COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

AKYÜZ – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 35837/02)

KARAR

STRAZBURG

29 Kasım 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

____________________________________________________________________________________________

Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa

Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla

alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 35837/02 no’lu davanın nedeni, T.C.

vatandaꢀı Naciye Akyüz’ün (baꢀvuran), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 22 Mayıs 2002

tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları

Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. Maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Ankara Barosu

avukatlarından Nuray Demir tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1926 doğumludur ve Ankara’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran, 23 Ocak 1975 tarihinde, Ankara’nın Çankaya ilçesinde yer alan bir arsanın

(98 no.lu pafta) bir bölümünü satın almıꢀtır. 21 Ocak 1981 tarihinde, imar ꢀuyulandırması

sırasında, baꢀvurana ait arsanın bir kısmı (173.92 m²), 1962 yılından beri Savunma Bakanlığı

tarafından kullanılmakta olan bir baꢀka arsaya eklenmiꢀtir. Bu arsaya 5965/1 numarası

verilmiꢀ ve arsa baꢀvuran adına kaydedilmiꢀtir.

Bu arazinin Savunma Bakanlığı tarafından kullanılması nedeniyle, baꢀvuran arazinin

kamulaꢀtırılması için Bakanlığa birçok dilekçe yazmıꢀtır. Bakanlık, 6 Eylül 1989 tarihinde,

ileriki yıllarda arazisinin kamulaꢀtırılacağı yönünde baꢀvuranı bilgilendirmiꢀtir.

Savunma Bakanlığı, 10 Kasım 1999 tarihinde, 2942 sayılı Kanun’un 38. maddesine

dayanarak, 5965/1 no.lu arsadan baꢀvuranın kaydının silinmesi ve bu arsanın Hazine’ye

aktarılması için Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi’ne baꢀvurmuꢀtur. Buna cevaben, baꢀvuran

de facto kamulaꢀtırmanın tazmini için aynı mahkemeye baꢀvurmuꢀtur. Belirsiz bir tarihte

dava dosyaları birleꢀtirilmiꢀtir.

Savunma Bakanlığı, mahkeme önünde sözkonusu araziyi 1962 yılından beri

kullandığını ve bu nedenle 2942 sayılı kanunun 38. maddesi gereğince arazinin Bakanlık

adına kaydedilmesi gerektiğini ifade etmiꢀtir. Buna cevaben, baꢀvuran, arsasının de facto

kamulaꢀtırılma tarihinin 21 Ocak 1981 olduğunu, dolayısıyla 2942 sayılı kanunun 38.

maddesinin bu davada uygulanamayacağını ileri sürmüꢀtür.

19 Aralık 2000 tarihinde, Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi, baꢀvuranın tapu kaydını

iptal etmiꢀ ve arsanın Hazine adına kaydedilmesine hükmetmiꢀtir. Mahkeme, zamanaꢀımına

uğradığı gerekçesiyle, baꢀvuranın tazminat talebini reddetmiꢀtir. Mahkeme, Savunma

Bakanlığı’nın 1962’den beri sözkonusu arsanın de facto sahibi olduğunu ve 2942 sayılı

kanunun 38. maddesi uyarınca baꢀvuranın bu tarihten itibaren yirmi yıl içinde dava açması

gerektiğini belirtmiꢀtir.

4 Haziran 2001 tarihinde, Yargıtay ilk derece mahkemesinin kararını onaylamıꢀtır.

Baꢀvuranın kararın bozulmasına yönelik talebi, 12 Ekim 2001 tarihinde Yargıtay tarafından

reddedilmiꢀtir. 22 Kasım 2001 tarihinde, karar baꢀvurana bildirilmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 1 NO.LU PROTOKOLÜ’NÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, kendisine tazminat ödenmeden arsasından mahrum bırakılmasının 1 No.lu

Protokol’ün 1. maddesine aykırı olduğu konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.

