CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

BOZCAADA KİMİSİS TEODOKU RUM ORTODOKS KİLİSESİ VAKFI - TÜRKİYE

(no:2) DAVASI

(Başvuru no:37646/03, 37665/03, 37992/03, 37993/03, 37996/03, 37998/03, 37999/03 ve

38000/03)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

6 Ekim 2009

İşbu karar Sözleşme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (37646/03, 37665/03, 37992/03, 37993/03, 37996/03,

37998/03, 37999/03 ve 38000/03) numaralı başvurunun nedeni Bozcaada Kimisis Teodoku

Rum Ortodoks Kilisesi Vakfı’nın (başvuran) 15 Ekim 2003 (37992/03, 37993/03, 37996/03,

37998/03, 37999/03, 38000/03) ve 20 Kasım 2003 tarihlerinde (37646/03, 37665/03) Temel

İnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin

(AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurulardır.

Başvuran Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde İstanbul barosu avukatlarından

A. Sakmar tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVA KOŞULLARI

Başvuran, Türk yasalarına uygun olarak kurulmuş ve Çanakkale’de kain bir vakıftır. Vakfın iç

tüzüğü Lozan Antlaşması’nın dini azınlık vakıflarıyla ilgili hükümlerine uygundur.

Vakıf, bağış ve miras yoluyla çok sayıda taşınmaz mal edindiğini ileri sürmektedir. Bununla

birlikte, çok uzun zamandır malik olmasına rağmen söz konusu taşınmazlar tapu sicilinde

adına kaydedilmemiştir. Gerçekten de, 1991 ve 1992 yıllarında gerçekleştirilen kadastro

çalışmalarında, başvuran vakfın mal varlığını 2762 sayılı vakıflar yasasında öngörülen süre

içerisinde beyan etmediği için tapu kayıt defterlerinde mülk sahiplerinin adlarının yazıldığı

bölüm boş bırakılmıştır. Her ne kadar bilirkişi ve tanıklar ilgili vakfın gerçekten bu

taşınmazların sahibi olduğunu doğrulasa da, söz konusu mülklere ait kadastro tutanaklarında,

ihtilaflı gayrimenkullerle ilgili başvuran adına kayıtlı hiçbir tapu senedinin bulunmadığı

belirtilmiştir.

Başvuran, otuz günlük yasal süre içerisinde itiraz etmediği için, kadastro planları yayınlanmış

ve kesinlik kazanmıştır.

Vakıflar Genel Müdürlüğü, 27 Kasım 2000 tarihli yazısında başvurana yetkili mahkemelerde

dava açarak söz konusu gayrimenkullerin tapu siciline kaydedilmesini tavsiye etmiştir.

Daha sonra başvuran, her bir gayrimenkulün ayrı ayrı tapu siciline kaydedilmesi talebiyle

Bozcaada Kadastro Mahkemesi önünde (« Mahkeme ») dava açmıştır.

A. Bozcaada Rum mezarlığı ile ilgili başvuru n^o37646/03

Vakıf, Bozcaada Rum Mezarlığına uzun yıllardan beri sahip olduğunu ve kullandığını beyan

etmektedir. Sözkonusu alan 2 747,69 m² yüzölçümüne sahiptir.

30 Temmuz 2001 tarihinde başvuran, Bozcaada Kadastro Mahkemesine (« mahkeme »)

başvurarak sözkonusu arazinin tapu siciline kendi adına kaydedilmesini talep etmiştir.

1

Mahkeme, kendisine verilen yargılama görevi çerçevesinde bir tarım uzmanı raporu isteyerek,

yerel ve teknik bilirkişiler ile diğer tanıkları dinlemiştir. Mahkeme, kadastro planlarını ve söz

konusu mülklere ait kadastro ve vergi kayıtlarını toplamıştır.

Mahkeme, 8 Ekim 2001 tarihinde verdiği kararda, başvuranın talebini haklı bulmuş ve Lozan

Antlaşmasının 42/3. maddesine paralel olarak dini cemaatlere ait mezarlıklara bir istisna

tanıyan 3998 sayılı mezarlıkların korunması hakkında kanununun 1. maddesi uyarınca söz

konusu mülkün başvuran adına tapu siciline kaydedilmesine hükmetmiştir. Mahkeme ilk

önce, tüzel kişiliği olan vakfın gayrimenkul edinme kapasitesine haiz olduğunu tespit etmiştir.

Daha sonra mahkeme, yerel bilirkişilerin de doğruladığı gibi, sözkonusu arazinin vakıf

tarafından mezarlık olarak kullanıldığını ve bu mülkün M.Itarafından vakfa miras

bırakıldığını belirtmiştir. Öte yandan, inşaat uzmanı bilirkişi, eski mezarların inşasının 1870

ve 1884 yıllarına dayandığını ve Rumlara ait olduğunu, yine aynı yerde kemikleri bir araya

toplamaya yarayan taştan inşa edilmiş bir yapının bulunduğunu kaydetmiştir. Ayrıca, Vakıflar

Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen belgelere göre, vakıf, 1964 yılından itibaren söz

konusu mülkleri kendi mal varlığı içerisinde beyan etmiştir. Mahkeme, vakıfların aynı gerçek

kişiler gibi iktisabi zamanaşımı yoluyla gayrimenkul edinebileceğini bildirmiştir.

