CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
BORA VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 39081 / 97)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
10 Ocak 2006  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek  
olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (39081/97) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke  
vatandaꢀları Hüseyin Bora, ꢁeh Mehmet Baꢀkurt, Mehmet Can Tekin ve Nurhan Ekdi’nin  
(baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na 17 Ekim 1997 tarihinde Avrupa Đnsan  
Hakları Sözleꢀmesi’nin eski 25. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuranlar  
Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından M.Vefa  
tarafından temsil edilmektedirler.  
OLAYLAR  
Baꢀvuranlar Bora, Tekin ve Ekdi 1962, Baꢀkurt 1959 doğumlu olup Diyarbakır’da ikamet  
etmektedirler. Olayların meydana geldiği dönemde baꢀvuranlar Halkın Demokrasi Partisi’nin  
(HADEP) üyeleri ve yöneticileriydi.  
Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı tarafından yürütülen  
soruꢀturma kapsamında yasadıꢀı örgüt PKK üyesi olmakla suçlanan baꢀvuranlar 31 Ağustos  
1997 tarihinde saat 6.50’de evlerinde yakalanmıꢀlar ve Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü  
Terörle Mücadele ꢀubesinde gözaltına alınmıꢀlardır.  
Cumhuriyet Savcısı 9 Eylül 1997 tarihinde baꢀvuranları dinlemiꢀ ve serbest bırakılmalarını  
kararlaꢀtırmıꢀtır.  
Cumhuriyet Savcısı 26 Eylül 1997 tarihinde, sözü edilen örgütün üyeleri ile temas halinde  
oldukları, HADEP’in yerel teꢀkilatlarına sıklıkla gelen gençlere örgüt propagandası yaptıkları  
ve PKK militanlarının ailelerine maddi destek sağladıkları gerekçeleriyle baꢀvuranları  
TCK’nın 169. maddesine dayalı olarak yasadıꢀı örgüt PKK’ya yardım ve yataklık etme suçu  
ile itham etmiꢀtir. Cumhuriyet Savcısı gerekçelerinde diğer sanıkların ifadelerine, tutuklama  
ve arama tutanaklarına yer vermiꢀtir.  
DGM, 9 Kasım 2000 tarihinde aleyhlerinde yeterli delil bulunmadığı gerekçesiyle  
baꢀvuranları beraat ettirmiꢀtir.  
HUKUK AÇISINDAN  
I. AĐHS’NĐN 5 § 1 c) MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuranlar gözaltına alınmalarının AĐHS’nin 5 § 1 c) maddesinde öngörülen kısıtlamalara  
uygun olmadığını savunmaktadırlar.  
A. Kabuledilebilirlik hakkında  
AĐHM, yapılan ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca dayanaktan yoksun olmadığı ve  
kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçenin yer almadığı tespitini yapmaktadır. O halde  
baꢀvuru kabuledilebilir bulunmalıdır.  
2
B. Esas hakkında  
Hükümet, baꢀvuranların TCK’nın 169. maddesince silahlı bir çeteye yardım ve yataklık etme  
suçu ile itham edilmeleri için makul gerekçelerin mevcut olduğunu savunmaktadır. Hükümet,  
baꢀvuranların sözkonusu silahlı örgütle olası bağlantılarının terörle mücadele ꢀubesi ekipleri  
tarafından bu örgüte iliꢀkin düzenlenen soruꢀturmada, baꢀvuranların evlerine düzenlenen  
aramalarda ve ꢀüpheli görülen diğer sanıkların ifadeleri sonucu ortaya çıkarıldığını dile  
getirmektedir.  
AĐHM «yasal yollar»’ın da izlenmesi dahil olmak üzere, tutulu bulundurma ile ilgili  
«uygunluğun», AĐHS’nin özü itibariyle ulusal yargıya bırakıldığını ve esasla ilgili usul  
kurallarına uyulmasını izlemekle yetindiğini hatırlatarak, her türlü hürriyetten yoksun bırakma  
iꢀlemiyle ilgili olarak AĐHS’nin 5. maddesinin bireyi keyfilikten koruma zorunluluğunu  
getirdiğini belirtmektedir (Bkz. Wassink-Polonya kararı, 27 Eylül 1990, seri: A no: 185, s.11,  
§ 24).  
