını belirlerken normal ꢁartlarda olduğundan

daha titiz ve mücbir bir zorunluluk denetimi uygulanması gerektiğine iꢁaret eder. Özellikle

baꢁvurulan güç, maddenin alt paragraflarında belirtilen amaçlara ulaꢁılmasıyla kesin surette

orantılı olmalıdır (bkz. McCann ve Diğerleri - Đngiltere).

Mevcut davada AĐHM, öncelikle, taraflar arasında, baꢁvuran Gülay Özalp’in kardeꢁi

Erdinç Arslan’ın polis memurları tarafından ateꢁ açılarak vurulduğu hususunda anlaꢁmazlık

bulunmadığını kaydeder. Buna göre Hükümet’in, AĐHS’nin 2/2 maddesi uyarınca, polislerin

güce baꢁvurmalarının kesin surette zorunlu olduğunu ispatlama külfeti bulunmaktadır.

Hükümet’in yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğini incelerken, AĐHM, polis

memurlarının ölüme sebebiyet verecek biçimde güç kullanmalarının mutlak bir zorunluluk

olup olmadığını incelemekle kalmayıp, operasyonun ölüme sebebiyet verecek her türlü riski

en aza indirgeyecek biçimde düzenlenerek yürütülüp yürütülmediğini de inceleyecektir (bkz.

Makaratzis – Yunanistan, 50385/99).

Bu bağlamda AĐHM, görevinin yardımcı niteliğine duyarlı olduğunu yineler ve bunun

belirli bir davanın ꢁartlarınca kaçınılmaz kılınmadığı durumlarda ilk derece mahkemesinin

6

BEKTAꢀ VE ÖZALP – TÜRKĐYE KARARI

görevini üstlenirken dikkatli olması gerektiğini kabul eder (bkz. McKerr – Đngiltere,

28883/95).

Yerel iꢁlemlerin yapıldığı hallerde, yerel mahkemelerin değerlendirmelerinin yerine

olaylara iliꢁkin kendi değerlendirmelerini koymak AĐHM’nin görevi değildir. Genel kural

olarak, ellerindeki kanıtları değerlendirmek, bu mahkemelerin görevidir. AĐHM, yerel

mahkemelerin kararlarına tabi olmamasına karꢁın, normal koꢁullarda, bu mahkemeler

tarafından varılan olgusal tespitlerden sapması için ikna edici unsurlara gerek duyar

(diğerlerinin yanı sıra bkz. Klaas – Almanya).

AĐHS’nin 2. maddesi ile sağlanan güvencenin temel önemi, AĐHM’nin bu hükmün

ihlal edildiği iddialarını, yalnızca gücü fiilen yöneten Devlet görevlilerinin eylemlerini değil,

aynı zamanda ulusal yargılama ve soruꢁturmalar yapılmıꢁ olsa bile tetkik kapsamındaki

eylemlerin planlaması ve kontrolü gibi olayı çevreleyen hususları da göz önünde

bulundurarak çok dikkatli biçimde incelemesini gerekli kılmasıdır (bkz. Erdoğan ve Diğerleri

– Türkiye, 19807/92).

AĐHM, operasyonun düzenlenmesine iliꢁkin olarak, kimliği belirsiz bir kiꢁi tarafından,

apartman dairelerinden birine ellerinde poꢁetler olan ꢁüpheli ꢁahısların girip çıktığı yönünde

yapılan ihbardan yarım saat sonra apartmanın dıꢁında otuz altı polis memurunun toplandığını

gözlemler. AĐHM’ye, polis memurlarının süratli biçimde hareket etmelerine dayanak olacak

ve ꢁüpheli ꢁahıslarla ilgili, örneğin bunları gözetleyerek veya takip ederek haklarında daha

fazla bilgi toplamanın mümkün olmadığını gösterecek bilgi sağlanmamıꢁtır.

Öte yandan, polis memurlarının o kadar kısıtlı sürede hareket etmeleri gerektiği farz

edilse bile, hedef dairenin tam yerinin tespit edilmesi için en küçük bir çaba bile harcanmadığı

anlaꢁılmıꢁtır. Yukarıda ifade edildiği üzere, belirsizlikten doğan karmaꢁa, Murat Bektaꢁ’ın

trajik bir biçimde hayatını kaybetmesine yol açmıꢁtır. AĐHM için, polis memurlarının, hiçbir

tereddüt duymadan ölüme sebebiyet verici güç kullanmaya hazır oldukları gerçeğiyle beraber

üç daireye aynı anda baskın düzenlemeleri, üç dairede yaꢁayan insanların yaꢁamları için fazla

bir endiꢁe duymadıklarına iꢁarettir.