Devlet Hazinesi’nin itirazı üzerine Yargıtay, 18 Nisan 2002 tarihli kararlarıyla ilk derece

mahkemesinin kararlarını bozmuştur. Yargıtay, başvuranın, mal varlığı beyanını 2762 sayılı

yasada öngörüldüğü gibi yapmadığını ve gerçek kişilerin aksine vakıfların iktisabi

zamanaşımı yoluyla gayrimenkul edinemeyeceğini bildirmiştir. Diğer taraftan Yargıtay,

Kadastro Kanunu’nun 16/A maddesine atıfta bulunarak, mezarlıkların mülkiyetinin tapu

siciline belediyeler adına kaydedilmesi gerektiğini kaydetmiştir. Başvuranların karar düzeltme

talepleri 8 Temmuz 2002 tarihinde reddedilmiştir.

Mahkeme, 16 Eylül 2002 tarihinde itirazın geri çevrilmesine ve Yargıtay kararının

onanmasına hükmederek başvuranın talebini reddetmiş ve sözkonusu mülkün tapu sicilinde

Bozcaada belediyesi adına kaydedilmesine hükmetmiştir. Başvurana 30 Mayıs 2003 tarihinde

tebliğ edilen 12 Mayıs 2003 tarihli kararda, başvuranın karar düzeltme itirazı reddedilmiştir.

B. Başvuru n^o37665/03

Vakıf, 9 664,12 m² (parsel n^o177-8) yüzölçümüne sahip bir araziyi miras yoluyla edindiğini

savunmaktadır.

6 Temmuz 2001 tarihinde başvuran, Bozcaada Kadastro Mahkemesine (« mahkeme »)

başvurarak sözkonusu arazinin tapu siciline kendi adına kaydedilmesini talep etmiştir.

Mahkeme, kendisine verilen yargılama görevi çerçevesinde bir tarım uzmanı raporu isteyerek,

yerel ve teknik bilirkişiler ile diğer tanıkları dinlemiştir. Mahkeme, kadastro planlarını ve söz

konusu mülklere ait kadastro ve vergi kayıtlarını toplamıştır.

Mahkeme, 8 Ekim 2001 tarihinde verdiği kararda, başvuranın talebini haklı bulmuş, 3402 sayı

ve 3 Temmuz 1987 tarihli kadastro yasasının 14. maddesi uyarınca söz konusu mülklerin

başvuran adına tapu siciline kaydedilmesine hükmetmiştir. Mahkeme ilk önce, tüzel kişiliği

olan vakfın gayrimenkul edinme kapasitesine haiz olduğunu tespit etmiştir. Daha sonra

mahkeme, yerel bilirkişilerin de doğruladığı gibi, iddia edilen mülkiyet hakkının somut

belgelere dayandığını ve ayrıca ilgili vakfın elinde söz konusu mülklere ait vergi ödeme

2

makbuzları bulunduğunu gözlemlemiştir. Mahkeme, arazilerle ilgili olarak sunulan belgelere

dayanarak, vakfın mülkiyet hakkını kullanarak arazileri üçüncü şahıslara kiraya verdiğini

tespit etmiştir. Ayrıca, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen belgelere göre, vakıf,

1964 yılından itibaren söz konusu mülkleri kendi mal varlığı içerisinde beyan etmiştir. Aynı

şekilde, 1971 yılında Arazi Dağıtım Komisyonu tarafından düzenlenen tutanak yine söz

konusu zilyetliği kanıtlamaktadır. Mahkeme, vakıfların aynı gerçek kişiler gibi iktisabi

zamanaşımı yoluyla gayrimenkul edinebileceğini bildirmiştir.

Devlet Hazinesi’nin itirazı üzerine Yargıtay, 29 Nisan 2002 tarihli kararıyla ilk derece

mahkemesinin kararlarını bozmuştur. Yargıtay, başvuranın, mal varlığı beyanını 2762 sayılı

yasada öngörüldüğü gibi yapmadığını ve gerçek kişilerin aksine vakıfların iktisabi

zamanaşımı yoluyla gayrimenkul edinemeyeceğini bildirmiştir.

9 Ağustos 2002 tarihinde 2762 sayılı yasaya değişiklik getiren 4771 sayılı yasa yürürlüğe

girmiştir. Bu yeni yasa vakıflara, hangi şekilde olursa olsun, mülkiyetleri kendilerine ait

olduğu kanıtlanmış gayrimenkullerin tapu siciline kaydedilmesini talep etme imkânı

vermiştir.

