CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

BÜLENT ZENGĐN - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 60848/00)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

29 Kasım 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup,

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve 60848/00 baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaꢀı Bülent Zengin’in (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 28

Mayıs 2000 tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına Avrupa Đnsan

Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuran Bülent Zengin T.C. vatandaꢀı olup 1975 doğumludur ve Đsviçre Bern’de ikamet

etmektedir.

Baꢀvuran 30 Haziran 1994 tarihinde Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi

polisleri tarafından yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır. Baꢀvuran yasadıꢀı terör örgütü THKP/C

(Türkiye Halk Kurtuluꢀ Partisi/Cephe) mensubu olmakla suçlanmıꢀtır.

11 Temmuz 1994 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı

tarafından dinlenen baꢀvuran gözaltında vermiꢀ olduğu ifadenin baskı yoluyla alındığını ileri

sürerek buna karꢀı çıkmıꢀtır. Aynı tarihte düzenlenen sağlık raporuna göre baꢀvuranda

herhangi bir darp veya yaralanma izine rastlanmamıꢀtır. Baꢀvuran yine aynı tarih olan 11

Temmuz 1994’te DGM nöbetçi hakimi karꢀısına çıkarılmıꢀtır. Baꢀvuran nöbetçi hakim

karꢀısında Cumhuriyet Savcısı’na vermiꢀ olduğu ifadeleri yinelemiꢀtir. Nöbetçi hakim

baꢀvuranın tutuksuz yargılanmasına karar vermiꢀtir.

DGM Cumhuriyet Savcısı 29 Temmuz 1994 tarihinde sunmuꢀ olduğu iddianame ile Türk

Ceza Kanunu’nun 168/2. maddesine dayalı olarak silahlı bir örgütün mensubu olmakla itham

ettiği baꢀvuran hakkında ceza davası açmıꢀtır.

DGM, 18 Aralık 1998 tarihli bir kararla baꢀvuranı hakkında yapılan ithamlardan suçlu bulmuꢀ

ve on iki yıl altı ay ağır hapis cezasına çarptırmıꢀtır. DGM baꢀvuranın cezasının tespitinde

bulunurken baꢀvuranın ve yargı sürecinin farklı aꢀamalarında kendisiyle birlikte

yargılanmakta olanların ifadelerini, yakalama tutanakları gibi dava dosyasında yer alan delil

unsurlarının tamamını dikkate almıꢀtır.

Yargıtay 23 Kasım 1999 tarihinde vermiꢀ olduğu nihai kararla ilk derece mahkemesinin

kararını onamıꢀtır.

Bu karar 8 Aralık 1999 tarihinde baꢀvurana tebliğ edilmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran kendisini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bünyesinde

askeri bir hakimin yer alması nedeniyle «bağımsız ve tarafsız» bir mahkeme olmadığını ileri

sürmektedir. Baꢀvuran ayrıca hakkında verilen mahkumiyet kararının gözaltı sırasında avukatı

bulunmadan polis baskısıyla alınan ifadesine dayanması nedeniyle bu mahkeme önünde

hakkaniyete uygun yargılanmadığından ꢀikayetçidir. Baꢀvuran ayrıca mahkumiyet kararı

yasal olarak kesinleꢀmeden basında kendisinden terörist olarak söz edilmesiyle masumiyet

karinesine yönelik bir ihlalin yapıldığından yakınmakta, bu yönde AĐHS’nin 6. maddesine

atıfta bulunmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe dair

Hükümet baꢀvuranın masumiyet karinesine yönelik bir ihlalin yapıldığı iddiası karꢀısında iç

hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabuledilemezlik itirazında bulunmaktadır.

Baꢀvuran AĐHS’nin 6/2. maddesi hakkındaki ꢀikayetini iç hukuk mercileri önünde dile

getirmemiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın iddialarını doğrulayacak bahse konu basın özetinin bir örneğini veya

herhangi bir delili sunmadığı tespitini yapmaktadır. Yapılan bu ꢀikayet dayanaktan yoksun

bulunmaktadır ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafına uygun olarak reddedilmelidir.

Baꢀvuranın diğer ꢀikayetlerinin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde

dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da

kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayetler kabuledilebilir

niteliktedir.

