CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

BOZAK - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 32697/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

(Esas)

STRAZBURG

20 Ekim 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (32697/02) no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀı Mehmet Cihan Bozak’ın (baꢀvuran) 16 Temmuz 2002 tarihinde Avrupa Đnsan

Hakları Mahkemesi’ne Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin

Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ

olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu

avukatlarından H. I. Er tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1928 doğumlu olup Đstanbul’da ikamet etmektedir.

3 Mart 1967 tarihinde, 7 Mayıs 1945 tarihli kadastro tutanağı esas alınarak M.M.K. adına

bir tapu senedi düzenlenmiꢀtir. Bu tapu, Taꢀmandıra yöresinde (Beykoz’un Poyraz köyü)

bulunan 16 120 m²yüzölçümüne sahip 2/6 ada ve 12 parsel numaralı bir araziye aittir. Söz

konusu tapuda tarla ve tarım alanı olarak vasıflandırılan bu arazi aynı zamanda orman alanı

dıꢀında sınıflandırmıꢀtır.

7 Haziran 1974 tarihli satıꢀ senedi vasıtasıyla arazi A.R.’nin mülkiyetine geçmiꢀtir.

Baꢀvuran ise 30 Temmuz 1985 tarihli bir satıꢀ senedi vasıtasıyla söz konusu araziye sahip

olmuꢀtur. Arazi, tapu siciline ilgili ꢀahıs adına kaydedilmiꢀ ve kendisine bir tapu senedi

verilmiꢀtir.

Beykoz kaymakamlığı, baꢀvuranın talebi üzerine 30 Mayıs 1986 tarihinde söz konusu

arazinin tarla ve tarım alanı vasfını doğrulamıꢀtır. Kaymakamlık, Tarım Orman ve Köyiꢀleri

Bakanlığı Beykoz Đlçe Müdürlüğü teknisyeni K.S.’nin bilirkiꢀi raporuna dayanarak arazinin

tarla ve tarım alanı olarak kullanıldığını, orman vasfı taꢀımasını gerektirecek herhangi bir

özelliğe sahip olmadığını ve sadece ormanlık alanın bitiꢀiğinde bulunduğunu kaydetmiꢀtir.

7 ꢁubat 1994 tarihinde Orman Bakanlığı, ihtilaflı arazinin ormanlık alan içerisinde

bulunduğu gerekçesiyle baꢀvurana ait tapunun iptali ve Devlet Hazinesi adına tescil edilmesi

talebiyle Beykoz Asliye Hukuk Mahkemesi (« mahkeme ») önünde dava açmıꢀtır.

Mahkeme, 21 Aralık 2000 tarihinde arazinin 1939 yılında orman vasıflı olarak

sınıflandırıldığını bildiren 20 Mayıs 1999 ve 8 Temmuz 2000 tarihli bilirkiꢀi raporlarına

dayanarak, bakanlığın talebini haklı bulmuꢀ ve ihtilaflı arazinin ormanlık alan olduğuna

hükmetmiꢀtir.

24 Eylül 2001 tarihinde Yargıtay, baꢀvuranın temyiz ettiği kararı onamıꢀtır.

Yargıtay, 21 Ocak 2002 tarihinde baꢀvuranın karar düzeltme talebini reddetmiꢀ ve bu

kararı Mart 2002’de baꢀvurana tebliğ edilmiꢀtir.

AĐHM’nin davayı Hükümete bildirmesi üzerine baꢀvuran, 6 Haziran 2008 tarihinde

Beykoz Asliye Hukuk Mahkemesi’ne baꢀvurarak arazinin durum ve değerinin, uğradığı

zararın ve çöp ve atık yok etme yeri olarak kullanılmasıyla sağlanacak potansiyel kazancın

hesaplanmasını talep etmiꢀtir. Baꢀvuran aynı gün, bu talebini Beykoz mahkemesi önünde

yinelemiꢀtir.

Yine aynı gün, iki mahkeme de arazinin tapu sicilinde Devlet Hazinesi adına tescil edildiği

ve dolayısıyla baꢀvuranın mülk sahibi olamayacağı gerekçesiyle bu talebi reddetmiꢀtir.

HUKUK

I. 1 NOLU EK PROTOKOLÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuran, tazminat ödenmeksizin, tapusunun iptal edilerek Devlet Hazinesi adına tescil

edilmesinin 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi uyarınca mülküne saygı gösterilmesi hakkına

yönelik orantısız bir müdahale oluꢀturduğunu ileri sürmektedir.

Hükümet, söz konusu taꢀınmazın tasnifinin Türkiye’nin AĐHM’nin zorunlu yargı yetkisini

tanıdığı 22 Ocak 1990 tarihinden önce gerçekleꢀmesi doğrultusunda baꢀvuranın ꢀikayetinin

ratione temporis açısından AĐHS hükümleri ile bağdaꢀmadığını belirtmektedir. Hükümet

ayrıca, baꢀvuranın T.C. Anayasası’nın 125. maddesi gereğince bir tazminat talebinde

bulunabileceğini ve bu nedenle iç hukuk yollarını tamamen tüketmediğini savunmaktadır.

Baꢀvuran, AĐHM’nin bu ön itirazları reddetmesini istemektedir.

AĐHM, daha önceki kararlarında buna benzer itirazları reddettiğini hatırlatmaktadır

(bakınız, en son olarak, Turgut ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 69-82). AĐHM, mevcut davada

daha önce vardığı sonuçlardan farklı düꢀünmesini gerektirecek herhangi bir neden

görmemekte ve Hükümetin itirazlarını reddetmektedir.

Yaptığı inceleme sonucunda AĐHM, ilk önce 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin birinci

bendinin ikinci cümlesi anlamında baꢀvuranın mülkiyet hakkına yönelik mülkten ‘yoksun

bırakma’ olarak değerlendirilmesi gereken bir müdahalenin var olduğunu not etmektedir.

Ulusal mahkemeler tarafından ileri sürülen gerekçeleri göz önünde bulunduran AĐHM,

baꢀvurana uygulanan yoksun bırakma iꢀlemine gerekçe olarak gösterilen tabiatın ve

ormanların korunması amacının 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin birinci bendinin ikinci

cümlesi anlamında kamu yararı kapsamına girdiğini düꢀünmektedir (bakınız, diğerleri

arasından, Türkiye aleyhine ꢁatır davası, n^o36192/03, prg. 33, 10 Mart 2009).

Bu çerçevede AĐHM daha önce, baꢀvuranın ꢀikâyetine benzer bir ꢀikâyeti incelediğini ve 1.

Nolu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatmaktadır.

Gerçekten de AĐHM, mülkün değerine karꢀılık gelen makul bir meblağın ödenmemesi

durumunda mülkten mahrum etmenin aꢀırı bir müdahale teꢀkil edeceğine ve hiçbir tazminat

ödenmemesi durumunun ise 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi anlamında ancak istisnai

koꢀullarda meꢀruiyet kazanabileceğine hükmetmiꢀtir (Turgut ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 86-

93, ve ꢁatır, ilgili bölüm, prg. 34). Mevcut davada AĐHM, taꢀınmazının Devlet Hazine’sine

devredilmesi nedeniyle baꢀvurana hiçbir tazminat ödenmediğini kaydetmektedir. AĐHM ayrıca,

Hükümetin farklı bir sonuca varmak için herhangi bir olgu ya da argüman sunmadığını not

etmektedir (Turgut ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 92, ve ꢁatır, ilgili bölüm, prg. 34).

Bu durumda, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN 1. PARAGRAFININ ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuran ayrıca, yargılama süresinin AĐHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafında öngörülen

« makul süre » ilkesini karꢀılamadığını iddia etmektedir.

Hükümet bu sava karꢀı çıkmakta ve yargılama süresinin makul olduğunu savunmaktadır.

AĐHM, öncelikle söz konusu ꢀikâyetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında

baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını kaydetmekte ve bu nedenle

kabuledilebilir ilan etmektedir.

Esasla ilgili olarak ise AĐHM, baꢀvuranın ꢀikâyet ettiği yargılamanın 7 ꢁubat 1994

tarihinde baꢀladığını ve 21 Ocak 2002 tarihinde sona erdiğini, dolayısıyla iki dereceli

mahkemelerde yaklaꢀık sekiz yıl kadar sürdüğünü not etmektedir. AĐHM, mevcut davadakine

benzer sorunların öne çıktığı birçok davada, konuyla ilgili yerleꢀik içtihadındaki kıstasları

dikkate alarak « makul süre » gereksiniminin ihlal edildiği sonucuna vardığını

hatırlatmaktadır (bakınız, diğer birçoğu arasından, Fransa aleyhine Frydlender davası [GC],

n^o30979/96, prg. 43-45, CEDH 2000-VII).