Benzer biçimde, AĐHM’ye, polis memurlarının, apartmanların çevresindeki alanı

güvenlik kordonuna alıp, operasyonla ilgisi bulunmayan apartman sakinlerini evlerini

boꢁaltmaya sevk etmek gibi öldürücü olmayan yöntemler kullanmayı, bunların hiçbirinin iꢁe

yaramaması halinde öldürücü olmayan silahlar kullanmayı düꢁündüklerini gösteren bir bilgi

sağlanmamıꢁtır. AĐHM’nin operasyonun planlanması ve yürütülmesine iliꢁkin belgeye dayalı

delil vermesini istediği Hükümet, bunu yapmamıꢁtır. Bu biçimde, AĐHM’nin, polis

memurlarının, üstleri tarafından ꢁüphelileri yakalamak için tam olarak nasıl

yönlendirildiklerini tespit etmesi olanaksızdır.

Yukarıdakiler ıꢁığında, AĐHM, savcının operasyonun planlanmasında uygun adımların

atılmadığı yönündeki görüꢁünü paylaꢁmaktadır.

AĐHM, operasyonun yürütülmesiyle ilgili olarak soruꢁturmayı, yargılamayı ve

düzenlenen belgeleri göz önünde bulunduracaktır. Yukarıda belirtildiği üzere, Adana Ağır

Ceza Mahkemesi, Erdinç Arslan’ın ölümünden sorumlu polis memurlarının izin verilebilir

nefsi müdafaa sınırları içinde hareket ettikleri sonucuna varmıꢁtır.

7

BEKTAꢀ VE ÖZALP – TÜRKĐYE KARARI

AĐHM öncelikle, Erdinç Arslan’ı 5 Ekim 1999 tarihinde öldüren polis memurlarının

12 Ekim 1999 tarihine kadar sorgulanmadıklarını gözlemler. AĐHM’ye göre, cinayetlerle

ilgili bir soruꢁturmada baꢁ ꢁüphelilerin sorgulanmasında yaꢁanan yedi günlük bir erteleme,

gerekli titizliliğin gösterilmediğini ifade eder. Bu durum, hukuki merciler ve polis arasında

hileli itilaf olduğu görüntüsü ortaya koymakla kalmayıp, müteveffanın yakınlarında - ve aynı

zamanda genel olarak toplumda - güvenlik gücü mensuplarının, eylemlerinden hukuki

mercilere karꢁı sorumlu olmadıkları bir otorite boꢁluğunda hareket ettikleri düꢁüncesinin

oluꢁmasına yol açabilmesi de mümkündür. Ayrıca, polis memurlarının zamanında

sorgulanmamaları ve bu kimselerin polis olarak çalıꢁmaya devam etmeleri, hileli itilaf riskini

doğurmuꢁtur (bkz. Ramsahai ve Diğerleri – Hollanda [BD], 52391/99).

Đkinci olarak, soruꢁturmada görev alan polis memurlarının baꢁlangıç soruꢁturmasını da

yürüttüğü ve kurꢁun, boꢁ kovan ve silah gibi önemli delilleri topladığı kaydedilmelidir.

AĐHM, baꢁvuran Gülay Özalp’in kardeꢁini öldüren polis memurlarının kritik delilleri

toplamalarına izin verilmesinin, cezai yargılamanın bütününün bağımsızlığına halel getireceği

cihetle ciddi olduğu kanısındadır (diğerlerinin yanı sıra bkz. Ramsahai).

Üçüncü olarak, AĐHM, davayı gören mahkemenin, müteveffa Erdinç Arslan ve

Mustafa Köprü’nün iddialara göre ateꢁ açma sayısıyla ilgili verilen çeliꢁkili bilgileri açıklığa

kavuꢁturamaması karꢁısında hayrete düꢁmüꢁtür. Đlk polis raporuna göre, Erdinç Arslan’ın

dairesinden çeꢁitli kereler ateꢁ açılmıꢁ, peꢁinden polis ile daire sakinleri arasında çapraz ateꢁ

yaꢁanmıꢁtır. Öte yandan, operasyonda aktif görev alan Özel Tim’de görevli iki polisin verdiği

bilgiye göre, çapraz ateꢁ açılmamıꢁtır, Erdinç Arslan ve Mustafa Köprü’nün saklandığı

odadan tek bir ateꢁ açılmıꢁtır.