Hükümet, bu iddiaya itiraz etmiꢀtir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Hükümet, ilk itirazlarını sunmuꢀtur. Đlk olarak, imar projesinin 1981 yılına ait olması

nedeniyle (Türkiye’nin Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na kiꢀisel baꢀvuru hakkını tanıdığı

8 Ocak 1987 tarihinden önceki bir tarih olması nedeniyle), AĐHM’nin bu davayı incelemek

için ratione temporis yetkisi olmadığını ileri sürmüꢀtür. Hükümet, ikinci olarak, baꢀvuranın iç

hukuk yollarını tüketmediğini iddia etmiꢀtir. Hükümet’e göre, imar ꢀuyulandırmasının

uygulamaya konmasının hemen ardından, 1981 yılında, baꢀvuranın tazminat davası açmıꢀ

olması gerekiyordu. Hükümet, son olarak, baꢀvurunun altı aylık zaman dilimi içinde

yapılmadığını ileri sürmüꢀtür. Yargıtay, Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararını 4

Haziran 2001 tarihinde onaylamıꢀ olmasına rağmen, baꢀvuru 22 Mayıs 2002 tarihinde

yapılmıꢀtır.

AĐHM, Savunma Bakanlığı’nın, 10 Kasım 1999 tarihinde, Ankara Asliye Hukuk

Mahkemesi’ne dava açarak 5965/1 no.lu arsadan baꢀvuranın kaydının silinmesini ve bu

arsanın Hazine adına kaydedilmesini talep ettiğini kaydetmektedir. Bu dava, 12 Ekim 2001

tarihinde, Yargıtay’ın baꢀvuranın kararın bozulması yönündeki talebini reddetmesiyle sona

ermiꢀtir. Bu karar, 22 Kasım 2001 tarihinde baꢀvurana bildirilmiꢀ ve baꢀvuran tam altı ay

sonra AĐHM’ye baꢀvurmuꢀtur. Ayrıca, yerel düzeyde yürütülen takibatın sonuna kadar

sözkonusu arazi baꢀvuran adına kayıtlı olduğu için, AĐHM, Hükümet’in baꢀvuranın 1981

yılında tazminat davası açmıꢀ olması gerektiği yönündeki iddiasının desteklenemeyeceği

sonucuna varmıꢀtır.

AĐHM, yukarıda anlatılanları gözönünde bulundurarak, Hükümet’in ilk itirazlarını

reddetmiꢀtir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

Mal ve mülkün dokunulmazlığı hakkına yapılan müdahale, kamu çıkarının gerekleri

ile kiꢀinin temel haklarının korunması ꢀartı arasında adil bir denge kurmalıdır. Bu dengenin

sağlanması kaygısı, 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinin tamamında yansıtılmıꢀtır. Sözkonusu

ꢀahsın “bireysel ve aꢀırı bir yük” altına sokulduğu durumlarda, bu denge sağlanmamıꢀ

olacaktır (bkz, Sporrong ve Lönnroth / Đsveç, A Serisi no. 52). Bir baꢀka deyiꢀle, kullanılan

yöntemlerle gerçekleꢀtirilmesi istenen amaç arasında mantıklı bir oran iliꢀkisi bulunmalıdır

(bkz, James ve Diğerleri / Đngiltere, A Serisi no. 98).

Bu davada, baꢀvuranın sözkonusu arsaya iliꢀkin tapu kaydı Hazine’ye aktarılmıꢀ ve

2942 sayılı Kanun’un 38. maddesi gereğince baꢀvuranın tazminat talebi yerel mahkemelerce

reddedilmiꢀtir. Bu nedenle, yerel mahkemelerin vermiꢀ olduğu karar, 1 No.lu Protokol’ün 1.

maddesinin ikinci cümlesi kapsamında, baꢀvuranın mülkünden mahrum bırakılması sonucunu

doğurmuꢀtur (bkz, Đnci (Nasıroğlu) / Türkiye, no. 69911/01).