B. Esas hakkında

1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı üzerine

AĐHM, daha önceki kararlarda buna benzer pek çok ꢀikayetlerin dile getirildiğini ve bunların

AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını belirtmektedir (Bkz. Özel kararı ve

Özdemir-Türkiye kararı no: 59659/00 6 ꢁubat 2003).

AĐHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı ꢀekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığını kaydetmekte, bunun yanı sıra aralarında askeri bir hakimin de yer

aldığı Devlet Güvenlik Mahkemesi karꢀısında baꢀvuranın «ulusal güvenliğe» dayalı suçlardan

yargılanması konusunda endiꢀe duymasının anlaꢀılabilir olduğu tespitinde bulunmaktadır.

Baꢀvuran, hakkında açılan davada Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını davanın esasına

iliꢀkin olmayan gerekçelere dayandırdığı yönünde bir ꢀüphe duyabilir. Bu nedenle baꢀvuranın

bu yargı makamının tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki ꢀüphelerinin dikkate alınması

gerekir. (Incal-Türkiye kararı, 9 Haziran 1998).

AĐHM baꢀvuranı yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin 6 § 1. madde

uyarınca bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.

2. Yargı sürecinin adilliği

Hükümet ihlalin varlığına karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, benzer davalarda da dile getirildiği üzere tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun bir

mahkemenin her halükârda adil ve hakkaniyete uygun bir yargılama sürecini garanti altına

alamayacağını hatırlatmaktadır.

Baꢀvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkemede davasının görülme hakkının ihlal edildiğinin

tespiti ıꢀığında Mahkeme, yargılamanın adilliğine iliꢀkin ꢀikayetin kalan kısmını incelemeye

gerek duymamaktadır (Bkz. diğerleri arasında, sözü edilen Incal kararı ve son olarak Seçkin

vd.-Türkiye kararı, no: 56016/00, 3 Mayıs 2007).

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine

karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi

edebiliyorsa, AĐHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın adil

tatminine hükmeder.”

Baꢀvuran hapis yattığı yıllarda uğramıꢀ olduğu gelir kaybına, avukatlık ve sağlık giderlerine

karꢀılık 37.525 Đsviçre Frangı (yaklaꢀık 23.000 Euro) maddi tazminat, 50.000 Đsviçre Frangı

(yaklaꢀık 30.000 Euro) manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, ihlal tespiti ile öne sürülen maddi tazminat arasında hiçbir illiyet bağı bulunmadığını

belirtmekte ve bu talebi reddetmektedir. AĐHM, ayrıca dava koꢀullarında ihlal tespitinin

manevi zararın giderilmesi bakımından adil bir tatmini oluꢀturduğunu belirtmektedir.

Sözleꢀme tarafından öngörülen bağımsızlık ve tarafsızlık koꢀullarını yerine getirmeyen bir

mahkeme tarafından mahkumiyet kararı alındığında, ilgilinin talebi doğrultusunda yeni bir

sürecin ya da yargılamanın baꢀlatılması ilke olarak tespit edilen ihlalin giderilmesi

bakımından uygun bir yöntemi oluꢀturur (Bkz. Öcalan kararı).

Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, kanıtlayıcı belge olmaksızın yapmıꢀ olduğu yargı giderleri için 7.000 Đsviçre Frangı

(yaklaꢀık 4.000 Euro) talep etmektedir.

Hükümet bu meblağı aꢀırı olarak nitelendirmektedir.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Bu baꢀvuruda AĐHM, baꢀvuranın öne sürdüğü

yargı giderlerini kanıtlayıcı hiçbir belgeyi sunmadığı tespitini yapmakta, baꢀvurana bu yönde

bir ödeme yapılmasını gerekli görmemektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 6/1. maddesi hakkındaki ꢀikayetlere iliꢀkin baꢀvurunun kabuledilebilir, bunun

dıꢀında kalanların kabuledilemez olduğuna;

2. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan yoksun

bulunması nedeniyle AĐHS’nin 6 / 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Yargılamanın adilliği hakkında AĐHS’nin 6. maddesine yönelik diğer ꢀikayetlerin

incelenmesine gerek olmadığına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 / 2. ve 3. maddelerine

uygun olarak 29 Kasım 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir