CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYİ  
Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi Kararı  
BĐLGĐN/Türkiye Davası*  
Baꢀvuru no.23819/94  
Strazburg  
16 KASIM 2000  
USULĐ ĐꢁLEMLER  
1. Dava, Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu ("Komisyon") tarafından, 30 Ekim 1999 tarihinde,  
Đnsan Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleꢀme'nin ("Sözleꢀme") eski 32/1 ve 47.  
maddelerinde öngörülen üç aylık süre zarfında Mahkemeye tevdi edilmiꢀtir. Davanın nedeni,  
bir Türk vatandaꢀı olan Đhsan Bilgin’in ("baꢀvuran"), 24 Mart 1994 tarihinde, Sözleꢀme'nin  
eski 25.maddesi uyarınca, Türkiye Komisyon'a yaptığı baꢀvurudur (baꢀvuru no. 23819/94).  
2. Yasal yardım alan baꢀvuranı Đngiltere'de hukukçu ve üniversite öğretim üyesi olarak  
faaliyet gösteren Prof. François Hampson temsil etmiꢀtir. Bu davaya yönelik olarak Türk  
Hükümeti ("Hükümet") kendi Ajanı tarafından temsil edilmiꢀtir.  
3. Komisyonun talebi, Sözleꢀme'nin eski 44 ve 48. maddeleriyle Türkiye'nin Mahkemenin  
zorunlu yargı yetkisini tanıdığı bildirime atıf yapmaktadır (eski 46. madde). Talebin amacı  
dava olaylarının, davalı Devlet'in 3,8,13,14 ve 18. maddeler uyarınca üstlendiği  
yükümlülüklerin ihlalini teꢀkil edip etmediği konusunda bir karar vermesini sağlamaktı.  
4. Büyük Daire Kurulu 6 ve 8 Aralık 1999 tarihlerinde Sözleꢀmeye ek 11 No'lu Protokolün  
5/4; Đçtüzüğün 100/1 ve 24/6 maddeleri uyarınca, baꢀvurunun kendi alt dairelerinin (Kısım)  
biri tarafından inceleneceğini kararlaꢀtırmıꢀtır. Bunun üzerine davaya bakmakla Đkinci Kısım  
görevlendirilmiꢀtir.  
5. Đkinci Kısım içinde teꢀekkül eden davaya bakmakla görevli daire re'sen, Türkiye adına  
seçilmiꢀ yargıç (Sözleꢀme'nin 27/2 ve Đçtüzüğün 26/1-a maddeleri) Sn. Türmen'i dahil  
etmiꢀtir. Daireyi oluꢀturmak üzere atanan diğer yargıçlar Mahkeme Baꢀkanı Sn. A. Baka, Sn.  
B. Conforti, Sn. G. Bonello, Sn. P. Lorenzen, Sn. M. Fishcbach ve Sn. A. Kovler'di.  
6. Daha sonra Sn. Türmen Daire oturumlarına katılmaktan çekilmiꢀtir (Đçtüzük m.28). Bundan  
dolayı Hükümet, Daire oturumlarına katılmak üzere Sn. F. Gölcüklü'yü ad hoc yargıç olarak  
Türmen'in yerine atamıꢀtır (Sözleꢀme'nin 27/2 ve Đçtüzüğün 29/1 maddeleri).  
7. Đçtüzük m. 59/3 uyarınca Daire Baꢀkanı tarafları baꢀvuruyla ilgili olarak görüꢀlerini  
sunmaya davet etmiꢀtir. Sekreter, 13 Mart'ta baꢀvuranın 5 Mayıs 2000'de de Hükümet'in  
görüꢀlerini almıꢀtır. 15 Mayıs 2000 tarihinde Hükümet, daha önce sunmadığı bazı belgelerle  
Çatakköprü jandarma karakolunun 13 Ekim 1993 tarihli hizmet defterinin bir nüshasını  
sunmuꢀtur.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Çok taraflı Siyasî İşler  
Genel Müdürlüğü tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam  
olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı  
Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan  
amaçlarla alıntılanabilir.  
8. 30 Mayıs 2000 tarihinde taraflara danıꢀtıktan sonra Daire esaslara iliꢀkin duruꢀma  
yapılmasına gerek olmadığına karar vermiꢀtir (Đçtüzük m. 59/2 vd.). Taraflar birbirlerinin  
görüꢀlerine yazılı cevap vermeye davet edilmiꢀlerdir. Her iki taraf da bu imkandan  
yararlanmamıꢀtır.  
OLAYLAR  
I. Davaya Esas Teꢀkil Eden Olaylar  
9. Baꢀvuran, Đhsan Bilgin, 1960 doğumlu bir Türk vatandaꢀı olup Batman'da yaꢀamaktadır.  
Bu davaya neden olan olayların geliꢀtiği dönemde adıgeçen Diyarbakır ilinin Güzderesi  
köyüne bağlı Yukarıgören mezrasında yaꢀamaktaydı. Baꢀvuru, baꢀvuranın Yukarıgören'deki  
evinin ve diğer mallarının güvenlik güçlerince yok edildiğine iliꢀkin iddialarıyla ilgilidir.  
A. Olaylar  
10. Baꢀvuranın mallarının yok edilmesiyle ilgili olaylar taraflar arasında tartıꢀma konusudur.  
11. Baꢀvurana göre olaylar 14-17. paragraflar arasında yer almaktadır. Mahkemeye sunduğu  
görüꢀte baꢀvuran, 21 Ekim 1999 tarihli Komisyon raporuna dayanmaktadır. Hükümete göre  
olaylar ise 18-20. paragraflar arasında yer almaktadır.  
12. Komisyona sunulan kanıtların açıklaması 21-26. paragraflar arasında bulunmaktadır.  
Baꢀvuranın mallarının yok edilmesiyle ilgili olarak iç hukuk makamları önündeki iꢀlemlerin  
açıklaması ise 39-61. paragraflar arasında verilmiꢀtir.  
13. Komisyon, taraflar arasında tartıꢀma konusu olayları saptamak için Sözleꢀmenin eski  
28/1-a hükmü uyarınca bir soruꢀturma yürütmüꢀtür. Bu amaçla Komisyon, gerek baꢀvuranın  
gerekse de davalı Hükümet'in kendi iddialarını desteklemek için sunduğu belgeleri incelemiꢀ  
ve 13 ve 14 Mart 1997 tarihlerinde Ankara'da yapılacak duruꢀmada tanık ifadelerine  
baꢀvurmak üzere üç delege atamıꢀtır. Komisyonun kanıtlara iliꢀkin değerlendirmesi ve  
bulguları 66-70. paragraflar arasında özetlenmiꢀtir.  
1. Baꢀvurana göre olaylar  
14. 28 Eylül 1993 tarihinde Güzderesi köyüne bağlı Yukarıgören mezrasına çok sayıda  
jandarma gelir. Muhtemelen, bu köyde yaꢀayan ve PKK'yla ilgili faaliyetlere karıꢀtığı ꢀüphe  
edilen Faysal Alpan'ı aramaktadırlar. Jandarmalar, Faysal'a ve diğer Yukarıgören sakinlerine  
topladıkları tütünleri dıꢀarı çıkararak evlerinin önüne yığmalarını isterler. Daha sonra da tütün  
yığınını ateꢀe verirler. O gün jandarmalar aralarında Hüsnü Eraslan'ın iki oğluyla Mehmet  
Eraslan'ın bir oğlunun da bulunduğu 11 veya 12 kiꢀiyi yakalayarak gözaltına alırlar.  
15. Baꢀvuran olayın aynı gün mü yoksa iki hafta sonra mı vuku bulduğunu kesin olarak  
hatırlayamasa da, jandarmalar baꢀvuranın evindeki mobilyaları kırarlar, pencereleri ve diğer  
ev eꢀyalarını kırarlar. Baꢀvuran yanmıꢀ tütün yığınının ve zarar görmüꢀ ev eꢀyalarının resmini  
çeker.  
16. 1994 yılının yazında ve sonbaharında, baꢀvuranın Batman'da olduğu bir sırada,  
jandarmalar Yukarıgören'e yine gelirler. O sırada baꢀvuranın ailesi mezrada kalmaya devam  
eden tek ailedir ve diğer tüm aileler mezrayı terk etmiꢀlerdir. Jandarmalar baꢀvuranın ailesini  
2
ve bir misafirlerini su deposunun önünde topladıktan sonra mezradaki evleri ateꢀe verirler.  
Baꢀvuran ertesi gün köye geri döner. Evinin yakılmasından sonra baꢀvuran ve ailesi  
Yukarıgören'i terk ederler.  
17. Baꢀvuranın tütünleri, evi ve diğer eꢀyaları Çatakköprü jandarma karakol komutanı ile  
Silvan ilçe jandarma karakol komutanının emir ve sorumluluğundaki jandarmalar tarafından  
yakılmıꢀtır. Her iki karakola bağlı jandarmalar 1993 ve 1994 yıllarında Yukarıgören ve  
Güzderesi'nde gerçekleꢀtirilen ve Yukarıgören'in yakılmasıyla sonuçlanan baskın ve  
operasyonlara da katılmıꢀlardır. Bu saldırıların amacı baꢀvuranın da aralarında bulunduğu  
Yukarıgören sakinlerini mezrayı terketmeye zorlamaktır.  
2. Hükümete göre olaylar  
18. Hükümet, sözkonusu dönemde PKK eylemlerinin yoğun olarak devam etmekte olduğunu  
ve bölgede jandarmanın düzenli olarak askeri, idari, yargısal ve sivil amaçlarla devriye  
gezdiğini belirtmiꢀtir.  
19. Askeri makamlara göre, sözkonusu dönemde Güzderesi'nde ve civarında hiçbir operasyon  
yapılmamıꢀtır.  
20. Hükümete göre, baꢀvuran, yetkililere herhangi bir resmi ꢀikayette bulunmadığı için ancak  
bu baꢀvuru Türk Hükümeti'nin dikkatine sunulduğunda bir ön soruꢀturma açılmıꢀ ve  
yürütülmüꢀtür. Dosya, sorumlu olduğu iddia edilenler, örneğin Đbrahim Aktürk (Silvan Đlçe  
Jandarma karakol komutanı), Hakan Temel (Silvan Đlçe jandarma karakoluna bağlı komando  
tim komutanı) ve Hüdaverdi Tunç (Çatakköprü jandarma karakol komutanı), hakkında lüzum-  
u veya men-i muhakeme kararı verilmesi için Đl Đdare Kuruluna sevk edilmiꢀtir. Đl Đdare  
Kurulu 4 Haziran 1998 tarihli kararında Đbrahim Aktürk, Hakan Temel ve Hüdaverdi Tunç  
hakkındaki iddiaları destekleyen yeterli kanıt olmadığı sonucuna varmıꢀtır.  
B. Tarafların Komisyona sundukları kanıtlar  
21. Komisyon önündeki yargılamada, baꢀvuran ve Hükümet, baꢀvuranın Diyarbakır Đnsan  
Hakları Derneğine (ĐHD) ve ulusal makamlara verdiği ifadeleri sunmuꢀlardır.  
22. Hükümetin sunduğu belgeler arasında, baꢀvuranın 9 Ağustos 1995 tarihinde Çatakköprü  
jandarma karakolu tarafından alınan ifadesi de bulunmaktadır. Bu ifadeye göre baꢀvuran,  
ifadeyi alan jandarmaya, 28-29 Eylül 1993 tarihlerinde, kendisi evde yokken, evinin ve  
eꢀyalarının kimliği belirsiz kiꢀilerce tahrip edildiğini ve aꢀağı yukarı aynı günlerde, Đnsan  
Hakları Derneğine mensup 4-5 kiꢀilik  
bir grubun Güzderesine gelerek kendisiyle  
görüꢀtüğünü belirtmiꢀtir. Baꢀvuran, ĐHD'ne baꢀvurduğunu reddetmiꢀ ve herhangi bir baꢀvuru  
yapılmıꢀsa bile bunun bilgisi dıꢀında yapıldığını ve devam ettirme niyetinde olmadığını  
belirtmiꢀtir.  
23. 21 Ağustos 1995 tarihinde baꢀvuran ĐHD'ye verdiği ifadede, baꢀvuran 7 Ağustos 1995  
tarihinde askerler tarafından alınarak Çatakköprü jandarma karakoluna götürüldüğünü ve  
burada, Devlet aleyhine baꢀvuruda bulunmasıyla ilgili olarak sorgulandığını belirtmiꢀtir.  
Karakol komutanı bazı köylerin PKK tarafından yakıldığı konusunda ısrar etmiꢀ ve  
baꢀvuranın PKK'dan maddi yardım aldığını kabul etmesini istemiꢀtir. Baꢀvuran, köyünün  
güvenlik güçlerince yakıldığı iddiasını sürdürmüꢀ ve PKK'nın herhangi bir biçimde olaya  
müdahil olduğu iddiasını reddetmiꢀtir. Ayrıca kendisine bir ifade de imzalatılmıꢀtır.  
3
24. Baꢀvuran, Hüsnü Eraslan tarafından ĐHD'ye verilen ifadeleri, Hüsnü Eraslan ve Mehmet  
Salih Eraslan tarafından ulusal makamlara verilen dilekçeleri; muhtar ve Güzderesi Đhtiyar  
Heyeti tarafından tutulan bir hasar tespit tutanağı ile 14 fotoğrafı da sunmuꢀtur.  
Fotoğraflardan üçü yakılan ürünü, onbir tanesi ise kundaklanan ve içi hasar gören evleri  
göstermektedir.  
25. Hükümet, baꢀvuranın 6 Kasım 1995 tarihinde Silvan cumhuriyet savcısına verdiği ifadeyi,  
resmi olay yeri tutanaklarını, 14 Ekim 1993 tarihinde Güzderesi'nden oniki kiꢀinin PKK'ya  
yardım ve yataklık ettikleri ꢀüphesiyle Silvan jandarma karakolunda gözaltında tutulduğunu  
gösteren gözaltı tutanaklarını, Çatakköprü jandarma karakoluna ait 18 görev defterini ve  
Mehmet Salih Eraslan, Hüsnü Eraslan, Abdulkadir Toptemiꢀ, Mehmet Emin Tanrıkulu,  
Mehmet Selim Oğurlu, Hüdaverdi Tunç, Đbrahim Aktürk ve Hakan Temel Aksel'in ifadelerini  
de içeren yetkililerin iddialara yönelik olarak yürüttükleri soruꢀturmayla ilgili belgeleri de  
sunmuꢀtur.  
26. Komisyon Hükümet'ten Çatakköprü jandarma karakolunun Eylül 1993 ile Ekim 1994  
arasında Güzderesiyle ilgili tüm planlama defterlerini, görev defterlerini, operasyon  
raporlarını ve olay yeri tutanaklarını sağlamasını istemiꢀtir. 18 farklı tarihe iliꢀkin görev  
defterleriyle Güzderesiyle ilgili 30 Aralık 1993 tarihli bir olay yeri tutanağı ve yine Güzderesi  
bölgesiyle ilgili 17 Kasım 1992 ve 2 Mart 1994 tarihli iki olay yeri tutanağı haricinde  
Hükümet, ne diğer tarihlere iliꢀkin görev defterlerini, ne talep edilen planlama defterleriyle  
operasyon raporlarını ne de diğer olay yeri raporlarını Komisyon'a sunmuꢀtur.  
Resmi belgeler  
1. Olay yeri tutanakları  
27. Đbrahim Aktürk tarafından imzalanan 17 Kasım 1992 tarihli bir olay yeri tutanağıyla  
Hüdaverdi Tunç ve üç jandarma tarafından imzalanan 18 Kasım 1992 tarihli bir müꢀterek  
ifadede 15-20 PKK militanının 17 Kasım 1992 tarihinde Silvan-Batman karayolunda 15-20  
arabayı durdurarak üç resmi aracı ateꢀe verdikleri ve bazı sürücülerin üzerindeki parayı gasp  
ettikleri belirtilmektedir. Kendisine ateꢀ edilen bir ꢀahsın cesedi olay yeri yakınında  
bulunmuꢀtur.  
28. Đbrahim Aktürk tarafından imzalanan 30 Aralık 1993 tarihli vukuat raporu ile Hüdaverdi  
Tunç, dört jandarma ve üç vatandaꢀ tarafından imzalanan aynı tarihli olay yeri tutanağına  
göre, kimliği belirsiz ꢀahıslar Güzderesi'ndeki PTT binasına molotof kokteyli atmıꢀlardır.  
Vukuat raporuna göre bu olay 29 Aralık 1993 meydana gelen bu olay PKK militanları ya da  
sempatizanları tarafından gerçekleꢀtirilmiꢀtir.  
29. Hüdaverdi Tunç, yardımcısı, iki jandarma ve iki mağdur vatandaꢀ tarafından ortaklaꢀa  
imzalanan, 2 Mart 1994 tarihli vukuat raporuyla aynı tarihli olay yeri tutanağında kimliği  
belirsiz maskeli ve silahlı dört kiꢀinin Çatakköprü-Silvan karayolunun Güzderesi sapağında  
bir aracı durdurarak içindeki iki kiꢀinin önemli miktardaki parasını gasp ettileri  
belirtilmektedir.  
2.Gözaltı kayıtları  
4
30. Silvan jandarma karakolunun gözaltı kayıtlarından 14 Ekim 1993 tarihinde PKK'ya  
yardım ve yataklık ettikleri ꢀüphesiyle 39 kiꢀinin gözaltına alındığı anlaꢀılmaktadır. Bu  
ꢀahıslar arasında A. Kerim oğlu Mehmet Uğurlu, Hüsnü oğlu Mehmet Eraslan, Hüsnü oğlu  
M. Faysal Eraslan , M. Salih oğlu Ercan Eraslan ve A. Kerim oğlu Mehmet Eraslan da dahil  
olmak üzere Güzderesi'nden 12 kiꢀi bulunmaktadır.  
3.16 Kasım 1993 tarihli il jandarma komutanlığı raporu  
31. Đl Jandarma Komutanı ve Vali tarafından da imzalanan 16 Kasım 1993 tarihli Diyarbakır  
Đl Jandarma Komutanlığı raporundan 14 Ekim 1993 tarihinde gözaltına alınan  
Güzderelilerden M. Faysal Eraslan dıꢀında tümünün 4 Ekim 1993 tarihli yakalama emri  
uyarınca gözaltına alındığı anlaꢀılmaktadır. M. Faysal Eraslan ise 12 Ekim 1993 tarihli  
yakalama emriyle gözaltına alınmıꢀtır.  
32. Ayrıca bu rapor, her ikisi de Güzdereli olan Eꢀref Aykut ve Đrfan Uğurlu (Hasan oğlu)'nun  
yer göstermesi üzerine iki kaleꢀnikof tüfek, bir ꢀarjör ve 35 merminin bulunduğunu  
belirtmektedir.  
33. Yine bu rapora göre Mehmet ve Ercan Eraslan "örgüt mensupları ile" birlikte 12 Ağustos  
1993 tarihinde Malabadi Barajı inꢀaat ꢀantiyesini kundaklama eyleminde yeraldıklarını ve M.  
Faysal, Mehmet ve Ercan Eraslan'ın 17 Kasım 1992 tarihinde "örgüt mensupları ile" birlikte  
Silvan-Batman karayolu üzerindeki Güzderesi sapağında bir aracın yakılması ve bir sivilin  
öldürülmesi eylemine karıꢀtıklarını itiraf ettiklerini bildirmiꢀlerdir. Sözkonusu raporda  
Mehmet Faysal Eraslan'ın Silvan'dan Bahçe yönüne gitmekte olan bir yolcu otobüsünü yakma  
eylemine karıꢀtığını itiraf ettiği ve Faysal, Ercan ve Mehmet Eraslan'ın da Silvan'daki Tekel  
deposunun kundaklanması eylemine karıꢀtıklarını itiraf ettikleri belirtilmektedir.  
4. Çatakköprü jandarma karakolunun günlük görev defterleri  
34. Hükümet tarafından sunulan Çatakköprü jandarma karakoluna ait 18 görev defterine göre,  
Çatakköprü jandarma karakol komutanı Hüdaverdi Tunç, sekiz jandarma ve bir Zırhli Piyade  
Taburu ("ZPT") timiyle birlikte <sayı okunaksız> Eylül 1993 Pazartesi günü Güzderesi ve  
civarındaki üç köye keꢀif ve devriye göreviyle görevlendirilmiꢀtir. Anılan defterde bu görev  
istihbarat ve belge toplamak olarak açıklanmıꢀtır.  
28 Eylül 1993 Salı günü, Hüdaverdi Tunç ve dokuz jandarmaya ꢀüphelileri arama ve aranan  
ꢀahısları Çigil'e (Güzderesi'nin güneyinde bir köy) getirme görevi verilmiꢀtir.  
3 Ekim 1993 tarihinde Çatakköprü jandarma karakolundan dokuz jandarma ve bir Komando  
Timi Güzderesi'nde ev arama ve aranan ꢀahısları yakalama görevini ifa etmek üzere  
görevlendirilmiꢀtir.  
13 Ekim 1993 tarihinde Hüdaverdi Tunç ve sekiz jandarma Güzderesi köyüne bağlı ÖrenkeyΨ  
mezrasında ev arama ve aranan ꢀahısları yakalama görevini ifa etmek üzere  
görevlendirilmiꢀtir.  
<tarih okunmuyor>1993 Çarꢀamba günü Hüdavedi Tunç, dokuz jandarma ve iki ZPT timi  
köy devriyesi göreviyle görevlendirilmiꢀtir. Đfa edilmesi gereken görev Güzderesi ve  
yakındaki üç köyde ev araması yapmak ve aranan ꢀahısları yakalamak olarak açıklanmıꢀtır.  
Bu ꢀahsın isminin kayıtlara yanlıꢀ bir biçimde M. Veysi Eraslan olarak geçirildiği anlaꢀılmaktadır.  
Ψ Komisyon delegelerine verdiği ifadede Hüdaverdi Tunç, Yukarıgören'e Örenköy dendiğini de belirtmiꢀtir.  
5
13 Aralık 1993 günü Hüdaverdi Tunç ve yedi jandarma köy devriyesi göreviyle  
görevlendirilmiꢀtir. Đfa edilmesi gereken görev Güzderesi ve yakındaki üç köyde ev araması  
yapmak ve aranan ꢀahısları yakalamak olarak açıklanmıꢀtır.  
11 ve 12 ꢁubat 1993 tarihlerinde Hüdaverdi Tunç, dokuz jandarma ve bir ZPT timi köy  
devriyesi göreviyle görevlendirilmiꢀtir. Đfa edilmesi gereken görev Güzderesi, Örenköy ve  
yakındaki beꢀ köy ve mezrada ev araması yapmak ve aranan ꢀahısları yakalamak olarak  
açıklanmıꢀtır.  
27 ꢁubat 1994 tarihinde Hüdaverdi Tunç ve yedi jandarma köy devriyesi göreviyle  
görevlendirilmiꢀtir. Đfa edilmesi gereken görev Güzderesi ve yakındaki üç köyde ev araması  
yapmak ve aranan ꢀahısları yakalamak olarak açıklanmıꢀtır.  
12 Mart 1994 Cuma günü Hüdaverdi Tunç ve dokuz jandarma ile birlikte bir ZPT timi köy  
devriyesi göreviyle görevlendirilmiꢀtir. Đfa edilmesi gereken görev Güzderesi ve yakındaki  
altı köy ve mezrada ev araması yapmak ve aranan ꢀahısları yakalamak olarak açıklanmıꢀtır.  
21 Mart 1994 tarihinde Hüdaverdi Tunç ve dokuz jandarma ile birlikte bir ZPT timi köy  
devriyesi göreviyle görevlendirilmiꢀtir. Đfa edilmesi gereken görev Güzderesi ve yakındaki  
yedi köyde ev araması yapmak ve aranan ꢀahısları yakalamak olarak açıklanmıꢀtır.  
26 Mart 1994 tarihinde Hüdaverdi Tunç ve on jandarma bir <okunmuyor> timiyle iꢀbirliği  
içinde köy devriyesi göreviyle görevlendirilmiꢀtir. Đfa edilecek görev günlük görev defterinin  
fotokopisinde okunamamaktadır.  
6 Nisan 1994 tarihinde Hüdaverdi Tunç ve dokuz jandarma ile birlikte bir ZPT timi köy  
devriyesi göreviyle görevlendirilmiꢀtir. Đfa edilmesi gereken görev Güzderesi ve yakındaki üç  
köyde ev araması yapmak ve aranan ꢀahısları yakalamak olarak açıklanmıꢀtır.  
14 Nisan 1994 tarihinde Hüdaverdi Tunç ve en az altı jandarma köy devriyesi göreviyle  
görevlendirilmiꢀtir. Đfa edilmesi gereken görev Güzderesi ve yakındaki üç köyde ev araması  
yapmak ve aranan ꢀahısları yakalamak olarak açıklanmıꢀtır.  
22 <ay okunmuyor> 1994 tarihinde Hüdaverdi Tunç ve onbir jandarma köy devriyesi  
göreviyle görevlendirilmiꢀtir. Đfa edilmesi gereken görev Güzderesi ve yakındaki beꢀ köyde  
ev araması yapmak ve aranan ꢀahısları yakalamak olarak açıklanmıꢀtır.  
25 Eylül 1994 pazartesi günü Çatakköprü jandarma karakol komutanı Mustafa Kalfa ve dokuz  
jandarma köy devriyesi göreviyle görevlendirilmiꢀtir. Đfa edilmesi gereken görev Güzderesi  
ve yakındaki beꢀ köyde ev araması yapmak ve aranan ꢀahısları yakalamak olarak  
açıklanmıꢀtır.  
8 Ekim 1994 Cumartesi günü, Çatakköprü Jandarma karakol komutan yardımcısı ve on  
jandarma sayısı belirsiz ilçe jandarma komutanlığına bağlı timlerle ve baꢀka jandarma  
timleriyle birlikte köy devriyesi göreviyle görevlendirilmiꢀtir. Đfa edilecek görev  
Güzderesin'nde köy araması, alınan istihbaratın teyidi, erzak temininin sağlanması ve aranan  
ꢀahısların yakalanması olarak açıklanmıꢀtır.  
29 Aralık 1994 tarihinde Çatakköprü Jandarma karakol komutan yardımcısı ve yedi jandarma  
köy devriyesi göreviyle görevlendirilmiꢀtir. Đfa edilece görev Güzderesi ve civarındaki üç  
köyde firarilerin yakalanması ve kanıt toplama olarak açıklanmıꢀtır.  
Gayrıresmi belgeler  
35. ("Tutanak") baꢀlıklı ve tarihsiz bir belgede, Hüsnü Eraslan ve baꢀvuran askerlerin 28  
Eylül 1993 tarihinde Güzderesi'ne baskın düzenleleyerek evlerine zarar verdiklerini  
belirtmiꢀlerdir. Bu belgede adıgeçen "evimdeki tüm tencere ve tavalar, televizyon, buzdolabı,  
kapılar, pencereler, battaniyeler, yastıklar, bir su pompası, bir radyo, bir soba, bir çin  
battaniyesi, bir gardrop ve tüm mobilyalarım tahrip edilmiꢀtir" diye belirtmiꢀtir. Tutanağın  
muhtar ve köy ihtiyar heyeti tarafından tutulduğu belirtilmektedir. Sözkonusu belge "tutanak  
tutulmasını talep eden" olarak Hüsnü Eraslan ve baꢀvuran tarafından; "uzman" olarak Mehmet  
6
Avꢀar, A. Kadir Toptemiꢀ, M. Emin Tanrıkulu ve M. Dahil Aykut tarafından; ve Güzderesi  
muhtarı olarak da Abdülkerim Uğurlu tarafından imzalanmıꢀtır. Muhtarın imzasının üzerinde  
resmi damga da bulunmaktadır.  
36. Silvan Sulh Ceza Mahkemesine verilen tarihsiz bir dilekçede, Hüsnü Eraslan 28 Eylül  
1993 tarihinde askerlerin oğlu Mehmet'in Güzderesi'ndeki evini bastıklarını ve oğlunun tüm  
ev eꢀyalarını tahrip ettiklerini belirtmiꢀtir. Dilekçe uğranılan zararın ayrıntılı bir dökümünü  
içermektedir. Hüsnü Eraslan baꢀlatmak istediği kovuꢀturmada kanıt olarak kullanmak üzere  
uğranılan zararın yargısal olarak tespitini talep etmiꢀtir.  
37.1 Ekim 1993 tarihli bir dilekçede Mehmet Salih Eraslan Diyarbakır savcılığına oğluyla  
birlikte on kiꢀinin 28 Eylül 1993 günü güzderesine yapılan askeri baskın sırasında  
götürüldükleri ihbarında bulunmuꢀ ve oğlunun gözaltına alınıp alınmadığını eğer alındıysa  
nerede olduğunun kendisine bildirilmesini talep etmiꢀtir. 18 Ekim 1993 tarihli cevabında  
Diyarbakır DGM savcısı oğlunun Silvan Đlçe Jandarma Komutanlığı Karargahında göz altında  
tutulduğunu bildirmiꢀtir.  
38. 18 Ekim 1993 tarihli Özgür Gündem gazetesinde yayımlanan bir makalede üç Đngiliz  
parlamenterle -Lord Avebury, Greg Plummer ve John Austin Walker- üç Türk  
parlamenterden –Leyla Zana, Mahmut Kılınç ve Đsmail Aydın- oluꢀan bir heyetin  
güneydoğudaki insan hakları ihlalleri ve boꢀaltılmıꢀ köylere iliꢀkin bir rapor hazırlamak için  
Türkiye'nin güneydoğusuna bir ziyarette bulunduğu belirtilmiꢀtir. Bu makaleye göre, heyet  
Silvan’a bağlı dokuz köy ve mezrayı ziyaret ederek ürün ve kıꢀlık erzağı güvenlik  
kuvvetlerince yakılan köylülerle görüꢀmüꢀlerdir. Makalede kimliği açıklanmayan köylüler,  
anılan heyete, birçok köylüyle birlikte Güzderesi’nden Hüsnü Eraslan ile oğulları Mehmet ve  
Faysal Eraslan’ın gözaltına alındığını anlatmıꢀlardır. Yine köylüler kendilerinin Silvan  
Đlçesine bağlı köylerde yaꢀadıklarını ve askerlerin köylerini dört gün önce bastıklarını heyete  
anlatmıꢀlardır. Köylülere göre, askerlerden bazıları evlerine girerek ev eꢀyalarını parçalamıꢀ  
ve erzaklarını dökmüꢀler; dolayısıyla her ikisi de kullanılamaz hale gelmiꢀtir. Askerler daha  
sonra köylülerin tütün ve buğdayını ateꢀe vererek köylülürin köyü terk etmelerini  
istemiꢀlerdir.  