Dördüncü olarak, dava dosyasında, Erdinç Arslan’ın dairesinde bulunduğu iddia

edilen iki silahın, müteveffa ya da Mustafa Köprü tarafından kullanılıp kullanılmadığının

tespiti için parmak izi incelemesine alındığına iliꢁkin bilgi bulunmamaktadır. Bu durum,

açılan ateꢁle ilgili yukarıda ifade edilen tutarsız bilginin aydınlığa kavuꢁturulamaması

sorununu daha da alevlendirmiꢁtir.

AĐHM, polislerin ölüme sebebiyet verici güç kullandığı benzer operasyonlar için

Türkiye hakkındaki açılan davalarla ilgili birkaç kararında, olay hakkındaki

değerlendirmesini, olaydan kopuk bir bakıꢁ açısı ile, olayın sıcağıyla karꢁılık vermek zorunda

kalmıꢁ memurların değerlendirmesinin yerine koyamayacağına hükmetmiꢁ, baꢁka türlü bir

hükme varmanın Devletler ve görevini ifa etmekte olan kolluk kuvvetleri üzerine gerçekçi

olmayan bir yük getirmek, belki de bunların ve diğerlerinin hayatını tehlikeye atmak anlamına

geleceğini değerlendirmiꢁtir (bkz. Gülen - Türkiye, 28226/02; Kasa; Yüksel Erdoğan ve

Diğerleri - Türkiye, 57049/00; Perk ve Diğerleri - Türkiye, 50739/99). Öte yandan, mevcut

davada, operasyonun doğru biçimde planlanmaması ve soruꢁturmadaki yukarıda belirtilen

eksikliklerden dolayı, Hükümet, polislerin olayın sıcağıyla hareket etmek zorunda kaldıklarını

ve baꢁvurdukları ölüme sebebiyet verici gücün kesinlikle gerekli olduğunu AĐHM’ye tatmin

edici bir biçimde kanıtlayamamıꢁtır.

Buna göre, baꢁvuran Gülay Özalp’in kardeꢁi Erdinç Arslan’ın öldürülmesiyle ilgili

olarak AĐHS’nin 2. maddesi ihlal edilmiꢁtir.

8

BEKTAꢀ VE ÖZALP – TÜRKĐYE KARARI

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢁbu Sözleꢁme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢁmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder. ”

A. Tazminat

Baꢁvuran Kezban Bektaꢁ, eꢁinin ayda yaklaꢁık 50 Euro maaꢁla bir fabrikada temizlikçi

olarak çalıꢁtığını iddia etmiꢁtir. Kezban Bektaꢁ, eꢁi öldürüldükten sonra iki yıl kadar iꢁ

bulamamıꢁ, bu esnada oğluyla beraber hiçbir geliri olmamıꢁtır. Maddi tazminat olarak 2800

Euro talep etmiꢁtir. Bu meblağ, müteveffa eꢁinin, faiziyle beraber sözkonusu iki yıllık

aylığına karꢁılık gelmektedir. Kezban Bektaꢁ ayrıca manevi tazminat olarak 100.000 Euro

talep etmiꢁtir.

Baꢁvuran Gülay Özalp müteveffa kardeꢁi Erdinç Arslan’ın üniversite öğrencisi

olduğunu ve geliri bulunmadığını ifade etmiꢁtir. Maddi tazminat olarak kardeꢁinin cenaze

masrafları için 200 Euro, manevi tazminat için de 100.000 Euro talep etmiꢁtir.

Hükümet, baꢁvuranların talep ettiği meblağların haddinden yüksek olduğu, bu nedenle

kabul edilemez olduğu kanısına varmıꢁtır.

AĐHM’nin içtihadına göre, baꢁvuranın talep ettiği tazminat ile AĐHS’nin ihlali

arasında açık bir illiyet bağı bulunması gerekir. Ayrıca bu, uygun hallerde, gelir kaybına

iliꢁkin tazminatı da kapsar (diğerlerinin yanı sıra bkz. Barberà, Messegué ve Jabardo -

Đspanya). AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesi kapsamında, makamların, baꢁvuran Kezban Bektaꢁ’ın

eꢁi Murat Bektaꢁ ile baꢁvuran Gülay Özalp’in kardeꢁi Erdinç Arslan’ın öldürülmesinden

sorumlu oldukları sonucuna varmıꢁtır. Ayrıca baꢁvuran Kezban Bektaꢁ’ın, eꢁinin kendisi ve

oğluna maddi destek sağladığını açıklaması Hükümet tarafından itiraz görmemiꢁtir. Bu

koꢁullarda, 2. maddenin ihlali ile baꢁvuran Kezban Bektaꢁ’ın eꢁinin kendisine sağladığı maddi

desteği kaybetmesi arasında doğrudan bir illiyet bağı doğmuꢁtur. AĐHM ayrıca baꢁvuran

Gülay Özalp’in, kardeꢁinin cenaze masraflarıyla ilgili olarak talep ettiği meblağın, mahiyeti

nedeniyle, belgelenmesi gerektiği kanısındadır.

Ayrıca, AĐHM, baꢁvuranların talep ettiği maddi tazminat meblağlarının haddinden

yüksek olduğu kanısında değildir. Bu nedenle baꢁvuranlara, manevi tazminat olarak talep

ettikleri meblağın tamamının - Kezban Bektaꢁ’a 2800 Euro, Gülay Özalp’e 200 Euro -

ödenmesine karar vermiꢁtir.

AĐHM, hakkaniyete uyun surette, Kezban Bektaꢁ’a 60.000 Euro, Gülay Özalp’e ise

40.000 Euro manevi tazminat ödenmesine karar verir.

B. Yargılama masrafları

Baꢁvuranlar tercüme masrafı olarak 500 Euro, avukatlık masrafı olarak 1000 Euro

talep etmiꢁ, taleplerini desteklemek için belge sunmuꢁtur.

Hükümet’e göre, baꢁvuranlar taleplerini destekleyici hiçbir belge sunmamıꢁlardır.

9

BEKTAꢀ VE ÖZALP – TÜRKĐYE KARARI

AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği

kanıtlandığı ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢁvurana geri ödenir. Hükümet’in iddia

ettiğinin aksine, baꢁvuranlar, AĐHM’ye avukatlarıyla yaptıkları ücret anlaꢁmasını ve bir

tercümandan onaylı tercüme ücretine iliꢁkin fatura sunmuꢁlardır. Dolayısıyla AĐHM, sahip

olduğu bilgi ve belgeler ıꢁığında, baꢁvuranlara yargılama giderleri için ortaklaꢁa 1500 Euro

ödenmesine karar vermiꢁtir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢁın eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiꢁtir.

AĐHM YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK, OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Baꢁvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Baꢁvuran Kezban Bektaꢁ’ın eꢁi Murat Bektaꢁ’ın öldürülmesiyle iliꢁkili olarak AĐHS’nin 2.

maddesinin ihlal edildiğine;

3. Baꢁvuran Gülay Özalp’in kardeꢁi Erdinç Arslan’ın öldürülmesiyle iliꢁkili olarak AĐHS’nin

2. maddesinin ihlal edildiğine;

4. (a) Savunmacı Devlet’in, baꢁvuranlara, AĐHS’nin 44. maddesinin 2. fıkrası uyarınca

kararın kesinleꢁtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme gününde geçerli olan kur

üzerinden Türk Lirası’na çevirerek izleyen meblağları ödemesine:

(i) uygulanabilecek her türlü vergiyle beraber, baꢁvuran Kezban Bektaꢁ’a 2800 (iki

bin sekiz yüz) Euro maddi, 60.000 (altmıꢁ bin) Euro manevi tazminat;

(ii) uygulanabilecek her türlü vergiyle beraber, baꢁvuran Gülay Özalp’a 200 (iki yüz)

Euro maddi, 40.000 (kırk bin) Euro manevi tazminat;

(iii) uygulanabilecek her türlü vergiyle beraber, yargılama masrafları için iki

baꢁvurana ortaklaꢁa 1500 (bin beꢁ yüz) Euro;

(b) Yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢁılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan

eklemek suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

5. Baꢁvuranların adil tazmin taleplerinin kalan kısmının reddine,

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢁbu karar Đngilizce hazırlanmıꢁ, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

fıkraları uyarınca 20 Nisan 2010 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢁtir.

Sally Dollé

Zabıt Katibi

Françoise Tulkens

Baꢁkan

10