CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYİ  
AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ  
İlknur BİROL-TÜRKİYE DAVASI  
(Başvuru no: 44104/98)  
Nihai Karar (Özet Çeviri)  
1 Mart 2005  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
1965 doğumlu başvuran, İlknur Birol, Türk vatandaşı olup İstanbul’da ikamet etmektedir.  
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi “AİHM” önünde, İstanbul Barosu avukatlarından Serap  
Kaya tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
Davanın koşulları  
Mesleği öğretmenlik olan ve Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikasının “Eğitim-Sen” bir  
üyesi olan başvuran, 13 Nisan 1996 tarihinde, İstanbul’da “Demokrasi ve Sendikal haklar”  
adlı bir mitingde söz alarak dönemin Adalet bakanını ciddi bir biçimde eleştirmiştir.  
31 Ekim 1996 tarihli iddianameyle Kadıköy Cumhuriyet Savcısı, Türk Ceza Kanunu’nun  
“TCK” 159 §1 maddesi uyarınca Adalet Bakanına hakaret ettiği gerekçesiyle başvuran  
hakkında kamu davası açmıştır. Söz konusu konuşmanın hakarete varan bölümü şöyledir:  
“Eli kanlı faşistleri adalet bakanı yapıyorlar, eli kanlıları hükümetin başına getiriyorlar”.  
Asliye Hukuk mahkemesinin yargılaması sırasında, başvuran iddiaları reddederek söz  
konusu konuşmaya benzer bir konuşma yapmadığını ve bunu tespit edecek bir delilin  
bulunmadığını ileri sürmüştür. Ayrıca, başvuran tanıkların ifadelerinin olaydan bir yıl sonra  
alındığını ve tanıkların duruşmaya gelmeden önce polis tutanaklarını okuduklarını ve  
yargılama sırasında yüze okunan hüküm ilkesine uyulmadığını belirtmektedir. 6 Kasım 1996  
tarihli tutanaklara göre yerel mahkeme, miting sırasında başvurana ait ses kayıtlarıyla daha  
sonra yapılan kayıtları karşılaştırmak amacıyla bir hakim atamıştır.  
Başvuran göre Asliye Hukuk mahkemesinin yargılaması sırasında hiçbir bant kaydının  
yapılmadığı gibi herhangi bir ses karşılaştırması da yapılmamıştır. Ayrıca başvuran,  
konuşması sırasında yukarıda anılan sözcükleri sarf etmiş olsa bile konuşmasının bakanlığın  
manevi şahsını değil bakanı kişisel olarak hedef aldığını ve kamuoyunun her kesiminin  
bildiği gerçekleri dile getirdiğini ifade etmiştir.  
26 Haziran 1997 tarihli karar ile Kadıköy 2. Asliye Hukuk Mahkemesi, 14 Şubat 1997 tarihli  
bilirkişi raporunu gerekçe göstererek başvuranı bir yıl hapis cezasına mahkum etmiştir.  
26 Ağustos 1997 tarihinde, başvuran ifade özgürlüğüne atıfta bulunarak Yargıtay’a  
başvurmuştur. Başvuran temyiz gerekçesinde bilirkişi raporunu eleştirerek bant kayıtlarının  
karşılaştırma işleminin atanan bir hakim tarafından değil konuyla ilgili bir uzman tarafından  
yapılması gerektiğini savunmuştur.  
Yargıtay Cumhuriyet Savcısı, mütalaasında başvuranın itham edildiği suç unsurlarının  
TCK’nın 159. maddesi uyarınca olgunlaşmadığı gerekçesiyle tahliye edilmesini talep etmiştir.  
12 Mart 1998 tarihli karar ile Yargıtay ilk dereceli mahkemenin kararını onamıştır.  
Başvuranın 3 Nisan 1998 tarihli iade-i muhakeme talebi ise 4 Mayıs 1998 tarihinde Yargıtay  
Savcılığı tarafından reddedilmiştir.  
26 Haziran 1998 tarihinde, Milli Eğitim Bakanlığı Asliye Hukuk Mahkemesinin kararına  
istinaden 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uyarınca başvuranı meslekten azletmiştir.  
