C O N S E I L D E  
L ' E U R O P E  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
AKKURT - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 47938 / 99)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
4 Mayıs 2006  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek  
olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
____________________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları  
Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam  
olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa  
Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla  
alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (47938/99) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu  
ülke vatandaꢀı M. Ali Akkurt’un (baꢀvuran) 2 Aralık 1998 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları  
Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu  
baꢀvurudur. Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu  
avukatlarından O. Kılıç tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
1959 doğumlu baꢀvuran Đstanbul’da ikamet etmektedir.  
A. Baꢀvuranın tutuklanması ve gözaltına alınması  
Baꢀvuran 10 ꢁubat 1994 tarihinde Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ekipleri  
tarafından yakalanarak bu birimde gözaltına alınmıꢀtır.  
24 ꢁubat 1994 tarihine dek süren sorgulamalarında polisler tarafından baꢀvurana kötü  
muamele uygulanmıꢀtır.  
Baꢀvuran bu tarihte Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı  
karꢀısına çıkarılmıꢀtır. Savcı, baꢀvuranın tutuklu yargılanmasını kararlaꢀtırmıꢀtır.  
Baꢀvuran Đstanbul DGM Cumhuriyet Savcısı önündeki 24 ꢁubat 1994 tarihli ifadesinde  
gözaltındaki polislerin itirafta bulunması için kendisine kötü muamelede bulunduklarını öne  
sürmüꢀtür.  
Cumhuriyet Savcılığı, aynı gün Đstanbul Adli Tıp Kurumu tarafından baꢀvuranın sağlık  
kontrolünden geçirilmesini talep etmiꢀtir. Adli Tıp doktoru, baꢀvuranın birtakım ağrılarının  
bulunduğunu, nihai raporun adı geçenin tam teꢀekküllü bir hastanede muayene edilmesinin  
ardından tamamlanacağını ve baꢀvuranda kötü muamele izine rastlanılmadığını kaydetmiꢀtir.  
Baꢀvuran aynı gün polis hastanesi hekimi tarafından muayene edilmiꢀ, kendisine beꢀ günlük  
iꢀ göremez raporu verilmiꢀtir.  
Baꢀvuran tutuklu bulunduğu Bayrampaꢀa Cezaevi doktoru tarafından 2 Mart 1994 tarihinde  
muayene edilmiꢀ, nihai raporun Adli Tıp incelemesinin ardından tamamlanacağı ifade  
edilmiꢀtir.  
Adli Tıp Kurumu, 31 Mayıs 1994 tarihinde baꢀvuranı önceki sağlık raporları ıꢀığında  
muayene etmiꢀ, saptanan izlerin adı geçenin hayatını tehlikeye atmayacağını ifade ederek on  
beꢀ günlük iꢀ göremez raporu düzenlemiꢀtir.  
B. Suçlanan polisler hakkındaki ceza süreci  
Đstanbul Cumhuriyet Savcılığı, 24 ꢁubat 1994 tarihli raporda kötü muamele uygulamalarını  
ortaya koyan hiçbir bulgunun yer almadığını belirterek 6 Ekim 1994 tarihinde takipsizlik  
kararı vermiꢀtir.  
2
Baꢀvuran 23 Ocak 1995 tarihinde Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi önünde bu karara itirazda  
bulunmuꢀtur.  
Cumhuriyet Savcısı davanın bir kez daha ele alınması ile Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi  
önünde iꢀkence uyguladıkları gerekçesiyle baꢀvuranın gözaltından sorumlu polisler hakkında  
TCK’nın 243. maddesinin uygulanmasına istinaden kamu davası açmıꢀtır.  
Đstanbul 4. Ağır Ceza Mahkemesi 17 Haziran 1997 tarihli bir kararla polis memurlarının delil  
yetersizliğinden serbest bırakılmasını kararlaꢀtırmıꢀtır.  
Baꢀvuranın temyiz baꢀvurusu üzerine, Yargıtay 10 Haziran 1998 tarihli bir kararla 17 Haziran  
1997 tarihli kararı onamıꢀtır.  
HUKUK AÇISINDAN  
I. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuran, AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.  
A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin  
Hükümet, iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmaktadır. Ceza davasının sonucu  
ne ꢀekilde olursa olsun, baꢀvuranın idareye karꢀı bir tazminat talebinin esasını belirlemekte  
yetkili idari hukuk mercilerine baꢀvuruda bulunması gerekirdi.  
Baꢀvuran Hükümetin bu savlarına karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM, Türk Hukuku’nun Devlet’e ve onun görevlililerine yüklenebilecek haksız fiillere karꢀı  
idari, hukuki ve cezai baꢀvuru yollarını öngördüğünü not etmektedir.  
Anayasa’nın 125. maddesinin kamu görevlililerinin muamelelerinden mağdur bir kiꢀiye  
idarenin objektif sorumluluğuna dayalı olarak idari yargı sürecini baꢀlatmayı öngördüğü bir  
gerçektir. Bununla birlikte AĐHM, AĐHS’nin 2. ve 13. maddelerinin Sözleꢀmeci Devletlere  
getirdiği ölümcül güç kullanımından sorumlu kimselerin kimliğinin açığa çıkarılmasına ve  
cezalandırılmasına yönelik bir soruꢀturma düzenleme yükümlülüğünün, ꢀayet baꢀvuranın  
tazminat hükmünden baꢀka bir sonuç veremeyecek idari yargı süreci baꢀlatmasına bağlı  
olacaksa hayali bir yükümlülük halini alabileceğini hatırlatır. (Yaꢀa-Türkiye kararı, 2 Eylül  
1998, 1998-IV, § 74). Bu mütalaa aynı zamanda, 3. madde çerçevesinde kötü muamelelere de  
uygulanmalıdır (Bkz. Đlhan-Türkiye kararı, no: 22277/93, § 61, AĐHM 2000-VII). Sonuç  
itibariyle, baꢀvuranın öngörülen idari ve hukuki yargı sürecini baꢀlatma zorunluluğu  
bulunmamaktaydı. Hükümetin yapmıꢀ olduğu ön itiraz kabuledilemez.  
AĐHM ayrıca, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesince dayanaktan yoksun olmadığı  
tespitini yapmaktadır. Baꢀvurunun kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçe yer  
almamaktadır. O halde baꢀvuru kabuledilmelidir.  
3
B. Esas hakkında  
Baꢀvuran, gözaltında kendisini itirafa zorlayan polis memurlarının kötü muamelelerine maruz  
kaldığını ileri sürmektedir. Baꢀvuran çıplak haldeyken kendisine soğuk su sıkıldığını, elektrik  
ꢀoku verildiğini ve filistin askısında asılı tutulduğunu ve tüm bunların gözleri bağlı olarak  
yapıldığını dile getirmektedir.  
Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmakta ve farklı sağlık raporlarının baꢀvuranın rahatsızlığının  
gözaltında bulunduğu sırada meydana geldiğinin tespitine imkân vermediğini ifade  
etmektedir. Baꢀvuranın öne sürdüğü sağlık raporları dıꢀında, adı geçenin gözaltında  
uygulanan fiziksel ꢀiddet nedeniyle bel fıtığı olduğunu gösterir hiçbir sağlık raporu yer  
almamaktadır.  
AĐHM, güvenlik güçlerinin tamamiyle kontrolü altındaki bir tutuklunun yaralanmasının ciddi  
kuꢀkuları ortaya koyduğunu hatırlatmaktadır. (Bkz. Salman-Türkiye kararı, no: 21986/93, §  
100, AĐHM 2000-VII). Bu bağlamda Hükümetin baꢀvuranda oluꢀan yaralanmanın neden ve  
nasıl meydana geldiğine, baꢀvuran tarafından ortaya konulan iddialara ve raporlara iliꢀkin  
makul bir açıklama getirmesi gerekmektedir. (Bkz. diğerleri arasında, Selmouni-Fransa kararı,  
no: 25803/94, § 87, AĐHM 1999-V; Berktay-Türkiye kararı, no: 22493/93, § 167, 1 Mart  
2001; ve Altay-Türkiye kararı, no: 22279/93, § 50, 22 Mayıs 2001).  
AĐHM, avukat bulundurma hakkından yoksun, on dört gün boyunca tutulu bulundurulan  
baꢀvuranda tespit edilen izlerin nedeni hakkında Hükümetin hiçbir açıklama yapmadığını  
gözlemlemektedir. Oysa (ayak parmaklarındaki ağrılar, hissizlik, her iki koltuk altındaki  
ağrılar, güçsüzlük, sağ bacakta karıncalanma ve bel ağrısı) gibi rahatsızlıklar ilgili tarafından  
Cumhuriyet Savcısı önünde (özellikle sağ ayak parmağına elektrik verilmesi ve filistin  
askısında asılı tutulma gibi) maruz kalındığı dile getirilen kötü muamelelere karꢀılık  
gelmektedir.  
Ayrıca, ceza mahkemeleri bu durumda baꢀvuranın vücudunda tespit edilen izlerin tam olarak  
ne zaman oluꢀtuğunu belirlemek ölçüsünde olmasa da, AĐHM gözaltı süresinin baꢀlangıcında  
etkili bir sağlık kontrolünün olmayıꢀı nedeniyle bu noksanlığın ulusal yetkililere  
yükleneceğini kaydetmektedir. Kaldı ki, dava dosyasındaki hiçbir unsur bahsekonu bu izlerin  
tutuklama sırasında eꢀ zamanlı oluꢀtuğunu veya öncesinde üçüncü ꢀahıslardan  
kaynaklandığını göstermemektedir.  
Mahkemeye sunulan delillerin bütünü ve Hükümetin makul bir açıklamada bulunmayıꢀı  
ıꢀığında, AĐHM, 24 ꢁubat, 2 Mart ve 31 Mayıs 1994 tarihli doktor raporlarında yer alan  
bulguların Hükümetin sorumluluğunu taꢀıdığı insanlık dıꢀı bir uygulamanın menꢀeini  
oluꢀturduğu kanısındadır.  
AĐHM, AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.  
II. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐYLE BĐRLĐKTE 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ  
ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuran gözaltında maruz kaldığı kötü muamelelerden ꢀikayetçi olmasına olanak tanıyacak  
iç hukukta baꢀvuru yolunun bulunmadığını ve AĐHS’nin 3. maddesiyle birlikte 13.  
maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.  
4
AĐHM, bu ꢀikayetleri 13. madde çerçevesinde inceleyecektir.  
Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır. Hükümet, baꢀvurana kötü muamele uygulamakla  
itham edilen sanık polislerin adıgeçenin cezaevi arkadaꢀına kötü muameleden soruꢀturma  
açıldığını, dava dosyasında yer alan tüm kanıt unsurlarının tetkik edilmesinin ardından  
hakimlerin baꢀvuranın ifadelerinin çeliꢀkili olduğu ve kötü muamele sonucu oluꢀan darp izleri  
iddialarında her türlü makul ꢀüphenin ötesinde ilkesinin oluꢀmadığı kanısına vardıkları  
görüꢀünü savunmaktadır.  
AĐHM, bu ꢀikayetin yukarıda incelenen ꢀikayete bağlı olduğunu ve hiçbir kabuledilemezlik  
gerekçesinin bulunmadığını kaydetmektedir. Bu durumda yapılan ꢀikayet kabuledilebilir  
bulunmalıdır.  
AĐHM esasla ilgili olarak, AĐHS’nin 13. maddesinin iç hukukta AĐHS’nin öngördüğü temel  
hak ve özgürlükleri öne sürmeye olanak tanıyan etkili bir baꢀvuru hakkının varlığını güvence  
altına aldığını kaydetmektedir. Bu hüküm, iç hukukta sonucu itibariyle AĐHS’ye dayalı  
yapılan «savunulabilir» nitelikteki bir baꢀvurunun incelenmesini ve Savunmacı Devletler sözü  
edilen hükmün kendilerine getirdiği yükümlülüklere uyum konusunda belirli bir takdir  
payından yararlansalar dahi, buna uygun düzenleme yapılmasını öngörmektedir. AĐHS’nin  
13. maddesinin getirdiği yükümlülük baꢀvuranın Sözleꢀmeye dayandırdığı ꢀikayetin türüne  
göre iꢀlerlik kazanmaktadır. Bununla birlikte, bu maddede öngörülen baꢀvuru hukukta olduğu  
kadar uygulama da «etkili» olmalı, özellikle kullanımı Savunmacı Devletin yetkililerinin  
haksız fillerine ve baskı unsurlarına yol açmamalıdır (Bkz. Aksoy-Türkiye kararı, 18 Aralık  
1996, 1996-VI, s. 2286, § 95, Aydın-Türkiye kararı, 25 Eylül 1997, 1997-VI, s.1895-1896, §  
103, ve Kaya-Türkiye kararı, 19 ꢁubat 1998 s. 329-330, § 106).  
Yaꢀama hakkının korunmasının temel önemi karꢀısında AĐHS’nin 13. maddesi Savunmacı  
Devlete sorumluların kimliklerinin açığa çıkarılmasına ve cezalandırılmasına götürecek  
derinlemesine, etkili soruꢀturmaların yürütülmesi ve ꢀikayetçi tarafın etkili bir soruꢀturma  
sürecine eriꢀiminin sağlanması yükümlülüğünü getirmektedir (sözü edilen Kaya kararı, §  
107).  
Mevcut baꢀvuruda Savcılık tarafından iki polis hakkında açılan ceza soruꢀturması polislerin  
serbest bırakılmaları ile tamamlanmıꢀtır. Alınan kararda baꢀvuranın vücudunda ꢀiddet  
belirtilerine rastlanıldığı, fakat bu izlerin gözaltında ve sorumlu bir polis tarafından  
yapıldığının belirlenmesine olanak tanımadığının sonucuna varılmıꢀtır. Esas hakimleri  
baꢀvuranın iddialarının bir kısmı ile uyuꢀan belirtileri ortaya koyan iki sağlık raporu  
sonucunun bir bilirkiꢀi yoluyla derinlemesine tamamlayıcı soruꢀturmaların yürütülmesini  
gerekli görmemiꢀtir. Böylelikle, ne ilgilide tespit edilen izlerin kaynağı ne de bu gecikme  
nedeniyle yüklenebilecek ihmalkârlıklar açığa çıkarılmıꢀtır.  
Bu durumda cezai baꢀvuru yolu, hukuki ve idari yargı mercileri karꢀısında tazminat elde  
edebilecek hiçbir dayanak sunmamıꢀtır. Zira baꢀvuranın bu merciler önünde de en azından  
gözaltında kötü muamelenin mağduru olduğunu kanıtlaması gerekmekteydi (Bkz. Hasan  
Kılıç-Türkiye kararı no: 35044/97, 28 Haziran 2005).  
AĐHS’nin 13. maddesi bu bakımdan ihlal edilmiꢀtir.  
5
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI  
A. Tazminat  
Baꢀvuran 30.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.  
AĐHM, hiç kuꢀkusuz baꢀvuranın AĐHS’nin ihlal edilmesi nedeniyle mağdur olduğunu  
belirterek, ilgiliye bu yönde hakkaniyete uygun 15.000 Euro verilmesini uygun görmüꢀtür.  
B. Masraf ve harcamalar  
Baꢀvuran iç hukukta ve AĐHM nezdinde yapmıꢀ olduğu harcamalar için 11.390 YTL. karꢀılığı  
7.179 Euro talep etmektedir. Bu miktarın 11.000 YTL.’si temsil gideri, 390 YTL.’si diğer  
harcamalar içindir.  
AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre ve hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana yargı giderleri için  
3.000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.  
C. Gecikme Faizi  
Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı  
faiz oranına 3 puan eklenecektir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1.Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;  
2. AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;  
3. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;  
4. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin  
baꢀvurana:  
i.  
manevi tazminat için 15.000 (on beꢀ bin) Euro;  
ii.  
iii.  
yargı giderleri için 3.000 (üç bin) Euro ödemesine;  
belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;  
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez  
Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin  
uygulanmasına;  
5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
6
KARAR VERMĐꢁTĐR  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.  
maddelerine uygun olarak 4 Mayıs 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.  
7