CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

Rıza BOZTAŞ ve diğerleri - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 40299/98)

KARAR (Dostane Çözüm)

9 Mart 2004

OLAYLAR

Olayların olduğu sırada, başvuranlar, Rıza Boztaş, Hatiye Boztaş ve Nuriye Boztaş, 1985

tarihinden bu yana yasadışı örgüt olan PKK ile güvenlik güçlerinin arasında çatışmaların

meydana geldiği Güneydoğu bölgesinde yer alan ve Olağanüstü Hal Bölgesine (OHAL) tabi

olan Tunceli Karşılar köyünde ikamet etmekteydiler.

30 Temmuz 1997 tarihinde saat 22.00 veya 23.00 sularında, Geyiksuyu

Jandarma

Karakolu’na bağlı jandarmalar, karakoldan yaklaşık 15 km uzaklıkta bulunan Karşılar köyü

istikametine doğru ateş etmişlerdir. Başvuranlarınki dahil 20 ev, altı obüs topu ile yapılan

top atışı sonucunda yok edilmiştir. Bu saldırı sırasında, başvuranlar ile birlikte birçok köylü

yaralanmıştır.

Ertesi gün, Karşılar Jandarma Karakolu tarafından bir soruşturma başlatılmıştır.

Soruşturmadan sorumlu jandarmalar, köylülerin ifadelerini alarak tutanak düzenlemişlerdir.

Bu vesile ile başvuranlar, olaydan sorumlu kişiler hakkında şikayette bulunmuşlar ve

tazminat talebinde bulunmuşlardır.

2 Ağustos 1997 tarihinde, Tunceli Milletvekili Kamer Genç, basın mensuplarına bazı

şarapnel parçaları göstererek bir basın açıklaması yapmış ve bu olayın bir terörist saldırısı

olduğuna dair savların kabul edilemez olduğunu belirtmiştir.

Saldırıdan bir hafta sonra, Geyiksuyu Jandarma Karakol komutanı birkaç askerle birlikte

Karşılar Köyüne intikal etmiş ve köylülere şu beyanda bulunmuştur:

“Olay günü izindeydim, eğer izne çıkmamış olsaydım bu olay meydana gelmezdi. Olaydan

sorumlu askerler burada, ne yaparsanız yapın, isterseniz öldürün”.

13 Ağustos 1997 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı, dört köylünün ifadelerini almıştır. Bunlar

jandarmaya verdikleri ifadeleri tekrarlamışlardır. 26 Eylül 1997 tarihinde, Cumhuriyet

Savcısı, kendini “ratione personae” yetkisiz ilan ederek Memurin Muhakematı Hakkında

Kanun uyarınca dosyayı Tunceli Olağanüstü Hal Valisine sevk etmiştir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Vali tarafından muhakkik olarak görevlendirilen bir jandarma komutanı, Karşılar Köyünün

12 sakininin ve operasyona katılan 22 askerin ifadelerini tekrar almıştır.

Bu arada, Fırat Üniversitesi Hastanesinde tedavi edilen başvuranlar, adli tıp raporu temin

etmişlerdir.

15 Ocak 1998 tarihinde, muhakkik, askeri birliğin Geyiksuyu köyünü tehdit edecek bir

terörist grubun durdurulması amacıyla Istıran köyünü top ateşine tuttuğu ve Karşılar köyünün

hedef alındığına dair yeterli delil bulunmadığı gerekçesiyle men-i muhakeme kararı vermiştir.

13 Şubat 1999 tarihinde başvuranlar, söz konusu men-i muhakeme kararına itirazda

bulunmuşlar, ancak, başvurularının akıbeti hakkında hiçbir bilgi edinememişlerdir.

Bu bağlamda, 28 Ocak 2000 tarihinde, Danıştay, dosyayı incelemesini müteakiben bahse

konu kararı onamıştır.

HUKUKA DAİR

Başvuranlar, köylerine yapılan askeri operasyon sonucunda yaralanmaların meydana

geldiğinden dolayı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 2. maddesinin, aynı zamanda

evlerinin yıkılmasından dolayı da 1 nolu Ek Protokol’un 1. maddesinin ihlal edildiğini iddia

etmişlerdir. AİHS’nin 6. maddesine atıfta bulunan başvuranlar, bu konuda yürütülen

soruşturmaların yetersizliğinden şikayetçidirler. Ayrıca, başvuranlar, alevi ve Zaza kökenli

oldukları gerekçesiyle ayrımcılığa tabi tutulduklarını ileri sürerek AİHS’nin 14. maddesinin

ihlal edildiğini dile getirmişlerdir.

1. A. Kabuledilebilirlik hakkında

Hükümet, 30 Temmuz 1997 tarihinde vuku bulan olaydan dolayı başvuranların maddi ve

manevi tazminat talebi için idari ve hukuki yollara başvurmadıklarını belirtmiştir. Hükümet

başvuranların, terör mağdurlarına yönelik oluşturulan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma

Fonuna başvurabileceklerinin altını çizmiş ve mevcut başvurunun yürütülen soruşturmanın

sonuçlanmadan 20 Ocak 1998 tarihinde yapıldığı gerekçesiyle reddedilmesi gerektiğini

ayrıca belirtmiştir.

Başvuranlar, Hükümet’in itirazına karşı çıkarak olayların meydana geldiği dönemde

Türkiye’nin Güneydoğusunda hüküm süren koşulların gözönüne alınması gerektiğini

vurgulamışlardır. 15 Ocak 1998 tarihli men-i muhakeme kararına dikkat çeken başvuranlar,

başvurularını AİHS’nin 35. maddesince ortaya konan süre çerçevesinde yaptıklarını ileri

sürmüşlerdir.

Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediğine ilişkin savunması konusunda AİHM,

konuyla ilgili yerleşmiş içtihatlara atıfta bulunarak başvuranların olay günü köylerine

soruşturma çerçevesinde gelen jandarmalara şikayette bulunduklarını hatırlatmış ve

başvurmuş oldukları yolun AİHS’nin 35§1. maddesi gereğince yeterli ve etkili olduğunun

altını çizerek ifade etmiştir (Bkz, Sabri Oğraş ve diğerleri-Türkiye, n: 39978/98, 7 Mayıs

2002). Buna istinaden Hükümetin ön itirazı reddedilmiştir.

Başvurunun kabuledilemez nitelikte olduğuna ilişkin ön itiraz hakkında, AİHM, iç hukuk

yolunu tüketen bir başvuranın bu yolu etkisiz kılan koşulları daha sonra öğrendiğini ve aynı

zamanda başvuranın söz edilen koşulları öğrendiği veya öğrenmesi gerektiği andan itibaren

altı ay kuralının hesaplanacağını hatırlatmıştır (Bkz, Bayram ve Yıldırım-Türkiye davası,

38587/97). Fakat, ilgililerin mevcut başvuru yapılmadan önce yürütülen cezai soruşturmanın

etkisiz olduğunun farkına varılması halinde AİHS’nin 6. maddesi uyarınca yapılan

şikayetlerin AİHS’nin 13. maddesi kapsamında incelenmesi gerekmektedir.

Bu nedenle AİHM başvuruyu kabul etmiştir.

2. B. Esasa ilişkin olarak

Başvurunun kabul edilmesi halinde Hükümet, söz konusu başvuruyu dostane çözüm

çerçevesinde sonuçlandırma isteğinde bulunmuş ve bu doğrultuda AİHM aşağıda yer alan

beyanı sunmuştur:

“1. Türk Hükümeti, özellikle askeri bir operasyon neticesinde başvuranlar

Rıza Boztaş, Hatiye Boztaş ve Nuriye Boztaş’ın, evlerinin yıkılması ve ciddi

biçimde yaralanmalarına benzer olayları engelleme kararlılığına rağmen,

40299/98 no.lu davanın açılmasına neden olan olayların meydana gelmesinden

dolayı üzgündür.

2. Türk Hükümeti, mevcut davada iddia edildiği gibi kuvvet kullanıldığı için,

AİHS’nin 2., 13. ve 1 nolu Ek Protokol’un 1. maddesinin ihlal edildiğini kabul

etmektedir. Hükümet yaşama hakkının gelecekte güvence altına alınmasını

sağlamak için, gerekli tüm önlemleri alıp, etkili soruşturmaların yürütülmesini

zorunlu kılan talimatları vermeyi taahhüt etmiştir. Bu konuda, Hükümet, kısa

zamanda uygulamaya konan idari ve yasal önlemlerin yürütülen soruşturmaları

daha etkili kıldığını ve mevcut davadaki benzer koşullarda meydana gelen

ölümlerin azalmasını sağladığını belirtmiştir.