AĐHM, 2942 sayılı Kanun’un 38. maddesine göre, bir kimsenin mülkünden mahrum

bırakıldığı durumlarda, bu mülkün kullanılmaya baꢀlandığı tarihten itibaren yirmi yıl içinde

tazminat baꢀvurusunda bulunulması gerektiğini kaydetmektedir. Yerel mahkemeler, bu

hükmü geriye dönük olarak uygulayarak, baꢀvuranı tapu kaydının iptali nedeniyle tazminat

elde etme imkanından mahrum bırakmıꢀlardır. AĐHM, bu noktada, AĐHM’ye baꢀvuruda

bulunulduktan sonra, 2942 sayılı Kanun’un 38. maddesinin anayasaya aykırı olduğu

gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi tarafından feshedildiğini belirtmektedir. Anayasa

Mahkemesi, 10 Nisan 2003 tarihli kararında, ihtilaflı mülkün de facto iꢀgaline karꢀı baꢀvuruda

bulunulması hakkının zamanaꢀımına uğradığını ileri sürerek ve bu iꢀgalden yirmi yıl sonra

mülkün makamlara aktarılmasını öngörerek bireyin mülkiyet hakkını kısıtlamanın

Anayasa’ya aykırı olduğuna hükmetmiꢀtir. Ayrıca, AĐHM’nin içtihadına göndermede

bulunarak, kiꢀileri keyfi olarak mülkiyet ve tazminat haklarından mahrum bırakmanın

hukukun üstünlüğü ilkesine aykırı olduğu sonucuna varmıꢀtır.

AĐHM, Anayasa Mahkemesi’nin kararını dikkate alarak bu muhakemenin

doğruluğunu kabul etmektedir. Bununla beraber, AĐHM, Anayasa Mahkemesi’nin kararının

geriye dönük uygulanabilinen bir karar olmadığını, bu nedenle de baꢀvurana AĐHS’nin

muhtemel bir ihlalinin sonuçlarını telafi edebilecek bir usul sağlamadığını kaydetmektedir.

Sonuç olarak, AĐHM, konunun AĐHS’nin 37 / 1 (b) maddesi kapsamında çözümlenmediği

kanaatindedir (bkz, Börekçioğulları (Çökmez) ve Diğerleri / Türkiye).

AĐHM, 2942 sayılı Kanun’un 38. maddesinin baꢀvuranın davasına uygulanmasının,

baꢀvuranı tapu kaydının iptal edilmesiyle ilgili tazminat elde etme imkanından mahrum

bırakmasıyla sonuçlandığı kanaatindedir. Toplumsal çıkar talepleri ile kiꢀinin temel haklarının

korunması ꢀartı arasında adil denge sağlayabilecek bir tazminat usulü bulunmadığı sürece,

böylesi bir müdahale, olayın geçtiği zamanın kanunlarına uygun olsa da, yalnızca keyfi olarak

tanımlanabilir (bkz, Akıllı / Türkiye, no. 71868/01).

AĐHM, 1 No’lu Protokol’un 1. maddesinin ihlal edildiğine hükmeder.

II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, yerel mahkemelerin sunmuꢀ olduğu kanıtları göz önünde bulundurmadığını

ve tanıkların ifadelerini dinlemediğini belirterek, AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen adil

yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmiꢀtir.

AĐHM, dava dosyasında bu hükmün ihlaline neden olabilecek herhangi bir ꢀeye

rastlamamıꢀtır. AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun bu

kısmının dayanaktan yoksun olduğunu kaydederek reddedilmesine karar verir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal

edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen

telafi edebiliyorsa, AĐHS, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın

adil tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran, maddi tazminat olarak 750,000 Yeni Türk Lirası (YTL) –yaklaꢀık 421,000

Euro-, manevi tazminat olarak ise 100,000 YTL –yaklaꢀık 56,000 Euro- talep etmiꢀtir.

Hükümet, bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, sözkonusu arazinin değeriyle ilgili olarak tarafların altı adet örnek bilirkiꢀi

raporu sunduğunu kaydetmektedir. Sözkonusu arsanın yanındaki 5965/1 numaralı arsayla

ilgili olan bu raporlar, bu davayla ilgisi olmayan yerel düzeydeki hukuki iꢀlemler sırasında

Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi’ne sunulmuꢀtur. 22 Kasım 2004 tarihli ilk raporda, 5965/1

numaralı arsanın 1 m²’sinin değerinin 600,000,000 Türk Lirası (TL) –yaklaꢀık 181,951 Euro-

olduğu kaydedilmiꢀtir. 25 Kasım 2004 tarihli ikinci raporda, bu arsanın 1 m²’sinin değerinin

1,090,000,000 TL –yaklaꢀık 111,794 Euro- olduğu belirtilmiꢀtir. 3 Haziran 2005 tarihinde

hazırlanan üçüncü raporda ise, 1 m²’nin değerinin Ocak 2005’te 1,505 YTL –yaklaꢀık

144,573 Euro- olduğu belirtilmiꢀtir. 20 Haziran 2005 tarihli dördüncü rapora göre, 1 m²’nin

değeri Ocak 2000’de 550,000,000 TL’ye –yaklaꢀık 172,296 Euro- eꢀittir. 10 Ağustos 2005

tarihli beꢀinci raporda ise, 28 Ocak 2004 tarihinde 1 m²’nin değerinin 1,500,000,000 TL’ye –

yaklaꢀık 156,714 Euro- eꢀit olduğu belirtilmiꢀtir. 15 Kasım 2005 tarihli son raporda ise, bu

arsanın 1 m²’sinin değerinin 28 Ocak 2004 tarihinde 900,000,000 TL –yaklaꢀık 94,028 Euro-

olduğu belirtilmiꢀtir.

Baꢀvuran, ayrıca, bir emlak acentesinden (Ankara Bizim Emlak Müꢀavirliği) arsasının

1 m²’sinin değerinin en az 2,650,000,000 TL, en fazla 3,100,000,000 TL olduğunun tahmin

edildiği bir mektup sunmuꢀtur.

AĐHM, tespit edilen ihlalin dayanağının mülkten mahrum bırakmanın yasaya aykırılığı

yerine, tazminat ödenmemesi olması durumunda, tazminatın arsanın gerçek değerini

yansıtmak zorunda olmadığını tekrarlamaktadır (I.R.S ve Diğerleri / Türkiye (adil tatmin), no.

26338/95). Bu çerçevede, AĐHM, baꢀvuranın tazminat elde etmeye yönelik meꢀru beklentisini

karꢀılayacak bir miktarın kendisine ödenmesinin uygun olacağı görüꢀündedir. Hakkaniyete

uygun olarak, AĐHM, taraflarca sunulan belgeleri gözönünde bulundurarak, maddi tazminat

olarak baꢀvurana 145,000 Euro ödenmesine karar verir.

Baꢀvuranın manevi tazminat talebiyle ilgili olarak, AĐHM, sözkonusu dava koꢀulları

içinde, bir ihlalin saptanmasının yeterli adil tatmin oluꢀturduğu kanaatindedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, ayrıca, yerel mahkemeler önünde yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve

giderleri için 1,000 YTL (yaklaꢀık 560 Euro) talep etmiꢀtir. Baꢀvuran, avukatıyla ꢀarta bağlı

avukatlık ücret sözleꢀmesi olduğunu ifade etmiꢀtir.

Hükümet, bu talebe itiraz etmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre, bir baꢀvuran gerçekliğini ve gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Sözkonusu davada, baꢀvuran, iddia edilen yargı

giderlerinin gerçekliğini kanıtlamamıꢀtır. Dolayısıyla, AĐHM bu baꢀlık altında herhangi bir

ödeme yapılmasını öngörmemektedir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvuranın mal ve mülk dokunulmazlığı hakkına iliꢀkin ꢀikayetin kabuledilebilir,

baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü’nün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Bir ihlalin saptanmasının baꢀvuranın gördüğü manevi zarar için baꢀlı baꢀına yeterli

adil tazmin oluꢀturduğuna;

4. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet

tarafından baꢀvurana maddi tazminat olarak 145,000 Euro (yüz kırk beꢀ bin Euro)

ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal

kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77/2. ve 3. maddeleri

gereğince 29 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.