COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

BOLUKOÇ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 35392/04)

KARAR

STRAZBURG

10 Kasım 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 35392/04 no’lu davanın nedeni, T.C. vatandaꢀları

Yunis Bolukoç, Ferhat Kıyak ve Ayhan Ateꢀ’in (“baꢀvuranlar”) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne, 9 Temmuz 2004 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına Dair Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (“AĐHM”) önünde, Đstanbul Barosu

avukatlarından M. Filorinali ve Y. Baꢀara tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1962, 1978 ve 1980 doğumlu olup söz konusu baꢀvurunun

yapıldığı tarihte Kandıra cezaevinde bulunmaktaydılar.

11 Mart 1998 tarihinde, birinci baꢀvuran Yunis Bolukoç, yasadıꢀı silahlı bir örgüt olan

DHKP-C’ye üye olduğu ꢀüphesiyle yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır.

Bir polis memuru tarafından hazırlanan 14 Mart 1998 tarihli rapora göre, DHKP-C

üyesi olduğunu söyleyen birinci baꢀvuran, örgütün talimatları doğrultusunda polise ifade

veremeyeceğini belirtmiꢀtir.

14 Mart 1998 tarihinde, birinci baꢀvuran Yunis Bolukoç, Đstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nde hakim önüne çıkartılmıꢀ ve baꢀvuranın tutuklanmasına karar verilmiꢀtir.

30 Mart 1998 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,

baꢀvuranı yasadıꢀı silahlı bir örgüte üye olmakla suçlayan bir iddianame hazırlamıꢀtır. Söz

konusu suçlamalar, diğer kanun hükümleri meyanında, Ceza Kanunu’nun 168/2 maddesi ile

3713 No.lu Kanun’un 5. maddesine dayandırılmıꢀtır.

13 Nisan 1998 tarihinde, Đstanbul 5 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde birinci

baꢀvuran hakkında ceza yargılaması baꢀlatılmıꢀtır. 28 Temmuz 1998 tarihinde yapılan bir

sonraki duruꢀmada, mahkeme, söz konusu davayı Đstanbul 6 No.lu Devlet Güvenlik

Mahkemesi önünde derdest olan bir baꢀka dava ile birleꢀtirmeye karar vermiꢀtir. Söz konusu

yargılama sırasında, baꢀvuranın tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmasına karar

verilmiꢀtir.

11 Temmuz 2000 tarihinde, birinci baꢀvuran, serbest bırakılmasının ardından iꢀlediği

iddia edilen suçlardan ötürü daha önceki gerekçeler ileri sürülerek yeniden yakalanarak

gözaltına alınmıꢀtır.

Aynı gün, ikinci ve üçüncü baꢀvuran, aynı gerekçelerle yakalanarak gözaltına

alınmıꢀtır.

14 Temmuz 2000 tarihinde, üçüncü baꢀvuran iki polis memuru tarafından sorgulanmıꢀ

ve hem kendini hem diğer baꢀvuranları suçlayıcı bazı ifadelerde bulunmuꢀtur.

2

15 Temmuz 2000 tarihinde, ikinci baꢀvuran, Cumhuriyet Savcısı’nın izni üzerine,

15.00–15.15 saatleri arasında avukatıyla görüꢀmüꢀtür. Aynı gün, üçüncü baꢀvuran, 15.30-

15.45 saatleri arasında avukatıyla görüꢀmüꢀtür.

Aynı tarihte, polis ꢀüpheli örgüt üyelerinin fotoğraflarını ikinci baꢀvurana göstermiꢀtir.

Đkinci baꢀvuran, kendisine silah ve bir fotokopi makinesi tedarik eden bir kiꢀiyi teꢀhis etmiꢀtir.

Đkinci baꢀvuran da iki polis memuru tarafından sorgulanmıꢀ ve hem kendini hem diğer

baꢀvuranları suçlayıcı bazı ifadelerde bulunmuꢀtur.

16 Temmuz 2000 tarihinde, ikinci baꢀvuran ve üçüncü baꢀvuran, olay yeri tatbikatına

katılmıꢀ ve diğer hususlar meyanında, 30 Mart 2000 tarihinde Đstiklal Caddesi’ndeki bir

binaya Molotof kokteyli attıklarını itiraf etmiꢀlerdir.

16 Temmuz 2000 tarihinde polis tarafından hazırlanan zabıt raporuna göre, birinci

baꢀvuran polise ifade vermeyi reddetmiꢀ ve adli makamlara gönderilene kadar açlık grevinde

olacağını söylemiꢀtir. Bir polis memuru tarafından hazırlanan 17 Temmuz 2000 tarihli bir

baꢀka rapora göre, DHKP-C üyesi olduğunu söyleyen birinci baꢀvuran, polise ifade

vermeyeceğini veya herhangi bir belge imzalamayacağını belirtmiꢀtir.

17 Temmuz 2000 tarihinde, baꢀvuranlar Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi

Cumhuriyet Savcısı önüne çıkartılmıꢀlar ve aleyhlerindeki suçlamaları reddetmiꢀlerdir. Đkinci

ve üçüncü baꢀvuranlar, polise verdikleri ifadeleri geri almıꢀlardır. Birinci baꢀvuran,

aleyhindeki suçlamaları kabul etmediği için polise ifade vermeyi reddettiğini söylemiꢀtir.

Aynı gün, baꢀvuranlar Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde hakim önüne

çıkartılmıꢀtırlar ve Cumhuriyet Savcısı’na vermiꢀ oldukları ifadeleri yinelemiꢀlerdir. Đkinci ve

üçüncü baꢀvuranların avukatı duruꢀmada hazır bulunmuꢀtur. Mahkeme, baꢀvuranların

tutukluluğunun devamına karar vermiꢀtir.

24 Temmuz 2000 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,

baꢀvuranları yasadıꢀı silahlı bir örgüte üye olmakla suçlayan bir iddianame hazırlamıꢀtır.

Đkinci ve üçüncü baꢀvuranlar, aynı zamanda, çeꢀitli tarihlerde Molotof kokteyli atmakla

suçlanmıꢀlardır. Söz konusu suçlamalar, diğer kanun hükümleri meyanında, Ceza

Kanunu’nun 168/1 (birinci baꢀvuran için), 168/2 ve 264. (ikinci ve üçüncü baꢀvuran için)

maddeleri ile 3713 No.lu Kanun’un 5. maddesine dayandırılmıꢀtır.

1 Ağustos 2000 tarihinde, Đstanbul 2 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde

baꢀvuranlar hakkında ceza yargılaması baꢀlatılmıꢀtır. Baꢀvuranlar, diğer on sanıkla birlikte

yargılanmıꢀlardır.

20 Haziran 2001 tarihinde, Đstanbul 6 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesi, Cumhuriyet

Savcısı’nın esasa iliꢀkin nihai görüꢀünü dinlemiꢀtir. Baꢀvuranların da aralarında bulunduğu

sanıklara esasa iliꢀkin nihai görüꢀlerini sunmaları için süre tanınmıꢀtır. Aynı gün, mahkeme,

suçlamaların birbiriyle iliꢀkili olmadığı gerekçesiyle, Đstanbul 2 No.lu Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin davaların kendi bünyesinde birleꢀtirilmesine yönelik talebini reddetmiꢀtir.

28 Ağustos 2001 tarihinde, Đstanbul 2 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesi, baꢀvuranın

isteği üzerine, Đstanbul 6 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde derdest olan davasını

kendi bünyesindeki davalarla birleꢀtirmeye karar vermiꢀtir.

3

28 Kasım 2002 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, baꢀvuranları

aleyhlerindeki suçlamalardan mahkum etmiꢀ ve yasadıꢀı silahlı bir örgüte üye olmaktan on iki

yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Mahkeme, ayrıca, ikinci ve üçüncü baꢀvuranları

Molotof kokteyli atmak suçundan beꢀ yıl altı ay yirmi gün hapis cezası ile para cezasına

çarptırmıꢀtır. Mahkeme, söz konusu kararını verirken, olay yeri tatbikatına iliꢀkin rapor,

yakalama ve arama tutanakları ve sanıkların özellikle gözaltındayken verdikleri ifadeler dahil

olmak üzere dava dosyasındaki delilleri göz önünde bulundurmuꢀtur.

12 Ocak 2004 tarihinde Yargıtay bir duruꢀma yaparak ilk derece mahkemesinin

baꢀvuranlarla ilgili kararını onamıꢀtır.

Yeni Ceza Kanunu’nun kabulünün ardından, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, verdiği

ek kararla, baꢀvuranların yasadıꢀı silahlı bir üye olmak suçundan aldıkları cezayı altı yıl üç ay

hapis cezasına, ikinci ve üçüncü baꢀvuranların Molotof kokteyli atmak suçundan aldıkları

cezayı ise iki yıl altı ay hapis cezası ve para cezasına indirmiꢀtir. Dava dosyasında yer alan

belgelere göre, dava 10 Kasım 2008 tarihinde Yargıtay önünde halen derdesttir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, gözaltındayken kendilerine avukat yardımı sağlanmadığı konusunda

ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Birinci baꢀvuran, ayrıca, kendisini yargılayan Đstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin yargıçlar kurulunda askeri bir hakimin bulunması nedeniyle bağımsız ve

tarafsız bir mahkeme tarafından yargılanmadığı ve aleyhindeki cezai kovuꢀturmanın çok uzun

sürdüğü konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur. Baꢀvuranlar, bu ꢀikayetlerini AĐHS’nin 6. maddesinin

1. ve 3. paragraflarına dayandırmıꢀlardır.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, AĐHM’den, altı ay kuralına uyulmadığı gerekçesiyle baꢀvuranların

gözaltındayken avukat yardımı almadıkları yönündeki ꢀikayetlerinin reddini talep etmiꢀtir.

Hükümet, bu bağlamda, hazırlık soruꢀturmasının tamamlanmasından sonraki altı ay içerisinde

baꢀvuruda bulunulmadığını ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuranlar, Hükümet’in iddialarına itiraz etmiꢀlerdir.

AĐHM, benzer davalarda Hükümet’in ön itirazını inceleyip reddettiğini hatırlatır

(Çimen / Türkiye, no. 19582/02). AĐHM, söz konusu davada, yukarıda adı geçen baꢀvuruda

vermiꢀ olduğu karardan ayrılmasını gerektirecek herhangi bir özel koꢀul bulunmadığı

kanaatindedir.

Sonuç olarak, AĐHM, Hükümet’in ön itirazını reddeder.

AĐHM, baꢀvuranların yargılamanın adilliğine iliꢀkin ꢀikayetleri ile birinci baꢀvuranın

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmadığı yönündeki iddiasının,

AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca dayanaktan yoksun olmadığı kanaatindedir. AĐHM, ayrıca

4

baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu

nedenle söz konusu ꢀikayetler kabuledilebilir niteliktedir.

Cezai yargılama süresiyle ilgili olarak, yargılama süresinin tamamını (beꢀ yıl on ay)

inceleyen ve davanın karmaꢀıklığını, sanıkların sayısını, yargılamanın baꢀlangıçta birinci

baꢀvuran aleyhindeki iki ayrı ceza davasıyla ilgili olduğunu ancak daha sonra baꢀvuranın

talebi üzerine davaların birleꢀtirildiğini, davanın iki aꢀamalı yargı sürecinden geçtiğini ve

temyiz aꢀamasında önemli bir gecikme yaꢀanmadığını, ayrıca birinci baꢀvuranın bu dönemler

için adli makamlara atfedilebilecek herhangi bir pasif dönem iddiasında bulunmadığını göz

önünde bulunduran AĐHM, söz konusu davada birinci baꢀvuranla ilgili yargılama süresinin

çok uzun olmadığı sonucuna varmıꢀtır (Aydoğan ve Diğerleri / Türkiye, no. 41967/02;

Mehmet Yavuz / Türkiye, no. 47043/99). AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.

paragrafları uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle baꢀvurunun bu kısmının

kabuledilemez olduğuna karar verir.

B. Esas

AĐHM, avukat yardımı konusuyla ilgili olarak, Salduz / Türkiye davasında aynı

ꢀikayeti incelediğini ve AĐHS’nin 6/1 maddesi ile birlikte 6/3(c) maddesinin ihlalini tespit

ettiğini hatırlatır. AĐHM, Salduz davasında, baꢀvuranın devlet güvenlik mahkemelerinin yetki

alanına giren bir suçla itham edilmesi nedeniyle, 3842 no.lu Kanun’un 31. maddesi uyarınca,

gözaltı sırasında avukata eriꢀim hakkının kısıtlandığını tespit etmiꢀtir. Sonuç olarak, baꢀvuran

polise ifade verirken avukata eriꢀim hakkından yararlanmamıꢀtır. Baꢀvuranın avukata eriꢀim

hakkının kısıtlanması için herhangi bir gerekçe gösterilmemiꢀ, yalnızca ilgili kanun

hükümlerinin bir gereği olduğu söylenmiꢀtir. Dolayısıyla, AĐHS’nin 6. maddesinin gerekleri

yerine getirilmemiꢀtir.

Söz konusu davayı inceleyen AĐHM, bu davada yukarıda adı geçen Salduz kararında

yapmıꢀ olduğu tespitlerden ayrılmasını gerektirecek herhangi bir özel koꢀul bulunmadığı

kanaatindedir. Bu bağlamda, AĐHM, baꢀvuranların avukatlarıyla görüꢀme ꢀekliyle ilgili olarak

Hükümet tarafından herhangi bir açıklamada bulunulmadığı için, ikinci ve üçüncü

baꢀvuranların, yakalanmalarının üçüncü ve dördüncü gününde avukatlarıyla yaptıkları on

beꢀer dakikalık görüꢀmeler sonucunda avukatların etkili surette yardımda bulunmasına

olanak tanınmadığı sonucuna varmıꢀtır (Tağaç ve Diğerleri / Türkiye, no. 71864/01). AĐHM,

ayrıca, AĐHS’nin “teorik veya hayali hakları değil, uygulanabilir ve etkili hakları güvence

altına almayı” amaçladığını hatırlatır.

Dolayısıyla, söz konusu davada AĐHS’nin 6/1 maddesi ile birlikte 6/3(c) maddesi ihlal

edilmiꢀtir.

Ayrıca, dava olaylarını, tarafların ifadelerini ve AĐHS’nin 6/1 maddesi ile birlikte

6/3(c) maddesinin ihlal edildiğine dair tespitini göz önünde bulunduran AĐHM, birinci

baꢀvuranın Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmadığı yönündeki

ꢀikayetinin esasına iliꢀkin olarak bu hüküm uyarınca ayrıca karar vermeye gerek olmadığı

sonucuna varmıꢀtır (Getiren / Türkiye, no. 10301/03).

5

II.

ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER AĐHS MADDELERĐ

Baꢀvuranlar, ayrıca, kabuledilebilirliğe ve esasa iliꢀkin görüꢀlerinde, ek kararın

verilme ꢀekli ve süresiyle birlikte Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı tarafından Yargıtay’a

sunulan tebliğnamenin kendilerine bildirilmemesi konusunda ꢀikayetçi olmuꢀlardır.

Elindeki bilgileri göz önünde bulunduran AĐHM, söz konusu ꢀikayetlerin yetki alanına

girdiği kadarıyla, bu ꢀikayetlerden hiçbirinin AĐHS veya Protokollerinde güvence altına alınan

hak ve özgürlüklerin ihlalini oluꢀturmadığı sonucuna varmıꢀtır. Bu nedenle, söz konusu

ꢀikayetler, AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun oldukları gerekçesiyle

AĐHS’nin 35/4 maddesi uyarınca reddedilmelidir.

III.

AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuranlar, manevi tazminat olarak 10,000’er Euro talep etmiꢀlerdir.

Hükümet, söz konusu miktara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, hakkaniyete uygun olarak, baꢀvuranların her birine 1,000 Euro ödenmesine

karar verir.

AĐHM, ayrıca, en uygun telafi biçiminin, baꢀvuranların, talep etmeleri halinde

AĐHS’nin 6. maddesinin gereklerine uygun olarak yeniden yargılanmaları olacağı

kanaatindedir (Salduz).

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar, ayrıca, AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargılama masraf ve giderleri

için 5,500 Euro talep etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, taleplerini desteklemek üzere, avukatları

tarafından hazırlanan ücret cetvelini ibraz etmiꢀlerdir.

Hükümet, bu miktara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre, bir baꢀvuran gerçekliğini ve gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM, söz konusu davada, elindeki bilgilere ve

yukarıdaki ölçütlere dayanarak, yerel mahkemeler önündeki yargılama masraf ve giderlerine

iliꢀkin talebi reddederek baꢀvuranlara ortaklaꢀa 1,000 Euro ödenmesine karar verir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesini uygun görmektedir.

6

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvuranlara gözaltındayken avukat yardımı sağlanmadığı yönündeki ꢀikayet ile

birinci baꢀvuranın Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız

olmadığı yönündeki ꢀikayetinin kabuledilebilir, baꢀvurunun geri kalan kısmının

kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesi ile birlikte 6/3(c) maddesinin ihlal edildiğine;

3. Birinci baꢀvuranın AĐHS’nin 6. maddesi kapsamındaki diğer ꢀikayetinin

incelenmesine gerek olmadığına;

4. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet

tarafından manevi tazminat olarak baꢀvuranların her birine 1,000 Euro (bin Euro),

yargılama masraf ve giderleri için ortaklaꢀa 1,000 Euro (bin Euro) ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal

kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 10 Kasım 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

7