3.Türk Hükümeti’nin, yukarıda zikredilen başvurunun dostane çözüme

kavuşturulmak üzere başvuranlara, ex gratia kapsamında tazminat olarak

61.000 Euro (altmış bir bin Euro) ve masraf ve harcamalar olarak da 7.500

Euro (yedi bin beş yüz Euro) veya toplam 68.500 Euro (altmış sekiz bin beş

yüz Euro) ödeme yapmayı teklif ettiğini beyan ediyorum. Bu miktar

yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf olup, başvuran veya yasal temsilcisi

adına açılacak banka hesabına Euro cinsinden yatırılacaktır. AİHS’nin 39. ve

29. maddeleri uyarınca kararın verildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde

ödenecektir. Bu ödeme davanın nihai kararını oluşturacaktır. Ödemenin

öngörülen süre içerisinde yapılmaması durumunda, sözkonusu sürenin bittiği

tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Hükümet, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit

faizi ödemeyi taahhüt etmektedir.

4. Hükümet, Avrupa Konseyi Delegeler Komitesi’nin Türkiye hakkındaki

Mahkeme kararlarına ilişkin denetiminin bu ve benzeri davalarda, bu yöndeki

gelişmelerin sürmesi için uygun bir mekanizma oluşturacağı görüşündedir. Bu

bağlamda, gerekli işbirliği sürdürülecektir.

5. Bununla birlikte, Hükümet, AİHM’nin kararını vermesinin ardından,

AİHS’nin 43§1. maddesi gereğince davanın Büyük Daire’ye gönderilmesi

yönünde talepte bulunmayacağını taahhüt etmiştir.

Bu bağlamda, başvuranların temsilcisi Hükümet’in teklifine olumlu baktığını bildirerek

aşağıda yer alan beyanı AİHM’ye sunmuştur.

“1. Rıza Boztaş, Hatiye Boztaş ve Nuriye Boztaş’ın yasal temsilcisi olarak

Türk Hükümeti’nin, 40299/98 no. ile kayıtlı başvurunun dostane çözüme

kavuşturulmak üzere başvuranlara toplam 68.500 Euro (altmış sekiz bin beş

yüz Euro) ödeme yapmayı teklif ettiğini öğrenmiş bulunuyoruz.

2. Müvekkillerim ile görüş alış verişinde bulunduktan sonra, teklifi kabul

ettiğimizi ve başvuruya temel oluşturan olaylar ile ilgili olarak, Türkiye

aleyhindeki bütün taleplerimizden vazgeçtiğimizi bildiriyoruz. Davanın nihai

sonuca ulaştığını AİHM’nin nihai kararını vermesinin ardından, AİHS’nin

43§1. maddesi gereğince davanın Büyük Daire’ye gönderilmesi yönünde

talepte bulunmayacağımızı taahhüt ediyoruz .”

AİHM, tarafların üzerinde uzlaştıkları anlaşmayı dikkate almakta (Sözleşmenin 39. Maddesi)

ve bu anlaşmanın, Sözleşme ve eki Protokollerde tanımlanan insan haklarına saygı ilkesine

uygun olduğuna kanaat getirmektedir (Sözleşme'nin 37§1. ve İçtüzüğün 62§3. Maddeleri).

Dolayısıyla dava kayıttan düşürülmelidir

BU NEDENLERDEN DOLAYI AİHM, OYBİRLİĞİYLE

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Davanın, kayıttan düşürülmesine karar vermiş;

3. Tarafların davanın Büyük Daire'de tekrar görüşülmesini talep etmeyeceklerine ilişkin

taahhütlerini dikkate almıştır.

İşbu karar Fransızca olarak verilmiş ve 9 Mart 2004 tarihinde, İçtüzüğün 77. maddesinin 2.ve

3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

Françoise ELENS-PASSOS

Sekreter Yardımcısı

Nicolas BRATZA

Başkan