CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

BĐNGÖL - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 36141/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

22 Haziran 2010

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (36141/04) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı

Abdulkerim Bingöl’ün (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 26 Temmuz 2004

tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu avukatlarından

F. Aydınkaya tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran, 1968 doğumlu olup, Muꢀ'ta ikâmet etmektedir.

Baꢀvuran olayların meydana geldiği dönemde DEHAP (Demokratik Halk Partisi)

komitesinin bir üyesi olarak siyasi faaliyetler yürütmektedir.

28 ꢁubat 2003 tarihinde, baꢀvuran Doğubeyazıt ilçesinde bir salonda düzenlenen DEHAP

kongresi sırasında bir konuꢀma yapmıꢀtır.

Erzurum Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet savcısı (« savcı», « EDGM»), 25 Mart

2003 tarihli iddianamede baꢀvuranın terör örgütü PKK ^'yı desteklediği gerekçesiyle eski Türk

Ceza Kanunu'nun 169. maddesi uyarınca mahkûm edilmesini istemiꢀtir.

EDGM davayı Türk Ceza Kanunu'nun 312. maddesinin 2. fıkrası kapsamında

değerlendirmiꢀtir. 7 Ekim 2003 tarihli kararında mahkeme, belli bir sosyal sınıf, ırk ve

bölgeye ait olduklarına dayalı ayrımcı bir zihniyetle halkı açıkça kin ve düꢀmanlığa

kıꢀkırtmak suçundan baꢀvuranı sözkonusu hüküm gereğince bir yıl altı ay hapis cezasına

mahkûm etmiꢀtir.

Mahkeme konuꢀmanın aꢀağıdaki bölümünü dikkate almıꢀtır:

Baꢀvuran, bu kararı temyize götürmüꢀtür.

Yargıtay, 16 ꢁubat 2004 tarihinde verdiği kesin kararda, ilk derece mahkemesinin kararını

onamıꢀtır.

Baꢀvuran, cezasını fiilen yedi ay hapis yatarak tamamlamıꢀtır.

Serbest bırakıldıktan sonra baꢀvuran, seçimlere girmeden önce istifa ettiği imamlık

görevine geri dönmek isteğiyle Diyanet Đꢀleri Baꢀkanlığı'na baꢀvurmuꢀtur.

Bu talebi reddedilmiꢀtir. Đdare mahkemesi nezdinde yaptığı itiraz da yukarıda belirtilen

cezai mahkûmiyet gerekçesiyle yürürlükteki yasalara uygun olarak reddedilmiꢀtir.

Baꢀvuran, 2007 seçimlerine katılmayı denemiꢀ, ancak yine mahkûmiyeti nedeniyle

adaylığı reddedilmiꢀtir.

2

Son olarak, baꢀvuranın sözkonusu mahkûmiyetinin sabıka kaydından silinmesi yönündeki

talebi Muꢀ Ağır Ceza Mahkemesi tarafından reddedilmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS'NĐN 10. MADDESĐNĐN 14. MADDEYLE BAĞLANTILI OLARAK ĐHLAL

EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

AĐHS'nin 9 ve 19. maddelerine atıfta bulunan baꢀvuran, bir siyaset adamı olarak yaptığı

konuꢀmadan ötürü ağır bir ꢀekilde cezalandırılmasından ꢀikâyetçi olmaktadır. Baꢀvuran,

mahkûmiyetinin ayrıca AĐHS'nin 14. maddesi anlamında kürt etnik azınlığına aidiyetine

dayalı bir ayrımcılık oluꢀturduğu kanaatindedir.

AĐHM, bu ꢀikâyetlerin AĐHS'nin 14. maddesiyle bağlantılı olarak 10. maddesi kapsamında

incelenmesi gerektiği kanaatine varmaktadır.

Hükümet bu sava itiraz etmektedir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

AĐHM, baꢀvurunun AĐHS'nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça dayanaktan

yoksun olmadığını ve ayrıca baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit

etmektedir. Dolayısıyla, baꢀvurunun kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.

B. Esasa iliꢀkin

Baꢀvuran, olayın meydana geldiği dönemdeki politikacı kimliğini hatırlatmaktadır.

Konuꢀmasının içeriği hakkında ise baꢀvuran, ülkenin yakın tarihini siyasi paradigma

çerçevesinde analiz ettiğini ileri sürmektedir. Konuꢀmasının barıꢀ ve kardeꢀlik mesajı

verdiğini, asla kin ve düꢀmanlık aꢀılamaya yönelik olmadığını belirtmektedir. Baꢀvuran,

demokratik eleꢀtiri yapma hakkının sınırları içerisinde muhalif bir konuꢀma yaptığı için

cezalandırıldığına inanmaktadır.

