COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

BULDUꢀ – TÜRKĐYE

(Baꢁvuru no. 64741/01)

KARAR

STRAZBURG

22 Aralık 2005

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, ꢀekle

iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Bulduꢁ – Türkiye davasında,

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Üçüncü Daire),

Baꢀkan B.M. ZUPANČIČ,

Yargıçlar J. HEDIGAN,

L. CAFLISCH,

R. TÜRMEN,

C. BÎRSAN,

A. GYULUMYAN,

R. JAEGER,

Bölüm Sekreteri V. BERGER’in katılımı ile kapalı oturumda 1 Aralık 2005 tarihinde

toplanmıꢀ ve anılan tarihte izleyen kararı vermiꢀtir:

USUL

1. Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34.

maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Mahmut Bulduꢀ tarafından, 11 Eylül 2000

tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılan baꢀvurudan (no. 64741/01)

kaynaklanmaktadır.

2. Baꢀvuran, Diyarbakır Barosu’na bağlı avukatlar Mesut Beꢀtaꢀ ve Meral Beꢀtaꢀ

tarafından temsil edilmiꢀtir. Türk Hükümeti (“Hükümet”) AĐHM huzurundaki iꢀlemler için bir

Ajan tayin etmemiꢀtir.

3. 1 Haziran 2004 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Đkinci Daire),

baꢀvurunun kısmen kabuledilmez olduğuna karar vermiꢀ ve baꢀvuranın bir yargıcın önüne

çıkartılmadan polis nezaretindeki on günlük tutukluluğuna iliꢀkin ꢀikayeti Hükümet’e

bildirmeye karar vermiꢀtir. AĐHS’nin 29 § 3. maddesi uyarınca, AĐHM, baꢀvurunun esaslarını

kabuledilebilirliği ile birlikte incelemeye karar vermiꢀtir.

4. 1 Kasım 2004 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi, Daire’lerinin yapısını

değiꢀtirmiꢀtir ( Đç Tüzük 25 § 1. madde). Bu dava, yeni oluꢀturulmuꢀ Üçüncü Daire’ye

verilmiꢀtir (Đç Tüzük 52 § 1. madde).

5. Baꢀvuran ve Hükümet kabuledilebilirlik ve esaslara iliꢀkin görüꢀ bildirmiꢀlerdir (Đç

Tüzük 59 § 1. madde).

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

6. Baꢀvuran 1964 doğumludur ve ꢀu anda Midyat cezaevinde tutulmaktadır.

2

7. 21 Mart 2000 tarihinde, baꢀvuran, PKK’ya (Kürt Đꢀçi Partisi) üye olma ꢀüphesi

üzerine ꢁırnak Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi mensupları tarafından ꢁırnak’ta

yakalanmıꢀtır.

8. 22 Mart 2000 tarihli bir yazıyla, ꢁırnak Emniyet Müdürlüğü, ꢁırnak Cumhuriyet

Savcısı’ndan, sekiz diğer kiꢀiyle birlikte baꢀvuranın tutukluluk süresini 25 Mart 2000 tarihine

kadar uzatmasını talep etmiꢀtir. Aynı tarihte, sanıkların sayısını ve delil toplamanın güçlüğünü

gözönünde tutarak, Cumhuriyet Savcısı, talep edildiği gibi tutukluk süresini uzatma yetkisi

vermiꢀtir.

9. 24 Mart 2000 tarihinde, ꢁırnak Asliye Ceza Mahkemesi, sorgulama sürecinin henüz

tamamlanmamıꢀ olduğu gerekçesiyle baꢀvuranın tutukluğunun altı gün daha uzatılması emrini

vermiꢀtir.

10. 31 Mart 2000 tarihinde, baꢀvuran Cumhuriyet Savcısı’nın huzuruna çıkartılmıꢀtır.

Aynı tarihte, Diyarbakır Asliye Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın tutuklu yargılanmasını

emretmiꢀtir.

11. 20 Nisan 2000 tarihinde, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısı,

baꢀvuranı Ceza Kanunu’nun 125. maddesi uyarınca bir terör örgütüne yardım, yataklık ve

üyelikle suçlayan bir iddianame sunmuꢀtur.

12. Baꢀvuran aleyhindeki cezai yargılama ꢀu anda Diyarbakır Ağır Ceza

Mahkemesi’nde devam etmektedir.

II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK

13. Đç hukukun tam açıklaması Öcalan – Türkiye [BD] kararında (baꢀvuru no.

46221/99, § 55, AĐHM 2005) bulunabilir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5 § 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

14. Baꢀvuran, AĐHS’nin 5 § 3. maddesinde öngörüldüğü gibi, bir yargıç veya adli

görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢀ diğer bir görevli önüne çıkarılmadan, on gün polis

nezaretinde tutulduğundan ꢀikayetçi olmuꢀtur. AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ꢀöyledir:

“Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koꢀullara uyarınca yakalanan veya tutulu durumda bulunan

herkes hemen bir yargıç veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢀ diğer bir görevli önüne

çıkarılır; kendisinin makul bir süre içinde yargılanmaya veya adli kovuꢀturma sırasında serbest

bırakılmaya hakkı vardır. Salıverilme, ilgilinin duruꢀmada hazır bulunmasını sağlayacak bir teminata

3

bağlanabilir.”

A. Kabuledilebilirlik

15. Hükümet, her durumda sözkonusu talepleri inceleyecek olan yerel Mahkemeler

huzurunda ꢀikayetlerini sunmadığı ve AĐHS’nin ihlal edilmiꢀ olduğunu iddia etmediği için

baꢀvuranın, iç hukuk yollarını tüketmemiꢀ olduğunu belirtmiꢀtir. Tutuklu kiꢀilerin,

alıkonmalarının yasallığı veya Cumhuriyet Savcısı’nın gözaltı sürelerinin uzatılmasına iliꢀkin

kararı halinde bölge hakimine baꢀvurma hakkına sahip olduğunu öngören ve baꢀvuranın

yakalandığı sırada yürürlükte olan CMK’nın 128 § 4. maddesine değinmiꢀlerdir. Hükümet

ayrıca bölge hakiminin, baꢀvuranın polis gözetiminde tutulmasına son verme ve Cumhuriyet

Savcısı huzuruna çıkmasını öngörme hakkına sahip olduğunu belirtmiꢀtir. Son olarak, 6 Mart

1997 tarihli düzeltme ardından, sözkonusu maddenin dördüncü paragrafınca öngörülen

prosedürün, Devlet Güvenlik Mahkemeleri huzurunda karara bağlanacak suçlara

uygulanabilir bir hal almıꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür.

16. Baꢀvuran, Hükümet tarafından önerilen iç hukuk yolunun, kendi davasında etkin

olmadığını ileri sürmüꢀtür. Gözaltında tutulma süresi, yakalandığı tarihte uygulanan yerel

hukukla uyumlu olmadığı için CMK’nın 128. maddesi bağlamında yapılan her tür

uygulamanın faydasız kaldığını belirtmiꢀtir.

17. Sözkonusu davada AĐHM, Devlet Güvenlik Mahkemeleri huzurundaki davalarda

“polis gözetiminde tutulduğu sırada alıkonmasının yasallığı hususunda karar vermesi ya da

serbest bırakılması için bir hakime baꢀvuran bir kiꢀi örneği” bulunmadığını yineler. Ancak,

Hükümet’in ileri sürdüğü gibi, CMK’nın 128. maddesine getirilen 1997 tarihli bir

düzeltmenin, Türk hukuku uyarınca, Mahkemelerde bir ꢀüpheliyi polis gözetiminde tutma

kararlarına itiraz etme hakkını tesis ettiğini gözlemler. Bu tür bir iç hukuk yolu, teoride

mevcuttur. Sözkonusu yolun pratikte nasıl iꢀlediğine iliꢀkin AĐHM, Hükümetin, Cumhuriyet

Savcısı’nın, ꢀüphelinin polis gözetiminde tutulmasına iliꢀkin emrinin, dördüncü günün

bitiminden önce (Cumhuriyet Savcısı’nın, ꢀüphelilerin polis gözetiminde tutulmasını

emredebileceği sürenin kanuni zaman aꢀımı süresi) feshedildiği bir Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nce verilen bir kararın örneğini ortaya koymamıꢀ olduğunu belirtmektedir (bkz.

Öcalan/Türkiye [BD], No 46221/99, CEDH 2005, §§ 66-69).

18. AĐHM, içtihatı (bkz., özellikle, Sakık ve diğerleri/Türkiye, 26 Kasım 1997 tarihli

karar, Raporlar 1997-VII, sayfa 2623-2624, § 44) ıꢀığında, Hükümet’in itirazını

reddetmektedir.

19. AĐHM baꢀvurunun, AĐHS’nin 35 § 3. maddesi bağlamında temelden yoksun

olmadığını belirtmektedir. Ayrıca, kabuledilemez olduğu hususunda bir dayanak yoktur. Bu

nedenle, kabuledilebilir olduğuna karar verilmelidir.

B. Esaslar

20. Hükümet, baꢀvuranın yakalanmasının, terörist bir suç iꢀlediğine iliꢀkin ꢀüpheler

hususunda güvenilir dayanakların mevcut olmasının, gözaltı tedbirlerinin, yetkili merci

tarafından öngörülmesinin ve ilgili tarihte uygulanabilir yasa tarafından öngörülen gereklerle

uyumlu olarak sözkonusu merci tarafından yürürlüğe konmasının bir sonucu olduğunu ileri

4

sürmüꢀtür. Đlgili yasanın, o zamandan beri, AĐHM içtihatıyla uyumlu olarak düzenlendiğini ve

bu nedenle, baꢀvuranın iddialarının bir gerekçeye dayanmadığını yinelemiꢀtir.