Olayda, AĐHM, baꢀvuranların yasadıꢀı örgüte bağlı oldukları iddiası ile yakalandıkları  
tespitini yapmaktadır. Devlet Güvenlik Mahkemesi hakimi karꢀısında baꢀvuranlar  
aleyhlerinde yapılan yasadıꢀı örgüte bağlı olma ithamlarından sorgulanmıꢀlar ve tutuklu  
yargılanmaları kararlaꢀtırılmıꢀtır.  
Bu tespit ıꢀığında, somut olaylara dayanması nedeniyle duyulan ꢀüphelerin gerekli düzeye  
ulaꢀtığı sonucu çıkmaktadır (özellikle diğer sanıkların ifadeleri, yakalama ve arama  
tutanakları).  
Sonuç olarak AĐHM, baꢀvuranların AĐHS’nin 5 § 1. maddesi uyarınca ceza gerektiren suç  
iꢀlediğine dair «makul delillere» dayalı olarak yakalanıp tutuklandıklarına itibar etmektedir.  
O halde AĐHS’nin 5 § 1 c) maddesi ihlal edilmemiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 5 § 3. ve 4. MADDELERĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuranlar gözaltı süresinin aꢀırılığından ve bu sürenin yasallığına karꢀı baꢀvuru yolunun  
bulunmayıꢀından ꢀikayetçi olmakta ve AĐHS’nin 5 § 3. ve 4. maddelerinin ihlal edildiğini ileri  
sürmektedirler.  
A. Kabuledilebilirlik hakkında  
Hükümet, AĐHS’nin 35 § 1. maddesi uyarınca iç hukuk yolları tüketilmediğinden AĐHM’den  
baꢀvurunun bu bölümünü reddetmesi talebinde bulunmaktadır. Bu bağlamda, baꢀvuranların  
yetkili ulusal mahkemeler nezdinde hiçbir zaman gözaltının meꢀruluğuna ve sürenin  
uzunluğuna dair baꢀvuruda bulunmadıklarını savunmaktadır. Hükümete göre baꢀvuranların  
CMUK’un 128 § 4. maddesinde öngörülen baꢀvuru yollarını kullanmaları mümkündü.  
Baꢀvuranlar, Hükümetin savına karꢀı çıkmaktadırlar.  
4229 sayılı Kanun’dan çıktığından beri, CMUK’un 128 § 4. maddesinde düzenlenen “habeas  
corpus”, bu tür baꢀvuruda olduğu gibi, teoride, Devlet Güvenlik Mahkemelerinin görev  
3
alanına giren suçlar ile itham edilen kiꢀilerin de istifade edebilecekleri bir iç hukuk yolu  
olmuꢀtur. Ancak, baꢀvuranın durumuyla benzer baꢀvurularda, pratikte de etkili bir baꢀvuru  
yolu sağladığını gösterir örnekler Hükümet tarafından sunulamamıꢀtır. (Bkz. Öcalan, §§ 68-  
69 ve Çelepkulu-Türkiye kararı, no: 41975/98, 7 Haziran 2005).  
Sonuç itibariyle Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazı reddedilmektedir.  
AĐHM, mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihatları (Bkz. özellikle Sakık ve diğerleri-Türkiye  
kararı, 26 Kasım 1997, 1997-VII, s. 2623-2624, § 44) ve sunulan deliller ıꢀığında bu  
ꢀikayetlerin esastan incelenmesi gerektiğine itibar etmektedir. Baꢀvurunun kabuledilemez  
bulunması için baꢀka hiçbir gerekçe tespit edilmemiꢀtir.  
B. Esas hakkında  
Hükümet özellikle gözaltı süresinin uygunluğu hakkında, yasa ile öngörülen sınırları  
aꢀmadığını belirtmekte, bu çerçevede, baꢀvuranların da itham edildiği ve «kanıtların bir araya  
getirilmesindeki güçlük nedeniyle dosyanın ön hazırlık soruꢀturmasının uzun bir süreyi  
gerektirdiği» terör suçlarına değin yürütülen soruꢀturmanın özel yapısına ve güçlüklerine  
dikkat çekmektedir. Bu hazırlık süreci yargı kararının alınmasındaki süreyi kısaltmaktadır.  