Baꢀvuran, terörle mücadele gerekçesinin, ifade özgürlüğü gibi temel hakların yok

sayılmasını haklı gösteremeyeceğini savunmaktadır. Baꢀvuran tam tersine bu özgürlüğün

sözkonusu mücadele için gerekli olduğunu eklemektedir.

Baꢀvuran, ihtilaflı müdahalenin tek amacının insanları Devletin resmi ideolojisini ve tarihi

yorumunu tartıꢀmaya açan ifadelerden caydırmak olduğunu ileri sürmektedir. Baꢀvuran,

AĐHS'nin 10. maddesinin ikinci paragrafı anlamında hiçbir meꢀru amacın bulunmadığı

sonucunu çıkarmaktadır.

Son olarak baꢀvuran, mahkûm olmasının yanı sıra bu mahkûmiyetin sonucunda siyasal

haklarının da kısıtlanmasının özellikle ifade özgürlüğüne ciddi bir müdahale oluꢀturduğunu

savunmaktadır.

Hükümet, müdahalenin yasayla öngörüldüğünü ve ulusal güvenlik, kamu güvenliği, kamu

düzeninin korunması, suçun engellenmesi ve baꢀkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması

3

gibi birçok meꢀru amaca yönelik olduğunu kaydetmektedir. Hükümet ayrıca terörle

mücadelenin ihtilaflı müdahaleyi haklı kılan mutlak bir gereklilik oluꢀturduğunu

savunmaktadır.

Hükümet, özellikle « sözkonusu konuꢀmanın sadece içeriğinin o gün ꢀiddet riski taꢀıyıp

taꢀımadığına ya da doğrudan bir ꢀiddet eylemi ile nedensellik bağı bulunup bulunmadığına

bakılmaksızın kısıtlama getirmek için yeterli olduğunu » kaydetmektedir.

Hükümet, Fransa aleyhine Garaudy davası (n^o65831/01, 24 Haziran 2003) kararına ve

AĐHS'nin 17. maddesine atıfta bulunarak, sözkonusu konuꢀmanın içeriğinin siyasi bir tartıꢀma

olarak değerlendirilemeyeceği ve kamu güvenliği için tehlikeli olduğu kanaatindedir.

Hükümet, son olarak baꢀvuranın eski Türk Ceza Kanunu'nun 312. maddesinin 2. fıkrasında

öngörülen cezaların en ağırına çarptırılmadığını belirtmektedir. Bu itibarla, Hükümet

müdahalenin izlenen meꢀru amaçla orantılı olduğu kanaatine varmaktadır.

AĐHM, ilk önce sözü edilen Garaudy kararında AĐHM'nin sözkonusu sözlerin ciddi

olumsuz bir nitelik taꢀıdığı ve AĐHS'nin adalet ve barıꢀ gibi temel değerlerine aykırılık teꢀkil

ettiği gerekçesiyle ihtilaflı konuꢀmanın 10. maddenin koruması altında 17. maddeden

çıkarılması gerektiğine hükmettiğini gözlemlemektedir (bakınız ayrıca Hollanda aleyhine

Glimmerveen ve Hagenbeek davası, 11 Ekim 1979 tarihli Komisyon kararı; Polonya aleyhine

W.P. Ve diğerleri davası, 2 Eylül 2004 tarihli karar; Birleꢀik Krallık aleyhine Norwood

davası, 16 Kasım 2004 tarihli karar). AĐHM, mevcut davada ihtilaflı konuꢀmanın sözü edilen

içtihatla karꢀılaꢀtırılamayacak nitelikte olduğunu not etmektedir. Zaten Hükümet bu konuda

hiçbir bilgi vermemektedir. Dolayısıyla, AĐHS'nin korumasını ortadan kaldıran ve etkisiz hale

getiren 17. madde mevcut davada söz konusu olamaz.

AĐHM, buna ilaveten ihtilaflı mahkûmiyetin baꢀvuranın 10. maddenin 1. paragrafında

öngörülen ifade özgürlüğüne bir müdahale teꢀkil ettiği konusunda taraflar arasında bir

tartıꢀma olmadığını hatırlatmaktadır. Ayrıca, müdahalenin yasayla öngörüldüğü konusunda da

bir itiraz bulunmamaktadır.