21. AĐHM, terörist suçların soruꢀturulmasının, birçok defa yetkili makamları önemli

sorunlara maruz bıraktığını kabul etmiꢀtir (bkz. Brogan ve Diğerleri, sayfa 33, § 61, Murray,

sayfa 27, § 58, Aksoy/Türkiye, 18 Aralık 1996 tarihli karar, Raporlar 1996-VI, sayfa 2282, §

78, Demir ve Diğerleri, 23 Eylül 1998 tarihli karar, Raporlar 1998-IV, sayfa 2653, § 41, ve

Sakık ve Diğerleri/Türkiye, 26 Kasım 1997 tarihli karar, Raporlar 1997-VII, sayfa 2623, §

44). Ancak bu husus, yetkili makamların, terörizmin sözkonusu olduğuna kanaat getirdikleri

her durumda, yerel Mahkemelerin ve AĐHS’nin denetleyici organlarının kontrolünden

bağımsız olarak ꢀüphelileri, sorguya çekmek üzere yakalamak için 5. madde uyarınca kayıtsız

ꢀartsız yetki sahibi oldukları anlamına gelmez (bkz. Murray, sayfa 27, § 58).

22. AĐHM, baꢀvuranın 21 Mart – 31 Mart 2000 tarihleri arası on gün boyunca polis

gözetiminde kalmıꢀ olduğunu gözlemlemiꢀtir. Brogan ve Diğerleri davasında, adli kontrol

olmaksızın dört gün altı saat süren polis gözetiminde alıkonma süresinin, amacı toplumu bir

bütün olarak terörizme karꢀı korumak da olsa, AĐHS’nin 5 § 3. maddesince süreye iliꢀkin

öngörülen kesin kısıtlamalara uymadığını hatırlatmaktadır (bkz. Brogan ve Diğerleri, sayfa

33, § 62).

23. Baꢀvuranın itham edildiği eylemler, terörist bir tehdit öğesi içerse dahi, AĐHM

baꢀvuranın, adli müdahale olmadan on gün boyunca alıkonmasını kabul edemez.

24. Dolayısıyla, AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II.AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

25.AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği

takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A.Tazminat

26.Baꢀvuran, maddi ve manevi tazminat miktarlarının belirlenmesini AĐHM’nin takdirine

bırakmıꢀtır.

27.Hükümet görüꢀ bildirmemiꢀtir.

28.Baꢀvuranların maruz kaldığı iddia edilen maddi tazminata iliꢀkin olarak, AĐHM,

baꢀvuranların iddialarını destekleyecek belgeler sunmadığını not eder, buna göre AĐHM bu

talebi reddeder.

29.Manevi tazminata iliꢀkin olarak AĐHM, baꢀvuranın, bir ihlal tespitiyle yeterli derecede

tazmin edilemeyecek olan, kanuni niteliğini sorgulama imkanının olmadığı, on gün tutuklu

bulundurulmasından kaynaklanan belirli bir sıkıntı yaꢀamıꢀ olabileceğinin düꢀünülebileceğini

gözlemler. AĐHS’nin 41. maddesinin gerektirdiği üzere, eꢀitlik temelinde yaptığı

değerlendirme sonucunda, AĐHM baꢀvurana 2.000 Euro manevi tazminat ödenmesine karar

vermiꢀtir.

5

B. Mahkeme masrafları

30.Baꢀvuran, yerel mercilerden ve AĐHM önünde yapılan masrafların miktarını AĐHM’nin

belirlemesini talep etmiꢀtir.

31.Hükümet görüꢀ bildirmemiꢀtir.

32. AĐHM’nin, içtihadına göre, bir baꢀvuran, gerçekten ve gerektiği için yapılmıꢀ ve miktar

açısından makul olduğu sürece, masraflarının ödenmesine hak kazanır. Bu davada, elindeki

bilgiler ve yukarıdaki ölçütler temelinde, AĐHM, baꢀvuranın, yapılmıꢀ masrafları

belgelendiremediğinden, iddiasını tamamıyla ispatlayamadığı kanısındadır. Ancak, davanın

koꢀulları içinde, baꢀvurana bu baꢀlık altında 1.000 Euro ödenmesi makuldür.

C.Gecikme faizi

33. AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı

faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar vermiꢀtir

YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1.Baꢀvurunun kalan kısmın kabulüne;

2.AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;

3.(a)sorumlu Devlet’in baꢀvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği

tarihten itibaren üç ay içinde, 2.000 Euro manevi tazminat (iki bin Euro), mahkeme masrafları

için 1.000 Euro (bin Euro), ve uygulanabilecek her türlü vergiyi ödeme tarihinde geçerli olan

kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilerek ödemesine;

(b) yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

4. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đngilizce hazırlanmıꢀ, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 22

Aralık 2005 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Vincent BERGER

Sekreter

Bostjan ZUPANCIC

Baꢀkan

6