Kadastro Mahkemesi 16 Eylül 2002 tarihinde verdiği kararla, itirazın geri çevrilmesine ve

Yargıtay kararının onanmasına hükmederek, başvuranın taleplerini reddetmiş ve ihtilaflı

mülklerin Devlet Hazinesi adına tapu siciline kaydedilmesine karar vermiştir. Mahkeme,

karar gerekçesi olarak ilk önce Yargıtay Genel Kurulu’nun iktisabi zamanaşımı yoluyla mülk

edinmek için tapu senedinin olması gerektiği yönünde verdiği 8 Mayıs 2002 tarihli kararı

göstermiştir. Oysa, daha önceki 8 Mayıs 1974 tarihli kararında Yargıtay, azınlık vakıfları

tarafından 1936 yılında yapılan mal beyanlarının vakıf tüzüğüne eşdeğer vakıfname olarak

kabul edilmesi gerektiği yönünde karar vermiştir. Beyanlarında açık bir koşul olmaması

nedeniyle bu vakıflar söz konusu belgede belirtilen gayrimenkullerden başka taşınmaz mülk

edinemezler. Dolayısıyla, bu tür vakıflar gerçek sahibiymiş gibi mülkiyet hakkı

kullandıklarını öne süremezler. Başvuranın mal beyanını gerçekten bu konuyu düzenleyen

yasada öngörülen şekil ve süreye uygun olarak sunduğuna dair herhangi bir kanıt

bulunmadığından, mahkeme, vakfın söz konusu mülklerin sahibi olamayacağına

hükmetmiştir.

6 Şubat 2003 tarihinde aldığı kararla Yargıtay, başvuran tarafından yapılan itirazları

reddetmiş ve böylece ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır. Yargıtay, aynı şekilde, 12

Mayıs 2003 tarihli kararıyla, başvuranın karar düzeltme itirazını reddetmiştir.

C. Başvurular n^o37992/03, 37993/03, 37996/03, 37998/03, 37999/03 ve 38000/03

Vakıf, bağış ve miras yoluyla çok sayıda taşınmaz mal edindiklerini ileri sürmektedir. 2001 ve

2002 yıllarında başvuran, her bir gayrimenkulün ayrı ayrı tapu siciline kaydedilmesi talebiyle

Bozcaada Kadastro Mahkemesi önünde (« Mahkeme ») dava açmıştır.

1. Başvurular n^o37992/03 (parsel n^o238-3) ve n^o37993/03 (parsel n^o238 – 12)

Dosyadaki unsurlardan anlaşıldığına göre, 37992/03 nolu başvurunun (parsel n^o238-3)

konusunu oluşturan taşınmaz, toplam 93,90 m² yüzölçümüne sahiptir. Sözkonusu taşınmaz

bugün harabe halindedir. Daha önce, başvuranın sunduğu kira kontratından da anlaşıldığı

gibi, başvuran sözkonusu taşınmazı üçüncü şahıslara kiraya vermiştir. Başvuran, bu mülke ait

emlak vergisini düzenli bir şekilde ödemiştir. Mahkeme önünde görülen dava çerçevesinde

3

dinlenen tanıklar ve yerel bilirkişiler, başvuranın sözkonusu mülkün kesintisiz bir şekilde

sahibi olduğunu doğrulamışlardır.

Dosyadaki unsurlardan anlaşıldığına göre, 37993/03 nolu başvurunun (parsel n^o238–12)

konusunu oluşturan iki katlı taşınmaz ise toplam 20,80 m² yüzölçümüne sahiptir. Sözkonusu

taşınmaz pansiyon olarak kullanılıyordu. Başvuran, kiraya verdiği bu mülke ait emlak

vergisini düzenli bir şekilde ödemiştir. Başvuran tarafından sunulan kira sözleşmeleri bu

kiralama işlemlerini doğrulamaktadır. Mahkeme önünde görülen dava çerçevesinde dinlenen

tanıklar ve yerel bilirkişiler, başvuranın sözkonusu mülkün kesintisiz bir şekilde sahibi

olduğunu doğrulamışlardır.

Kadastro Mahkemesi 17 Haziran 2002 tarihinde verdiği kararla, iktisap yoluyla mülkün

tapusunu elde etme koşulları oluşmadığı gerekçesiyle başvuranın kendi adına kayıt talebini

reddetmiş ve ihtilaflı mülklerin Devlet Hazinesi adına tapu siciline kaydedilmesine karar

vermiştir. Mahkeme, karar gerekçesi olarak ilk önce Yargıtay Genel Kurulu’nun iktisabi

zamanaşımı yoluyla mülk edinmek için tapu senedinin olması gerektiği yönünde verdiği 8

Mayıs 2002 tarihli kararı göstermiş ve azınlık vakıfları tarafından 1936 yılında yapılan mal

beyanlarında sözkonusu mülkü belirtmediği için bu mülklerin sahibi sayılamayacağı sonucuna

varmıştır. Diğer taraftan mahkeme, başvuranın sözkonusu mülkü kesintisiz bir şekilde elinde

bulundurduğu iddiasını destekleyen yeterli kanıt belgesi sunamadığını kaydetmiştir.

12 Aralık 2002 tarihli aldığı iki kararda Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararlarını

onamıştır. Benzer şekilde, başvuranın karar düzeltme talepleri 31 Mart 2003 tarihinde

reddedilmiştir. Bu son kararlar başvurana 21 Nisan 2003 tarihinde tebliğ edilmiştir.