Bununla birlikte, AĐHM'nin mevcut davada Hükümetin öne sürdüğü meꢀru amaçlardan biri

hakkında ciddi ꢀüpheleri bulunmaktadır. AĐHM, yine de müdahalenin « demokratik bir

toplumda gerekli » olup olmadığını inceleyecektir.

AĐHM, mevcut davadaki sorunlara benzer davalara daha önce de bakmıꢀ ve AĐHS'nin 10.

maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bakınız, özellikle, Türkiye aleyhine Özkaya davası,

n^o42119/98, 30 Kasım 2004; Türkiye aleyhine Ceylan davası [GC], n^o23556/94, prg. 38,

CEDH 1999-IV; Türkiye aleyhine Öztürk davası [GC], n^o22479/93, prg. 74, CEDH 1999-VI;

Türkiye aleyhine Đbrahim Aksoy davası, n^o28635/95, 30171/96 ve 34535/97, prg. 80, 10 Ekim

2000 ; Türkiye aleyhine Karkın davası, n^o43928/98, prg. 39, 23 Eylül 2003 ; Türkiye aleyhine

Kızılyaprak davası, n^o27528/95, prg. 43, 2 Ekim 2003).

Mevcut davayı yerleꢀik içtihadı ıꢀığında inceleyen AĐHM, Hükümetin farklı bir sonuca

varmaya yeterli herhangi bir olgu ve argüman sunmadığı kanaatine varmaktadır. AĐHM,

sözkonusu konuꢀmada kullanılan terimleri ve hangi koꢀullarda söylendiğini özenle dikkate

almaktadır. Bu bağlamda, AĐHM incelediği durumu çevreleyen koꢀulları ve özellikle terörle

mücadele ile ilgili zorlukları göz önüne almaktadır (bakınız Đbrahim Aksoy, ilgili bölüm, prg.

60, ve Türkiye aleyhine Incal davası, 9 Haziran 1998, prg. 58, Karar ve hükümlerin derlemesi

1998-IV).

4

Đhtilaflı konuꢀma, Türk Devleti'nin Cumhuriyetin kuruluꢀundan beri kürt sorunu ile ilgili

sürdürmüꢀ olduğu politikaları sert bir eleꢀtirisel dille analiz etmektedir.

AĐHM, Devlet Güvenlik Mahkemesinin, ihtilaflı konuꢀmanın halkı kin ve düꢀmanlığa

kıꢀkırtan sözler içerdiği kanaatine vardığını kaydetmektedir.

Ulusal mahkemelerin kararlarındaki gerekçeleri inceleyen AĐHM, baꢀvuranın

konuꢀmasında ifade özgürlüğüne yapılan müdahaleyi haklı gösterecek nitelikte bir unsur

bulunmadığı kanaatine varmaktadır (bakınız, mutatis mutandis, Türkiye aleyhine Sürek davası

(n^o4) [GC], n^o24762/94, prg. 58, 8 Temmuz 1999). AĐHM, özellikle ihtilaflı konuꢀmanın

bazı bölümleri Türk Devleti için negatif bir tablo çizmiꢀ ve bu bağlamda düꢀmanca bir

anlatım tonu vermiꢀ olsa da, ꢀiddet kullanımını, silahlı direniꢀi ve isyanı kıꢀkırtmadığını ve

sözkonusu konuꢀmanın bölgede derin ve mantıksız bir kin uyandırmak suretiyle durumun

sorumlusu olarak gösterilenlere karꢀı halkı ꢀiddete teꢀvik edecek bir nitelik taꢀımadığını

gözlemlemekte ve AĐHM'nin gözünde bu hususun dikkate alınması gereken en önemli unsur

olduğunu kaydetmektedir (bakınız, a contrario, Türkiye aleyhine Sürek davası (n^o1) [GC], n^o

26682/95, prg. 62, CEDH 1999-IV, ve Türkiye aleyhine Gerger davası [GC], n^o24919/94,

prg. 50, 8 Temmuz 1999).

AĐHM, verilen cezanın tür ve ağırlığının müdahalenin orantılılığını değerlendirirken göz

önüne alınması gereken önemli unsurlar olduğunu kaydetmektedir.

Bu bağlamda AĐHM, baꢀvuranın maruz kaldığı cezanın ağırlığını not etmektedir: baꢀvuran

bir yıl altı ay hapis cezasına mahkûm olmuꢀtur. Ceza mahkemesi tarafından mahkûm

edilmesi, baꢀvuranın eskiden olduğu gibi kamu görevi yapmasına ve siyasete devam etmesine

kısıtlama getirdiği için sivil yaꢀamında da etkili olmuꢀtur.