4 Kasım 1998 tarihinde, Kadıköy 2. Asliye Hukuk Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı iade-i  
muhakeme talebiyle CMUK’un 327 § 5 maddesi uyarınca yürütmeyi durdurma isteminde  
bulunmuştur. Cumhuriyet Savcısı, TCK’nın 159. maddesinin bakanlığın manevi şahsiyetine  
alenen tahkir ve tezyif suçları içerdiğini oysa sözkonusu konuşmada bakanlığın manevi  
şahsiyetinin değil bakanın kişiliğinin hedef alındığını belirtmiştir.  
11 Aralık 1998 tarihli karar ile Kadıköy 2. Asliye Hukuk Mahkemesi Cumhuriyet Savcısının  
mezkur talebini reddetmiştir.  
15 Aralık 1998 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı Kadıköy 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde aynı  
talebi yinelemiş ancak mezkur mahkeme 16 Aralık 1998 tarihinde sözkonusu talebini  
reddetmiştir.  
19 Nisan 1999 tarihinde, başvuran 647 Sayılı Yasa uyarınca şartlı salıverilmiştir.  
HUKUKA DAİR  
I. AİHS’NİN 10. MADDESİNİN İHLAL İDDİASI HAKKINDA  
AİHM, dava konusu mahkumiyet kararının, 10 § 1 maddesinin güvence altına aldığı  
başvuranın ifade özgürlüğü hakkına müdahale oluşturmasının taraflar arasında ihtilaf konusu  
olmadığını kaydetmiştir. Üstelik müdahalenin kanun tarafından öngörüldüğüne ve 10 § 2  
maddesi bakımından toprak bütünlüğünün korunması gibi yasal amaç güttüğüne itiraz  
edilmemektedir (Bkz. 4 Haziran 2002 tarihli Yağmurdereli-Türkiye kararı, no: 29590/96,  
§40). AİHM, bu değerlendirmeyi benimsemiştir. Buna karşın uyuşmazlık, bu müdahalenin  
"demokratik bir toplumda gerekli" olup olmadığı sorusuna dayanmaktadır  
AİHM, geçmişte mevcut davada olduğu gibi birçok davada ortaya çıkan buna benzer  
sorunları irdelemiş ve AİHS'nin 10. maddesinin ihlal edildiği kanaatine varmıştır (Bkz.  
Özellikle Ceylan-Türkiye, no:23556/94, §38, 1999-IV, Öztürk-Türkiye, no:22479/93, §74,  
1999-VI, İbrahim Aksoy, §§80, Karkın, §39, 23 Eylül 2003 ve Kızılyaprak-Türkiye, no  
27528/95, §43, 2 Ekim 2003).  
AİHM, içtihat kararları ışığında mevcut davayı incelemiş ve Hükümet'in, söz konusu durumu  
farklı bir sonuca ulaştırabilecek ne bir olayı ne de bir delili sunduğuna kanaat getirmiştir  
AİHM, başvuranın ifade özgürlüğüne yapılan müdahaleyi haklı gösterecek kendi içinde  
yeterli olmayan yerel mahkemelerin aldığı kararlarda bulunan gerekçeleri incelemiştir. (Bkz.  
Mutatis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4), no: 24762/94, §58, 1999-IV). AİHM, broşürün  
hassas niteliği olan bazı bölümleri içerse de ve Türkiye'deki kürt kadınlarının şartları  
hakkında bazen abartılı olsa da, ne şiddet kullanmayı, ne silahlı mücadeleyi, ne de  
ayaklanmayı teşvik etmiştir ve AİHM nezdinde, göz önünde bulundurulması gereken başlıca  
unsur olan konuşmanın kin güden bir konuşma olmadığıdır (Bkz. a contrario, Sürek-Türkiye  
(no:1), no: 26682/95, §62, 1999-IV ve Gerger-Türkiye, no:24919/94, §50, 8 Temmuz 1999).  