2. Başvurular n^o37996/03, 37998/03, 37999/03 ve 38000/03

Başvuru n^o37996/03, küçük kilise olarak kullanılan (parsel n^o232-24) 43,52 m² yüzölçümüne

sahip bir taşınmazla ilgilidir. Mahkeme önünde görülen dava kapsamında dinlenen tanıklar,

başvuranın sözkonusu mülkün kesintisiz bir şekilde sahibi olduğunu ve buranın küçük kilise

olarak kullanıldığını doğrulamışlardır. Başvuran düzenli bir şekilde sözkonusu taşınmazın

emlak vergisini ödemiştir.

Başvuru n^o37998/03’ün konusu ise, başka bir küçük kiliseyle (parsel n^o259-20) bitişik olan

139,51 m² yüzölçümüne sahip bir arazidir. Mahkeme önünde görülen dava kapsamında

dinlenen tanıklar, başvuranın sözkonusu mülkün de kesintisiz bir şekilde sahibi olduğunu

doğrulamışlardır. Başvuran düzenli bir şekilde sözkonusu taşınmazın emlak vergisini

ödemiştir.

Başvuru n^o37999/03’ün konusuna gelince, eskiden manastır (parsel n^o289-2) olarak

kullanılmış 181,72 m² yüzölçümüne sahip harabe halindeki bir taşınmazdır. Mahkeme önünde

görülen dava kapsamında dinlenen tarım uzmanı, bu taşınmazın arsa tabanının uzun yıllardır

ekilmediğini doğrulamıştır. Tanıklar ise taşınmazın harabe haline gelmeden önce küçük kilise

olarak kullanıldığını beyan etmişlerdir. Başvuran düzenli bir şekilde sözkonusu taşınmazın

emlak vergisini ödemiştir.

Son olarak, başvuru n^o38000/03, Kimisis Teodoku Rum Ortodoks Kilisesinin rahipleri

tarafından depo olarak kullanılan 82,70 m² yüzölçümüne sahip bir taşınmazla ilgilidir (parsel

n^o259-18). Mahkeme önünde görülen dava kapsamında dinlenen ve başvuranın sözkonusu

mülkün kesintisiz bir şekilde sahibi olduğunu doğrulayan tanıklara göre, sözkonusu taşınmaz

4

halen adı geçen kilise tarafından depo olarak kullanılmaktadır. Başvuran düzenli bir şekilde

sözkonusu taşınmazın emlak vergisini ödemiştir.

Kadastro Mahkemesi 30 Temmuz 2001 tarihinde verdiği dört kararda, iktisap yoluyla mülkün

tapusunu elde etme koşulları oluşmadığı gerekçesiyle başvuranın kendi adına kayıt talebini

reddetmiş ve ihtilaflı mülklerin Devlet Hazinesi adına tapu siciline kaydedilmesine karar

vermiştir. Mahkeme, karar gerekçesi olarak ilk önce Yargıtay Genel Kurulu’nun verdiği 8

Mayıs 2002 tarihli karara atıfta bulunmuş ve azınlık vakıfları tarafından 1936 yılında yapılan

mal beyanlarında sözkonusu mülkü belirtilmediği için bu mülklerin sahibi sayılamayacağı

sonucuna varmıştır. Diğer taraftan mahkeme, başvuranın sözkonusu mülkü gerçekten

kesintisiz bir şekilde elinde bulundurduğu varsayılsa bile, vakıf olarak, bir taşınmazın iktisabi

zamanaşımı yoluyla tapu senedini elde edemeyeceğini kaydetmiştir.

26 ve 27 Aralık 2002 tarihlerinde aldığı dört kararda Yargıtay, ilk derece mahkemesinin

kararlarını onamıştır. Aynı şekilde başvuranın karar düzeltme talebi de 31 Mart 2003 tarihinde

reddedilmiştir. Bu son kararlar başvurana 21 Nisan 2003 tarihinde tebliğ edilmiştir.

HUKUK

I. DAVALARIN BİRLEŞTİRİLMESİ

Dava dilekçelerinin olgu ve esas itibariyle benzer olmaları dolayısıyla AİHM, davaların

birleştirilmesine ve tek bir dava halinde incelenmesine karar vermiştir.

II. KABULEDİLEBİLİRLİĞE İLİŞKİN

Hükümet, başvuranın 4771 ve 4778 sayılı yasaların benimsenmesinden sonra Danıştay’a

yaptığı iptal başvurusunun yargılanması henüz sonuçlanmadığından AİHS’nin 35. maddesinin

1. paragrafında öngörülen iç hukuk yollarının tamamen tüketilmesi ilkesinin yerine

getirilmediğini ileri sürmektedir.

Diğer taraftan Hükümet, 37992/03, 37993/03, 37996/03, 37998/03, 37999/03 ve 38000/03

nolu başvuruların AİHS’nin 35. maddesinin 1. paragrafında yeralan altı aylık süre hükmüne

uyulmadığı gerekçesiyle kabuledilemez olduğunu savunmaktadır. Gerçekten de, Hükümet

ulusal mahkemelerin kesin kararlarını 31 Mart 2003 tarihinde verdiklerini ve ilk derece

mahkemesi kalemine 11 Nisan 2003 tarihinde intikal ettirildiğini

gözlemlemektedir.

