CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

BÜRKEV / TÜRKĐYE DAVASI (26480/95)

(26480/95)

Strazburg

30 Ekim 2001

USULİ İŞLEMLER

1. Davanın nedeni, Türk vatandaꢀı olan Turhan Yalçın Bürkev ("baꢀvuran"), 27 Ekim 1994

tarihinde, Đnsan Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleꢀme'nin ("Sözleꢀme") eski

25.maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu'na ("Komisyon")

yaptığı baꢀvurudur (baꢀvuru no. 26480/95).

2. Baꢀvuranı Ankara'da faaliyet gösteren avukat Sn. Oya Ersoy Ataman temsil etmiꢀtir. Bu

davaya yönelik olarak Türk Hükümeti bir Ajan tayin etmemiꢀtir.

3. Baꢀvuran, kendisine karꢀı yürütülen ceza yargılamasının Sözleꢀmenin 6 § 1 maddesi

uyarınca “makul sürede” sonuçlanmadığını öne sürmektedir.

4. Baꢀvuru, 1 Kasım 1998 tarihinde, Sözleꢀme'nin 11 No'lu Protokolü yürürlüğe girdiğinde,

anılan Protokol'ün 5. maddesinin 2. fıkrası uyarınca Mahkeme'ye gönderilmiꢀtir.

5. Baꢀvuru, Mahkeme'nin Birinci Kısmına verilmiꢀ (Đçtüzük, 52. madde, 1.fıkra) ve bu bölüm

içinde davayı inceleyecek olan daire (Sözleꢀme'nin 27 §1 Maddesi), Đçtüzüğün 26§1

maddesine uygun olarak teꢀekkül etmiꢀtir. Mahkeme'de Türkiye'yi temsil eden Sn. Yargıç

Rıza Türmen davadan çekilmiꢀtir (Đçtüzük 28.madde). Bunun üzerine Hükümet Sn. Feyyaz

Gölcüklü'yü Sn. Rıza Türmen'in yerine ad hoc yargıç olarak atamıꢀtır (Sözleꢀme'nin 27§2 ve

Đçtüzüğün 29§1 maddeleri).

6. Daire Baꢀkanı baꢀvurunun Davalı Devlet aleyhine yapılan diğer baꢀvurularla

birleꢀirilmesine karar vermiꢀtir.

7. Daire 31 Ağustos 1999 tarihli bir kararla baꢀvuruyu kabuledilebilir bulmuꢀtur.

________________________________________________________________________________________________________

tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki

telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na

atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

8. Gerek baꢀvuran gerekse de Hükümet esaslara iliꢀkin olarak görüꢀ bildirmiꢀlerdir (Đçtüzük

59/1).

OLAYLAR

I. DAVAYA ESAS TEꢁKĐL EDEN OLAYLAR

• Baꢀvuranın yakalanması ve tutuklanması

9. 24 Kasım 1980 tarihinde, Ankara Emniyet Müdürlüğü'ne bağlı polis memurları baꢀvuranı

yasadıꢀı Dev-Yol örgütüne üye olduğu ꢀüphesiyle tutuklamıꢀlardır.

10. 27 ꢁubat 1981 tarihinde Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi, baꢀvuranın tutukluluk halinin

devamına karar vermiꢀtir.

B. Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi'ndeki Yargılama

11. 26 ꢁubat 1982 tarihinde, Askeri Savcı, baꢀvuran ve diğer 722 davalı hakkındaki

iddianamesini Sıkıyönetim Mahkemesi'ne sunmuꢀtur. Savcı, baꢀvuranı, amacı Türk anayasal

düzenini yıkarak yerine Marksist-Leninist bir rejim kurmak olan yasadıꢀı silahlı örgüt Dev-

Yol'a üye olmakla suçlamıꢀtır. Savcılık, Türk Ceza Kanunu'nun 146§1 hükmü uyarınca ölüm

cezası talep etmiꢀtir.

12. 14 Aralık 1988 tarihinde Ankara sıkıyönetim Mahkemesi baꢀvuranın tutuksuz

yargılanmasına karar vermiꢀtir.

13. 19 Temmuz 1989 tarihinde, Sıkıyönetim Mahkemesi, baꢀvuranı Dev-Yol üyesi olduğu

için suçlu bulmuꢀtur. Mahkeme baꢀvuranı TCK'nun 168§1 maddesi uyarınca 16 yıl hapis

cezasına çarptırmıꢀ ve kendisini sürekli olarak bir kamu hizmeti görevi icra etmekten men

ederek adli vesayet altına koymuꢀtur.

C. Temyiz Đꢀlemleri

14. Baꢀvuranın cezası 15 yılı geçtiği için, karar kendiliğinden Askeri Yargıtay'a sevk

edilmiꢀtir.

15. Sıkıyönetim mahkemelerini ilga eden 27 Aralık 1993 tarihli Kanunun yürürlüğe

girmesinin ardından, davaya bakma yetkisi Yargıtay'a geçmiꢀ ve 26 Aralık 1994 tarihinde

dosya Yargıtay'a gönderilmiꢀtir.

16. 27 Aralık 1995 tarihinde, Yargıtay, baꢀvuranın TCK 146§1 maddesi uyarınca

yargılanması gerektiği gerekçesiyle mahkumiyet kararını bozmuꢀ ve davayı Ankara Ağır

Ceza Mahkemesine göndermiꢀtir. Dava halen bu mahkemede sürmektedir.

II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMA

A. Ceza Hukuku

17. Türk Ceza Kanunu'nun 146§1 hükmü aꢀağıdaki gibidir:

" Türkiye Cumhuriyeti Teꢀkilatı Esasiye Kanununun tamamını veya bir kısmını tağyir ve

tebdil veya ilgaya ve bu kanun ile teꢀekkül etmiꢀ olan Büyük Millet Meclisini iskata veya

vazifesini yapmaktan men'e cebren teꢀebbüs edenler, idam cezasına mahkum olur."

18. Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesi aꢀağıdaki gibidir:

"Her kim, ... maddelerde yazılı cürümleri iꢀlemek için silahlı cemiyet ve çete teꢀkil eder yahut

böyle bir cemiyet ve çetede amirliği ve kumandayı ve hususi bir vazifeyi haiz olursa onbeꢀ

seneden aꢀağı olmamak üzere ağır hapis cezasına mahkum olur.

Cemiyet ve çetenin sair efradı on yıldan onbeꢀ yıla kadar ağır hapisle cezalandırılır."

HUKUK

I. SÖZLEꢁMENĐN 6 § 1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

19. Baꢀvuran, aleyhinde yürütülen cezai kovuꢀturmasının süresinin uzunluğundan yakınmıꢀtır.

Bu bağlamda Sözleꢀme'nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir. Anılan madde

aꢀağıdaki gibidir:

"Herkes, ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, ...bir

mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde...görülmesini istemek hakkına sahiptir ."

20. Hükümet baꢀvuranın iddialarını reddetmiꢀtir. Baꢀvurana yöneltilen suçlamalar

bakımından davanın karmaꢀık olduğunu ve Dev-Yol eylemlerine karıꢀtıkları ꢀüphesiyle

suçlanan 723 davalının söz konusu olduğu bir duruꢀmanın hazırlanmasının güçlüğünü ifade

etmiꢀtir.Bu etmenlerin iꢀlemlerin uzamasında etkili olduğunu ve yargı makamlarının ihmal ve

gecikmesinden söz edilemeyeceğini iddia etmiꢀlerdir.

A. Dikkate alınacak dönem

21. Mahkeme, yargılamanın, baꢀvuranın yakalandığı 24 Kasım 1980 tarihinde baꢀlayıp halen

Ankara Ağır Ceza Mahkemesinde sürmekte olduğunu gözlemlemektedir.. Dolayısıyla,

baꢀvuranın yargılaması yirmi yıl on aydır sürmektedir.

22. Bununla birlikte Mahkeme, Türkiye'nin bireysel baꢀvuru hakkını tanıdığına iliꢀkin

bildirimde bulunduğu 28 Ocak 1987 tarihinden itibaren geçen ondört yıl sekiz aylık dönemi

inceleyebilmektedir. Yine de Mahkeme, üstte anılan bildirimin yapıldığı sırada yargılamanın

ne durumda olduğunu dikkate almak zorundadır. Söz konusu tarihte, yargılama altı yıl iki

aydır sürmekteydi.