AĐHM, geçmiꢀte de pek çok kez dile getirdiği üzere, terör amaçlı suçlarda yetkililerin özel  
sorunlarla karꢀılaꢀtıklarını kabul etmektedir (Bkz. diğerleri arasında, Brogan ve diğerleri-  
Đngiltere, 29 Kasım 1988, seri: A no: 145-B, § 61; Murray-Đngiltere, 28 Ekim 1994, seri: A  
no: 300-A, § 58; Aksoy-Türkiye kararı, 18 Aralık 1996, 1996-VI, § 78; Sakık ve diğerleri-  
Türkiye kararı, 26 Kasım 1997, 1997-VII, § 41; ve sözü edilen Dikme kararı, § 64). Ancak  
bu durum yetkililere, terör suçları sözkonusu olduğu zaman zanlıları iç hukuk mercilerinin ve  
Sözleꢀme organlarının kontrolü dıꢀında tutuklama ve gözaltına alma serbestisi bulunduğu  
anlamına gelmemektedir (Bkz. mutatis mutandis, sözü edilen Murray kararı, § 58).  
Bu baꢀvuruda, baꢀvuranların gözaltı süresi yakalandıkları 31 Ağustos 1997 tarihinde  
baꢀlamakta ve 9 Eylül 1997’de sona ermektedir. Dolayısıyla bu süre on gündür.  
AĐHM, Brogan ve diğerleri kararında, toplumu terör suçlarından koruma amacı güdülse dahi,  
ilgilinin yetkili bir hakim karꢀısına çıkarılmaksızın dört gün altı saat gözaltında tutulmasının,  
5 § 3. maddede öngörülen kesin sınırların dıꢀına çıktığına hükmetmiꢀtir (Bkz. sözü edilen  
Brogan ve diğerleri kararı, s. 33, § 62).  
AĐHM, baꢀvuranların yetkili bir hakim önüne çıkarılmaksızın on gün süreyle tutulu  
bulundurulmasının gerekli olduğu hususunu kabul edememektedir.  
Bu nedenle, AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
Madde 5 § 4  
Hükümet, baꢀvuranların CMUK’un 128 § 4. maddesi gereğince serbest bırakılma talebinde  
bulunabileceklerini savunmaktadır.  
AĐHM, sözü edilen baꢀvuru yolunun etkisiz olduğunu yukarıda değerlendirmiꢀ olduğundan,  
4
aynı gerekçelerle AĐHS’nin 5 § 4. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.  
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI  
A. Maddi ve manevi tazminat  
Baꢀvuranların her biri 5.000 Euro maddi, 10.000 Euro manevi tazminat talep etmektedirler.  
Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmıꢀtır.  
AĐHM, davayı farklı açılardan dikkate alarak ve AĐHS’nin 41. maddesince hakkaniyete uygun  
olarak baꢀvuranların her birine 3.500 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.  
B. Masraf ve harcamalar  
Baꢀvuranlar, iç hukukta ve AĐHM yetkili organları nezdinde yapmıꢀ oldukları masraf ve  
harcamalara iliꢀkin 8.385 Euro talep etmektedirler.  
Hükümet bu miktara karꢀı çıkmıꢀtır.  
Sunulan deliller, Mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihadı ve Avrupa Konseyi tarafından  
verilen Adli yardım ıꢀığında, AĐHM masraf ve harcamalar için baꢀvuranlara toplam 1.370  
Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.  
C. Gecikme Faizi  
Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı  
faiz oranının 3 puan fazlası uygulanacaktır.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;  
2. AĐHS’nin 5 § 1 c) maddesinin ihlal edilmediğine;  
3. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;  
4. AĐHS’nin 5 § 4. maddesinin ihlal edildiğine;  
5. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf  
tutulmak suretiyle Savunmacı Hükümetin ;  
i.  
manevi tazminat için baꢀvuranların her birine 3.500’er (üç bin beꢀ yüz) Euro;  
5
ii.  
masraf ve harcamalar için baꢀvuranlara toplam 1.370 (bin üç yüz yetmiꢀ) Euro  
ödemesine;  
iii.  
belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;  
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez  
Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin  
uygulanmasına;  
6. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.  
maddelerine uygun olarak 10 Ocak 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.  
6