Hükümet, bu nedenle başvuruların ancak 15 Ekim 2003 tarihinde yani ulusal mahkemelerin

verdiği kesin kararlardan altı aydan fazla bir süre sonra sunulduğunu kaydetmektedir.

Başvuran, hükümetin bu savına itiraz etmekte ve 4771 ve 4778 sayılı yasaların

benimsenmesinden sonra yapılan başvurunun, söz konusu gayrimenkullerin tapusunu almaya

değil, Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün verdiği kararın iptal edilmesine yönelik olması

nedeniyle AİHS’nin 35. maddesinin 1. paragrafı anlamında bir itiraz yolu olmadığını ileri

sürmektedir.

Altı aylık süreye uyma konusunda başvuran, Yargıtay’ın 31 Mart 2003 tarihinde verdiği

kararın kendisine ancak 21 Nisan 2003 tarihinde tebliğ edildiğini ileri sürmektedir.

5

Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediğine yönelik iddialarıyla ilgili olarak AİHM, daha

önce Türkiye aleyhine Bozcaada Kimisis Teodoku Rum Ortodoks Kilisesi Vakfı (n^o37639/03,

37655/03, 26736/04 ve 42670/04, prg. 33, 3 Mart 2009) davasında Hükümetin buna benzer

iddiasını ihtilaflı duruma doğrudan çözüm getirecek nitelikte olmadığı gerekçesiyle

reddettiğini hatırlatmaktadır. Mevcut davada, AİHM, vardığı bu sonuçtan farklı düşünmeyi

gerektirecek bir neden görememektedir. Bu itibarla, Hükümetin bu iddiasının reddedilmesi

uygun olacaktır.

AİHM, 37992/03, 37993/03, 37996/03, 37998/03, 37999/03 ve 38000/03 nolu başvuruların

gecikmeli olarak sunulduğu iddiasıyla ilgili olarak, Hükümetin, Yargıtay kararlarının

başvurana 21 Nisan 2003 tarihinde tebliğ edildiğine karşı çıkmadığını gözlemlemektedir. Bu

nedenle AİHM, 15 Ekim 2003 tarihinde sunulan bu başvuruların son kesin kararların verildiği

tarihlerden itibaren altı aylık süre dahilinde sunulduğunu tespit etmektedir. Dolayısıyla,

Hükümetin bu ikinci iddiasının da reddedilmesi uygun olacaktır.

Diğer taraftan AİHM, başvuruların AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça

dayanaktan yoksun olmadığını ve aynı zamanda bu şikâyetlerin başka bir kabuledilemezlik

gerekçesi bulunmadığını tespit etmektedir. Bu itibarla, kabuledilebilir ilan edilmeleri uygun

olacaktır.

III. 1 NOLU EK PROTOKOLÜN 1. MADDESİNİN İHLÂL EDİLDİĞİ İDDİASI

HAKKINDA

Başvuran, ulusal mahkemelerin taşınmazların kendi adına tapu siciline kaydedilmesini

reddetmek suretiyle, 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesi anlamında mülkiyetin korunması

hakkını ihlâl ettiklerini ileri sürmektedir.

A. Tarafların savları

Başvuran, söz konusu mülklerin tapu siciline kaydedilmesi için gerekli tüm yasal şartları

yerine getirdiğini ileri sürmektedir. Başvurana göre, ulusal mahkemeler bu mülklerin yirmi

yıldan fazla süredir aralıksız olarak vakfın zilyetliğinde bulunduğunu kabul ettiklerine göre,

Kadastro Kanunu’nun 14. maddesi gereğince mülkiyet hakkını kendilerine vermeleri

gerekirdi. Mahkemeler, Yargıtayın 2762 sayılı yasayla ilgili 1974 yılında yaptığı yoruma

dayanarak başvuranın bu talebini reddetmişlerdir, oysa ki, o tarihten bu güne vakıfların mülk

edinme haklarına ilişkin yasalarda köklü değişiklikler yapılmıştır.

Hükümet, başvuranın 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesi anlamında

« mülk » sahibi

olmadığını ileri sürmektedir. Hükümet, davacı olma sıfatıyla başvuranın, kanıt sunma

yükümlülüğünü yerine getiremediğini ve mülkiyet hakkını ispatlayamadığını iddia etmektedir.

Hükümetin kanaatine göre, başvuran tarafından sunulan kanıt belgeleri bir zilyetlik veya

mülkiyet hakkı oluşturmak için yeterli değildir. Hükümet, AİHM’nin içtihat ilkelerine atıfta

bulunarak, başvuranın şikâyetlerinin açıkça dayanaktan yoksun olduğunu, dolayısyla ilgili

vakfın herhangi bir « dönen varlık» zilyetliğinden yararlanamayacağını ileri sürmektedir.

Hükümet ayrıca, itiraz davalarının kendi lehine sonuçlanacağı yönünde başvuranın « meşru

bir beklentisi » olamayacağını savunmaktadır.

6

Hükümetin kanaatine göre, başvuranın iddiaları yasaların öngördüğü koşulları yerine

getirmediği ve 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesi de bir mülk edinme teminatı olmadığı için,

ilgili vakfın 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesi anlamında bir « mülk » sahibi olamayacağına

ve bu düzenleme çerçevesinde haklarının ihlâl edilmediğine hükmedilmesi gerekmektedir.

B. AİHM’nin değerlendirmesi

AİHM, başvuranın 1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesi tarafından güvence altına alınan bir

‘mülk’ün sahibi olup olmadığı hakkında tarafların farklı görüşler sunduğunu tespit

etmektedir. Dolayısıyla, AİHM’in başvuranın içerisinde bulunduğu hukuki durumun 1 Nolu

Ek Protokolün 1. maddesinin uygulama alanına girip girmediğini belirlemesi gerekmektedir.

AİHM, hiç kimsenin mevcut davada başvuranın ihtilaflı mülklerin tapu senetlerine sahip

olmadıklarına itiraz etmediğini, ancak Bozcaada Kimisis Teodoku Rum Ortodoks Kilisesi

Vakfı (kararın ilgili bölümü, prg. 1-42) kararından çıkan ilkeler ışığında kendisine incelenmek

üzere sunulan her davada, bütünüyle ele alınan şartların, başvurana 1 Nolu Ek Protokolün 1.

maddesi tarafından koruma altına alınan bir maddi menfaat sağlayıp sağlamadığını

belirlemesi gerektiğini kaydetmektedir. Bu bağlamda AİHM, aşağıdaki hukuki unsur ve

olguları dikkate alacaktır.

1. Başvurular n^o37646/03 ve n^o37665/03

Bozcaada Rum Ortodoks Mezarlığı ile ilgili davayı (başvuru n^o37646/03) ilk dereceden

inceleyen Kadastro Mahkemesi, zilyetlik yoluyla mülk edinme şartlarının oluştuğu sonucuna

varmış ve sözkonusu mülkün tapu siciline başvuran adına kaydedilmesine hükmetmiştir.

Mahkeme, bu hükmü verirken bir taraftan başvuranın malik sıfatının varlığını kabul etmiş ve

diğer taraftan dini azınlıklara ait mezarlıkların özel bir statüye sahip oldukları hükmünü

getiren 9 Haziran 1994 tarih ve 3998 sayılı mezarlıkların korunması hakkında kanunun 1.

maddesini uygulamıştır.

Başvuru n^o37665/03’ün konusunu oluşturan arazi için de durum aynıdır. Kadastro

Mahkemesi, 8 Ekim 2001 tarihli kararında başvuranın malik sıfatının varlığını kabul etmiştir.

Bununla birlikte, Yargıtay, gerçek olguları – yani başvuranın malik sıfatını – sorgulamadan

hukuki unsurları farklı yorumlamak suretiyle ilk derece mahkemesinin kararlarını bozmuştur.

Yargıtay, başvuranın, tüzel kişi olarak, iktisabi zamanaşımı yoluyla bir mülkün sahibi

olamayacağını, zira 2762 sayılı kanunda öngörülen mal beyanını sunmadığını kaydetmiştir.

Daha sonra, Kadastro Mahkemesi 16 Eylül 2002 tarihinde verdiği kararlarda, Yargıtay ile

aynı muhakemeyi yaparak, adı geçen vakfın 2762 sayılı kanunda öngörülen mal beyanını

yapmadığı için - 8 Mayıs 2002 tarihli içtihatta öngörülen koşul- sözkonusu mülklerin sahibi

olamayacağına hükmetmiştir.

AİHM, daha önce Türkiye aleyhine Bozcaada Kimisis Teodoku Rum Ortodoks Kilisesi Vakfı

davası ilgili bölümde buna benzer bir durumu karara bağladığını hatırlatmaktadır. AİHM’nin

kanaatine göre, söz konusu gayrimenkulleri Kadastro Kanunu’nun 14. maddesi anlamında

yirmi yıldan fazla bir süredir aralıksız olarak elinde bulundurmasına rağmen, ulusal

mahkemelerin bu taşınmazların tapu siciline kendi adına kaydedilmesini reddedeceği,

başvuran tarafından önceden tahmin edilemezdi.

7

AİHM, bu içtihadından farklı düşünmeyi gerektirecek bir neden görememektedir. AİHM,

ihtilaflı müdahalenin yasaya uygunluk ilkesiyle bağdaşmadığı ve dolayısıyla 1 Nolu Ek

Protokolün 1. maddesinin getirdiği zorunlukları karşılamadığı sonucuna varmaktadır.

Bu itibarla, söz konusu maddenin hükümleri ihlâl edilmiştir.

2. Başvurular n^o37992/03, 37993/03, 37996/03, 37998/03, 37999/03 ve 38000/03

Diğer taşınmaz mallarla ilgili olarak AİHM, daha önceki iki başvurunun aksine, Kadastro

Mahkemesi’nin iktisabi zamanaşımı yoluyla mülk edinme koşullarının başvuran için oluşup

oluşmadığı sorusuna çözüm aramadığını, oysa ki başvuranın talebinin, tanıkların, yerel ve

teknik bilirkişilerin beyanları, kira sözleşmeleri, emlak vergisi makbuzları ve tarafların

sunduğu veya resen elde edilen ve aralarında sözkonusu mülke ait kadastro planları, vergi ve

kadastro kayıtları gibi belgelerin bulunduğu çok sayıda kanıta dayandığını gözlemlemektedir.

Öte yandan Hükümet, başvuranın mülklerin maliki olduğunu kanıtlayan bu belgelerin

tutarlılığına itiraz etmemiştir.

Kadastro Mahkemesi, Yargıtay’ın bu iki emsal kararında – yani 8 Mayıs 1974 ve 8 Mayıs

2002 tarihli kararlarında– ortaya koyduğu içtihadına dayanarak, başvuranın, tüzel kişi olarak,

iktisabi zamanaşımı yoluyla bir mülkün sahibi olamayacağını, zira 2762 sayılı kanunda

öngörülen mal beyanını sunmadığını kaydetmiştir. Mahkeme böylece, 8 Mayıs 2002 tarihli

Yargıtay içtihadında öngörülen koşul nedeniyle sözkonusu mülklerin iyeliğinin malik sıfatıyla

icra edilemeyeceğine hükmetmiştir.

Ayrıca AİHM’in gözlemlerine göre, Yargıtay tarafından dile getirilen içtihatlar, 9 Ağustos

2002 tarihinde yürürlüğe giren ve « dini azınlık vakıfları, iç tüzüğü olsun ya da olmasın,

taşınmaz varlık edinebilir veya sahip olabilirler (...) » şeklinde bir hüküm getiren 4771 sayılı

yasanın 4. maddesinde açıkça sorgulanmıştır. Özellikle bu düzenleme, vakıflara, hangi yolla

olursa olsun sahip oldukları kanıtlanmış taşınmazların tapu siciline kendi adlarına

kaydedilmesini talep etme imkânı sunmaktadır. Bununla birlikte, dava dosyasına

bakıldığında, başvuranın bu gelişmeden yararlanamadığı görülmektedir.

Yukarıdaki unsurlar ışığında ve iddia edilen iyeliğin somut belgelere dayanması ve ilgili

şahsın ayrıca kira sözleşmeleri ve mülklere ait emlak vergisi makbuzları gibi yalnızca

Kadastro Kanunu’nun 14. maddesi değil aynı zamanda 4771 sayılı yasanın 4. maddesi

uyarınca sözkonusu mülklerin tapularını talep etmesini mümkün kılan unsurları sunması

dolayısıyla, AİHM, Bozcaada Kimisis Teodoku Rum Ortodoks Kilisesi Vakfı kararındaki ilgili

bölümün aksine, kadastro mahkemesinin ulusal yargılamanın hiçbir aşamasında zilyetlik

yoluyla mülk sahibi olma şartlarının oluştuğu sonucuna varmamasına rağmen, daha önceki

içtihadından farklı düşünmesini gerektirecek bir neden görememektedir.

Bu nedenle AİHM’in edindiği kanaate göre, söz konusu gayrimenkulleri Kadastro

Kanunu’nun 14. maddesi anlamında yirmi yıldan fazla bir süredir aralıksız olarak elinde

bulundurmasına rağmen, ulusal mahkemelerin bu taşınmazların tapu siciline kendi adına

kaydedilmesini reddedeceği, başvuran tarafından önceden tahmin edilemezdi. Dolayısıyla

AİHM, ihtilaflı müdahalenin yasaya uygunluk ilkesiyle bağdaşmadığı ve 1 Nolu Ek

Protokolün 1. maddesinin getirdiği zorunlukları karşılamadığı sonucuna varmaktadır.

Bu itibarla, söz konusu maddenin hükümleri ihlâl edilmiştir.

8

IV. İDDİA EDİLEN DİĞER MADDE İHLÂLLERİ HAKKINDA

Başvuran, AİHS’nin 9. maddesine atıfta bulunarak, ibadet hakkının çiğnendiğini ve ayrıca

AİHS’nin 6. maddesi kapsamında davasının ulusal mahkemeler tarafından adil olarak

dinlenmediğini iddia etmektedir. Başvuran ayrıca, iç hukukta AİHS’nin 13. maddesi

anlamında etkili bir itiraz yolundan yararlanamadığını ileri sürmektedir. Son olarak başvuran,

1 Nolu Ek Protokolün 1. maddesiyle bağlantılı olarak AİHS’nin 14. maddesine atıfta

bulunarak, taleplerinin reddedilmesi suretiyle diğer vakıflara kıyasla bir ayrımcılığa maruz

bırakıldıklarını iddia etmektedir.

AİHM, 1 Nolu Ek Protokolün 1.maddesiyle ilgili tespitler bakımından bu şikâyetlerin

kabuledilebilir olduğu, buna karşın diğer hükümlerin ihlâl edilip edilmediğinin incelenmesine

gerek olmadığı kanaatindedir (bakınız, mutatis mutandis, Fener Rum Erkek Lisesi Vakfı, ilgili

bölüm, prg. 62).

V. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran esas olarak mağduriyetinin telafi edilmesi için en uygun yöntemin ihtilaf konusu

taşınmazların tamamının Hükümet tarafından kendisine geri verilmesi olacağını

savunmaktadır. Başvuran özellikle, özellikleri göz önüne alındığında, manastır, kilise ve

mezarlık olarak kullanılan taşınmazların iadesinin tek çözüm yolu olduğunu iddia etmektedir.

Hükümet’in sözkonusu taşınmazları iade etmemesi durumunda, başvuran, 218.218,397 Euro

talep etmektedir. Bu meblağın 176.858,23 Euro’su adli bilirkişilerce sözkonusu taşınmazların

satış değeri için belirlenen rakam olup 41.360,167 Euro kullanım kaybından kaynaklanan

zarara karşılık gelmektedir. Başvuran, ayrıca 1 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet, sözkonusu iddialara itiraz etmektedir.

AİHM, ihlali tespit eden bir karar uyarınca Savunmacı Devletin ihlali sona erdirmesi ve

ortaya çıkan sonuçları mümkün olduğunca ihlalden önceki duruma geri döndürecek biçimde

telafi etmesi gerektiğini anımsatmaktadır (Bkz. Iatridis-Yunanistan kararı (adil tatmin) no:

31107/96). Yukarıda geçen görüşler göz önüne alındığında, AİHM, işbu kararda, tespit edilen

ihlalin niteliğinin, restitutio in integrum ilkesinden hareket etme imkanı sunduğu

kanaatindedir.

Bu bağlamda, AİHM, taşınmazların tapu sicilinde başvuran adına mümkün olan en kısa

zamanda tescil edilmesinin başvuranı Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edilmediği

önceki duruma eşdeğer bir konuma getireceğine itibar etmektedir.

Özellikle, 37646/03 (Bozcaada Rum Mezarlığı), 37996/03 (kilise) ve 37999/03 (eski

manastır) numaralı başvurulara konu olan taşınmazların istisnai özellikleri göz önüne

alındığında, AİHM, sözkonusu taşınmazların iadesinin ve başvuran adına yeniden tescil

edilmesinin, ihlalin telafisi için tek uygun yol olduğu kanaatindedir (bkz, mutatis, mutandis,

Vontas ve diğerleri-Yunanistan, başvuru no: 43588/06, 5 Şubat 2009).

AİHM, 37665/03, 37992/03, 37993/03, 37998/03 ve 38000/03 numaralı başvurulara konu

olan taşınmazların, mevcut kararın verildiği tarihten itibaren üç ay içinde başvuran adına

tescilin yapılmaması durumunda Savunmacı Devlet’in başvuranın malına el konmasından

9

itibaren geçerli tazminat ve kullanım kaybına karşılık olarak taşınmazların güncel değerini

ödemesine hükmetmektedir. AİHM tazminat miktarını tespit ederken başvuran tarafından

sunulan adli bilirkişi incelemeleri sonuçlarının tespit edilmesi gerektiği kanaatindedir. AİHM,

ilgili dönemdeki ve halihazırdaki döviz kurlarını dikkate almak suretiyle, sözkonusu tescilin

yapılmaması halinde Hükümetin başvurana uğradığı tüm zararın karşılığında 173.000 Euro

ödenmesi gerektiği kanaatindedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuran ulusal mahkemeler ve AİHM nezdinde yapmış olduğu yargılama masraf ve giderleri

için 49.435,79 Euro talep etmektedir. Başvuran bu bağlamda yirmi dörtten fazla taşınmazın

birçok yargılama konusunu teşkil etmesine ilişkin çok sayıda kanıtlayıcı belgeyi sunmaktadır.

Hükümet bu meblağlara karşı çıkmaktadır.

AİHM bu başvurunun başvuranın açmış olduğu davaların tamamını kapsamadığını

gözlemlemektedir. AİHM, sonuç olarak başvurana, yargılama masraf ve giderleri için 5.000

Euro ödenmesinin uygun olacağı kanaatindedir.

C. Gecikme faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE

1. Başvuruların birleştirilmesine;

2. Başvuruların kabuledilebilir olduğuna;

3. Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4. AİHS’nin 6., 9. ve 13. maddeleri kapsamında yapılan şikayetler ile Ek 1 No’lu Protokol’ün

1. maddesiyle birlikte AİHS’nin 14. maddesi kapsamında yapılan şikayetin ayrıca

incelenmesine gerek olmadığına;

5. a) AİHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde

Savunmacı Devlet tarafından ihtilaf konusu taşınmazların tamamının tapu sicilde başvuran

adına tescil edilmesine;

b) 37665/03, 37992/03, 37993/03, 37998/03 ve 38000/03 numaralı başvurulara konu olan

taşınmazların Savunmacı Devlet tarafından başvuran adına tescili yapılmaması durumunda,

aynı üç aylık sürede, tüm zararlar için, miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf

tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet

tarafından başvurana 173.000 (yüz yetmiş üç bin) Euro tazminat ödenmesine;

c) aynı üç aylık sürede, miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme

tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından

başvurana 5.000 (beş bin) Euro yargılama masraf ve gideri ödenmesine;

d) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

10

puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 06 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

11