(b) Yargılama süresinin makuliyeti

23. Mahkeme, Sıkıyönetim Mahkemesinin sekiz yıl sekiz ayda karara vardığını

gözlemlemektedir. Askeri Yargıtay, yapılan itirazı dört yıldan daha fazla bir süre sonra ele

almıꢀtır. Ayrıca, Askeri Yargıtay davayı ele aldıktan yaklaꢀık bir yıl sonra, 27 Aralık 1995

tarihinde, karara varmıꢀtır. Bu kararı müteakiben dava Ankara Ağır Ceza Mahkemesinde

görülmeye baꢀlanmıꢀ ve beꢀ yıl dokuz aydan bu yana bu mahkemede sürmektedir. Mahkeme,

gerek ilk derece mahkemesinde gerek temyiz sürecinde önemli gecikmeler olduğu

kanısındadır. Bu gecikmeler davanın karmaꢀıklığı ile açıklanamaz ve baꢀvurana karꢀı

yürütülen cezai kovuꢀturmanın uzamasının sorumluluğu ulusal makamlara atfedilmelidir.

24. Mahkeme, kendisindeki delillere ve konu hakkındaki içtihadına dayanarak, ceza

yargılamasının uzun sürmesinin "makul süre" yükümlülüğünün yerine getirilmemesine yol

açtığı sonucuna varmıꢀtır.

25. Dolayısıyla, Sözleꢀmenin 6 § 1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. SÖZLEꢁMENĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

26. Sözleꢀme'nin 41. Maddesi aꢀağıdaki gibidir:

"Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği

takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder ."

A. Zarar

27. Baꢀvuran, bu baꢀlık altında herhangi bir görüꢀ belirtmemiꢀ, Mahkemeden yargılamanın

çok uzun sürmesinden kaynaklanan birçok sıkıntıya maruz kaldığını göz önüne alarak maddi

ve manevi tazminat miktarını belirlemesini talep etmekle yetinmiꢀtir.

28. Hükümet, baꢀvuranın iddialarıyla ilgili herhangi bir yorum yapmamıꢀtır.

29. Baꢀvuranın yargılamasının toplam süresinin uzunluğunu dikkate alan Mahkeme,

kendisinin belli bir sıkıntıya düꢀtüğünü düꢀünmektedir. Hakkaniyet ilkesi temelinde kendisine

100,000 Fransız Frangı ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Masraflar

30. Baꢀvuran, yasal harcamalar için herhangi bir talepte bulunmamıꢀ, takdiri Mahkemeye

bırakmıꢀtır.

31. Hükümet de bu baꢀlık altında herhangi bir görüꢀ belirtmemiꢀtir.

32. Mahkeme, baꢀvuranın Sözleꢀme iꢀlemleri sürecinde bazı harcamalarda bulunduğunu göz

önüne alarak, yaptığı masraflar için baꢀvurana 8,000 Frank ödenmesinin makul olduğuna

karar vermiꢀtir.

C. Temürrüt Faizi

33. Mahkeme önündeki mevcut bilgilere göre, iꢀbu kararın benimsendiği tarihte Fransa'daki

yasal faiz oranı yıllık % 4,26'dır.

BU NEDENLERDEN DOLAYI MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Đçtüzük 43§1 maddesi uyarınca birleꢀtirilen diğer baꢀvurulardan ayırmaya ;

2. ceza yargılamasının uzunluğu nedeniyle Sözleꢀmenin 6§1 maddesinin ihlal edildiğine ;

3.

(a) Sözleꢀme'nin 44 § 2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren 3 ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL'sına çevrilmek üzere davalı Devlet tarafından

baꢀvurana ,

(i) Manevi tazminat tutarı olarak 100,000 (yüzbin) Fransız Frangı

(ii) Masraflar için 8.000 (sekizbin) Fransız Frangı

meblağın ödenmesi gerekebilecek her türlü vergi ile birlikte ödenmesine,

(b) üç aylık süre sonunda yapılan ödemeler için, ödeme tarihine kadar yıllık % 4,26 faiz

uygulanmasına

4. Oybirliğiyle baꢀvuranın adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerinin reddine

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak verilmiꢀ ve 25 Eylül 2001 tarihinde, Đçtüzüğün 77.maddesinin 2.ve

3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Elisabeth PALM Michael O'BOYLE Sekreter Baꢀkan