Her ne kadar verilen cezanın miktarı genelde ulusal mahkemelere özgü bir yetki olsa da,

AĐHM siyasi konuꢀma alanında iꢀlenen bir suç nedeniyle verilen hapis cezasının, AĐHS'nin -

temel hakların ihlal edildiği durumlarda örneğin kin güden ve ꢀiddete kıꢀkırtan söylemlerde

olduğu gibi - istisnalar içeren 10. maddesinde koruma altına alınan ifade özgürlüğü ile

bağdaꢀmadığı kanaatine varmaktadır (bakınız, mutatis mutandis, Romanya aleyhine Cumpănă

ve Mazăre davası [GC], n^o33348/96, prg. 115, CEDH 2004-XI ; Türkiye aleyhine Feridun

Yazar davası, n^o42713/98, prg. 27, 23 Eylül 2004 ; Türkiye aleyhine Sürek ve Özdemir davası

[GC], n^o23927/94 ve 24277/94, prg. 63, 8 Temmuz 1999).

AĐHM'nin gözünde, meꢀru bir kamu yararı meselesinin tartıꢀılması bağlamında yapılan

ihtilaflı konuꢀmanın sözkonusu olduğu mevcut dava koꢀullarında, hapis cezası verilmesini

haklı gösterecek hiçbir unsur bulunmamaktadır.

AĐHM, ihtilaflı müdahalenin acil bir sosyal ihtiyaca cevap vermediği ve bu nedenle de

« demokratik bir toplumda gerekli » olmadığı sonucuna varmaktadır. Dolayısıyla, AĐHS'nin

10. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

Vardığı bu sonuç çerçevesinde AĐHM, ꢀikâyetin ayrıca 14. madde kapsamında

incelenmesine gerek olmadığı kanaatine varmaktadır.

5

II. AĐHS'NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran, uğradığı maddi zarar karꢀılığında 418 378 TL (yaklaꢀık 200 000 Euro'ya

eꢀdeğer) talep etmektedir. Bu bağlamda baꢀvuran, kamu hizmetine geri dönmesi ya da

yeniden milletvekili seçilmiꢀ olması halinde kazanacağı itibari ücret tutarlarını öne

sürmektedir.

Baꢀvuran ayrıca, manevi tazminat baꢀlığı altında 120 000 TL (yaklaꢀık 60 000 Euro) talep

etmektedir.

Hükümet, bu taleplerin mesnetsiz ve özellikle objektif kıstaslara dayalı olmadığı

kanaatindedir.

Maddi tazminat ile ilgili olarak AĐHM, kazanç kaybının hiçbir kanıta dayanmadığını tespit

etmektedir. Bu itibarla AĐHM, sözkonusu talebi reddetmektedir. Buna karꢀın manevi tazminat

olarak baꢀvurana 15 000 Euro ödenmesinin hakkaniyete uygun olacağına hükmetmektedir.

B. Yargı masraf ve giderleri

Baꢀvuran, ayrıca ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde görülen yargılama masraf ve

giderleri karꢀılığında 22 625 Euro talep etmektedir. Bu talebiyle ilgili olarak baꢀvuran, kendisi

ile avukatının birlikte imzaladıkları ve AĐHM kararı kesinleꢀtikten sonra üç ay içerisinde

12 125 TL (yaklaꢀık 6 000 Euro) tutarının ve yargı masrafı karꢀılığında avans olarak 300 TL

(yaklaꢀık 150 Euro) tutarının ödenmesini öngören bir protokolü baꢀvurusuna eklemiꢀtir. Son

olarak baꢀvuran, 2 035 TL (yaklaꢀık 1 000 Euro) tutarında bir tercüme faturası sunmaktadır.

Hükümet, bu taleplerin haksız ve abartılı olduğunu savunmaktadır.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM, mevcut davada elindeki belgeleri ve

yukarıda belirtilen kıstasları dikkate alarak, AĐHM önünde görülen yargılama için baꢀvurana

2 000 EUR ödenmesinin makul olacağı kanaatine varmaktadır.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 14. maddesi hakkındaki ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

4. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana:

6

i. manevi tazminat olarak 15.000 (on beꢀ bin) Euro ödenmesine;

ii. yargılama masraf ve giderleri için 2.000 (iki bin) Euro ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 22 Haziran 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

7