Yukarıgören’deki olaylarla ilgili iç soruꢀturma  
39. Baꢀvurunun Hükümet’e bildirilmesinin akabinde, Silvan Cumhuriyet Savcısı tarafından  
baꢀvuranın iddialarıyla ilgili bir ön-soruꢀturma yürütülmüꢀtür.  
40. Silvan Sulh Ceza Mahkemesi’nden Silvan Cumhuriyet Savcısına gönderilen 9 Ağustos  
1994 tarihli bir yazıda Hüsnü Eraslan’ın Güzderesi’ndeki evinin yakılmasıyla ilgili herhangi  
bir baꢀvuruda bulunmadığı bildirilmiꢀtir.  
41. Güzderesi muhtarı, Mehmet Salih Eraslan’dan alınan 30 Ağustos 1994 tarihli ifadeye  
göre, Güzderesi’nde 28 Eylül, 13 Ekim ve 23 Kasım 1993 tarihlerinde güvenlik güçlerince  
yapıldığı iddia edilen operasyonlar Güzderesi sakinleri tarafından yapılan herhangi bir  
ꢀikayetin konusu olmamıꢀtır.  
42. Çatakköprü jandarma karakol komutanı, iki jandarma ve Mehmet Salih Eraslan tarafından  
imzalanan bir ifadeye göre, Güzderesi’nde 28 Eylül, 13 Ekim ve 23 Kasım 1993 tarihlerinde  
güvenlik güçlerince operasyon yapılıp yapılmadığının tespit edilmesi talebi üzerine  
Çatakköprü karakolunun günlük görev defterleri incelenmiꢀ ve bu inceleme sonucunda da 28  
7
Eylül ve 23 Kasım 1993 tarihlerinde hiçbir güvenlik kuvvetinin Güzderesi’ne gitmediği fakat  
13 Ekim 1993 tarihinde bir köy devriyesinin Güzderesine gittiği anlaꢀılmıꢀtır. Yine ifadede  
belli bir tarihe atıf yapılmaksızın kayıtlara göre hiçbir operasyon yürütelmediği iddia  
edilmiꢀtir.  
43. 1 Eylül 1994 tarihinde, Silvan cumhuriyet savcısı Mehmet Salih Eraslan’ın ifadesini almıꢀ  
ve Eraslan bu ifadede baꢀvuranın 3-4 ay önce Yukarıgören’den ayrıldığını ve 28 Eylül  
1993’te askerlerin Güzderesi’nde bir arama yaparak oğlu Ercan da dahil olmak üzere 12  
kiꢀiyi PKK’ya yardım ve yataklık ettikleri gerekçesiyle gözaltına aldıklarını bildirmiꢀtir.  
Eraslan bu arama sırasında, askerlerin evinde bulunan bazı eꢀyalara zarar verdiklerini iddia  
etmiꢀ ama evleri ve eꢀyalarını yaktıkları iddiasını reddetmiꢀtir. Kesin tarihi hatırlamamakla  
birlikte Eraslan, müteakip günlerde Güzderesinde bir ya da iki arama daha ifa edildiğini  
belirtmiꢀtir. Eraslan güvenlik güçlerinin, sonraki aramalarda da köylülerin evi ile eꢀyalarını  
yaktıkları iddiasını reddetmiꢀtir.  
44. 2 Eylül 1994 yılında Silvan cumhuriyet savcısı Hüsnü Eraslan’ın da ifadesini almıꢀ ve  
adıgeçen, Mehmet Salih Eraslan’ın iddialarını teyit etmiꢀtir. Hüsnü Eraslan 28 Eylül 1993  
tarihindeki arama sırasında askerlerin eꢀyalarına zarar verdiğini ve kendisinin bu olayla ilgili  
ꢀikayette bulunmak istediğini belirtmiꢀtir. Adıgeçen, Yukarıgören ve Güzderesi’nde müteakip  
aramaların da yapıldığını doğrulamıꢀtır. Hüsnü Eraslan da askerlerin bu aramalar sırasında  
evleri yaktıklarına iliꢀkin iddiaları yalanlamıꢀtır.  
45. 9 Eylül 1994 tarihinde Silvan cumhuriyet savcısının Abdülkadir Toptemiꢀ’ten aldığı  
ifadede, adıgeçen Eylül 1993 tarihinde jandarmaların Güzderesi’nden aralarında Mehmet  
Salih Eraslan’ın oğlu Ercan’ın da bulunduğu 14-15 kiꢀiyi göz altına aldıklarını ve gözaltına  
alınanların ev eꢀyalarını tahrip ettiklerini belirtmiꢀtir. Jandarmaların köyden ayrılmasının  
ardından bazı pencere ve dolapların kırıldığını fark etmiꢀtir. Toptemiꢀ de askerlerin ev  
eꢀyalarını yaktıkları iddiasını reddetmiꢀtir. Baꢀvuranın Güzderesi’nde değil Yukarıgören’de  
yaꢀadığını açıklamaꢀtır. Toptemiꢀ ayrıca tarihsiz tutanaktaki (bkz. § 35) isminin altındaki  
imzayı reddetmiꢀtir.  
46. 23 Eylül 1994 tarihinde Silvan cumhuriyet savcısı baꢀvuranın ifadesini almıꢀtır. Bu  
ifadede baꢀvuran cumhuriyet savcısına yaklaꢀık bir yıl önce jandarmaların Yukarıgören’e  
gelerek köylülerden teröristlerin sığınaklarını göstermelerini istediklerini belirtmiꢀtir.  
Köylüler bu tür sığınaklardan haberdar olmadıklarını belirttiklerinde ise askerler kızmıꢀ ve  
köylülere ait yaklaꢀık 20 ton civarında tütünü yakmıꢀlardır. Baꢀvuran, savcıya 28 Eylül 1993  
tarihinde askerlerin ev eꢀyalarını tahrip ettiklerini belirtmiꢀtir. Baꢀvurana göre, askerler çeꢀitli  
vesilelerle Yukarıgören’e dönmüꢀler ve bunlardan birinde –Yukarıgören’de olmadığı bir  
sırada- evini yakmıꢀlardır. Evi yakıldıktan sonra, baꢀvuran ve ailesi Batmana göç etmiꢀlerdir.  
Baꢀvuran savcıya askerlerden korktuğu için herhangi bir merciye ꢀikayette bulunmadığını ve  
bildiği kadarıyla yine aynı nedenle baꢀka hiç kimsenin de bu tür bir baꢀvurusu olmadığını  
anlatmıꢀtır.  
47. 17 Ekim 1994 tarihinde Silvan cumhuriyet savcısı, Güzderesi’nde yaꢀadığını bildiren  
Mehmet Emin Tanrıkulu’nun ifadesine baꢀvurmuꢀtur. Adıgeçen, Hüsnü Eraslan’a ve  
baꢀvurana ait eꢀyaların 28 Eylül 1993 tarihinde askerler tarafından yakılmasıyla ilgili bir  
tutanağı imzaladığını reddetmiꢀtir. Baꢀvuran adıgeçene yangının askerlerin iꢀi olduğunu  
anlatmıꢀtır. Askerler, köye iki baskın daha düzenlemiꢀ ve bunlardan birinde Tanrıkulu’nun  
kızı Necla’nın da aralarında bulunduğu 11-12 kiꢀiyi gözaltına almıꢀlardır. Askerler daha sonra  
adıgeçenin eꢀyalarına sert cisimlerle vurarak zarar vermiꢀlerdir. Đkinci seferde ise, askerler üç  
8
ton tütünü dıꢀarı çıkararak yakmıꢀlardır. Ayrıca gözaltına aldıkları ꢀahısların mallarına da  
zarar vermiꢀlerdir. Bu sırada askerler arasında bir Binbaꢀı da bulunmaktadır. Tanrıkulu  
konuyla ilgili ꢀikayette bulunmamıꢀ ve olayların sonrasında Mersine taꢀınmıꢀtır. Herhangi bir  
suçlama ve ꢀikayette bulunmak istememektedir.  
48. 3 Kasım 1994 tarihli bir yazıyla, Đçiꢀleri Bakanlığı baꢀvuranın Komisyon önünde dile  
getirdiği ꢀikayetlerin soruꢀturulduğunu ve baꢀvuranın iddialarının aksine Güzderesi ve  
Yukarıgören’de 28 Eylül 1993 tarihinde hiçbir operasyon icra edilmediğini Dıꢀiꢀleri  
Bakanlığına bildirmiꢀtir.  
49. Baꢀvuranın Komisyon önünde dile getirdiği ꢀikayetlerle ilgili ön soruꢀturma bağlamında  
Silvan cumhuriyet savcısı Yukarıgören’i bizzat ziyaret etmiꢀtir. 16 Aralık 1994 tarihli ziyarete  
iliꢀkin rapor, davayla ilgili olduğu kadarıyla, ꢀöyledir: “...Güzderesi Muhtarı Mehmet Salih  
Eraslan görgü tanığı olarak gösterilmiꢀtir...Tanıktan, ꢀikayetçi Đhsan Bilgin’e ait evi  
göstermesi istenmiꢀtir. Gösterilen ev incelenmiꢀ ve evin tek katlı, kerpiç tuğlalı ve düz çatılı  
bir ev olduğu görülmüꢀtür. Çatı kolonları, pencere ve kapı çerçeveleri bulunmamaktadır. Çatı  
ve duvarlar isle kaplıdır. Odaları ayıran duvarlar kısmen yok edilmiꢀtir. Mevcut durumuyla ev  
ꢀu anda kullanılamaz haldedir. Mezrada 7-8 ev bulunmaktadır. Mezrada hiç kimsenin  
yaꢀamadığı anlaꢀılmaktadır. ꢁikayetçinin evinde hiçbir eꢀya bulunmamaktadır...”  
50. 28 Aralık 1994 tarihli yazı ile Jandarma Genel Komutanlığı baꢀvuranın Komisyon önünde  
dile getirdiği ꢀikayetlerin soruꢀturulduğunu Dıꢀiꢀleri Bakanlığına bildirmiꢀtir. Raporların  
incelenmesinden 28 Eylül 1993 tarihinde güvenlik güçlerince gerçekleꢀtirilmiꢀ herhangi bir  
operasyon olmadığı anlaꢀılmıꢀtır. Baꢀvuranın iddialarının mesnetsiz olduğu ve kendisinin  
güvenlik güçlerine herhangi bir baꢀvuruda bulunmadığı sonucuna varılmıꢀtır.  
51. Çatakköpru Jandarma komutanlığını Hüdaverdi Tunç’tan devralan jandarma komutanı 9  
Ağustos 1995 tarihinde Güzderesi eski sakinlerinden Mehmet Selim Oğurlu’nun ifadesini  
almıꢀtır. Mehmet Selim Uğurlu anılan ifadede Eylül ya da Ekim 1993’te sabahın ilk  
saatlerinde baꢀvuranın evinin kimliği belirsiz ꢀahıslarca yakıldığını belirtmiꢀtir. Adıgeçen  
uyandıktan sonra hala yanmakta olan baꢀvuranın evine gitmiꢀtir. Baꢀvuran evden hiçbir  
eꢀyasını alamamıꢀ ve eꢀyaların hepsi evle birlikte yanmıꢀtır. Baꢀvuran, kayıplarından dolayı  
devletten herhangi bir yardım almamıꢀtır. Adıgeçenen bildiği kadarıyla, baꢀvuran hiçbir  
yasadıꢀı örgüte mensup değildir. Adıgeçen ve diğer köylüler baꢀvuranın evini teröristlerin  
kundakladığından ꢀüphelenmektedirler.  
52. Baꢀvuranın 9 Ağustos 1995 tarihinde de Çatakköprü jandarma karakolunda ifadesi  
alınmıꢀtır (bkz § 22).  
53. Sözkonusu dönemde Çatakköprü jandarma karakol komutanlığı görevini ifa eden  
Hüdaverdi Tunç’un ifadesi, birkaç baꢀarısız görev yerini tespit giriꢀiminden sonra, 25 Ekim  
1995 tarihinde alınmıꢀtır. Sn. Tunç ifadesinde Silvan jandarma komutanlığı ile birlikte ortak  
operasyonlar düzenlediklerini ve birkaç kez de Güzderesine gittiklerini bildirmiꢀtir. 1993  
güzünde, terörist eylemler yoğun bir biçimde yaꢀanmaya baꢀlamıꢀ ve jandarmalarda sürekli  
olarak operasyon düzenlemiꢀlerdir. Jandarma kuvvetleri bu dönemde alınan istihbaratlar  
doğrultusunda köyleri de aramıꢀtır. Bu tür aramalar köylüler tarafından baskın olarak  
algılanmıꢀtır. Tunç baꢀvuranı hatırlamadığını belirtmiꢀtir. Kendisi baꢀvuranın köyüne birkaç  
kez gitmiꢀ olmakla birlikte kesin tarihlerini hatırlayamamıꢀtır. Adıgeçen, jandarmaların PKK  
üyeliği nedeniyle aranan Faysal Alpan isimli ꢀahsı köydeki evlerde aradıklarını doğrulamıꢀtır.  
Bu aramalar esnasında diğer ꢀahısların kimliklerini de kontrol etmiꢀler ve aralarında  
9
kovuꢀturma makamlarına da teslim edilen Muhtarın oğlu da dahil olmak üzere 12 kiꢀiyi göz  
altına almıꢀlardır. Aramalardan sonra kendisi ve adamları üslerine geri dönmüꢀlerdir.  
Jandarmanın köylüleri köy meydanında topladıkları, onlara kötü muamelede bulundukları,  
tütünlerini yaktıkları ya da eꢀyalarına zarar verdikleri doğru değildir. Adıgeçen, kendisinin ve  
komutasındaki askerlerin baꢀvuranın evini yaktıkları iddiasını reddetmiꢀtir. Tunç, yakılıp  
yakılmadığını bile bilmediğini eğer yakılmıꢀsa bile bunu PKK’nın yapmıꢀ olabileceğini  
belirtmiꢀtir. Köy muhtarı Abdülkerim Uğurlu’nun belirttiği gibi adıgeçen her iki köy  
aramasına da katılmıꢀtır.  
54. Silvan cumhuriyet savcısı, 6 Kasım 1995 tarihinde de baꢀvuranın ifadesine baꢀvurmuꢀtur.  
Bu ifadede baꢀvuran savcıya mali durumuyla ilgili bilgi vermiꢀtir. Baꢀvuran, evinin  
yakılmasından birkaç gün sonra bir araç içinde 7-8 kiꢀinin gelerek kendisini olayla ilgili  
olarak sorguya çektiklerini ifade etmiꢀtir. Baꢀvuran, gelenlerin gazeteci olduğunu düꢀünmüꢀ  
ve onlara olayla ilgili bilgi vermiꢀtir. Baꢀvuru dilekçesi bu ꢀahıslar tarafından yazılmıꢀ ve  
kendisi de imzalamıꢀtır. Bundan sonra baꢀvuran, arasıra Diyarbakır Đnsan Hakları Derneğine  
gittiğini de ifade etmiꢀtir.  
55. 15 Kasım 1995 tarihinde Silvan cumhuriyet savcısı görevsizlik karararı vermiꢀtir.  
Kararda, baꢀvuran ve Hüsnü Eraslan ꢀikayetçiler, Mehmet Salih Eraslan ve Mehmet Emin  
Tanrıkulu mağdur taraflar ve Abdülkadır Toptemiꢀ ile Abdülkadir Uğurlu da tanıklar olarak  
sayılmıꢀtır. Davalılar ise Đbrahim Aktürk, Hakan Temel Aksel ve Hüdaverdi Tunç olarak  
gösterilmiꢀtir. Suçlar, 28 Eylül 1993, 13 Ekim 1993 ve 23 Kasım 1993 tarihlerinde iꢀlenen  
kundaklama, mala karꢀı cürüm, hakaret ve kötü muamele olarak sayılmıꢀtır.  
Kararda baꢀvuranın silahlı kuvvetlerin 28 Eylül 1993 tarihinde Yukarıgören’i basarak evini,  
tütününü yaktıkları ve ev eꢀyalarını tahrip ettikleri iddiasıyla avukatlar aracılığıyla Avrupa  
Đnsan Hakları Komisyonuna baꢀvuruda bulunduğuna dikkat çekilmiꢀtir. Kararda Hüsnü  
Eraslan’ın da ev eꢀyalarının tahrip edilmesi ve tütününün yakılmasından dolayı ꢀikayette  
bulunduğunun tespit edildiği belirtilmiꢀtir.  
Yine kararda Abdülkadir Toptemiꢀ’in kısmen olayı doğruladığı, Mehmet Emin Tanrıkulu’nun  
da askerlerin ev eꢀyalarını tahrip ederek, tütününü yaktığı iddiasında bulunduğuna dikkat  
çekilmiꢀtir. O sırada Gözderesi muhtarı olan Abdülkerim Uğurlu olayları kısmen doğrulamıꢀ  
fakat olayların mezradaki bazı cahil kiꢀilerin PKK’yı desteklemelerinden çıktığını da  
belirtmiꢀtir.  
Đddia konusu suçlar davalıların görevlerini ifa ettikleri sırada iꢀlendiği için cumhuriyet savcısı  
Memurların Yargılanması Hakkında Kanun’un 2. maddesi uyarınca dosyanın Silvan Đlçe Đdare  
Kurulu’na gönderilmesine karar vermiꢀtir.  
56. 4 Aralık 1995 tarihinde, Silvan cumhuriyet savcısı daha önceki ifadesini sürdüren  
Abdülkadir Toptemiꢀ’ten iki kez daha ifade almıꢀtır (bkz. §45 üstte). Toptemiꢀ bu ifadede  
olaylardan sonra Đnsan Hakları Derneğine mensup kiꢀilerin bir jiple köye geldiklerini  
belirtmiꢀtir. Bu ꢀahıslar, köylülerin resimlerini çekerek ifadelerine baꢀvurmuꢀlardır.  
Toptemiꢀ’in kendisi o sırada köyde olmayıp bunu daha sonra duymuꢀtur. Baꢀvuran, köye  
düzenenlenen operasyon öncesinde bazı eꢀyalarını alarak Batman’a taꢀınmıꢀtır. Baꢀvuran,  
kardeꢀi Mehmet ꢁah Bilgin gözaltına alındıktan sonra korkuya kapılmıꢀtır. Baꢀvuran, sadece  
günlük gereksinimlerini karꢀılamaya yarayan temel maddelere sahiptir. Toptemiꢀ olay  
sırasında baꢀvuranın köyde mi yoksa Batman’da mı olup olmadığını hatırlamamaktadır.  
57. 14 Kasım 1996 tarihinde, 1992-1994 yılları arasında Silvan Đlçe jandarma karakolunun  
komutanlığını yapmıꢀ olan Đbrahim Aktürk Adıyaman cumhuriyet savcısını ifade vermiꢀtir.  
Aktürk, 1992-1994 döneminde Silvan bölgesinde terör olaylarının meydana geldiğini ve  
10  
çeꢀitli operasyonların yürütüldüğünü belirtmiꢀtir. Adıgeçen Güzderesi’nde yürütülmüꢀ bir  
operasyon hatırlamamaktadır. Aktürk, baꢀvuranın iddialarının doğruluğundan ꢀüphe  
duymaktadır.  
58. 23 Mart 1998 tarihinde, ilgili dönemde Silvan Jandarma Komando Birliğinin komutanı  
olan Hakan Temel Aksel üst rütbeli bir jandarma subayına ifade vermiꢀtir. Aksel’in hatırladığı  
kadarıyla Güzderesi sakinleri PKK’ya destek sağlamaktadırlar. Köy, Çatakköprü jandarma  
karakolunun görev alanı içersine girmektedir. Güzderesi PKK’lılar tarafından kullanılmakta  
ve PKK’ya gıda, personel ve para sağlamakta önemli bir yer tutmaktadır. PKK bu köyü  
özellikle Silvan ve Çatakköprü arasındaki soygunlarda toplanma noktası olarak  
kullanmaktadır. 1993 sonu ya da 1994 baꢀında, Bismil ile Silvan arasındaki bölgenin PKK’lı  
kadın komutanı güvenlik güçlerine teslim olmuꢀtur. Kendisinden sağlanan istihbarat ıꢀığında  
çok sayıda PKK militanı jandarma kuvvetlerince yakalanmıꢀtır. PKK’ya destek sağlayanlar  
arasında çok sayıda Güzderesi sakini bulunmaktadır. Aksel, jandarma kuvvetlerinin ve  
komando timinin komutanı olarak kendisinin kiꢀilere kötü muamelede bulunduğu ve mallara  
zarar verdiği iddasını reddetmiꢀtir. Aksel’e göre, baꢀvuranın yaptığı ꢀikayet jandarma  
kuvvetlerini kötülemek ve öc almak için PKK’lı teröristler tarafından tezgahlanmıꢀtır.  
59. Dosyanın, valinin 11 Mart 1997 tarihli emriyle gönderildiği Diyarbakır Đl Đdare Kurulu, 4  
Haziran 1998 tarihli kararında, davalı Đbrahim Aktürk, Hakan Temel Aksel ve Hüdaverdi  
Tunç aleyhindeki iddialarla ilgili yeterli kanıt olmadığı için cezai kovuꢀturma baꢀlatmaya  
gerek olmadığı sonucuna varmıꢀtır.  
60. Silvan cumhuriyet savcısının 23 Kasım 1998 tarihli talimatı üzerine, Yukarıgören’e bir  
soruꢀturma ekibi gitmiꢀtir. Bu ekipte Silvan Đlçe Jandarma Komutanlığından bir jandanma,  
ilçe defterdarlığından bir memur, Tapu idaresinden bir memur ve Đlçe Tarım Müdürlüğünden  
bir memur yer almıꢀtır. Bu ekibin 24 Kasım 1998 tarihli müꢀterek raporunda, baꢀvuranın  
çökmüꢀ evinin yüzölçümünün 100 m² olduğu, evin harabe halinde bulunduğu, yıkılma  
sebebinin yakılma ya da güç kullanımı olmayıp, ihmal ve doğal kuvvetler olduğu, baꢀvuranın  
ahırının 150 m² olduğu ve tıpkı ev gibi ihmal ve doğal kuvvetler nedeniyle çöktüğü, ağılının  
ise 30 m² olduğu ve ahırla aynı durumda bulunduğu belirtilmiꢀtir.  
C. Komisyona verilen ifadeler  
61. Taraflar arasında ihtilaf konusu olan davaya iliꢀkin olaylarla ilgili olarak Komisyon  
tarafların da yardımıyla bir soruꢀturma yürütmüꢀ ve 13 ve 14 Mart 1997 tarihlerinde üç  
Komisyon delegesi tarafından alınan yedi tanığın yazılı ve sözlü ifadelerini kanıt olarak kabul  
etmiꢀtir. Đfadelerine baꢀvurulan tanıklar arasında baꢀvuran; Hüsnü Eraslan; Mahmut Soner;  
Mehmet Emin Tanrıkulu; Hüdaverdi Tunç; Mustafa Düzgün; 1993-1995 yılları arasındaki  
Silvan cumhuriyet savcısı ve yine aynı dönemdeki Silvan cumhuriyet baꢀsavcısı Bülent Elver  
bulunmaktadır.  
Beꢀ sanık daha ifade vermeye çağrılmıꢀ fakat bu kiꢀiler duruꢀmada bulunmamıꢀlardır. Bunlar:  
ölen Abdülkadir Toptemiꢀ ve Abdülkerim Uğurlu, ifade vermekten korktuğu söylenen iki  
köylü ile sağlık durumu nedeniyle katılamayan bir köylüdür.  
62. Komisyon Delegelerine verdiği ifadede baꢀvuran, okuyamasa da imzasını tanıyabildiğini  
belirtmiꢀtir. Đddia konusu olaylarla ilgili olarak kesin ber tarih verememekle birlikte baꢀvuran  
1993 yazının sonunda askerlerin tütününü ve ev eꢀyalarını yaktığını, yaklaꢀık bir yıl sonra da  
yine askerler tarafından evinin yakıldığını iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran, ꢀikayette bulunmak için  
ĐHD’ne gittiğini ve baꢀvurusunu sürdürmek niyetinde olduğunu da belirtmiꢀtir. Komisyon  
11  
Delegeleri baꢀvuranı, dünyası çiftçilik, karısı, çocukları ve onların gereksinimlerinden ibaret  
olan ılımlı, sıradan ve samimi bir insan olarak görmüꢀlerdir. Sert görünümüne rağmen,  
baꢀvuran, ailesinin geçimini sağlamak için her ꢀeyi olan evinin ve eꢀyalarının kaybından  
dolayı acı çeken bir insan olarak Delegeleri derinden etkilemiꢀtir. Baꢀvuranın ifadesi birçok  
çeliꢀkiler içerse ve olayların tarihi, zamanı ve sayısıyla ilgili olarak kesinlik taꢀımasa da, genel  
hatları itibariyle iddiaları samimi, ikna edici ve dayanaklı bulunmuꢀtur. Zira bu iddilar gerek  
iç soruꢀturmada gerekse de Delegeler önünde köylüler tarafından da desteklenmiꢀtir.  
63. Baꢀvuranın iddialarının genel hatları köylü tanıklar Hüsnü Eraslan, Mehmet Emin  
Tanrıkulu ve Mahmut Soner tarafından da teyit edilmiꢀtir. Komisyon Delegeleri Hüsnü  
Eraslan ve Mehmet Emin Tanrıkulu’nun tanıklıklarını güvenilir bulmuꢀ, fakat Mahmut  
Soner’in ifadesine ihtiyatla yaklaꢀılması gerektiği sonucuna varmıꢀtır.  
64. Hüdaverdi Tunç, kendi komutasındaki askerlerin, askeri, sivil ve yargısal nitelikli rutin  
görevleri yerine getirmek üzere düzenli aralıklarla devriye olarak köye gittiklerini  
doğrulamıꢀtır. Bu tür görevler jandarma karakolunun görev defterlerine kaydedilmiꢀtir.  
Jandarma terminolojisinde bir “operasyon” muhtemelen birden fazla jandarma karakolundan  
çok sayıda jandarmanın köye giderek, arama yapması, istihbarat toplaması ve ꢀüphelileri  
yakalaması anlamını taꢀımaktadır.  
Tunç 1993 güzünde Güzderesi’nde bir arama faaliyetinin icra edildiğini ve burada 12 kiꢀinin  
gözaltına alındığını hatırlamıꢀ ama jandarmaların köylülerin tütününü yaktıkları ya da ev  
eꢀyalarına zarar verdikleri iddialarını reddetmiꢀtir. Adıgeçen, bölge genelindeki köylerin yok  
edildiği iddialarını hiç duymadığını ve görev süresi boyunca da bu tür ꢀeylerin hiç meydana  
gelmediğini belirtmiꢀtir. Tunç, Güzderesi’nin yakılmasıyla ilgili olarak kendisine yöneltilen  
suçlamaları ilk kez 25 Ekim 1995 tarihinde savcıya ifade verirken öğrendiğini de ifade  
etmiꢀtir.  
Komisyon delegeleri Tunç’un ifadesini genel hatlarıyla güvenilir bulmuꢀlar fakat özel  
olaylarla ilgili ifadesinin ihtiyatla değerlendirilmesi gerektiği kanaatini edinmiꢀlerdir.  
Delegeler, jandarmaların ev araması yaparken zarara sebebiyet verdikleri iddialarını Tunç’un  
kayıtsız ꢀartsız reddetmesini ise inandırıcı bulmamıꢀlardır.  
65. Silvan cumhuriyet savcıları Bülent Elver ve Mustafa Düzgün’ün baꢀvuranın iddialarıyla  
ilgili olarak yürüttükleri soruꢀturmaya iliꢀkin ifadelerini Komisyon Delegeleri güvenilir  
bulmuꢀlardır. Fakat Delegeler, savcıların, güvenlik güçlerinin özel mülkiyete zarar verdikleri  
iddiasıyla hiç karꢀılaꢀmadıkları, ya da bu tür bir iddiayla belki bir kez karꢀılaꢀtıklarına iliꢀkin  
ifadelerini inandırıcı bulmamıꢀlardır.  
D. Komisyonun ifadelere iliꢀkin değerlendirmesi ve saptamaları  
66. Sözlü ifadeler konusunda, Komisyon, tercümanlar aracılığıyla ifade alınmasının ortaya  
çıkarttığı zorlukların farkındadır. Dolayısıyla, Komisyon, delegelerin huzurunda bulunan  
tanıkların verdikleri ifadelere atfedilmesi gereken anlam ve öneme dikkatle yaklaꢀmıꢀtır.  
Olaylarla ilgili çeliꢀkili ve tartıꢀmalı iddialar olduğunda Komisyon, kapsamlı bir yargısal  
soruꢀturmanın olmamasından özellikle üzüntü duymuꢀtur. Komisyon ilk derece mahkemesi  
olarak kendi sınırlılıklarının farkındadır. Üstte bahsedilen dile iliꢀkin sorunların yanı sıra  
bölge koꢀullarına ayrıntılı ve doğrudan aꢀina olmamasının eksikliğini de duyumsamıꢀtır.  
Komisyon’nun saptamaları aꢀağıdaki gibi özetlenebilir.  
67. Komisyon Eylül 1993 ile Aralık 1994 tarihleri arasında jandarma kuvvetlerinin Güzderesi  
ve mezralarında düzenli olarak devriye gezdiklerinin sabit olduğu kanaatindedir. Komisyon  
12  
ayrıca, sırasıyla 3 ve 13 Ekim 1993 tarihleri ile 8 Ekim 1994 tarihinde Güzderesi ve/veya  
Yukarıgören’de daha önemli jandarma operasyonlarının düzenlenmiꢀ olduğu görüꢀündedir. 13  
Ekim 1993 tarihinde düzenlenen jandarma operasyonun haricinde Komisyon, sunulmuꢀ olan  
belgelerden jandarmaların bu tarihlerde Yukarıgören’e de gitmiꢀ olduğunu kesin olarak tespit  
edememektedir. Ancak, ꢀahitler tarafından verilmiꢀ olan ifadelere dayanarak, Komisyon  
Çatakköprü dıꢀında diğer karakolların katılımını da içeren önemli bir jandarma  
operasyonunun Güzderesi köyünde gerçekleꢀtirildiğinde, operasyonun Yukarıgören de dahil  
olmak üzere Güzderesi’ne bağlı mezraları da kapsamasının muhtemel olduğunu  
düꢀünmektedir.  
68. Komisyon, söz konusu dönem içinde jandarma faaliyetlerinin ve daha önemli  
operasyonların düzenli olarak yürütülmesinin ve olayların üzerinden uzun yıllar geçmiꢀ  
olmasının tanıklar arasında olayların gerçekleꢀtiği tarihler açısından bir çeliꢀmeye sebebiyet  
verdiğini kabul etmektedir. Tanıkları dinleyen delegelerin kanaatlerini de dikkate alan  
komisyon, bunun, baꢀvuranın ve diğer köylü tanıkların güvenilirliğini ve inanılırlığını  
zedelemeyeceğini düꢀünmektedir.  
69. Kendisine sunulan kanıtlar ıꢀığında Komisyon, 13 Ekim 1993 tarihinde veya 1993  
sonbaharında Çatakköprü ve Silvan’dan gelen jandarmaların baꢀvuranın evindeki armatürler,  
mobilya ve ev eꢀyalarına zarar verdiğinin tespit edildiği sonucuna ulaꢀmıꢀtır. Komisyon,  
bunlara bir buzdolabı, televizyon, kaset çalar, çamaꢀır makinesi, mutfak gereçleri, ocak, ev  
gereçleri, eꢀyalar, yatak, perdeler, kapılar ve pencerelerin dahil olduğunu tespit etmiꢀtir.  
Ayrıca, 13 Ekim 1993 tarihinde her halükarda 1993 güzünde olmak üzere baꢀvuranın tütün  
mahsüllerinin de jandarmalar tarafından yakılmıꢀ olduğunu kabul etmektedir.  
70. Yine kendisine sunulan kanıtların ıꢀığında Komisyon, ifadelerin doğruluğuna iliꢀkin bir  
ꢀüpheye yer olmadığı sonucuna varmıꢀtır. Bu nedenle komisyon, 8 Ekim 1994 tarihinde veya  
bu tarihlerde olmak üzere, her halükarda 1994 güzünde Çatakköprü ve Silvan’dan gelen  
jandarmaların, baꢀvuranın evinin kasten yakılması, dolayısıyla kendisi ve ailesinin  
Yukarıgören’den ayrılmaya zorlanmasından sorumlu olduğu kanaatindedir.  
E. Hükümet tarafından Mahkemeye sunulan diğer belgeler  
71. 15 Mayıs 2000 tarihinde Hükümet daha önce sunmadığı bazı belgeler sunmuꢀtur. Bunlar  
arasında, Türk idare mahkemelerinin, terör eylemleri sonucunda meydana gelen zararlarla  
ilgili olarak bireyler lehine tazminata hükmettiği iꢀbu davayla ilgisi olmayan davalar da  
bulunmaktadır. Sunulan diğer yargısal kararlar, Türk ceza mahkemelerinin, yine bu davayla  
ilgisi olmayan davalarda, öldürme, iꢀkence ve saldırı gibi suçlar nedeniyle asker ve polis  
görevliler aleyhine vermiꢀ olduğu mahkumiyetlerle ilgilidir. Sunulan belgeler arasında,  
Çatakköprü jandarma karakolunun <gün ve tarih okunaksız> 1993 Pazartesine ait görev  
defteri , Çatakköprü jandarma karakolunun ve Silvan jandarma karakolunun bölgede sırasıyla  
26 Eylül 1993, 6 ꢁubat 1994, 5 ve 16 Mart 1994 ve 27 Nisan 1994 tarihlerinde meydana gelen  
olaylara iliꢀkin beꢀ adet vukuat raporu, Silvan Sulh Ceza Mahkemesinin Silvan Cumhuriyet  
savcısına baꢀvuranın nerede olabileceğiyle ilgili olarak gönderdiği 9 Ağustos 1994 tarihli yazı  
ile Silvan Đl jandarma Komutanlığının Silvan cumhuriyet savcısına gönderdiği baꢀvuranın üç  
ay önce Batman’a taꢀındığı yeni adresinin ise tespit edilemediğine iliꢀkin 7 Eylül 1994 tarihli  
yazı.  
Hükümet’e göre bu defter 28 Eylül 1993 tarihine iliꢀkindir  
13  
72. Hükümet Mahkeme’ye sunduğu görüꢀte, Abdülkerim Oğurlu (8 Kasım 1994), Đhsan  
Oğurlu (9 Ağustos 1995), Mehmet ꢁirin Eraslan (30 Kasım 1995) ve baꢀvurandan (4 Aralık  
1995) alınan ifadelerden de bahsetmiꢀtir. Fakat bu ifadeler ne Komisyona ne de Mahkemeye  
sunulmuꢀtur.  
II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMA  
73. Mahkeme, diğer davalarda özellikle de 16 Eylül 1996 tarihli Akdivar vd-Türkiye kararı,  
RD 1996-IV, §§ 28-43, 28 Kasım 1997 tarihli Menteꢀ vd- Türkiye kararı, RD 1997-VIII, §§  
36-51; 24 Nisan 1998 tarihli Selçuk ve Asker-Türkiye kararı, RD 1998-II, §§ 33-45 ; 25  
Mayıs 1998 tarihli Gündem-Türkiye kararının, RD 1998-III, §§ 32-45 paragraflarında sunulan  
iç hukuk özetlerine atıfta bulunmaktadır.  
A. Olağanüstü Hal  
74. Yaklaꢀık 1985 yılından beri, Türkiye’nin güney doğusunda güvenlik güçleriyle PKK  
üyeleri arasında çatıꢀmalar hüküm sürmektedir. Bu çatıꢀma asker ya da sivil binlerce cana mal  
olmuꢀtur.  
75. Olağanüstü Hal Kanunu (Kanun no.2935, 25 Ekim 1983) uyarınca iki önemli Kanun  
Hükmünde Kararname (KHK) çıkarılmıꢀtır. Birincisi 10 Temmuz 1987 tarihinde çıkarılan  
285 Sayılı KHK olup, onbir güneydoğu ilinin onunu kapsayan bir olağanüstü hal bölge  
valiliği kurmaktadır. Anılan KHK’nin 4. maddesinin a ve b fıkraları uyarınca tüm özel ve  
genel kolluk kuvvetleriyle Jandarma Asayiꢀ Komutanlığı bölge valisinin emrine  
verilmektedir.  
76. Đkincisi 16 Aralık 1990 tarihinde çıkarılan 430 Sayılı KHK’dir. Bu KHK de bölge  
valisinin yetkilerini güçlendirmiꢀtir. Örneğin, bölge valisi görev alanı içindeki yargıçlar ve  
savcılar da dahil olmak üzere kamu görevlilerinin ve çalıꢀanlarının yer değiꢀtirmesine karar  
verebilir. Đlgili KHK’nin 8. maddesi ꢀöyledir:  
"Bu Kanun Hükmünde Kararname ile Đçiꢀleri Bakanına, Olağanüstü Hal Bölge Valisine ve  
olağanüstü hal bölgesi dahilindeki il valilerine tanınan yet-kilerin kullanılması ile ilgili her  
türlü karar ve tasarruflarından dolayı bun-lar hakkında cezai, mali veya hukuki sorumluluk  
iddiası ileri sürülemez ve bu maksatla herhangi bir yargı merciine baꢀvurulamaz. Kiꢀilerin  
sebepsiz uğradıkları zararlardan dolayı Devletten tazminat talep etme hakları saklıdır."  
B. Đdari sorumluluğa iliꢀkin Anayasal hükümler  
77. Türk Anayasasının 125. maddelerinin 1. ve 7. fıkraları aꢀağıdaki gibidir:  
"Đdarenin her türlü eylem ve iꢀlemlerine karꢀı yargı yolu açıktır… Đdare, kendi eylem ve  
iꢀlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür."  
78. Bu hüküm olağanüstü hal ve savaꢀ hali de dahil olmak üzere hiçbir sınırlamaya tabi  
değildir. 125. maddenin son hükmü, "sosyal risk" kuramına dayalı mutlak ve objektif  
sorumluluk taꢀıyan idarenin, sorumlu tutulabilmesi için mutlaka hatalı olduğunun  
kanıtlanmasını da gerekli kılmamaktadır. Dolayısıyla, idare, kimliği belirsiz kiꢀilerce ya da  
teröristlerce iꢀlenen fiillerden zarar gören ꢀahıslara, kamu düzeni ve güvenliğiyle ya da  
bireysel yaꢀam ve mülkiyetin korunmasıyla ilgili görevlerini yerine getirmediği gerekçesiyle  
tazminat ödeyebilir.  
14  
79. Đdare aleyhine her türlü dava, yargılama usulü yazılı olan idare mahkemelerine açılır.  
C. Ceza hukuku ve usulü  
80. Türk Ceza Kanunu (TCK) ꢀu fiilleri suç saymıꢀtır:  
- Bir kimsenin bir ꢀeyi iꢀlemek veya iꢀlemesine müsaade etmek ya da o ꢀeyi iꢀlememeye  
mecbur etmek için diğer bir kimseye zor kullanması veya onu tehdit etmesi (madde 188);  
- tehdit (madde 191)  
- kiꢀinin konutunu kanunsuz olarak aramak (madde 193 ve 194);  
- bir kimseyi iꢀkence veya kötü muameleye tabi tutmak (madde 243 ve 245);  
- bir baꢀkasının malına kasten zarar vermek (526 vd maddeler)  
81. Bu suçlarla ilgili tüm ꢀikayetler, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 151 ve 153.  
maddeleri uyarınca cumhuriyet savcısına ya da yerel idari makamlara yapılabilir. Cumhuriyet  
Savcısı, ihbar veya herhangi bir suretle bir suçun iꢀlendiği ꢀüphesini uyandıracak bir durumla  
karꢀılaꢀır karꢀılaꢀmaz kamu davası açmaya gerek olup olmadığına karar vermek üzere hemen  
soruꢀturma açmakla mükelleftir (Madde 153). ꢁikayetler yazılı ya da sözlü yapılabilir. Bir  
ꢀikayetçi, savcının cezai kovuꢀturma baꢀlatılmasına gerek olmadığı yönündeki kararına itiraz  
edebilir.  
82. ꢁikayet konusu fiilleri iꢀlediğinden ꢀüphe edilenler askeri personelse, verilen emirlere  
uymadıklarında, Askeri Ceza Kanununun 86 ve 87. maddelerine uyarınca, zarara sebebiyet  
vermek, insan yaꢀamını tehlikeye düꢀürmek ve mala zarar vermekten kovuꢀturulabilirler. Bu  
durumda, soruꢀturma CMUK’a göre yetkili makam nezdindeki (asker olmayan) ꢀahıslarca ya  
da zanlının hiyerarꢀik üstü tarafından baꢀlatılabilir (Askeri Mahkemelerin Kuruluꢀ ve  
Đꢀleyiꢀine iliꢀkin 353 Sayılı Kanun’un 93 ve 95. maddeleri)  
83. Eğer zanlı bir Devlet görevlisi ya da memuru ise, yerel idare kurullarından lüzum-u  
muhakeme kararı alınması gerekmektedir. Đdare kurulu kararları Danıꢀtay’da temyiz  
edilebilir; idare kurullarının vermiꢀ olduğu men-i muhakeme kararları Danıꢀtay tarafından  
re’sen incelenir.  
D. Medeni Hukuk Hükümleri  
84. Memurlar tarafından iꢀlenen maddi ve manevi zarara sebebiyet veren herhangi bir yasadıꢀı  
fiil, bu cürüm olsun iꢀkence olsun, olağan medeni hukuk mahkemeleri önünde tazminat  
davası konusu olabilir. Borçlar Kanununun 41. maddesi uyarınca, gerek kasten gerek ihmal ve  
savsaklama yahut tedbirsizlik ile haksız bir surette diğer kimseye zarar veren ꢀahıs, o zararın  
tazminine mecburdur. Maddi kayıplar, Borçlar Kanununun 46. maddesi, manevi kayıplar ise  
yine aynı yasanın 47. maddesi uyarınca medeni hukuk mahkemeleri tarafından tazmin edilir.  
Terörist ꢀiddetin sebep olduğu zararlar ise Sosyal Yardımlaꢀma ve Dayanıꢀma Fonu  
tarafından karꢀılanabilir.  
E. 285 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Etkisi  
85. Terör suçlarının sözkonusu olduğu durumlarda, cumhuriyet savcılarının yetkileri, Türkiye  
genelinde kurulmuꢀ bulunan Devlet Güvenlik Mahkemelerine (DGM) ve bunların savcılarına  
geçer.  
15  
86. Olağanüstü hal bölgesinde görev yapan güvenlik gücü mensuplarının iꢀlediği suçlar  
bakımından da cumhuriyet savcılarının yetkileri bulunmamaktadır. 285 sayılı KHK'nin 4§1  
hükmü, bölge valisinin emrindeki tüm güvenlik görevlilerinin, görevleri sırasında iꢀledikleri  
suçlar bakımından 1914 Sayılı Memurin Muhakematı Kanununa tabi olacaklarını  
öngörmektedir. Bu arada bir baꢀka kanun 1914 Sayılı Kanunun yerini almıꢀtır. Dolayısıyla,  
güvenlik güçleri tarafından suç iꢀlendiği ihbarını alan herhangi bir savcı görevsizlik kararı  
vererek dosyayı Đdare Kuruluna göndermekle mükelleftir. Memurlardan oluꢀan idare  
kurullarına vali baꢀkanlık eder. Kurul tarafından verilen men-i muhakeme kararları Danıꢀtay  
tarafından re'sen incelenir. Lüzum-u muhakeme kararı alındıktan sonra davayı soruꢀturma  
görevi savcınındır.  
MAHKEMEYE SUNULAN SON GÖRÜꢁLER  
87. Baꢀvuran, Mahkeme'den, evi ve diğer malları yok edildiği gerekçesiyle Sözleꢀmenin 3,8,  
13, 14 ve 18. maddeleri ile 1 Nolu Protokolün 1. maddesiyle korunan haklarının davalı Devlet  
tarafından ihlal edildiği sonucuna varmasını talep etmiꢀtir. Baꢀvuran ayrıca Mahkeme'den,  
evinin yok edilmesini güneydoğu Türkiye'de 1993 yılı ve civarında vuku bulan evlerin ve  
eꢀyaların bilinçli olarak yok edilmesi ve zorla köy boꢀaltmaların bir parçası olarak  
değerlendirmesini de istemiꢀtir. Baꢀvurana göre bu durum Sözleꢀme'nin ağır ihlalini  
oluꢀturmaktadır. Baꢀvuran, davalı Devlet'in Sözleꢀme'nin eski 25. maddesi uyarınca üstlendiği  
yükümlülükleri de ihlal ettiğini iddia etmiꢀtir. Baꢀvurn Mahkeme'den uğradığı zararların 41.  
madde uyarınca adil tatminini talep etmiꢀtir.  
88. Hükümet ise baꢀvuranın iddialarının kanıtlarla desteklenemediğini iddia ederek  
Mahkemeyi, baꢀvuranın öne sürdüğü maddelerin ihlal edilmediği sonucuna varmaya davet  
etmiꢀtir. Đlgili tarafların verdikleri ifadelerdeki çeliꢀki ve tutarsızlıklara dikkat çeken  
Hükümet, Komisyonun saptamalarının yeterince güçlü, açık ve tutarlı çıkarımlardan çok  
varsayımlara dayalı olduğunu belirtmiꢀtir. Hükümet'e göre, Yukarıgören'de meydana gelen  
olaylarla ilgili olarak birçok olası senaryo bulunmakta ve baꢀvuranın iddialarının uydurulmuꢀ  
bir hikaye olabileceği gerçeğinin de dıꢀlanmaması gerekmektedir. Hükümet, baꢀvuranın  
Sözleꢀme'nin eski 25. maddesi uyarınca sahip olduğu etkili baꢀvuru hakkını engellediği  
iddiasını da reddetmiꢀtir.  
HUKUK  
1. MAHKEMENĐN OLAYLARA ĐLĐꢁKĐN DEĞERLENDĐRMESĐ  
89. Mahkeme, yerleꢀmiꢀ içtihatları uyarınca, 1 Kasım 1998’den önceki Sözleꢀme sistemine  
göre, olaylara iliꢀkin saptama yapma ve değerlendirmede bulunma görevinin öncelikle  
Komisyon'a ait olduğunu tekrarlar. Mahkeme bu değerlendirmelerle bağlı kalmayarak önüne  
gelen kanıtlar ve malzemeler ıꢀığında kendi değerlendirmesini yapma yetkisine sahip olmakla  
birlikte, bu yetkiyi yalnızca istisnai durumlarda kullanmaktadır (bkz. 16 Eylül 1996 tarihli  
Akdivar vd-Türkiye kararı, Reports, 1996-IV, s.1214, § 78; ve Selmouni-Fransa [GC],  
no.25803/94, § 86, ECHR 1999-V).  
90. Hükümet, Mahkeme’ye sunduğu görüꢀlerde Komisyon’un yaptığı değerlendirmenin,  
baꢀvuranın ve diğer ꢀahitlerin ifadelerindeki çeliꢀkiler dikkate alınmadığı için eksik olduğunu  
iddia etmektedir. Bu nedenle Mahkeme, Hükümet tarafından Komisyon’un olaylara iliꢀkin  
değerlendirmesini gözden geçirmeye davet edilmiꢀtir.  
16  
91. Mahkeme, Komisyon’un olaylara iliꢀkin saptamasına, kendisinin görevlendirdiği bir  
delegasyonun Ankara’da tanıkları dinledikten sonra varmıꢀ olduğuna dikkat çeker (bkz. üstte  
61-65. paragraflar).  
92. Bu davanın doğası gereği ortaya çıkan kaçınılmaz zorluklara ek olarak Komisyon, olay  
saptama görevini yerine getirirken kendisi için çok gerekli olan yazılı belgelere ulaꢀamamıꢀtır  
(bkz. üstte 26. paragraf). Mahkeme, Hükümet’in belgeye dayalı kanıt sunmadaki ihmaline  
iliꢀkin herhangi bir açıklama getirmemiꢀ olduğunu müꢀahede etmektedir.  
93. 15 Mayıs 2000 tarihinde sunduğu Çatakköprü Jandarma karakolunun 13 Ekim 1993  
tarihine iliꢀkin günlük görev defterinin alt kısmının yeni nüshasına dayanan Hükümet (bkz  
üstte 7. paragraf), Komisyon'un, 13 Ekim 1993 tarihinde Silvan Đlçe jandarma karakolunun  
Çatakköprü jandarmalarına yardım ettiğine iliꢀkin tespitine karꢀı çıkmıꢀtır. Mahkeme, bu yeni  
belge ıꢀığında baꢀka güvenlik güçlerinin yardımının sözkonusu olmadığına dikkat çeker.  
94. Diğer yandan, Silvan Đlçe jandarma karakolunun gözaltı tutanaklarıyla (bkz. üstte 30.  
paragraf) Diyarbakır il jandarma komutanlığının 16 Aralık 1993 tarihli raporundan (bkz. üstte  
31. paragraf), 14 Ekim 1993 tarihinde Güzderesi'nden oniki kiꢀinin gözaltına alındığı ve bu  
gözaltına almaların Silvan Đlçe Jandarma Komutanlığının 4 ve 12 Ekim 1993 tarihli emriyle  
gerçekliꢀtirildiği anlaꢀılmaktadır. Mahkeme, sözkonusu kiꢀilerin Komisyon'un tespit ettiği  
gibi, 13 Ekim 1993'te değil 14 Ekim 1993'te yakalandıklarını göz ardı edemez. Çatakköprü  
Jandarma Karakolu'nun 14 Ekim 1993 tarihli günlük görev defteriyle, bu karakolun planlama  
ve operasyon raporları sunulmadığı için, anılan karakola sözkonusu tarihte baꢀka güvenlik  
güçlerince yardım edilip edilmediği kesin olarak tespit edilememiꢀtir. Güzderesi'nden oniki  
kiꢀinin kesin olarak hangi tarihte yakalandıkları sorunu bir kenara bırakılacak olursa, ilgili  
dönemde bölgedeki koꢀulları göz önünde bulunduran Mahkeme PKK'lı oldukları ꢀüphesiyle  
oniki kiꢀiyi yakalamak için özel bir emirle Güzderesine giden Çatakköprü jandarmalarına  
diğer güvenlik güçlerinin de yardım etmesini pek muhtemel bulmamaktadır. Her hal ve karda,  
Mahkeme, Hükümet'in öne sürdüğü argümanları, Komisyon'un olaylara iliꢀkin  
değerlendirmenin bütününden ꢀüphe edilmesi için yeterli bulmamaktadır.  
95. Mahkeme, Komisyon’un baꢀvuranın iddialarını destekleyen ve bu iddialar hakkında ꢀüphe  
uyanmasına yol açan unsurları ayrıntılı bir biçimde inceleyerek kanıt değerlendirme görevini  
titizlikle yerine getirdiğini düꢀünmektedir. Bu nedenle Mahkeme, Hükümet’in, Komisyon’un  
Sözleꢀme’deki sistem uyarınca kanıt değerlendirme hususundaki yerleꢀmiꢀ ilkelere uygun  
olarak kanıtları değerlendirmediği yönündeki görüꢀüne katılmak için herhangi bir neden  
görmemektedir (cf. Salman-Türkiye [GC], 21986/93 § 100, AĐHM 2000-..). Dolayısıyla  
Mahkeme, olayların Komisyon’un verdiği ꢀekilde kabul edilmesi gerektiğini düꢀünmektedir.  
96. Bu nedenle Mahkeme, güvenlik güçlerinin baꢀvuranın evinin yıkılmasından, eꢀyalarının  
kaybından, kendisinin ve ailesinin Yukarıgören’den ayrılarak baꢀka bir yere yerleꢀmek  
zorunda kalmasından sorumlu olduğunu düꢀünmektedir.  
II. SÖZLEꢁMENĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
97. Baꢀvuran, ikametgahına, özel ve aile yaꢀamına yapılan müdahalenin Sözleꢀme’nin 3.  
maddesine aykırılık teꢀkil ettiğini öne sürerek ꢀikayette bulunmuꢀtur. Sözleꢀme’nin 3.  
maddesi aꢀağıdaki gibidir:  
“Hiç kimse iꢀkenceye, insanlık dıꢀı ya da onur kırıcı ceza veya iꢀlemlere tabi tutulamaz  
17  
98. Hükümet, belirtilen tarihlerde Güzderesi ya da Yukarıgören'de operasyon icra edildiği  
iddialarını reddetmiꢀ ve baꢀvuranın güvenlik güçleri aleyhindeki iddialarının dayanaktan  
yoksun olduğunu belirtmiꢀtir. Dolayısıyla Sözleꢀme'nin 3. Maddesi ihlal edilmemiꢀtir.  
99. Komisyon, baꢀvuranın mallarına zarar verilmesi ve evinin yakılmasının, elem ve acı veren  
koꢀullar altında, kendisi ve ailesiyle birlikte barınaksız olarak bırakılmasının, emniyet ve  
refahının tamamen göz ardı edildiği bir ꢀiddet ve kasıtlı tahribat fiili teꢀkil ettiği görüꢀündedir.  
Bu açıdan Komisyon, Delegelerin baꢀvurana iliꢀkin, geçim kaynaklarından mahrum edilmesi  
nedeniyle maddi kayıplardan derin bir biçimde etkilenmiꢀ olan ılımlı ve basit bir adam  
ꢀeklindeki izlenimlerini hatırlatmaktadır.  
100. Mahkeme, bu davada saptanan gerçeklere atıfta bulunarak (bkz. §96) baꢀvuranın evinin  
ve eꢀyalarının, güvenlik güçleri tarafından yok edildiğini, geçim kaynaklarından yoksun  
bırakılarak ailesiyle birlikte Yukarıgören’i terketmek zorunda bırakıldığını düꢀünmektedir.  
101. Mahkeme, Sözleꢀme’nin 3.maddesinin demokratik toplumun temel değerlerinden birini  
içerdiğini hatırlatır. Sözleꢀme, organize suçlar ve terörle mücadele gibi çok zor ꢀartlarda bile  
bu hükme aykırı muameleyi yasaklamıꢀtır. Muamelenin 3.madde kapsamına girebilmesi için  
aꢀağılayıcı muamelenin ağırlık düzeyinin asgariye ulaꢀması gerekmektedir. Bu asgari düzeyin  
değerlendirilmesi izafidir: muamelenin süresi, fiziksel ve/veya psikolojik etkileri, hatta bazen  
mağdurun cinsiyeti, yaꢀı, sağlık durumu gibi etkenlere bağlıdır (cf. 24 Nisan 1998 tarihli  
Selcuk ve Asker-Türkiye kararı, Reports 1998-II, s.909, §§ 75-76).  
102. Komisyon, baꢀvuranın evinin ve eꢀyalarının yok edilmesinin altında yatan bir neden  
bulamamıꢀtır. Söz konusu fiillerin baꢀvuranı cezalandırmak için değil de baꢀvuranın evinin  
teröristler tarafından kullanılmasını engellemek için iꢀlendiği varsayılsa bile bu varsayım kötü  
muamelede bulunmanın gerekçesi olamaz.  
103. Baꢀvuranın evinin ve eꢀyalarının yok edilmesini ve içinde bulunduğu kiꢀisel koꢀulları  
göz önünde bulundaran Mahkeme, güvenlik güçlerinin fiillerinin 3. madde anlamında insanlık  
dıꢀı muamele kapsamına girdiğini ve baꢀvuranın bu muamelelerden muzdarip olduğunu  
düꢀünmektedir.  
104. Mahkeme, 3.maddenin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.  
III. SÖZLEꢁMENĐN 8. MADDESĐNĐN VE 1 NO’LU PROTOKOLÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL  
EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
105. Baꢀvuran, evinin ve eꢀyalarının güvenlik güçlerince kasti olarak yok edilmesinin ve  
ailesiyle birlikte geçim kaynaklarını kaybederek evini terketmek zorunda kalmasının hem  
Sözleꢀme’nin 8. maddesine hem de 1 No’lu Protokolün 1. maddesine aykırı olduğunu öne  
sürerek ꢀikayette bulunmuꢀtur. Anılan maddeler aꢀağıdaki gibidir:  
8.Madde:  
“1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve haberleꢀmesine saygı gösterilmesi hakkına  
sahiptir.  
2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu otoritesinin müdahalesi, ancak ulusal güvenlik, kamu  
emniyeti, ülkenin ekonomik refahı, dirlik ve düzenin korunması, suç iꢀlenmesinin önlenmesi,  
sağlığın veya ahlakın veya baꢀkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için, demokratik bir  
toplumda, zorunlu olan ölçüde ve yasayla öngörülmüꢀ olmak koꢀuluyla söz konusu olabilir.”  
18  
1 No’lu Protokolün 1.Maddesi:  
“Her gerçek ve tüzel kiꢀi, maliki olduğu ꢀeyleri barıꢀçıl bir biçimde kullanma hakkına  
sahiptir. Kamu yararı gerektirmedikçe ve uluslararası hukukun genel ilkeleri ile hukukun  
aradığı koꢀullara uyulmadıkça, hiç kimse mülkiyetinden yoksun bırakılamaz.  
Ancak yukarıdaki hükümler hiçbir biçimde, mülkiyetin genel yarara uygun olarak  
kullanılmasını denetim altına almak, vergiler ile diğer harç veya cezaların ödenmesini  
sağlamak için Devletin gerekli gördüğü yasaları yürürlüğe koyma yetkisini ortadan  
kaldırmaz.”  
106. Hükümet, Sözleꢀme'nin 3. maddesi bağlamında öne sürdüğü gerekçelerle bu hükümlerin  
ihlal edildiği iddiasını reddetmiꢀtir.  
107. Komisyon her iki hükmün de ihlal edildiği kanaatindedir.  
108. Mahkeme, baꢀvuranın, güvenlik güçleri tarafından evinin ve eꢀyalarının yok edildiğini,  
geçim kaynaklarından yoksun bırakılarak ailesiyle birlikte Yukarıgören’i terketmek zorunda  
bırakıldığı sonucuna varmıꢀtır (bkz § 96). Bu fiillerin, baꢀvuranın özel ve aile yaꢀamına,  
ikametgahına ve mülkiyetinden faydalanma hakkına ağır ve haksız bir müdahale oluꢀturduğu  
ꢀüphe götürmez bir gerçektir.  
109. Dolayısıyla Mahkeme, Sözleꢀme’nin 8.maddesinin ve 1 No’lu Protokolün 1. maddesinin  
ihlal edildiği kanaatindedir.  
IV. SÖZLEꢁME’NĐN 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
110. Baꢀvuran Sözleꢀme uyarınca yaptığı ꢀikayetlerle ilgili olarak Sözleꢀme’nin  
13.maddesinin öngördüğü etkili iç hukuk yollarının güneydoğu Türkiye’de mevcut olmadığını  
iddia ederek ꢀikayette bulunmuꢀtur. 13. madde aꢀağıdaki gibidir:  
“Bu sözleꢀmede tanınmıꢀ olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev  
ifa eden kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmıꢀ da olsa, durumun düzeltilmesi için  
ulusal bir makama baꢀvurma hakkına sahiptir.”  
111. Hükümet, tazminat talebinde bulunulmuꢀ çeꢀitli iç hukuk davalarının Türkiye'nin  
güneydoğusundaki olağanüstü hal bölgesinde etkili iç hukuk yollarınının mevcudiyetine iꢀaret  
ettiğini halbuki baꢀvuranın bu tür bir tazminat talebinde bulunmadığını öne sürerek  
baꢀvuranın 13. maddeyle güvence altına alınan hakkının ihlal edildiği iddiasını reddetmiꢀtir.  
112. Komisyon, 13. maddenin ihlal edildiği görüꢀündedir. Hükümet'in atıfta bulunduğu  
medeni ve idari iç hukuk yollarıyla ilgili Mahkeme içtihadına atıfta bulunan Komisyon,  
Güneydoğu Türkiye’nin olağanüstü hal bölgelerinde evlerin ve köylerin güvenlik  
kuvvetlerince tahrip edildiği iddialarına iliꢀkin olarak tazminat talebinde bulunabilme  
olanağının mevcudiyetinin, etkin bir iç hukuk yolu olarak değerlendirilemeyeceği  
kanaatindedir. Komisyon, bu bölgedeki bir köyde ev yıkımına iliꢀkin olarak güvenlik  
kuvvetleri aleyhine karꢀı kazanılan veya açılan herhangi bir davaya iliꢀkin örnek  
gösterilemediğini dikkat çekmektedir. Baꢀvuranın davası kapsamında açılan soruꢀturmada  
olduğu gibi, bu gibi soruꢀturmalar il veya ilçe idare kurullarının uhdesindedir. Komisyona  
göre, idare kurullarının, mülki amirin yetkisine tabi olan ve dolayısıyla bağımsız olmayan  
hukuk harici, idari organlar olup bunların etkin soruꢀturma önlemleri alması pek olası  
değildir. Komisyon, iddialar, Güneydoğu Türkiye’deki olağanüstü hal bölgelerinde özel bir  
konuma sahip olan güvenlik kuvvetlerine iliꢀkin olduğunda köylülerin Devlet’in soruꢀturma  
19  
mekanizmasına iliꢀkin olumlu bir esas tespiti olmaksızın kuramsal veya idari çözüm yollarına  
baꢀvurmasını beklemesinin gerçekçi olmayacağı kanaatindedir.  
113. Mahkeme, Sözleꢀmenin 3 ve 8. maddeleriyle 1 No'lu protokolün 1. maddesi uyarınca  
yakınma konusu ihlallerin nitelik ve ağırlığının Sözleꢀme'nin 13. maddesiyle ilgili etkileri  
olduğunu da düꢀünmektedir.  
114. Bireyin, evinin ve mallarının Devlet görevlilerince kasten tahrip edildiğine iliꢀkin makul  
bir iddiası olduğunda ‘etkili iç hukuk yolu’ kavramı, iç hukuk sisteminde varolan diğer  
yollara baꢀvurma hakkını engellemeden, tazminat ödenmesine ek olarak, davalı Devlete,  
sorumluların bulunmasını ve cezalandırılmasını ve ꢀikayetçinin soruꢀturma sürecine etkin  
olarak katılmasını sağlayacak titiz ve etkili bir soruꢀturma yürütme yükümlülüğü  
getirmektedir (cf. Selçuk ve Asker-Türkiye, loc.cit., s.913, § 96)  
115. Mahkeme, Komisyon iꢀbu baꢀvuruyu Hükümet’in dikkatine sunduktan sonra, Silvan  
Cumhuriyet Savcısı’nın baꢀvuranın iddialarıyla ilgili olarak çok sayıda köylünün ifadesini  
alarak bir soruꢀturma baꢀlattığına dikkat çeker. 15 Kasım 1995 tarihinde Silvan cumhuriyet  
savcısı görevsizlik kararı vererek dosyayı ilçe idare kuruluna göndermiꢀtir.  
116. Mahkeme, Silvan cumhuriyet savcısına verdikleri ifadelerde baꢀvuran, Hüsnü Eraslan,  
Mehmet Salih Eraslan, Abdülkadir Toptemiꢀ ve Mehmet Emin Tanrıkulu'nun askerlerin  
Güzderesi ve/veya Yukarıgören'deki köylülerin eꢀyalarına zarar verdiklerini bildirdiklerine  
dikkat çeker (bkz §§ 43-47). Baꢀvuran ve Mehmet Selim Oğurlu Çatakköprü Jandarma  
Karakolunda verdikleri ifadeler sözkonusu zararın kimliği belirsiz kiꢀilerce verildiğini  
bildirmiꢀlerdir (bkz §§ 22 ve 51).  
117. Hüdaverdi Tunç, Đbrahim Aktürk v Hakan Temel Aksel Güzderesi'ndeki jandarma  
faaliyetlerini hatırladıkları kadarıyla, jandarmaların köylülerin eꢀyalarına zarar verdikleri  
iddasını reddetmiꢀlerdir (bkz. §§ 53, 57 ve 58). Son olarak, Silvan Cumhuriyet savcısı 16  
Aralık 1994 tarihli olay yeri inceleme tutanağında baꢀvuranın evinin çatısının, pencerelerinin  
ve çerçevelerinin olmadığını belirtmiꢀtir. Savcı, yangın çıktığının bir emaresi olarak çatının ve  
duvarların isle kaplı olduğuna da dikkat çekmiꢀtir (bkz § 49).  
118. Đdare Kurulu 4 Haziran 1998 tarihinde, baꢀvuranın iddialarını destekleyen herhangi bir  
kanıt bulunamadığı için iddiaların yöneldiği söz konusu üç güvenlik mensubu hakkında cezai  
takibat yapılmasına gerek olmadığı kararına varmıꢀtır (bkz § 59).  
119. Mahkeme, daha önce de tespit ettiği gibi, güvenlik güçlerinin de karıꢀtığı iddia edilen  
hukuk dıꢀı fiiller bakımından ceza hukuku uygulamasının güneydoğu Türkiye’de özellikle  
1990’ların ilk yarısında özel bir nitelik arzettiğini ve bu bölgede uygulanan soruꢀturma  
sistemindeki aksaklıkların, ceza hukuku korumasının etkinliğini zedelediğini düꢀünmektedir.  
Bu fiili durum, güvenlik güçlerinin, Sözleꢀme’yle güvence altına alınan demokratik bir  
toplumdaki temel hak ve özgürlükleri ihlal eden eylemlerinden dolayı sorumlu  
tutulamamalarına yol açmıꢀ ve bu sorumsuz konumlarını güçlendirmiꢀtir (Mahmut Kaya-  
Türkiye, no. 22535/93, 28 Mart 2000 tarihli karar, §§ 94-98). Mahkeme, idari makamların  
güneydoğu Türkiye’de bağımsız ve etkiden uzak bir soruꢀturma yürütme ehliyetleri  
hususunda da ciddi ꢀüpheler taꢀımaktadır (Oğur-Türkiye, [GC], no. 21594/93, 20 Mayıs 1999  
tarihli kakar, § 91).  
20  
120. Mahkemeye göre, bu baꢀvuruyla ilgili soruꢀturma, sadece baꢀvuranın iꢀaret ettiği belli  
tarihlerde iꢀlendiği iddia edilen suçlarla sınırlanmıꢀtır (örneğin 28 Eylül, 13 Ekim ve 23  
Kasım 1993). Baꢀvuranın okuma-yazma bilmediği düꢀünülürse baꢀka tarihlerde de vuku  
bulmuꢀ olayların olabileceği sorusu akla gelmektedir. Soruꢀturma yürütülürken incelenmesi  
gereken konu olayların hangi tarihte vuku bulduğu değil, bu olayların gerçekten meydana  
gelip gelmediği olmalıydı. Bu sorunun cevabı bulunduktan sonra, suçun kesin olarak hangi  
tarihte iꢀlendiğinin tespiti anlamlı olabilirdi.  
121. Mahkeme, Çatakköprü ve Silvan Jandarma Karakollarının kayıtlarının sözkonusu davayı  
soruꢀturmakla görevli Savcı tarafından değil sadece askeri yetkililerce teyit edildiğine dikkat  
çeker. Hüdaverdi Tunç dıꢀında Çatakköprü Jandarma Karakolu’na bağlı diğer jandarmalardan  
ifade alma giriꢀiminde bulunulmadığı da Mahkeme’nin dikkatini çeken bir baꢀka noktadır.  
122. Mahkeme, bu davada yürütülen kovuꢀturmanın Sözleꢀme’nin 13.maddesinde öngörülen  
kapsamlı ve etkili bir soruꢀturma olarak değerlendirilemeyeceği bu nedenle tazminat talebi de  
dahil olmak üzere diğer mevcut iç hukuk yollarının da reddedildiğini düꢀünmektedir.  
123. Sonuç olarak Mahkeme, Sözleꢀme’nin 13.maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.  
V. YETKĐLĐLERĐN GÜNEYDOĞU TÜRKĐYE'DE EVLERĐ VE EꢁYALARI BĐLĐNÇLĐ OLARAK  
TAHRĐP ETTĐKLERĐ VE ZORLA KÖY BOꢁALTTIKLARI ĐDDĐASI  
124. Baꢀvuran, yetkililerin güneydoğu Türkiye'de evleri ve eꢀyaları bilinçli olarak tahrip etme  
ve zorla köy boꢀaltma uygulamasının mağduru olduğu Sözleꢀme ihlallerini ağırlaꢀtırdığından  
yakınmaktadır. Baꢀvuran, Komisyon ve Mahkeme'nin Türkiye'nin güneydoğusuyla ilgili diğer  
davalarda verdiği ihlal kararlarına atıfta bulunarak bunların, yetkililer tarafından ciddi insan  
hakları ihlallerini reddetme ve bunları araꢀtırmaya yönelik hukuk yolu sunmama biçiminde  
ortaya çıktığını iddia etmiꢀtir.  
125. Sözleꢀme'nin 3, 8, ve 13. maddeleriyle Sözleꢀmenin 1 no'lu Protokolünün 1. maddesine  
iliꢀkin üstteki tespitlerini göz önünde bulunduran Mahkeme, bu davada belirlenen tespitlerin  
yetkililer tarafından benimsenen bir uygulamanın parçası olup olmadığının tespit edilmesini  
gerekli bulmamaktadır.  
VĐ. SÖZLEꢁMENĐN 14. VE 18. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
126. Baꢀvuran, evinin ve eꢀyalarının yok edilmesinin, Kürt kökenlilere karꢀı yetkililerce  
yürütülen ayrımcı politikayı ve bu konudaki resmi tutumu sergilediğini dolayısıyla 14. ve 18.  
maddelerin ihlal edildiğini öne sürerek ꢀikayette bulunmuꢀtur.  
127. 14.madde aꢀağıdaki gibidir:  
“Bu Sözleꢀme'de tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din,  
siyasal yada baꢀka görüꢀler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azınlığa mensup olma, servet, doğuꢀ  
veya herhangi baꢀka bir durum bakımından hiçbir ayrım gözetilmeksizin sağlanır.”  
18.madde aꢀağıdaki gibidir:  
“Bu Sözleꢀme'nin hükümleri gereğince, sözü edilen hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamalar  
ancak öngörülen amaçlar için uygulanabilir.”  
21  
128. Komisyon, bu maddeler uyarınca öne sürülen iddialar hakkında yeterli kanıt olmadığı  
gerekçesiyle adı geçen hükümlerin ihlal edilmediği görüꢀündedir.  
129. Mahkeme de Komisyonun görüꢀüne katılmakta ve bu iki hükmün de ihlal edilmediği  
sonucuna varmaktadır.  
VĐĐ. SÖZLEꢁMENĐN ESKĐ 25. MADDESĐNĐN ĐHLALĐ ĐDDĐASI  
130. Baꢀvuran, son olarak, 9 Ağustos 1995 tarihinde Çatakköprü Jandarma Karakolu’na  
götürülerek Komisyon’a yaptığı baꢀvuruyla ilgili olarak sorgulandığı ve baꢀvurusunu geri  
çekmeye zorlandığını iddia ederek Sözleꢀme’nin eski 25. maddesinin ihlal edildiği  
gerekçesiyle ꢀikayette bulunmaktadır. Madde aꢀağıdaki gibidir:  
“Bu Sözleꢀmede tanınan hakların Yüksek Akit Taraflardan birince ihlalinden zarar gördüğü  
iddiasında bulunan her gerçek kiꢀi, devlet dıꢀı her kuruluꢀ veya özel kiꢀilerden oluꢀan her topluluk,  
hakkında ꢀikayet vaki olan Yüksek Akit Tarafın bu konuda Komisyon'un yetkisini tanıdığını bildirmiꢀ  
olması halinde, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri'ne sunulacak bir dilekçe ile Komisyon'a baꢀvuruda  
bulunabilir. Yüksek Akit Taraflardan böyle bir bildirimde bulunmuꢀ olanlar, bu hakkın etkin bir  
biçimde kullanılmasına hiçbir suretle engel olmamayı taahhüt ederler...”  
131. Hükümet bu hükmün ihlal edildiği iddasını reddetmiꢀtir. Hükümet'e göre, sürmekte olan  
bir soruꢀturmada ilgili kiꢀilerin ifadelerini almak Sözleꢀme'nin eski 25. maddesiyle güvence  
altına alınan etkili baꢀvuru yapma hakkının engellenmesi biçiminde yorumlanamaz.  
132. Komisyon, baꢀvuranın, Komisyon’a yaptığı baꢀvuruyla ilgili olarak sorgulanmak üzere  
Çatakköprü Jandarma Karakolu’na götürüldüğünün inkar edilmediğine dikkat çekmektedir.  
Komisyon ayrıca, Silvan Cumhuriyet Savcısı’nın, anılan ifadenin alınması için bir emir  
vermediği, bu ifadenin alındığından haberdar olmadığı ve jandarmanın kendisine karꢀı açılan  
bir soruꢀturmada, jandarmadan ifade almasını istemenin uygun olmayacağını düꢀündüğü  
ꢀeklindeki ifadesine iꢀaret etmektedir. Komisyon, bir baꢀvuran tarafından ꢀikayet edilen  
hususlardan doğrudan sorumlu olan otoritelerin baꢀvuranın Komisyon’a yapmıꢀ olduğu  
baꢀvuru sebebiyle baꢀvurana yaklaꢀmasının uygun olmadığı görüꢀündedir. Bu düꢀünce,  
mevcut davada olduğu üzere baꢀvuranın zor ve hassas bir durumda olduğu ve otoriteler  
tarafından bu yönde yapılan iꢀlemlerin, baꢀvuranı Sözleꢀme’nin 25. maddesi kapsamındaki  
haklarını kullanmak üzere ꢀikayetini takip etmekten caydırmak ꢀeklinde yorumlanabileceği  
davalarda özellikle geçerlidir. Komisyon ayrıca, Türk otoritelerin baꢀvuranı anılan ꢀekilde  
sorgulamasının, baꢀvuran tarafından Sözleꢀmenin eski 25. maddesinde belirtilen bireysel  
baꢀvuru hakkının kullanılmasını zorlaꢀtırdığı kanaatindedir. Bu nedenle, otoriteler baꢀvuranın  
anılan hüküm kapsamındaki hakkını etkin ꢀekilde kullanmasını engellemiꢀlerdir. Dolayısıyla  
Hükümet, Sözleꢀme’nin eski 25. maddesi uyarınca üstlendiği yükümlülükleri yerine  
getirmekte zaafa düꢀmüꢀtür.  
133. Mahkeme, Sözleꢀme’nin eski 25. maddesi (ꢀimdiki 34. madde) uyarınca oluꢀturulan  
bireysel baꢀvuru sisteminin, baꢀvuranlara Sözleꢀme Organlarına serbestçe baꢀvurabilme  
hakkının tanınmasını, yetkililer tarafından kendilerine ꢀikayetlerini geri almaları veya  
değiꢀtirmeleri yönünde herhangi bir baskı yapılmamasını gerektirdiğini düꢀünmektedir. Bu  
bağlamda, “baskı” kavramı, sadece doğrudan ve açık olarak yapılan baskıları değil aynı  
zamanda baꢀvuranı Sözleꢀme organlarına baꢀvurmaktan caydırmaya yönelik dolaylı eylem ve  
temasları da içermektedir.  
Yetkililer ve baꢀvuran arasında cereyan eden temasların Sözleꢀme’nin eski 25/1 maddesine  
uygun olup olmadığının değerlendirilmesi davanın özel koꢀullarının ıꢀığında yapılmalıdır. Bu  
22  
bağlamda baꢀvuranın yetkililer tarafından uğrayacağı etki karꢀısındaki hassasiyeti göz önünde  
bulundurulmalıdır. Daha önceki davalarda, Mahkeme, baꢀvuran köylülerin yetkililer  
karꢀısındaki zayıf konumlarını ve güneydoğu Türkiye’deki ꢀikayetlere iliꢀkin olarak  
baꢀvuranların sorgulandıklarını müꢀahade etmiꢀtir. Bu tür baskılar, Sözleꢀme’nin eski 25.  
maddesinde öngörülen bireysel baꢀvuru hakkını engellediği için uygunsuz ve kabul edilemez  
bir tutuma tekabül etmektedir (Salman-Türkiye [GC], 21986/93, § 130).  
134. Mahkeme, 9 Ağustos 1995 tarihinde baꢀvuranın Çatakköprü jandarma karakoluna  
götürülerek Komisyona yaptığı baꢀvuru hakkında sorgulandığını tespit etmiꢀtir. Bu  
sorgulamanın, baꢀvuranın iddialarını soruꢀturmakla görevli Silvan cumhuriyet savcısının  
talimatıyla değil de jandarma komutanının kendi inisiyatifiyle gerçekleꢀtirildiği  
anlaꢀılmaktadır.  
135. Mahkeme, bu davadaki yakınma konusu olaylardan doğrudan sorumlu olduğu iddia  
edilen yetkililerden bir memurun sözkonusu sorgulamayı yapmasının Sözleꢀme'de tanınan  
bireysel baꢀvuru hakkının iꢀleyiꢀini engellediği ve sonuç olarak Hükümet’in Sözleꢀme’nin  
eski 25/1 maddesi uyarınca üstlendiği yükümlülüklere uymadığı hususunda Komisyonla aynı  
fikirdedir.  
136. Bu nedenle davalı Devlet, Sözleꢀme'nin eski 25§1 maddesi uyarınca üstlendiği  
yükümlülüklere uymamıꢀtır.  
VĐĐĐ. SÖZLEꢁMENĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
137. Sözleꢀme'nin 41. maddesi aꢀağıdaki gibidir:  
"Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç  
hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette,  
zarar gören tarafın tatminine hükmeder."  
A. Maddi Zarar  
138. Baꢀvuran evi ve müꢀtemilatı, ürünü, ev eꢀyaları, hayvanları, erzakları, gelir kaybı ve  
alternatif kira maliyeti tutarı olarak 99, 678.84 Đngiliz Poundu talep etmiꢀtir.  
139. Hükümet, baꢀvuranın ev ve eꢀyalarının güvenlik güçlerince yok edildiği iddialarının  
kanıtlanamadığını dolayısıyla herhangi bir tazminat ödenmesi gerekmediğini belirtmiꢀtir.  
Hükmolunacak adil tatmin miktarı makul sınırları aꢀmamalı ya da sebepsiz zenginleꢀmeye yol  
açmamalıdır.  
140. Mahkeme, baꢀvuranın ev ve eꢀyalarının güvenlik güçlerince yok edildiğine iliꢀkin  
saptamalarını hatırlatır (bkz. § 96). Bu saptama karꢀısında, maddi tazminata hükmetmek  
ꢀüphesiz gereklidir. Fakat baꢀvuran mal kaybının değer ve miktarını herhangi bir belge ya da  
baꢀka bir kanıtla ispatlayamadığı için, Mahkeme'nin miktar değerlendirmesi, zorunluluk  
gereği, hakkaniyet ilkeleri temelinde olmalıdır.  
1. Ev ve müꢀtemilatı  
141. Baꢀvuran, yüzölçümü 200 m² olan evi için 5,585.29 Pound, yüzölçümü 400 m² olan ahırı  
için 3,447.06 Pound ve yüzölçümü 30 m² olan kümesi için 107.72 Pound tazminat talep  
etmiꢀtir.  
23  
142. Hükümet, 24 Kasım 1998 tarihli Baꢀvuran'ın Yukarıgören'deki eviyle ilgili yerinde  
inceleme raporuna atıf yapmaktadır. Bu rapora göre baꢀvaranın evi 100 m², ahırı 150 m² ve  
ağıl olarak tarif edilen bir diğer müꢀtemilat da 30 m²'dir (bkz. § 60).  
143. Komisyon, baꢀvuranın evi ve müꢀtemilatının nitelik ve büyüklüğüyle ilgili tespitte  
bulunmamıꢀtır.  
144. Kesin bir kanıtın yokluğunda Mahkeme, hakkaniyet ilkeleri temelinde değerlendirmede  
bulunarak yok olan binalar için 4,500 pound tutarında tazminata hükmetmiꢀtir. Bu tutar  
ödeme tarahindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirasına çevrilecektir.  
2. Diğer mallar  
145. Baꢀvuran, sulanabilir ve ekilebilir 200 dönüm arazisi ile 371 dönüm meyva bahçesi için  
68,232.27 Pound, hayvanları için 8,213.34 Pound, ev eꢀyaları için 5,899.32 Pound ve erzaklar  
için de 2,185.07 Pound talep etmiꢀtir.  
146. Hükümet baꢀvuranın taleplerinin bir hayli abartılı olduğunu belirtmektedir. Diğer  
köylülerden elde edilen bilgilere göre, baꢀvuranın ꢀu anda kiralanmıꢀ olan 120 dönüm kurak  
arazisi bulunmaktadır. Hükümet, baꢀvuranın meyva bahçesinin sadece 180 dönüm olduğunu,  
hayvanları olup olmadığının da tespit edilemediğini olsa bile bunların türlerinin  
belirlenemediğini iddia etmiꢀtir. Hükümet, baꢀvuranın ꢀu anda talep ettiği ev eꢀyalarının  
tümüne ve erzağa sahip olup olmadığının da ꢀüpheli olduğunu belirtmiꢀtir.  
147. Mahkeme baꢀvuranın evindeki eꢀyaların yok edildiğinin ve evi yakıldıktan sonra  
ailesiyle birlikte Yukarıgören'i terk etmek zorunda bırakıldığının tespit edildiğini hatırlatır  
(bkz. § 96). Dolayısıyla bu durum baꢀvuranın kimi kayıplara uğramasını kaçınılmaz kılmıꢀtır.  
Mahkeme, baꢀvuranın zarar görmüꢀ ev eꢀyaları arasında buzdolabı, televizyon, kaset çalar,  
çamaꢀır makinası, mutfak eꢀyaları, soba, ev eꢀyaları, mobilya, yatak, yorgan ve çarꢀaflar,  
perdeler, kapılar ve pencereler bulunduğunun Komisyon tarafından belirlendiğini hatırlatır  
(bkz. § 69).  
148. Baꢀvuranın diğer malları konusunda bağımsız ve inandırıcı kanıtların yokluğunda ve  
hakkaniyet ilkeleri temelinde Mahkeme, baꢀvurana, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden  
Türk Lirasına çevrilmek üzere 4,000 Pound verilmesine hükmetmiꢀtir. Mahkeme, ne ekili  
arazi ve meyva bahçesi için ne de baꢀvuranın hayvanları için bir tazminata hükmetmiꢀtir.  
Baꢀvuran bunların, evinin ve müꢀtemilatının yok edilmesi sonucunda zarar gördüğünü  
kanıtlayamamıꢀtır.  
3.Gelir Kaybı  
149. Baꢀvuran çiftçilikten uğradığı gelir kaybı tutarı olarak 7,285.18 Pound talep etmiꢀtir.  
150. Baꢀvuranın sahip olduğu arazinin büyüklüğü ve buradan elde edilen gelir miktarı  
konusunda bağımsız kanıtların yokluğunda Mahkeme, hakkaniyet ilkelerini göz önünde  
bulundurarak, bu baꢀlık altında, baꢀvurana ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk  
Lirasına çevrilmek üzere 2,500 Pound ödenmesine hükmetmiꢀtir.  
24  
4.Alternatif kira maliyeti  
151. Baꢀvuran Ekim 1994 ile Haziran 2000 tarihleri arasında, Batman'da ödediği kira bedeli  
olarak 3,908.67 Pound'a tekabül eden 3,517,800,000 TL talep etmiꢀtir.  
152. Baꢀvuranın bu baꢀlık altındaki iddiaları konusunda bağımsız kanıtların yokluğunda  
Mahkeme, hakkaniyet ilkeleri temelinde, baꢀvurana, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden  
Türk Lirasına çevrilmek üzere 1,000 Pound verilmesine hükmetmiꢀtir.  
B. Manevi Zarar  
153. Mahkeme'nin Selçuk ve Asker-Türkiye davasında (24 Nisan 1998 tarihli karar, Reports  
1998-II, s.917, §§ 116-118) bu baꢀlık altında hükmettiği tazminat tutarına dayanan baꢀvuran,  
manevi tazminat tutarı olarak 10,000 Pound talep etmiꢀtir.  
154. Đhlal iddialarının reddeden Hükümet, manevi tazminata hükmedilmemesi gerektiğini,  
eğer hükmedilecekse de, Mahkeme'nin Türkiye'deki ekonomik koꢀulları göz önünde  
bulundurması gerektiğini öne sürmüꢀtür.  
155. Mahkeme, manevi zarar konusunda, Sözleꢀme'nin 3,8, ve 13. maddeleriyle, 1 No.lu  
Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmasının ciddiyetini göz önünde  
bulundurarak, bir tazminata hükmetmesi gerektiğini düꢀünmektedir (bkz §§ 104, 109 ve 123).  
Ayrıca, baꢀvuran Sözleꢀme'ye güvence altına alının etkili baꢀvuru hakkını kullanmaktan da  
alıkonulmuꢀtur (bkz. § 136).  
156. Mahkeme, baꢀvurana manevi tazminat tutarı olarak, ödeme tarihindeki döviz kuru  
üzerinden Türk Lirasına çevrilmek üzere 10,000 Pound verilmesine karar vermiꢀtir.  
C. Masraflar  
157. Baꢀvuran, baꢀvuruda bulunmak için yaptığı masraflar için, Avrupa Konseyinden aldığı  
yasal yardım tutarı olan 13,445 Fransız Frangı düꢀülerek 27,272.40 Pound verilmesini talep  
etmiꢀtir. Bu tutarın 3,370 Poundu çeviri, 2,175 Poundu ise Türkiye'deki avukatlık masrafları  
içindir.  
158. Hükümet, yapılan masrafların kanıtlanamadığını belirtmiꢀtir. Çeviri masraflarının  
abartıldığını da öne sürmüꢀtür.  
159. Hakkaniyet temelinde karar veren ve baꢀvuranın dile getirdiği iddiaların ayrıntılarını göz  
önünde bulunduran Mahkeme, baꢀvurana her türlü Katma Değer Vergisi ile birlikte 21,500  
Pound verilmesini, bu tutardan Avrupa Konseyinden alının 13,445 Fransız Frangı tutarındaki  
yasal yardımın düꢀülmesini ve kalan miktarın baꢀvuranın temsilcisinin Đngilteredeki banka  
hesabına yatırılmasını kararlaꢀtırmıꢀtır (cf. Scozzari ve Giunta-Đtalya [GC], 39221/98,  
13.7.2000, § 258).  
D. Temerrüt Faizi  
160. Mahkeme'nin edindiği bilgilere göre, bu kararın verdiği tarihte Đngiltere'deki yasal faiz  
oranı yıllık % 7,5'tir.  
25  
BU SEBEPLERLE MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Sözleꢀme’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine,  
2. Sözleꢀme’nin 8. maddesiyle 1 No’lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğine,  
3. Sözleꢀme’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine,  
4. Sözleꢀme’nin 14. ve 18. maddelerinin ihlal edilmediğine,  
5. Davalı Devlet’in Sözleꢀme’nin 25/1 maddesi uyarınca üstlendiği yükümlülüklere  
uymadığına,  
6. (a) Davalı Devlet’in baꢀvurana aꢀağıdaki miktarları ödeme tarihindeki döviz kuru  
üzerinden Türk Lirasına çevrilmek suretiyle üç ay içinde ödemesine,  
(i)  
(ii)  
Maddi tazminat tutarı olarak 12.000 (onikibin) Đngiliz Sterlini,  
Manevi tazminat tutarı olarak 10.000 (onbin) Đngiliz Sterlini;  
(b) üç aylık süre sonunda yapılan ödemeler için, ödeme tarihine kadar yıllık % 7.5 basit  
faiz uygulanmasına;  
7. (a) Davalı Devlet’in, baꢀvuranın temsilcisine, harcama ve masraflar için, temsilcinin  
Đngiltere’deki Sterlin hesabına, bu kararın verildiği tarihteki döviz kuru üzerinden Đngiliz  
Sterlinine çevrilerek 13.445 Fransız Frangı’nın düꢀülüp, yansıtılabilecek KDV ile birlikte  
21.500 Đngiliz Sterlini’nin üç ay içinde ödemesine,  
(b) üç aylık süre sonunda yapılan ödemeler için, ödeme tarihine kadar yıllık % 7.5 basit  
faiz uygulanmasına;  
8. Baꢀvuranın adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerinin reddine,  
KARAR VERMĐꢁTĐR.  
Đngilizce verilen iꢀbu karar, 16 Kasım 2000 tarihinde Đçtüzüğün 77/2 ve 77/3 hükümleri  
uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
Erik Fribergh  
Sekreter  
Andras Baka  
Baꢀkan  
26