Sunulan tüm unsurları inceledikten sonra AĐHM, Hükümetin bu davada farklı bir sonuca

varmaya yarayacak herhangi bir olgu ya da argüman sunmadığı kanaatine varmaktadır.

Konuyla ilgili içtihadını dikkate alan AĐHM, mevcut davada ihtilaflı yargılama süresinin aꢀırı

olduğu ve « makul süre » gereksinimini karꢀılamadığı sonucuna varmaktadır.

Bu itibarla, AĐHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafı ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Baꢀvuran, arazinin bugünkü değeri karꢀılığında 1 934 400 Euro (yani 120 Euro/m²),

arazinin Devlet Hazinesi’ne devrinden sonra yıkılan ev karꢀılığında 50 000 Euro ve arazinin

kendi iddiasına göre çöp ve atık yok etme yeri olarak kullanılması dolayısıyla kaybettiği

kazanç karꢀılığında 500 000 Euro olmak üzere toplam 2 484 400 Euro (EUR) tutarında bir

maddi tazminat talep etmektedir.

Talep ettiği tutarların gerçekliğini kanıtlamak amacıyla baꢀvuran, ilk olarak uğradığı

zararın hesaplanması amacıyla mahkemelere baꢀvurduğunu, ancak mahkemelerin bu talebini

reddettiğini, daha sonra bir notere baꢀvurduğunu, ancak Adalet Bakanlığı’nın noterlerin

böylesi bir faaliyette bulunmasını engelleyen talimatları doğrultusunda talebinin

sonuçlandırılamadığını belirtmektedir. Baꢀvuran, noterlerin faaliyetiyle ilgili üç bakanlık

talimatını dava dosyasına eklemiꢀtir. Nihayetinde baꢀvuran, bir inꢀaat mühendisi (bilirkiꢀi

lisanslı), bir uzman topograf (kadastro ve topografi mühendisleri odası tarafından onaylı

lisans sahibi) ve bir avukattan oluꢀan bilirkiꢀi heyetini görevlendirmiꢀtir. Bilirkiꢀi heyeti,

raporunda, uğranan zararı konuyla ilgili birçok kıstası dikkate alarak hesaplamıꢀtır. Baꢀvuran

ayrıca, arazinin özellikle on yıldan beri inꢀaatçıların çok beğendiği bir alanda yer aldığını

eklemektedir.

Hükümet, nazari ve dayanaktan yoksun olarak nitelendirdiği bu tazminat taleplerinin

AĐHM tarafından reddedilmesini istemektedir. Hükümet, AĐHS’nin ihlali ile talep edilen zarar

arasında nedensellik bağı bulunmadığını belirtmekte ve baꢀvuranın uğradığı zararı kanıtlayan

hiçbir belge sunmadığını savunmaktadır. Hükümet, adil tatminin AĐHS’nin kontrol

mekanizmasının temel amacını oluꢀturmadığını hatırlatmakta ve baꢀvuranın talep ettiği

tutarların ülkenin ekonomik ve sosyal gerçekleriyle bağdaꢀmadığını ileri sürmektedir.

Savunmacı Devlet ile baꢀvuran arasında uzlaꢀma olasılığını dikkate alan AĐHM, AĐHS’nin

41. maddesinin uygulanması konusunun mevcut dava koꢀullarında, ayrı tutularak, ꢀimdilik ele

alınmaması gerektiği kanaatine varmaktadır.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine ;

4. AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması hususunun;

a) saklı tutulmasına;

b) Hükümet ve baꢀvuranın, kararın tebliğinden itibaren üç ay içinde bu mesele

hakkındaki görüꢀlerini yazıyla kendisine bildirmeye ve bilhassa aralarında varacakları

her türlü uzlaꢀmadan kendisini haberdar etmeye davet edilmesine;

c) Sonraki prosedürün saklı tutulmasına ve gerektiğinde daire baꢀkanının izlenecek

prosedürü belirlemeye yetkili kılınmasına;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 20 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.