AİHM, müdahalenin oranını belirlemek sözkonusu olduğunda, verilen cezaların niteliği ve  
ağırlığının da gözönünde bulundurulması gereken unsurlar olduğunu saptamıştır.  
Davada başvuranın mahkumiyetinin amaçlanan hedeflerle orantılı olmadığı ortaya  
çıkmaktadır ve bu nedenle "demokratik bir toplum için gerekli" değildir. Dolayısıyla  
AİHS'nin 10. maddesi ihlal edilmiştir.  
II. AİHS’NİN 10. MADDESİYLE BİRLİKTE 14. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ  
İDDİASI HAKKINDA  
Başvuran siyasi görüşlerine dayalı olarak ayrımcılık yapıldığından şikayetçi olmakta ve  
AİHS’nin 10. maddesiyle birlikte 14. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.  
AİHS’nin 10. maddesinin ihlali ışığında AİHM, 14. maddeye ilişkin yapılan şikayetin  
incelenmesini gerekli görmemektedir.  
III. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA  
AİHS'nin 41. maddesi gereğince,  
A. Tazminat  
Başvuran mesleki gelir kaybından dolayı 25.620 Euro (EURO) tutarında maddi zarara  
uğradığını iddia etmiştir. Ayrıca başvuran 25.000 Euro tutarındaki manevi zararın tazmin  
edilmesini talep etmiştir.  
Hükümet görüş bildirmemiştir.  
AİHM, iddia edilen gelir kaybı konusunda başvuranın sunmuş olduğu delillerin AİHS’nin 10.  
maddesinin ihlalinden kaynaklandığını ortaya koyan hallerde ödeme yapıldığını hatırlatarak  
başvurana bu doğrultuda hakkaniyete uygun 4.000 Euro ödenmesini kararlaştırmıştır.  
AİHM, manevi zarar hakkında, ilgilinin dava koşullarından dolayı şaşkınlık içinde  
olabileceğine kanaat getirmiştir. Başvurana 4 ay 10 hapis cezası verilmiştir. AİHM, AİHS'nin  
41. maddesi uyarınca hakkaniyete uygun olarak bu bağlamda başvurana 4.000 Euro  
verilmesine karar vermiştir.  
B. Masraf ve Harcamalar  
Başvuran ayrıca, ulusal merciler ve AİHM'de yapılan masraf ve harcamalar için 10.000 Euro  
talep etmiştir. Başvuran delil olarak İstanbul Barosunun ücret tarifesini sunmuştur.  
Hükümet bu miktarlara karşı çıkmıştır.  
AİHM, elinde bulunan unsurları ve konu hakkındaki içtihadını gözönünde bulundurarak  
yapılan bütün masraflar için başvurana 1.500 Euro tutarında ödeme yapılmasının makul  
olduğuna kanaat getirmiştir.  
C. Temerrüt faizi  
AİHM, Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı basit faize  
dayalı olarak %3 'lük bir faiz oranı uygulanacağını belirtmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,  
1. AİHS'nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;  
2. AİHS’Nin 10. maddesiyle birlikte 14. maddesine dair şikayetin incelenmesine gerek  
olmadığına ;  
3. a) Bu kararın, AİHS'nin 44 § 2 maddesine göre kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet'in  
başvurana;  
i. maddi tazminat için 4.000 (dört bin) Euro;  
ii. manevi tazminat için 4.000 (dört bin) Euro;  
iii. masraf ve harcamalara ilişkin 1.500 (bin beş yüz) Euro ödemesine;  
iv. miktarın yansıtılabilecek vergilerle birlikte ödenmesine;  
miktara yansıtılabilecek KDV ve pul, harç ve masraflarla birlikte ödemesine;  
b) Belirtilen süre bitiminden ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için, yukarıda  
belirtilen tutara, Avrupa Merkez Bankası'nın kredi faiz oranına yüzde üç puan eklenmek  
suretiyle gecikme faizi uygulanmasına;  
4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine karar vermiştir.  
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve 1 Mart 2005 tarihinde, İçtüzüğün 77. maddesinin  
2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir.