COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AKKUM VE DĐĞERLERĐ/Türkiye Davası*

Baꢀvuru No. 21894/93

Strazburg

24 Mart 2005

USULĐ ĐꢁLEMLER

Davanın nedeni, üç Türk vatandaꢀı vatandaꢀı Zülfü Akkum, Hüseyin Akan ve Rabia

Karakoç’un (“baꢀvuranlar”), 4 Mayıs 1993 tarihinde, Đnsan Haklarını ve Temel Özgürlükleri

Korumaya Dair Sözleꢀme’nin (“Sözleꢀme”) eski 25. maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa

Đnsan Hakları Komisyonu’na (“Komisyon”) yaptıkları baꢀvurudur. (baꢀvuru no. 21894/93).

Adli yardım verilen baꢀvuranları, görevlerini Đngiltere’de ifa etmekte olan avukatlar

Kevin Boyle ve Françoise Hampson temsil etmiꢀtir. Türk Hükümeti’ni (“Hükümet”) kendi

Ajanları temsil etmiꢀtir.

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 2, 3, 6, 13, 14 ve 18. maddeleri ile AĐHS’ye ek 1 No.lu Protokol’ün

1. maddesine dayanarak, özellikle, akrabalarının 10 Kasım 1992 tarihinde düzenlenen bir askeri

operasyon sırasında güvenlik güçleri tarafından kanuna aykırı ꢀekilde öldürülmüꢀ olduğunu ve

yetkili makamların, sözkonusu öldürmeye iliꢀkin yeterli bir soruꢀturma yürütmediklerini iddia

etmiꢀtir. 10 Nisan 1998 tarihinde sunulan görüꢀlerinde, baꢀvuranlar Komisyon’a AĐHS’nin 6.

maddesine dayandırdıkları ꢀikayetlerini daha fazla sürdürmek istemediklerini bildirmiꢀlerdir.

18 Ekim 1994 tarihinde Strazburg’da bir duruꢀma yapılmıꢀ ve 5 Mart 1996 tarihinde

baꢀvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilerek 1 Kasım 1999 tarihinde Komisyon henüz

davayı incelemeyi tamamlamamıꢀ olduğu halde AĐHS’ye ek 11 No.lu Protokol’ün ikinci

hükmü olan 5 § 3. madde gereğince AĐHM’ye havale edilmiꢀtir.

Baꢀvuru ile ilgili olarak AĐHM’nin Birinci Dairesi görevlendirilmiꢀtir (AĐHM Đç Tüzüğü’nün

52 § 1. maddesi). Sözkonusu daire içerisinde, davayı inceleyecek Heyet (AĐHS’nin 27 § 1.

maddesi) Đç Tüzüğün 26 § 1. maddesinde öngörüldüğü üzere teꢀkil edilmiꢀtir. Türkiye’yi tem-

silen seçilen avukat Rıza Türmen, davadan çekilmiꢀtir (28. madde). Hükümet dolayısıyla ad

hoc yargıç olarak Feyyaz Gölcüklü’yü atamıꢀtır (AĐHS’nin 27 § 2. maddesi ve Đç Tüzüğün 29

§ 1. maddesi).

Baꢀvuranlar ve Hükümet, esaslar hususunda görüꢀlerini sunmuꢀtur (Đç Tüzüğün 59 §

1. maddesi). Taraflar, karꢀılıklı görüꢀlerine yazılı olarak cevap vermiꢀtir.

1 Kasım 2004 tarihinde AĐHM, Dairelerinde değiꢀiklik yapmıꢀtır (Đç Tüzüğün 25 §

1. maddesi). Sözkonusu dava ile ilgili olarak yeni oluꢀturulan Birinci Daire görevlendirilmiꢀ

tir

(Đç Tüzüğün 52 § 1. maddesi).

* Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Çok Taraflı Siyasî Đꢀler Genel Müdürlüğü tarafından Türkçe’ye çevrilmiꢀ olup, gayrıresmî tercümedir.

____________________________________________________________________________________________

Müdürlüğütarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiꢀ

olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

I. DAVA OLAYLARI

Baꢀvuranlar, Zülfü Akkum, Hüseyin Akan ve Rabia Karakoç, sırasıyla 1944, 1928 ve

1930 doğumlu ve Kürt kökenli Türk vatandaꢀlarıdır. Baꢀvuranlar, 10 Kasım 1992 tarihinde

güvenlik güçleri tarafından öldürüldükleri iddia edilen Mehmet Akkum, Mehmet Akan ve

Derviꢀ Karakoç’un babası, erkek kardeꢀi ve annesidir. Öldükleri tarihte baꢀvuranların

akrabaları sırasıyla 29, 70 ve 33 yaꢀlarındadır.

A. Giriꢀ

Özellikle 10 Kasım 1992 tarihinde geliꢀen olaylarla ilgili olan dava olayları, taraflar

arasında ihtilaflıdır.

Olaylar, taraflar tarafından sunulduğu ꢀekliyle, aꢀağıda kaydedilen Kısım B’de

belirtilmiꢀtir (paragraflar 12-29). Hükümet’in olaylarla ilgili görüꢀleri aꢀağıda kaydedilen

Kısım C’de özetlenmiꢀtir (paragraflar 30-34). Baꢀvuran ve Hükümet tarafından sunulan

belgeye dayanan ifadeler Kısım D’de özetlenmiꢀtir (paragraflar 35-97).

Komisyon, taraflar arasında ihtilaflı olan olayları saptamak için, AĐHS’nin eski 28 § 1.

(a) maddesine uygun olarak tarafların da yardımı ile, bir soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır. 10 Mart ve

13 Mart 1997 tarihleri arasında Ankara’da ifade alacak üç temsilci atamıꢀtır. Aꢀağıda

kaydedilen 17 tanıkla birlikte ikinci ve üçüncü baꢀvuranla görüꢀmüꢀlerdir: Abdurrahman

Karakoç, Güllü Güzel-Karakoç, Zeliha Karakoç, Hayriye Karaman, Hacire Ceylan, Hüseyin

Yılmaz, Alaattin Aydın, Koray Türkan, Nihat Turan, Ömer Faruk Köksal, Hüseyin Bakır,

Ersan Topaloğlu, Mürꢀit yılmaz, Muhammed Özdemir, Tuncer Arpacı, Murat Koç ve son

olarak Ramazan Dal. Sözkonusu görgü tanıkları tarafından verilen sözlü ifadelerin özeti

aꢀağıda kaydedilen Kısım E’de bulunmaktadır (paragraflar 98-174).

Đlk baꢀvuran, Zülfü Akkum ile birlikte Hediye Akelma da çağırılmıꢀtır, fakat

Komisyon temsilcileri görüꢀmeye gelmemiꢀlerdir. Akkum’un avukatı Zülfü Akkum’un

hayatından endiꢀe etmesi nedeniyle temsilcilere ifade vermek istemediğini belirtmiꢀtir.

Sözkonusu olaylara tanık olduğu iddia edilen ve ismi baꢀvuranlar tarafından belirtilmemiꢀ

olan Hediye Elma Akodun da temsilcilere ifade vermek istememiꢀtir ve hiçbir neden ileri

sürmemiꢀtir. Son olarak, sözkonusu tarihte Dicle Kasabası’nın belediye baꢀkanı olan ve ismi

baꢀvuranlar tarafından belirtilmemiꢀ olan Mehmet Güranioğlu da temsilcilerle görüꢀmemiꢀtir.

B. Baꢀvuranların Olaylar Hakkındaki Görüꢀleri

Baꢀvuranlar Zülfü Akkum ve Hüseyin Akan, Diyarbakır yakınlarındaki Dicle Đdari

Kaza Bölgesi’nde kurulmuꢀ Kurꢀunlu Köyü’ndendir. Rabia Karakoç, yine Dicle Havalisi’nde

olan Kırkpınar Köyü’ndeki Kayaꢀ Köyü’ndendir.

Kurꢀunlu Köyü ve Kayaꢀ Köyü, oldukça dağlık bir alanda kurulmuꢀtur ve

birbirlerinden yaklaꢀık 45 dakika yürüme mesafesindedir. Kurꢀunlu Köyü’ne yakın ve

Kayaꢀ’tan bir saat yürüme mesafesinde Kurꢀunlu düzlüğü bulunmaktadır. Sözkonusu düzlük,

çok az bir yükselti dıꢀında tamamen düzdür. Ancak, yer yer ormanlarla kaplı olan dağlarla

çevrelenmiꢀtir. Bu düzlük ve onu çevreleyen dağlık alan, Kurꢀunlu sakinleri tarafından

hayvanlarını otlatmak amacıyla kullanılmaktadır. Kurꢀunlu düzlüğünün kuzeyinde, Kayaꢀ’tan

iki buçuk saat yürüme mesafesinde Çevrecik köyü bulunmaktadır. Kurꢀunlu Köyü’nün güney

doğusunda 10 Nisan 1992 tarihinde güvenlik güçlerinin, köy muhtarı Hüseyin Akdıvar’ın evi

de dahil olmak üzere dokuz köylünün evini yaktığı Kelekçi Köyü bulunmaktadır (bkz.

Akdıvar ve Diğerleri/Türkiye, 16 Eylül 1996 tarihli karar, Hüküm ve Karar Raporları 1996-

IV).

10 Kasım 1992 tarihinde Zülfü Akkum, Kurꢀunlu Köyü’nün muhtarıydı. Oğlu

Mehmet, onunla birlikte sürekli olarak köyde yaꢀamıyordu, ancak, 10 Kasım’da, Mehmet

köyünü ziyaret etmiꢀtir. Mehmet köydeyken, çobanlık görevini üstlenmesi gerektiğini

öğrenmiꢀtir. Köylülere ait hayvanlara bakmakla görevlendirilmiꢀ dört köylü bulunmaktadır:

Mehmet Akkum, Mehmet Akan ve iki kadın, Hacire Ceylan ve Hediye Akodun.

10 Kasım’da 8.00-9.00 civarlarında Mehmet Akan ve Mehmet Akkum, köy

hayvanlarını Kurꢀunlu düzlüğü ve çevresinde otlatmak üzere Kurꢀunlu Köyü’nü terketmiꢀtir.

Köyden ayrılmalarının hemen ardından, diğer iki kadın çoban da sürülerini Kurꢀunlu

düzlüğüne götürmek üzere köyü terketmiꢀtir. Mehmet Akan ve Mehmet Akkum sürüleri,

düzlüğü çevreleyen dağlık alana götürürken, iki kadın çoban iki sürüyü ayrı tutmak için kendi

sürüleriyle düzlükte kalmıꢀtır.

Askeri bir operasyon düzenlendiğini fark ettiklerinde düzlükte uzun süredir

bulunmamaktaydılar. Mehmet Akan ve Mehmet Akkum dağlık alanda bulundukları sırada,

ilk olarak askerlerin izlediği yola rastlamıꢀtır. Dağlık alanda gizlenmiꢀ olan askerlerle

çevrelenmiꢀlerdir.

Devam etmekte olan bir operasyon olduğunu ve askerlerin düzlüğü çevreleyen dağlık

bölgede gizlenmiꢀ olduklarını fark ettiklerinde Hacire ve Hediye düzlük alanda

bulunmaktaydı. Düzlüğün sınırlarına yaklaꢀtıkları sırada askerlere rastlamıꢀlardır. Hacire’nin

keçilerinden bazıları, düzlükten ayrılıp dağlık alandaki ormanlara doğru gitmeye baꢀlamıꢀtır.

Hacire, keçileri gözden kaybetmek istemediği için ve çalılığa girmelerini engellemek

amacıyla keçileri takip etmiꢀtir.

Ayrıca, ormanlık alanın sınırlarında, iki asker Hacire’yi durdurmuꢀtur. Ona ve

Hediye’ye hayvanları terkedip evlerine dönmelerini söylemiꢀlerdir. Hediye ayrılmayı kabul

etmiꢀ, fakat Hacire keçilerini almak için ısrar etmiꢀtir. Askerler, ısrar ettiği için Hacire’ye

tüfeklerinin dipçikleri ile vurmuꢀtur. Sonuç olarak, Hacire de köye doğru Hediye’yi takip

etmeye koyulmuꢀtur. Köye döndüklerinde, Hüseyin Akan’a Mehmet Akan’ı askerler

tarafından dövüldüğü sırada yardım isterken gördüklerini bildirmiꢀlerdir. Mehmet Akan ve

Mehmet Akkum, en son bir grup askerin olduğu dağlık alanda canlı görülmüꢀtür.

Đki kadın düzlükten köylerine dönerken, iki çocuğuyla atının üzerinde olan Derviꢀ

Karakoç’a rastlamıꢀtır. Annesi, Rabia Karakoç, karısı Güllü, kız kardeꢀi Hayriye Karaman ve

son olarak bir akrabaları Zeliha Karakoç onu ayakta takip etmektedir. Akrabalarını ziyaret

etmek üzere Çevrecik Köyü’ne gitmektedirler.

Derviꢀ atını üzerinde, Hacire ve Hediye’nin yanından geçmiꢀtir, fakat Hacire ve

Hediye aralarında Rabia Karakoç’un da olduğu kadınları durdurmuꢀtur. Rabia’ya

yolculuklarına devam etmemeleri gerektiğini, her yerde askerler olduğunu ve Derviꢀ’i

yakalayabileceklerini söylemiꢀlerdir. Derviꢀ, 10-15 metre gittikten sonra atını durdurmuꢀ ve

kadınların neden durduğunu anlamak için onlara doğru bakmıꢀtır. Annesi Derviꢀ’e kadınların

askerler hakkında ne söylediğini bildirdiğinde, Derviꢀ de gitmemelerinin iyi olacağını

belirtmiꢀtir.

Ancak o sırada Hacire’ye evine dönmesini söyleyen askerler ormanlık alandan çıkmıꢀ,

Derviꢀ’e yaklaꢀmıꢀ ve ona atından inmesini ve kimlik kartını göstermesini söylemiꢀtir. Derviꢀ

atından inmiꢀ ve çocukları annesi ile karısına teslim etmiꢀtir. Atı da teslim etmek istemiꢀtir

fakat askerler buna engel olmuꢀtur. Derviꢀ’in kimlik kartına bakmıꢀlar ve onu geri cebine

koymuꢀlardır. Daha sonra kadınlar kendilerini izlerken Derviꢀ’i ormanlık alana

götürmüꢀlerdir.

Askerler tüfeklerinin dipçikleri ile Derviꢀ’in omzuna vurmuꢀtur. Daha sonra tek bir

tabanca atıꢀı duyulmuꢀ ve hemen ardından düzlüğün çevresinden ateꢀ edilmeye baꢀlanmıꢀtır.

Rabia, oğlunu vuran bir ateꢀ görmüꢀtür. Mermiler her yanın tozla kaplanmasına neden

olmuꢀtur. Kadınlar korkmuꢀ bir vaziyette köylerine kaçmıꢀlardır. Sürekli ꢀekilde ateꢀ

edilmeye baꢀlanmadan önce, Derviꢀ’in cesedine yaklaꢀmayı baꢀaramamıꢀlardır.

Kadınlar kendi köylerine dönmüꢀtür. Ertesi gün, Rabia oğlunu aramak için kendisine

eꢀlik edecek birisini bulmak üzere Kurꢀunlu Köyü’ne gitmiꢀtir. Ancak, kimse kendisine eꢀlik

etmek istememiꢀtir. Köylüler, o günün sabahında Mehmet Akan ve Mehmet Akkum’u aramak

üzere düzlüğe gitmiꢀler, fakat yalnızca hayvan ölüleriyle karꢀılaꢀarak aramalarını

tamamlamadan köylerine geri dönmüꢀlerdir.

Zülfü, oğluyla ilgili soruꢀturma yapmak için Dicle Kasabası’na gitmiꢀ olduğu için

Rabia, Zülfü Akkum’un karısı ile konuꢀmuꢀtur. Hüseyin Akan da kardeꢀi hakkında bilgi

edinmek için Zülfü Akkum ile gitmiꢀtir. Düzlükler civarındaki tepelerde askerler onları

çevreledikten sonra ne olduğunu bilmek istemiꢀlerdir. Kendileri ile birlikte Dicle Merkez

Karakolu’na giden Dicle belediye baꢀkanı Mehmet Güranioğlu ile karꢀılaꢀmıꢀlardır. Bir

yarbay, askerlerin henüz dönmediğini söylemiꢀtir. O gece Dicle’de kalmıꢀlardır.

Ertesi sabah, 12 Kasım tarihinde, Dicle Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’na gitmiꢀlerdir.

Öğlen köye telefon ettiklerinde, Mehmet Mehmet Akan ve Mehmet Akkum hakkında hala

bilgi yoktur. Saat 14.30’da tekrar aradıklarında, Mehmet Akan ve Derviꢀ Karakoç’un

cesetlerinin bulunduğunu öğrenmiꢀlerdir. Cumhuriyet Savcısı’na haber vermiꢀ ve Savcı’dan

cesetleri almak için bir araba göndermesini istemiꢀlerdir. Zülfü cesetleri almak üzere köye

dönmüꢀtür.

Köyülüler, Derviꢀ’in ve Mehmet Akan’ın cesetlerini bulmuꢀtur. Derviꢀ’in atının

cesedi de Mehmet Akan’ın cesedinin bulunduğu düzlük alandadır. Etrafta kullanılmıꢀ

fiꢀeklerle birlikte birçok hayvan ölüsü vardır.

Köylüler Mehmet Akan ve Derviꢀ Karakoç’un cesetlerini köylerine götürmüꢀtür.

Zülfü, cesetleri Dicle’ye götürüp otopsilerini yaptırmak üzere taksiyle gelmiꢀtir.

Zülfü Akkum, 16 Kasım’da Elazığ’daki karakola gidene kadar oğlunun baꢀına neler

geldiğini öğrenememiꢀtir.14 Kasım’da kendisine bir jandarma komutanı tarafından Elazığ’da

iki ceset bulunduğu ve bunlardan birinin oğlu olabileceği söylenmiꢀtir. Karakolda kendisine

biri oğlu Mehmet’e ait olan iki ceset fotoğrafı gösterilmiꢀtir. Ceset çok kötü durumdadır ve

kulakları kesilmiꢀtir. Sol kolunun üst kısmının derisi yüzülmüꢀtür.

Gerekli yasal formaliteler tamamlandığında, Zülfü Akkum, hiç kimsenin sahip

çıkmaması nedeniyle cesedin gömüldüğü Elazığ Mezarlığı’ndan cesedi almıꢀ ve gömülmesi

için köyüne götürmüꢀtür.

C. Hükümet’in Olay Hakkındaki Görüꢀleri

10 Kasım 1992 tarihinde Elazığ’daki güvenlik güçleri, Elazığ’daki Bukadi Köyü

yakınlarında PKK militanlarına karꢀı askeri bir operasyon düzenlemiꢀtir. Mehmet Akkum,

silahlı PKK militanları ve güvenlik güçleri arasında çıkan çatıꢀmada hayatını yitirmiꢀtir. Olay

sırasında PKK’ya iliꢀkin birçok doküman, ateꢀli silahlar için cephane ve stoklar ele

geçirilmiꢀtir.

Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Baꢀsavcısı tarafından Mehmet

Akkum’a karꢀı baꢀlatılan iꢀlemlere, ölümü ardından son verilmiꢀtir.

Ayrıca 10 Kasım 1992 tarihinde Arıcak Köyü yakınlarında Dicle güvenlik güçleri ve

silahlı PKK militanları arasında ꢀiddetli bir çatıꢀma baꢀlamıꢀtır. Karakoç ve Akan sözkonusu

çatıꢀma sırasında hayatlarını yitirmiꢀtir.

Üç kiꢀinin öldürülmesine iliꢀkin açılan hazırlık soruꢀturması sonucunda, 19 Ağustos

1994 tarihinde Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi’na bir iddianame sunulmuꢀtur. Yedi

jandarma askeri ve memuru, birden fazla kiꢀiyi öldürmekle suçlanmıꢀtır.

Ceza davası, Elazığ’daki 8. Kolordu’ya (“Askeri Mahkeme”) bağlı Askeri

Mahkeme’ye havale edilmiꢀtir. Mahkemenin, baꢀvuranların ve isimleri verilen tanıkların

isimlerini belirleme çabaları baꢀarısız olmuꢀtur. Yalnızca, olaylara ꢀahit olduklarını inkar

eden iki tanığın izini belirlemek mümkün olmuꢀtur. 21 Aralık 1995 tarihinde Askeri

Mahkeme, jandarmaların baꢀvuranların akrabalarını öldürmek hususunda beraat etmesine

karar vermiꢀtir.

D. Taraflar Tarafından Sunulan Yazılı Đfade

Aꢀağıda kaydedilen bilgiler, taraflar tarafından sunulan dokümanlardan elde edilmiꢀtir.

1. Askeri Operasyon

Olayın gerçekleꢀtiği mahalde hazırlanmıꢀ ve el yazısıyla yazılmıꢀ bir askeri operasyon

raporu, 11 Kasım 1992 tarihinde yedi jandarma memuru ve askeri tarafından hazırlanmıꢀ ve

imzalanmıꢀtır. Dokümanın en baꢀında, 8 Kasım 1992 tarihli Sancak-1 Askeri Operasyon

Planı’na bir gönderme yapılmıꢀtır. Sözkonusu planın bir nüshası Komisyon’a ya da

Mahkeme’ye sunulmamıꢀtır.

Raporda 10 Kasım 1992 tarihinde sabah saat 3.00’te Elazığ’dan dört, Palu’dan iki,

Alacakaya’dan dört, Kovancılar’dan üç, Arıcak’tan dört jandarma komando taburu,

Üçocak’tan bir, Arıcak’tan bir jandarma taburu ve Dicle’den bir grup jandarma komando

taburunun planlı bir askeri operasyon baꢀlattığı belirtilmiꢀtir. Operasyona Sancak-1 kod adı

verilmiꢀtir.

Aynı sabah saat 6.30’ta bir grup terörist ve Arıcak’tan dört jandarma komando taburu

arasında Bukardi Köyü yakınlarındaki Payidar Tepeleri’nde, (00, 59) koordinatlarında silahlı

bir çatıꢀma baꢀlamıꢀtır. Çatıꢀma o gün 18.00’e kadar aralıklarla devam etmiꢀtir. Çatıꢀma

sırasında askerler, Kurꢀunlu Köyü sakinlerine ait hayvan sürüleri ardına gizlenen ve askerlere

ateꢀ açan teröristlere ateꢀle karꢀılık vermiꢀtir.

Ertesi gün sabaha karꢀı askerler tarafından baꢀlatılan araꢀtırmada bir ceset

bulunmuꢀtur. Askerler, bulunan cesedin teröristlere yardım ve yataklık eden bir kiꢀiye ait

olduğu kanısına varmıꢀtır. Ceset üzerinde kimliğini tespit etmeye yardımcı olacak bir

doküman bulunmamıꢀtır. Araꢀtırma sırasında askerler, aralarında beꢀ kullanılmıꢀ G3 tüfek

fiꢀeği, on bir kullanılmıꢀ Kalashnikov tüfek fiꢀeği ve yüz otuz altı kullanılmıꢀ BKC tüfek

fiꢀeği bulunan bir grup kullanılmıꢀ fiꢀek ele geçirmiꢀtir.

Ayrıca, (00, 59) koordinatlarında bir sığınak ortaya çıkarılmıꢀ ve içerisinde saklanan

yiyecekle birlikte askerler tarafından imha edilmiꢀtir. 11 Kasım 1992 tarihinde 13.30’ta sona

eren operasyonda görev alan askerler arasında ölü ya da yaralı bulunmamaktadır.

Olay mahallinde hazırlanmıꢀ olan sözkonusu raporun daha sonraki bir aꢀamada

daktiloda yazılmıꢀ olduğu düꢀünülmektedir. Ancak, el yazısı ile ve daktilo ile yazılmıꢀ

raporlar arasında iki karꢀıtlık bulunmaktadır. Daktiloda yazılmıꢀ raporda, Palu’dan dört

jandarma komando taburunun operasyonda görev aldığı belirtilirken, el yazısıyla hazırlanmıꢀ

raporda Palu’dan yalnızca iki taburun görev aldığı belirtilmiꢀtir. Ayrıca, el yazısı ile

hazırlanmıꢀ rapora göre, Alacakaya’dan dört jandarma jandarma komanda taburu

operasyonda görev alırken, daktilo ile hazırlanmıꢀ raporda sözkonusu taburlara

değinilmemiꢀtir.

Operasyon bölgesinde bulunmuꢀ olan raporlar ve kullanılmıꢀ fiꢀekler, 20 Kasım 1992

tarihinde Arıcak Jandarma Karakolu komutanı Yüzbaꢀı Mürꢀit Yılmaz tarafından Palu

Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’na teslim edilmiꢀtir.

11 Kasım 1992 tarihinde diğer bir askeri rapor da aralarında Albay Hüseyin Yılmaz’ın

da bulunduğu dört kiꢀi tarafından hazırlanmıꢀ ve imzalanmıꢀtır (bkz. yukarıda kaydedilen

paragraf 113 ve 124 arası). Sözkonusu rapor aralarında Đçiꢀleri Bakanlığı’nın da bulunduğu

bir grup yetkili makama gönderilmiꢀtir. Raporda, operasyon ardından ele geçirilen cesedin

terörist bir örgüte üye mensup ya da terörist bir örgüt mensuplarına yataklık eden bir kiꢀiye ait

olduğu belirtilmiꢀtir. Ceset, daha sonra kimlik tespiti ve otopsi için Palu Köyü’ndeki

Cumhuriyet Baꢀsavcısı’na teslim edilmiꢀtir.

Sözkonusu rapor, olay mahallinde hazırlanmıꢀ olan raporun el yazısı ve daktilo ile

hazırlanmıꢀ nüshaları ile çeliꢀmektedir. Rapora göre, operasyonda Palu’dan bir,

Alacakaya’dan dört, Arıcak’tan üç jandarma komando taburu operasyonda görev almıꢀtır.

Üçocak’tan gelen jandarma taburuna değinilmemiꢀtir, fakat daha önceki raporun her iki

nüshasında da belirtilmemiꢀ olan Karakoçan’dan gelen iki jandarma taburu operasyonda

görev aldığından bahsedilmektedir. Ayrıca, sözkonusu rapora göre terörist sığınağının

koordinatları, daha önce olay mahallinde hazırlanmıꢀ olan raporda belirtildiği gibi (00, 59)

değil, (97, 59)dur.

2. Hazırlık Soruꢀturması

12 Kasım 1992 tarihinde Cumhuriyet Baꢀsavcısı Nihat Turan ve Dr. Alaattin Aydın

tarafından bir ceset tetkik raporu hazırlanmıꢀ ve imzalanmıꢀtır.

Raporda, cesedin yaklaꢀık olarak 30-35 yaꢀlarında bir adama ait olduğu belirtilmiꢀtir.

Her iki kulağı da kayıptır ve midesinin üst kısmı ile sırtının sağ kısmında kurꢀunun girdiği

birer delik bulunmaktadır. Sol eline bir mermi girmiꢀ ve çıkmıꢀtır. Ayrıca, bir ꢀarapnelin yol

açmıꢀ olabileceği diğer baꢀka izler ve yanık izleriyle birlikte on santim uzunluğunda bir

merminin yol açtığı yara izleri bulunmaktadır. Doktor, ölme nedeninin ateꢀ etme olduğunu

tespit etmiꢀtir. Ölme nedeninin tespit edilmiꢀ olması nedeni ile tam bir otopsi yapılmamasına

karar verilmiꢀtir.

Cesedin üzerinde kimliğinin tespit edilmesine yardımcı olacak hiçbir doküman

bulunmamıꢀtır. 12 Kasım 1992 tarihinde Palu Cumhuriyet Baꢀsavcısı tarafından gömme izni

çıkarılmasını müteakiben ceset gömülmüꢀtür.

13 Kasım 1992 tarihinde ilk baꢀvuran, Zülfü Akkum, Diyarbakır yakınlarındaki Dicle

Kasabası’ndaki Cumhuriyet Baꢀsavcısı’na bir dilekçe sunmuꢀtur. Savcıya, oğlu Mehmet

Akkum ve bir diğer köy sakini Mehmet Akan’ın, 10 Kasım 1992 tarihinde sabah erkenden

hayvanlarını otlatmaya götürdüklerini ve akꢀam eve dönmediklerini bildirmiꢀtir. Her yerde

askerler olduğu için köylüler onları aramaya çıkmaktan çekinmiꢀtir. Ancak, 12 Kasım 1992

tarihinde Zülfü Akkum ve bir grup köylü, kaybolan iki kiꢀiyi aramaya çıkmıꢀ ve Mehmet

Akan ve Derviꢀ Karakoç’un cesetlerini, Karakoç’un elleri arkasında bağlı olarak

bulmuꢀlardır. Zülfü Akkum, Cumhuriyet Savcısı’ndan cesetleri köye getirme hususunda

kendisine yardımcı olmasını istemiꢀtir.

13 Kasım 1992 tarihinde Mehmet Akan’ın oğlu, Ali Akan ve Derviꢀ Karakoç’un

kuzeni, Musa Karakoç Dicle Cumhuriyet Baꢀsavcısı’na birer dilekçe sunmuꢀ ve akrabalarının

güvenlik güçleri mensuplarınca öldürüldüklerini bildirmiꢀtir. Savcıdan cesetler üzerinde

otopsi yapılmasını istemiꢀlerdir.

13 Kasım 1992 tarihinde Dicle Cumhuriyet Baꢀsavcısı Đbrahim Engin ve Dr. Koray

Aydın Mehmet Akan ve Derviꢀ Karakoç’un cesetleri üzerinde harici incelemeler yapmıꢀtır.

Đnceleme sırasında, Mehmet Akan’ın oğlu babasının cesedini ve kuzeni de Derviꢀ Karakoç’un

cesedini teꢀhis etmiꢀtir. Rapora göre, 66 yaꢀındaki Mehmet Akan’ın ölüm nedeni, sağ kulağın

arkasından girerek sol kulağın üzerinden çıkan bir mermidir. Ölümlerin nedeninin tespit

edilmesi nedeni ile cesetler üzerinde tam bir otopsi yapılmamasına karar verilmiꢀtir.

Baꢀvuranların avukatları, Mahkeme’ye 7 Haziran 1993 tarihinde Londra’daki Charing

Cross and Westminster Tıp Okulu’nda adli tıp uzmanı olan Dr. Peter Vanezis tarafından

hazırlanan bir rapor sunmuꢀtur. Sözkonusu raporun bulguları, Mehmet Akkum ve Mehmet

Akan’ın cesetlerinin fotoğraflarına dayanmaktadır.

Dr. Vanezis’in raporu, Mehmet Akkum’un cesedindeki, yüzündeki sıyrık ve çürükleri,

her iki kulağındaki yırtılmaları, boynun ön kısmındaki çürüklerin toplamını, sol alt göğüs ve

karındaki kapsamlı çürükleri ve sağ koltuk altındaki sirküler bir deliği içeren kapsamlı

yaralanmaları listelemektedir. Sözkonusu raporda, ayrıca, ölüm ardından derinin, göğüs, üst

karın, sol üst kol ve sol elin arka kısmından kesip çıkarıldığı belirtilmiꢀtir. Dr. Vanezis,

bedene verilen zararların sözkonusu bölgeye uzun, yuvarlak olması muhtemel bir tahta

parçası veya çubuk ile vurulmasından kaynaklanmıꢀ olabileceği sonucuna varmıꢀtır. Ayrca,

aynı bölgenin tekmelenmiꢀ ya da darbe almıꢀ olması da muhtemeldir. Sözkonusu bölgeye

yapılan vuruꢀlar, acil tıbbi müdahale olmaksızın dalağın hayati boyutta zarar görmesine neden

olmuꢀ olabilir. Yüzdeki yaralanmaların, yumruk darbelerinden kaynaklanmıꢀ olması

muhtemeldir. Dr. Vanezis, Mehmet Akan’ın sol kulağının üst kısmında silah atıꢀından

kaynaklanan izler gözlemlemiꢀtir.

16 Kasım 1992 tarihinde Zülfü Akkum’a, Elazığ’daki yetkili makamlar tarafından

gömülen cesedin fotoğrafı gösterilmiꢀtir (bkz. yukarıdaki paragraf 47). Zülfü Akkum, ölen

kiꢀinin kendi oğlu Mehmet Akkum olduğunu teꢀhis etmiꢀtir. Ertesi gün, mezarlıkta ceset

kendisine teslim edilmiꢀtir.

17 Kasım 1992 tarihinde, Dicle Karakolu komutanı Binbaꢀı Ersan Topaloğlu, Dicle

Cumhuriyet Savcılığı’na Mehmet Akan ve Derviꢀ Karakoç’un cesetlerinin Arıcak Kasabası

yetki alanı dahilinde bulunmuꢀ olduğunu bildirmiꢀtir. Binbaꢀı Topaloğlu, daha sonra

Cumhuriyet Savcısı’na, radyo bağlantılarından, cesetlerin bulunduğu bölgede planlı bir

operasyon gerçekleꢀtirildiğini anlamıꢀ olduğunu bildirmiꢀtir.

25 Kasım 1992 tarihinde Güllü Karakoç ve Rabia Karakoç, Đnsan Hakları Derneği’nin

Diyarbakır ꢁubesi’ne detaylı ifadeler sunmuꢀ ve Derviꢀ Karakoç’un öldürülmesine yol açan

olaylarda tanık oldukları durumları tasvir etmiꢀlerdir. 26 Kasım 1992 tarihinde Hüseyin Akan

ve Zülfü Akkum da Đnsan Hakları Derneği’ne ifadelerini sunmuꢀtur.

23 Aralık 1992 tarihinde Palu Cumhuriyet Baꢀsavcısı Nihat Turan hazırlık

soruꢀturmasına iliꢀkin dokümanları incelemiꢀ ve “9 Kasım 1992 tarihinde Payidar tepelerinde

PKK mensupları ve askerler arasında çıkan çatıꢀmada kimliği belirlenemeyen bir teröristin”

öldürülmesini araꢀtırma yetkisine sahip olmadığına karar vermiꢀtir. Nihat Turan, sözkonusu

kararı Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı’na göndermiꢀtir.

30 Aralık 1992 tarihinde Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,

kararı Nihat Turan’a geri göndermiꢀ ve kendisinden soruꢀturma dosyasını tamamlamasını,

cesedin fotoğraflarını dosyaya eklemesini ve geri göndermesini istemiꢀtir.

8 Haziran 1993 tarihinde Nihat Turan, Arıcak Jandarma Komutanlığı’ndan

komutanlıkta cesedin fotoğraflarının bulunup bulunmadığını bildirmelerini istemiꢀtir.

18 ꢁubat 1993 tarihinde Elazığ Cumhuriyet Baꢀsavcısı, Nihat Turan’a Mehmet

Akkum’un cesedinin teꢀhisine iliꢀkin dokümanları göndermiꢀtir (bkz. yukarıdaki paragraf 53).

24 ꢁubat 1993 tarihinde Nihat Turan, Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi

Cumhuriyet Savcısı’na ölen kiꢀinin isminin Mehmet Akkum olduğunu bildirmiꢀtir.

10 Mart 1993 tarihinde Nihat Turan, 18 ꢁubat 1993 tarihinde Elazığ Cumhuriyet

Baꢀsavcısı’ndan aldığı bilgileri gözardı ederek, Arıcak Jandarma Komutanlığı komutanına “9

Kasım 1992 tarihinde öldürülen kimliği belirlenememiꢀ teröristin” cesedinin fotoğrafları olup

olmadığını sormuꢀtur.

17 Mart 1993 tarihinde Arıcak Jandarma Komutanlığı komutanı, Nihat Turan’a 9

Kasım 1992 tarihinde hiçbir operasyon düzenlenmediğini ve sonuç olarak da herhangi bir

ceset ele geçirilmediğini bildirmiꢀtir. Ancak, 23 Ocak 1993 tarihinde, bir teröristin

öldürüldüğü, fakat askerlerin cesedin fotoğraflarını çekme fırsatını bulamadığı bir operasyon

düzenlenmiꢀtir.

29 Mart 1993 tarihinde Nihat Turan, Dicle Cumhuriyet Baꢀsavcısı’ndan gelen bir

talebe cevabında, daha önce kimliği belirlenememiꢀ olan cesedin Mehmet Akkum’a ait

olduğunun anlaꢀıldığını bildirmiꢀtir.

30 Mart 1993 tarihinde Nihat Turan, Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne Arıcak

Jandarma Komutanlığı’ndan alınan operasyon raporlarını göndermiꢀtir.

Aynı gün Nihat Turan, Mehmet Akkum’un cesedini teꢀhis etmiꢀ olmasına rağmen,

“ölü teröristin” kimliğini belirleme çabalarına devam etmiꢀ ve Elazığ Polis Karakolu’na

dosyalarında cesedin fotoğraflarını olup olmadığını soran bir mektup göndermiꢀtir. Daha

sonra, mektubunda cesedi tarif etmiꢀtir.

Yine aynı gün Nihat Turan, Arıcak Jandarma Komutanlığı komutanına baꢀka bir

mektup göndermiꢀ ve 10 Mart 1993 tarihli mektubunda operasyon tarihinin yanlıꢀlıkla 9

Kasım 1992 olarak belirtildiğini bildirmiꢀtir. Nihat Turan daha sonra komutana, “9 Kasım

1992 tarihindeki operasyon sırasında öldürülen” teröristin cesedinin fotoğraflarının bulunup

bulunmadığını sormuꢀtur.

3 Nisan 1993 tarihinde Arıcak Jandarma Komutanlığı komutanı Nihat Turan, 9 Kasım

1992 tarihinde herhangi bir operasyon düzenlenmediğini, fakat 11 Kasım 1992 tarihinde

silahlı bir çatıꢀmayı müteakiben bir cesedin ele geçirildiğini bildirmiꢀtir. Ancak, cesedin

fotoğraflarına sahip değildir.

8 Nisan 1993 tarihinde Elazığ Polis Karakolu, Nihat Turan’a cesedin bir fotoğrafını

göndermiꢀ ve cesedin 16 Kasım 1992 tarihinde Mehmet Akkum olarak teꢀhis edilmiꢀ

olduğunu bildirmiꢀtir.

19 Nisan 1993 tarihinde Nihat Turan kadastro memurluğuna “Mehmet Akkum adlı

teröristin ölümünü kaydetmelerini” isteyerek doğum, evlenme ve ölüm kayıtlarını isteyen bir

mektup göndermiꢀtir.

14 Mayıs 1993 tarihinde Nihat Turan, davayı araꢀtırma yetkisine sahip olmadığına dair

diğer bir karar vermiꢀ ve dosyayı, Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne göndermiꢀtir.

Sözkonusu suça kararda, “Mehmet Akkum adlı teröristin 9 Kasım 1992 tarihinde PKK ve

güvenlik güçleri arasında çıkan silahlı çatıꢀma sırasında öldürülmesi” ꢀeklinde değinilmiꢀtir.

21 Mayıs 1993 tarihinde ꢀu an Mehmet Akkum’un öldürülmesini soruꢀturmakla

görevli olan Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Baꢀsavcısı, yukarıda

kaydedilen yetkisizlik kararına değinmiꢀ ve ölmüꢀ olduğu için Mehmet Akkum aleyhine davet

açmamaya karar vermiꢀtir. Sözkonusu kararda, ölen kiꢀiye “ꢀüpheli” ꢀeklinde değinilmiꢀtir.

Hükümet tarafından Komisyon’a sunulan dokümanlardan 22 Ekim 1993 ve 3 Kasım

1993 tarihlerinde Adalet Bakanlığı’na Bağlı Uluslararası Hukuk ve Dıꢀiliꢀkiler

Müdürlüğü’nün (“Müdürlük”) Nihat Turan’dan ve Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi

Cumhuriyet Savcısı’ndan, öldürmelere iliꢀkin soruꢀturma hususunda bilgi istemiꢀtir.

Müdürlük, sözkonusu bilgiyi Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na sunulmak üzere görüꢀler

hazırlayabilmek amacıyla istemiꢀtir.

10 Kasım 1993 tarihinde Nihat Turan Dicle’deki makama dört mektup göndermiꢀ,

Dicle Jandarma Komutanlığı ile irtibata geçilmesini istemiꢀ ve öldürülmelere iliꢀkin herhangi

bir doküman bulunup bulunmadığını öğrenmek istemiꢀtir. Nihat Turan ayrıca Dicle

Cumhuriyet Savcısı’na bir yıl önce ölen kiꢀinin akrabaları tarafından sunulan dilekçeler

hakkında bilgi vermiꢀ (bkz. yukarıdaki paragraf 48-49) ve Cumhuriyet Savcısı’ndan, ölen

kiꢀinin akrabalarından öldürmelere iliꢀkin bilgi almasını istemiꢀtir.

25 Kasım 1993 tarihinde Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,

Müdürlüğe Savcılık tarafından 21 Mayıs 1993 tarihinde (bkz. yukarıdaki paragraf 71) alınan

yetkisizlik kararını, ve ayrıca sözkonusu kararın, Mehmet Akkum’un öldürülmesine iliꢀkin

soruꢀturmayı sonlandırdığını bildirmiꢀtir. Dosya, tanık ismi içermediği için hiç kimse

sorgulanmamıꢀtır.

3 Aralık 1993 tarihli mektupla Nihat Turan Müdürlüğe Savcılığın halen Mehmet Akan

ve Derviꢀ Karakoç ‘un öldürülmesine iliꢀkin soruꢀturmaya devam ettiğini, operasyonda görev

alan askerlerin kimliklerini henüz tespit edememiꢀ olduğunu ve muhtemel görgü tanıklarından

bilgi toplamaya çalıꢀtığını bildirmiꢀtir. Sözkonusu mektuptan anlaꢀıldığına göre, Nihat

Turan’a, Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı tarafından alınan Mehmet

Akkum’un öldürülmesine iliꢀkin soruꢀturmayı sona erdiren yetkisizlik kararı hakkında bilgi

verilmemiꢀtir.

16 Aralık 1993 tarihinde Dicle Cumhuriyet Savcısı, daha sonra Nihat Turan yapılan

bir istek üzerine (bkz. yukarıdaki paragraf 73), Zülfü Akkum’dan ifade almıꢀtır. Zülfü

Akkum, öldürülmelerin ertesi günü Dicle Valisi’ne ve Dicle Jandarma Komutanı’na

öldürmelerle ilgili bilgi verdiğini ve öldürülmelerin nasıl gerçekleꢀmiꢀ olabileceğine iliꢀkin

bilgi edinmeye çalıꢀtığını doğrulamıꢀtır.

Nihat Turan’ın 10 Kasım 1993 tarihli ölen kiꢀinin akrabalarının bulunması (bkz.

yukarıdaki paragraf 73) isteğine karꢀılık, yetkili makamların Musa Akkuꢀ ve Ali Aklan isimli

akrabaları bulma çalıꢀmaları baꢀarısızlıkla sonuçlanmıꢀtır. Sözkonusu çalıꢀmalar 7 Mart 1994

tarihine kadar devam etmiꢀtir.

3 Ağustos 1994 ve 1 Kasım 1995 tarihleri arasında Dicle ve Palu’da yetkili

makamlarca yürütülen soruꢀturma, ölen kiꢀinin akrabalarının izlerini bulmakla sınırlı

kalmıꢀtır. 10 Ekim 1994 tarihli bir mektupta yaꢀadıkları köylerin PKK’dan gelen yoğun

baskılar nedeniyle bir yıl önce boꢀaltılmıꢀ olması nedeni ile sözkonusu akrabaları bulmanın

mümkün olmadığı kaydedilmiꢀtir.

13 ve 14 Ekim 1994 tarihlerinde Hüseyin Akan ve Rabia Karakoç, Diyarbakır Đnsan

Hakları Derneği’ne ayrıca ifade vermiꢀ ve halen akrabalarının öldürülmesine iliꢀkin hiçbir

yetkili makam tarafından soruꢀturulmadıklarını belirtmiꢀtir.

3. Duruꢀma

7 Kasım 1995 tarihinde Elazığ Cumhuriyet Baꢀsavcılığı tarafından hazırlanan ve

Müdürlüğe sunulan bir dokümandan, 11 Kasım 1992 tarihli askeri raporu imzalayan yedi

jandarma memurunun (bkz. yukarıdaki paragraf 36) 19 Ağustos 1994 tarihinde baꢀvuranların

üç akrabasını öldürmekle suçlandığı anlaꢀılmaktadır.

Yine aynı dokümandan, huzurunda yedi jandarmanın sorguya çekildiği Elazığ Ağır

Ceza Mahkemesi’nin 22 Haziran 1995 tarihinde jandarmaları yargılama ve dosyayı Askeri

Mahkeme’ye gönderme yetkisine sahip olmadığı kararını verdiği anlaꢀılmaktadır. Hükümet,

Komisyon’a ya da Mahkeme’ye iddianamenin ya da Elazığ Ağır Ceza Mahkemesi’nin aldığı

yetkisizlik kararının nüshalarını göndermemiꢀtir.

Askeri Mahkeme, baꢀvuranlar bulunamadığı için duruꢀma sırasında onlarla temasa

geçememiꢀ ve onları Mahkeme’ye çağıramamıꢀtır. Ancak, köy çobanları Hacire Ceylan ve

Hediye Akkoyun’nun (bkz. yukarıdaki paragraf 14) yerlerini tespit etmek ve duruꢀma

sırasında ifadelerini almak mümkün olduğu halde yapılmamıꢀtır.

Hacire Ceylan 17 Mayıs 1995 tarihinde verdiği ifadesinde, sözkonusu tarihte askerler

ona bir operasyon gerçekleꢀtirmekte olduklarını ve evine dönmesini söyledikleri sırada köy

dıꢀında hayvanlarını otlatmakta olduğunu belirtmiꢀtir. Askerlerin söylediklerine uymuꢀ ve

askerlerin Mehmet Akan’ı ya da diğer bir kiꢀiyi dövdüklerini görmemiꢀtir.

Hediye Akodun 23 Mayıs 1995 tarihinde verdiği ifadesinde gerçekleꢀtirilen herhangi

bir operasyondan, Mehmet Akan’ın ya da diğer iki kiꢀinin öldürülmesinden haberdar

olmadığını belirtmiꢀtir.

Duruꢀma sırasında, sözkonusu tarihte herbirinin ülkenin farklı yerlerinde çalıꢀmakta

olduğu yedi sanığın hepsi, Askeri Mahkeme’ye tanıklık etmek için Mahkeme huzuruna

çıkmak istemediklerini bildirmiꢀlerdir. Sanıkların isteklerini kabul eden Askeri Mahkeme,

sanıkların çalıꢀmakta olduğu kasabalardaki Ceza Mahkemeleri’ne istinabe müzekkeresi

göndermiꢀ ve sözkonusu Mahkemeler’in sanıklardan ifade almalarını istemiꢀtir. Đfadeler daha

sonra Askeri Mahkeme’ye havale edilmiꢀtir.

ꢁaban Bozkurt dıꢀında, tüm sanıklar 10 Kasım 1992 tarihinde bir operasyon

gerçekleꢀtirildiğini doğrulamıꢀtır. ꢁaban Bozkurt, operasyonun gerçekleꢀtirildiği gün baꢀka

bir yerde görevli olarak bulunmaktadır.

Sanıklar, bir grup teröristin üzerlerine ateꢀ açması üzerine karꢀılık verdiklerini

belirtmiꢀlerdir. Operasyonda yaklaꢀık 250-300 asker görev almıꢀ olduğu için sanıklar

sözkonusu üç kiꢀiyi tam olarak kimlerin vurduğunu bilememektedir.

Yedi sanıktan biri olan Adem Kolukısa, 5 Mayıs 1995 tarihli ifadesinde iki ceset

görmüꢀ olduğunu ve diğer asker arkadaꢀlarından da bir ceset daha olduğunu duyduğunu

belirtmiꢀtir. Görmüꢀ olduğu cesetler, 30-35 yaꢀlarında iki adama aittir.

Recep Tombak 23 Mayıs 1995 tarihli ifadesinde kendisi ve asker arkadaꢀlarının

operasyonun ertesi günü üç cesedi de gördüklerini belirtmiꢀtir.

Diğer bir sanık Yüzbaꢀı Tuncer Arpacı, 20 Kasım 1995 tarihli ifadesinde kendisinin üç

cesedi bulduğunu ve operasyon raporlarında sözkonusu bulguyu kaydettiğini belirtmiꢀtir.

Cesetlerden biri, Kurꢀunlu düzlüğünde bulunan 50-60 yaꢀlarında sakallı bir adama aittir.

Tuncer Arpacı, teröristlerin askerler tarafından kuꢀatıldığını ve operasyonda Cobra

helikopterleri ve havan topu kullanıldığını belirtmiꢀtir. Sonuç olarak, sözkonusu kiꢀilere

kimin ateꢀ ettiğini belirlemek mümkün olmamıꢀtır.

21 Aralık 1995 tarihinde Askeri Mahkeme, oybirliği ile tüm sanıkların beraatine karar

vermiꢀtir. Kararında, adresleri bilinmediği için ölen kiꢀilerin akrabalarını

sorgulayamadıklarını belirtmiꢀtir. Mahkeme, ayrıca ölen kiꢀilerin akrabaları tarafından ileri

sürülen iddiaların Hacire Ceylan ve Hediye Akkoyun tarafından verilen ifadelerle

uyuꢀmadığını belirtmiꢀtir. Öte yandan, sanıkların 8 Kasım 1992 tarihli Sancak-1

Operasyonu’na iliꢀkin gerçekleꢀtirilen askeri operasyon hususundaki tanıklıklarında tutarlı

oldukları gözlemlenmiꢀtir. Sonuç olarak, Askeri Mahkeme ölenlerin akrabaları tarafından ileri

sürülen sözkonusu üç kiꢀinin askerler tarafından öldürüldüğüne iliꢀkin iddiaları gözardı

etmeye karar vermiꢀtir.

Askeri Mahkeme’nin askerlerin beraat etmesine iliꢀkin kararı, ele geçirilen delillerin

incelenmesine dayanmaktadır.

Duruꢀma sırasında Murat Koç, Ramazan Dal ve Yavuz Akın adlı üç sanık tarafından

verilen ifadeler, Komisyon’a ya da Mahkeme’ye sunulmamıꢀtır. Sonuç olarak, aꢀağıda

kaydedilen bilgiler sözkonusu üç sanığın ifadelerinin özetini içeren Askeri Mahkeme

kararından alınmıꢀtır.

Murat Koç ifadesinde, operasyon sırasında bir grup teröristin öldürüldüğünü

duyduğunu belirtmiꢀtir.

Ramazan Dal ifadesinde, operasyondan sonra kendisi ve asker arkadaꢀlarının bir ceset

bulduklarını ve sözkonusu bölgede bir at ve koyun ölüsü gördüğünü belirtmiꢀtir.

Yavuz Akın ifadesinde, kendisi ve arkadaꢀlarının karakola götürdükleri bir ceset

gördüğünü ve bu kiꢀinin nasıl öldüğünü bilmediğini belirtmiꢀtir. Ayrıca, operasyonda fighter

jet ve helikopter kullanıldığını belirtmiꢀtir. Son olarak, Yavuz Akın 11 Kasım 1992 tarihli

olay mahallinde hazırlanan operasyon raporunu imzalamıꢀ olduğunu reddetmiꢀtir (bkz.

yukarıdaki paragraf 36).

Ayrıca Askeri Mahkeme kararından Binbaꢀı Ersan Topaloğlu’nun da duruꢀma

sırasında sorgulandığı anlaꢀılmaktadır. Verdiği ifade Komisyon’a ya da Mahkeme’ye

iletilmemiꢀtir fakat kararın içerdiği özete göre, Binbaꢀı Topaloğlu kendisine Zülfü Akkum

tarafından oğlu Mehmet Akkum’un ve bir köylünün kayıp olduğunun bildirildiğini

belirtmiꢀtir. Daha sonra Binbaꢀı Topaloğlu bir takım soruꢀturmalar düzenlemiꢀ ve bölgede

askeri bir operasyon yapıldığını ortaya çıkarmıꢀtır. Đki cesedin Elazığ’daki morga

götürüldüğünü ve içlerinden birinin Zülfü Akkum’un oğlu olduğunu doğrulamıꢀtır.

E. Sözlü Đfade

1. Rabia Karakoç (ilk baꢀvuran), Derviꢀ Karakoç’un annesi

2. Güllü Güzel-Karakoç, Derviꢀ Karakoç’un eꢀi

3. Zeliha Karakoç, Derviꢀ Karakoç’un akrabası

4. Hayriye Karaman, Derviꢀ Karakoç’un kız kardeꢀi

10 Kasım 1992 tarihinde, sabahın erken saatlerinde, yukarıda kaydedilen dört görgü

tanığı Derviꢀ Karakoç ve iki çocuğu ile birlikte, bir akrabalarını ziyaret etmek üzere Çevrecik

Köyü’ne gitmek için Kayaꢀ Köyü’ndeki evlerini terketmiꢀlerdir. Derviꢀ çocukları ile birlikte

at üzerindedir ve kadınlar ardından yürümektedir. Yaklaꢀık yarım saatlik bir yürüyüꢀ

ardından, hayvanların otlamakta olduğu bir düzlüğe gelmiꢀler ve kendilerine doğru koꢀmakta

olan Hediye ve Hacire isimli iki kadın çobanı görmüꢀlerdir. Hediye ve Hacire gruba, her

tarafta askerler olduğu için köye geri dönmelerini ve devam etmelerinin güvenli olmayacağını

bildirmiꢀtir. Ancak Derviꢀ, askerlerden korkacak bir ꢀeyi olmadığı söyleyerek devam etmek

için ısrar etmiꢀtir.

Yolculuklarına birkaç dakika devam ettikten sonra, yol tarafındaki çalılıklardan iki

asker kendilerine doğru yaklaꢀmıꢀ ve Derviꢀ’ten atından inerek kimlik kartını göstermesini

istemiꢀtir. Askerler daha sonra kadınların köye dönmesini istemiꢀtir. Daha sonra Derviꢀ’i

kollarından kavrayarak yavaꢀça uzaklaꢀmıꢀlardır. Derviꢀ’in atını da yanlarında

götürmüꢀlerdir. Rabia Karakoç, askerlerin Derviꢀ’i çalıların arkasına götürdüğünü ve bir

tanesinin Derviꢀ’e tüfeğinin dipçiği ile vurduğunu görmüꢀtür. Birkaç dakika sonra Rabia tek

atıꢀlık bir silah sesi duymuꢀ fakat boꢀluğa mı, Derviꢀ’e mi ateꢀ edildiğini anlayamamıꢀtır.

Daha sonra, alanın her yanından ateꢀ edilmeye baꢀlanmıꢀ ve ormanın gerilerinden 500-600

asker belirmiꢀtir. Rabia, bir ateꢀin Derviꢀ’i karnının alt bölümünden vurduğunu görmüꢀtür.

Sözkonusu olay, Kurꢀunlu Köyü dıꢀındaki düzlükte meydana gelmiꢀtir.

Daha sonra görgü tanıkları iki çocukları ile birlikte köylerine geri dönmüꢀ ve Derviꢀ’in

geri dönmesi için beklemeye baꢀlamıꢀlardır. Derviꢀ o gün köyüne dönmemiꢀ ve askeri

operasyon devam etmekte olduğu için köylüler tanıklara gidip Derviꢀ’i aramaları için yardım

etmekten korkmuꢀlardır. Operasyon sırasında, makinalı tüfekler ve helikopterler de

kullanılmıꢀtır.

Operasyon sona erdiğinde, Rabia Karakoç ve Kurꢀunlu Köyü’nden bir grup köylü,

birçok ölü hayvan gördükleri bölgeye gitmiꢀtir. Rabia oğlunu en son gördüğü noktaya

ulaꢀtığında, oğlunun ölü olan atı ve köpeğini görmüꢀtür. Atın ölüsünden 30-40 metre

uzaklıkta, oğlunun göğsü ve kalçalarında birçok silah yarası bulunan cesediyle karꢀılaꢀmıꢀtır.

Derviꢀ’in ölümünden yaklaꢀık bir yıl sonra, tanıkların köyü olan Kayaꢀ’a, askerler

tarafından baskın yapılmıꢀtır. Köylüler, eꢀyalarını yanlarına almaktan korkarak köyü

terketmiꢀtir. Köyü terketmeleri ardından, askerler tüm evleri yakmıꢀtır.

Dört görgü tanığının hiçbiri, Derviꢀ’in öldürülmesi ile ilgili olarak soruꢀturma yapan

yetkili makamlar tarafından sorgulanmamıꢀtır.

5. Abdurrahman Karakoç, Derviꢀ Karakoç’un Kardeꢀi

Olay zamanında Đstanbul’da yaꢀamakta olduğu için tanık, 10 Kasım 1992 tarihinde

gerçekleꢀmiꢀ olan olan olayların hiçbirini görmemiꢀtir. O gün amcası kendisine 16.00’da

telefon ettiği zaman olaylar hakkında bilgisi olmuꢀtur. Telefon konuꢀmasını müteakiben tanık,

kendisine askerlerin kontrolü altında bulunduğu ve gitmesine izin verilmediği bildirilen

Batman’a gitmiꢀtir. Birkaç gün sonra, nihayet köyüne gidebildiğinde, kardeꢀi Derviꢀ’in

öldürülmüꢀ olduğunu öğrenmiꢀtir. Tanık köye ulaꢀtığında Derviꢀ çoktan gömülmüꢀtür. Hacire

Ceylan tanığa, 10 Kasım 1992 tarihinde gerçekleꢀen olayları anlatmıꢀtır.

Tanık, geçmiꢀte Derviꢀ’ten sürekli köy korucusu olması istendiğini ve baskı nedeniyle

Derviꢀ’in köyü terketmek istediğini hatırlamıꢀtır.

7 Kasım 1993 tarihinde tanık, kardeꢀinin ölümünün ilk yıl dönümü için bir toplantı

düzenlemek üzere köyüne dönmüꢀtür. Ancak, helikopterler köye gelerek ateꢀ etmeye

baꢀlamıꢀtır. Açılan ateꢀ sırasında kuzeni yaralanmıꢀ ve tanık kuzenini tedavi amacı ile

Diyarbakır’a götürmek durumunda kalmıꢀtır. Köye döndüğünde, köyün boꢀ olduğunu

görmüꢀtür. Askerler herkesi köyü terketmeye zorlamıꢀtır.

5. Hacire Ceylan

Olayların gerçekleꢀtiği tarihte tanık, köy çobanı olarak Kurꢀunlu Köyü’nde

yaꢀamaktadır.

10 Kasım 1992 tarihinde 9.00’da tanık, Kurꢀunlu Köyü’ndeki evini çoban Hediye

Akelma Akodun ve hayvanları ile birlikte terketmiꢀtir. Hayvanlarını otlatmaya götüren

Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ı takip etmiꢀlerdir. Yolda kendilerine köylerine geri

dönmelerini söyleyen iki askerle karꢀılaꢀmıꢀlardır. Tanık hayvanlarını da yanında götürmek

istediği halde askerler izin vermemiꢀ ve ısrar ettiği için tanığa vurmuꢀlardır.

Tanık ayrıca, Mehmet Akan ve Mehmet Akkum’u ormanlık alana doğru götüren bazı

askerler görmüꢀtür. Mehmet Akan ve Mehmet Akkum’un bir grup askerin ortasında olduğunu

görmüꢀ fakat göz bozukluğu nedeni ile askerlerin tam olarak ne yapmakta olduklarını

görememiꢀtir. Askerler yüksek sesle bağırdıkları için neler olduğunu duyamamıꢀtır.

Eve dönüꢀ yolunda, tanık ve Hediye Akodun, Rabia Karakoç ve ailesi ile

karꢀılaꢀmıꢀtır. Daha sonra Derviꢀ Karakoç’un, daha önce karꢀılaꢀmıꢀ oldukları iki asker

tarafından atından indirildiğini görmüꢀtür. Askerlerin Derviꢀ’i birkaç metre öteye

götürdüğünü ve Derviꢀ’in askerlere kimlik kartını gösterdiğini görmüꢀtür. Her iki yanında da

birer asker vardır. Askerler kadınlara eve gitmelerini söylemiꢀtir. Derviꢀ’in karısının

bağırarak kocasına tüfek dipçiği ile vurulduğunu söylediğini duyduğunda, tanık Derviꢀ’in

halen askerlerin onu götürmüꢀ olduğu noktada durduğunu görmüꢀtür. Daha sonra, duyduğu

tek bir silah atıꢀı ardından sürekli ateꢀ edilmeye baꢀlanmıꢀtır. Bazı atıꢀlar, tanığın da

aralarında bulunduğu grubu hedef almıꢀ ve sığınmak için bir kayanın arkasına koꢀmuꢀlardır.

Rabia’nın çığlık attığını ve oğlunun öldürülmüꢀ olduğunu söylediğini duymuꢀtur.

Ateꢀ sona erdiğinde, herkes kendi köyüne dönmüꢀtür. Tanık köyüne döndüğünde,

Mehmet Akkum’un babasına oğlunun askerler tarafından götürüldüğünü gördüğünü

söylemiꢀtir. Cesetler bulunduktan sonra, tanık sözkonusu bölgeye gitmiꢀ ve Derviꢀ’in

cesedinin onu son gördüğü noktada yattığını görmüꢀtür.

Yetkili makamlara tarafından tanığın ifadesi alınmıꢀ ve kendisine Derviꢀ’in ne zaman

öldürüldüğü ve askerler tarafından kendisine vurulup vurulmadığı sorulmuꢀtur. Sabah mı

akꢀam mı öldürüldüğünü bilmediğini ve daha sonra onu son gördüğü noktada öldürülmüꢀ

olduğunu gördüğünü belirtmiꢀtir. Ayrıca, askerlerin Derviꢀ’e vurduklarını da belirtmiꢀtir.

6. Hüseyin Yılmaz

Tanık bir jandarma albayıdır ve olayın gerçekleꢀtiği tarihte Elazığ Đl Jandarma

Komutanlığı’nda komutanlık yapmaktadır. Yukarıdaki paragraf 43’te değinilen askeri raporu

imzalayanlardan biridir.

1992 senesinin Kasım ayında komutanlığına, Elazığ Đli içersindeki Arıcak havalisi

yakınlarındaki Payidar tepeleri denen bölgede 300 teröristin bulunduğu bildirilmiꢀtir.

Teröristlerin sözkonusu bölgede barındığı bilinmektedir ve güvenlik güçleri, bölgede PKK

mensupları ile yedi ya da sekiz silahlı çatıꢀmanın gerçekleꢀtiği birçok operasyon

düzenlenmiꢀtir. Sözkonusu bilgi üzerine, bölgede askeri bir operasyon düzenleme kararı

alınmıꢀ ve tanık, operasyonu düzenleme görevini üstlenmiꢀtir.

8 Kasım 1992 tarihinde bir operasyon planı hazırlanmıꢀtır ve operasyona Sancak-1

ismi verilmiꢀtir. Operasyon planları, her bir askeri birimin üstleneceği pozisyonu göstermiꢀtir.

Yedi ya da sekiz kilometre karelik alanı kaplayacak operasyonda yaklaꢀık 250 asker görev

alacaktır. Operasyon planı, operasyonda görev alacak askerlerin isimlerini içermektedir ve

operasyona dahil olan askeri birimleri isimlendirmektedir. Plan, adli tahkikatın tamamlanması

üzerine arꢀive konulabilir.

Tüm operasyonlar tam bir gizlilik içerisinde planlanmıꢀtır ve sözkonusu bölgede

yaꢀayan köy sakinlerine önceden haber verilmemiꢀtir. Bununla beraber, jandarma için genel

bir bilgi kaynağı olan bazı köy sakinleri, güvenlik güçlerinin operasyon düzenlediğini

bilmektedir ve operasyonlar sırasında evlerinden ayrılmamıꢀtır. Köy sakinlerine operasyonun

gidiꢀatı hakkında bilgi vermek baꢀarıyı tehlikeye atmak olacaktır. Ancak, operasyon

bölgesindeki askerler hiçbir sivilin bölgeye girmediğini garanti edecektir.

Operasyon, 10 Kasım 1992 tarihinde gün doğarken Payidar tepelerinde baꢀlamıꢀtır.

Tanık operasyonu, operasyon alanının dıꢀında kurulmuꢀ olan fakat alanı gören Erimli

Jandarma Merkezi’nde kurulmuꢀ olan geçici kumanda biriminden gelen bir radyo bağlantısı

yoluyla izlemiꢀtir.

Terörist örgüt mensupları genellikle BKC adı verilen otomatik tüfekler ve askerler

MG3 otomatik tüfekleri ve RPG kullanmaktadır. Operasyonda helikopter kullanılmamıꢀtır.

Operasyon kendi genel kumandası altında gerçekleꢀtirildiği halde, adli yükümlülüğü

bulunmamaktadır. Bir askeri operasyon sırasında, iꢀtirak eden birimlerden sorumlu bölge

jandarma komutanları adli yükümlülüğe sahiptir ve Cumhuriyet Baꢀsavcıları ile direkt temas

halindedir. Sözkonusu durumda, bu komutanlar Palu ve Dicle bölge jandarma komutanlarıdır.

Operasyonda görev alan komutanlar tarafından hazırlanan olay raporları yerel Cumhuriyet

Savcısı’na ve ayrıca tanıklara sunulacaktır.

Operasyonda görev alan askeri birimlerin sayısı ile ilgili askeri raporlar arasındaki

tutarsızlıklar hakkında sorgulandığında, tanık bunların sadece masum eksiklikler olduğunu

belirtmiꢀtir.

Tanık hiçbir zaman Derviꢀ Karakoç’un askerler tarafından öldürülmüꢀ olduğu

iddiasından haberdar edilmemiꢀtir. Derviꢀ Karakoç’un akrabaları ꢀikayetlerini, iki günden

fazla süren operasyon sırasında bölgede olan askeri birimlerin komutanlarına ya da adli

makamlara sunmadıkları için iddiaların asılsız olduğunu düꢀünmüꢀtür. Derviꢀ Karakoç’un

öldürülmesinden haberdar olmaması nedeni ile, durumu soruꢀturmamıꢀtır.

Anılan son iki kiꢀinin ölümü, Đçiꢀleri Bakanlığı’na verdiği raporunda belirtilmemiꢀtir,

zira, bu kiꢀilere ait cesetler, raporun hazırlanması sonlanana dek bulunamamıꢀtır. Ancak, tüm

operasyonu daha detaylı olarak ortaya koyan “nihai rapor” veya “detaylı operasyon raporu”

isimli ayrı bir rapor olacaktı. Bu rapor, operasyona iliꢀkin diğer bütün belgelerle birlikte

Ankara’daki Jandarma Komutanlıklarına gönderilecekti. Bu belge gizli olacak ve yargı

makamlarına iletilmeyecekti. Operasyon raporlarını incelemek suretiyle, hangi askeri birimin

hangi bölgeden sorumlu olduğunu tespit etmek mümkün olacaktı.

Tanığın, emri altındaki ve iddiaya göre sorumlu olduğu operasyon esnasında, birkaç

askerin üç kiꢀiyi öldürmüꢀ olma ꢀüphesiyle yargılandığı hakkında herhangi bir bilgisi yoktu.

Kanıt sunması için mahkemeye çağrılmamıꢀ ve duruꢀmaya katılması talebinde

bulunulmamıꢀtı.

Tanığa göre, Sancak-1 baꢀarılı bir operasyon olarak görülebilirdi. Bir operasyonun

baꢀarılı olmasının ölçütü, terör örgütüne verilmiꢀ olan zarar idi. Bu operasyonda, güvenlik

güçleri herhangi bir zayiat vermemiꢀtir. Tanık, operasyon esnasında öldürülen vatandaꢀların

masum olup olmadığını bilmediğini belirtmiꢀ ve her operasyonun risk taꢀıdığını ifade etmiꢀtir.

Hiç kimse, bir askeri operasyon esnasında sıradan vatandaꢀların öldürülmesini istemez.

Tanığa göre, bu operasyonda riski azaltmak amacıyla her türlü tedbir alınmıꢀtır.

8. Dr. Alaattin Aydın

9. Dr. Koray Türkan

Olayların olduğu tarihte, tanıklar, sırasıyla Palu ve Dicle’de görev yapmakta idiler.

Adli tıp uzmanlığı eğitimi almamıꢀlardı, fakat dıꢀ muayene ve otopsi yakmakla

sorumluydular, çünkü görev yaptıkları ilçelerde adli tıp uzmanı bulunmamaktaydı.

Dr. Aydın, Mehmet Akkum’un cesedi üzerinde, Dr. Türkan ise Mehmet Akan ve

Derviꢀ Karakoç’un cesetleri üzerinde muayene yapmıꢀtır.

Dr. Aydın, Dr. Vanezis tarafından hazırlanan rapordaki bulgulara mutabakat etmiꢀtir.

Dr. Vanezis tarafından Mehmet Akkum’un bedeninde tespit edilen yara ve hasarlara,

kendi raporunda neden değinilmediği sorulduğunda, Dr. Aydın kendi yaptığı muayenede bu

tür yaralara rastlamadığını ifade etmiꢀtir.

Dr. Aydın, ilk olarak, Mehmet Akkum’un kulaklarının ꢀarapnel parçaları sebebiyle

yaralanmıꢀ olabileceğini öne sürmüꢀ, ancak daha sonra, kulaklarının öldükten sonra kesilmiꢀ

olması gerektiğini, zira o bölgede hiç kanama olmadığını belirtmiꢀtir. Ancak, bunun ölüm

sebebiyle bir iliꢀkisi olmadığından, raporuna bu bilgiyi dahil etmeyi önem arz eder

görmemiꢀtir.

Her iki tanık da, tam otopsi yapmanın gereği olmadığını, çünkü cesetler üzerinde

yaptıkları muayenelerin, ölüm sebebini belirlemelerini sağladığını ileri sürmüꢀlerdir. Dr.

Türkan, Mehmet Akan’ın ne kadar mesafeden vurulduğunu kesin olarak ifade edememiꢀtir.

Derviꢀ Karakoç’un cesedinde yaptığı muayeneye iliꢀkin olarak, Dr. Türkan, her giriꢀ deliğine

ait bir çıkıꢀ deliği tespit ettiğinden, daha fazla kurꢀun, kurꢀun izi veya vücut içinde

kalabilecek herhangi farklı bir kanıt olacağını düꢀünmemiꢀtir.

10. Nihat Turan

Olayların olduğu tarihte Palu’da Cumhuriyet Savcısı olarak görev yapan tanık,

Mehmet Akkum’un cesedinin incelenmesinde bulunmuꢀtur. Kulakların bulunmadığını fark

etmiꢀ ancak, vücuttan nasıl kesildiğinin tespitini kendi görevi olarak görmemiꢀtir. Jandarma

tarafından verilen bilgiye dayanarak Mehmet Akkum’un terörist olduğu sonucuna varmıꢀtır.

Bu nedenle, bu ölümü soruꢀturmak için yetkisinin bulunmadığına karar vermiꢀ ve davayı

teamüle uygun olarak Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı’na

göndermiꢀtir. Devlet Güvenlik Mahkemeleri daha fazla bilgi talebinde bulunsa idi, soruꢀturma

yürütecek olan bölge savcısına bunu bildirirdi.

Soruꢀturmasında, askeri operasyonun tarihi olarak sürekli 9 Kasım 1992’ye atıfta

bulunmuꢀtur, zira, bir jandarma telefonla kendisine operasyonun bu tarihte olduğu bilgisini

vermiꢀtir.

Yaklaꢀık olarak Aralık 1993’te, Derviꢀ Karakoç ve Mehmet Akan’ın öldürülmesine

iliꢀkin soruꢀturma da, sözkonusu ꢀahıslar, Palu’ya ait Arıcak ilçesinde öldürüldüğünden, Nihat

Turan’ın bulunduğu savcılığa intikal etmiꢀtir. 1993’ün sonlarında, tanık baꢀka bir göreve

atanmıꢀtır, dolayısıyla ꢀahısların öldürülmesine iliꢀkin operasyonun sonucu hakkında bilgi

temin etmesi mümkün olmamıꢀtır. Ancak, tanık, Mehmet Akan ve Derviꢀ Karakoç’un

öldürülmesine iliꢀkin soruꢀturma dosyasının da, soruꢀturmayı özetleyen bir fezleke ile birlikte

Palu Cumhuriyet Savcılığı tarafından Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne gönderildiğini

doğrulamıꢀtır. Akabinde, Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi, “PKK ile bağlantılı unsurlar”

taꢀımadığı gerekçesiyle dosyayı geri göndermiꢀ ve Palu Cumhuriyet Savcılığı soruꢀturmayı

sürdürme yetkisine sahip olmuꢀtur. Palu Cumhuriyet Savcılığı daha sonra dosyayı Elazığ Ağır

Ceza Mahkemesi’ne göndermiꢀtir ve yedi jandarmaya yönelik suçlamada bulunulmuꢀtur.

Tanık, hiçbir askeri sorgulamamıꢀtır, zira, ölümler silahlı çatıꢀma esnasında meydana

gelmiꢀtir ve ayrıca bu operasyonda hangi askeri birimlerin yer aldığı hakkında tanığın bilgisi

yoktu. Her halükarda, öldürmenin bir silahlı çatıꢀma esnasında olup olmadığına kesinlik

kazandırmak mümkün olamayacaktı.

11. Ömer Faruk Köksal

Olayların meydana geldiği tarihte Elazığ Cumhuriyet Savcısı olarak görev yapan

tanık, üç ꢀahsın ölümüne iliꢀkin soruꢀturmaya dahil değildi. Elazığ Cumhuriyet Savcılığı,

yalnızca, Elazığ Ağır Ceza Mahkemesi’nce talep edildiği üzere, ölen ꢀahısların akrabalarına

ve diğer muhtemel görgü tanıklarına ulaꢀmaya çalıꢀmıꢀtır.

Öldürülen ꢀahısların akrabalarının ꢀikayetlerini bildirdikleri Cumhuriyet Savcısı’nın

görevlerine iliꢀkin bir soruya cevaben, tanık, böyle bir durumda, Savcı’nın öncelikle

akrabaları sorguya çekmesi gerektiğini belirtmiꢀtir. Buna ek olarak, Savcı, ön soruꢀturma

esnasında bütün kanıtları toplamalı ve ancak bundan sonra, ꢀayet gerekliyse, içtihattan

ayrılmaya yönelik bir karar vermelidir.

12. Hüseyin Bakır

Tanık, jandarma subayıdır, olayların meydana geldiği tarihte ise Dicle jandarma

Komando Bölüğü komutanıydı.

Sancak-1 Operasyonu’nu anımsamıꢀtır, ancak kendi askeri birimi operasyona dahil

olmadığından, operasyon sırasında tam olarak nelerin meydana geldiği hakkında bilgisi

olmamıꢀtır. Askeri raporda kendi biriminin de operasyonda yer almıꢀ olduğu ꢀeklinde adının

geçmesinin açıklaması olarak, tanık, bunun, muhtemelen kendi biriminin, operasyondan bir

gün sonra teröristlerin bölgeden kaçmasını önlemek için bölgeye gönderilmesinden

kaynaklandığını ifade etmiꢀtir.

Kendisi o bölgedeyken herhangi bir çatıꢀma olmamıꢀ ve silah sesi duymamıꢀtır.

Kendisinin operasyonla ilgisini izah eden bir rapor hazırlamamıꢀtır.

Ölümlerden, operasyon bittikten dört-beꢀ gün sonrasına kadar haberi olmamıꢀtır.

Ancak, operasyon devam ederken, Zülfü Akkum’un, kendisine, köyden iki çobanın kayıp

olduğunu bildirdiğini doğrulamıꢀtır.

Kurꢀunlu ovasının yaklaꢀık iki kilometre uzunluğunda ve 600-800 metre geniꢀliğinde

olduğunu söylemiꢀtir. Düz, seyrek ağaçlı ve tamamen dağlarla çevrili bir alan olduğunu ifade

etmiꢀtir. Ormanlık alanda ise meꢀe ağaçları, çalılar ve kayalıklar bulunmaktadır. Mehmet

Akan ve Derviꢀ Karakoç’un cesetlerinin bulunduğu, Kurꢀunlu Ovası’nda yer alan bölgeyi,

gösterilen iki fotoğraftan tespit etmiꢀtir. Kendisine gösterilen üçüncü bir fotoğrafın da, eğimli

alana doğru uzanan yerin fotoğrafı olduğu ihtimalini de göz ardı etmemiꢀtir.

13. Đkinci baꢀvuran ve Mehmet Akan’ın erkek kardeꢀi olan Hüseyin Akan

10 Kasım 1992 tarihinde yaklaꢀık olarak sabah 6’da, Mehmet Akan ve arkadaꢀı

Mehmet Akkum, hayvanları çayıra götürmek için köyden ayrılmıꢀtır. Onlar köyden

ayrıldıktan sonra, iki köy çobanı olan Hacire ve Hediye de hayvanlarını dıꢀarı çıkarmıꢀtır.

Sabah saat 9 civarında, tanık, köyün üzerinden ovanın doğusuna doğru uçan bir

helikopter görmüꢀtür. Bundan sonra, silah sesleri duymuꢀ ve yarım saat sonra hayvanların

bazıları yaralı halde köye gelmiꢀtir. Hacire, yaklaꢀık olarak öğle vaktinde köye dönmüꢀtür.

Köylülere, helikopterin indiğini ve içindeki askerlerin kadınları köye geri dönmeye

zorladığını anlatmıꢀtır. Ancak, Mehmet Akan ve Mehmet Akkum’un tutuklandığını görmüꢀ

ve etrafı askerlerle çevrilmiꢀ olan Mehmet Akan’ın sesini duymuꢀtur.

Mehmet Akan ve Mehmet Akkum akꢀam köye dönmediğinden, tanık, ertesi sabah

bilgi almak amacıyla köy muhtarı Zülfü Akkum ile Dicle’ye gitmiꢀtir. Önce Bölge Valiliği’ne

gitmiꢀler daha sonra da jandarma kıꢀlasına gönderilmiꢀlerdir. Kıꢀladaki bir jandarma binbaꢀı,

endiꢀelenmemelerini ve iki çobanın yakında döneceğini söylemiꢀtir.

Ertesi gün kıꢀlaya tekrar gitmiꢀler ve kendilerine sözkonusu iki ꢀahsın Palu

Jandarması’nca tutuklandığı söylenmiꢀtir. O gün, baꢀvuran köye dönmemiꢀ ve Dicle’de

kalmıꢀtır. Ertesi sabah kendisine, erkek kardeꢀinin ve Derviꢀ Karakoç’un cesetlerinin

bulunduğu bildirilmiꢀtir. Baꢀvuranın bu durumu Cumhuriyet Savcısı’na bildirmesine rağmen,

Cumhuriyet Savcısı olay yerine gitmeyi reddetmiꢀtir.

14. Ersan Topaloğlu

Tanık, jandarma subayıdır. Olayların meydana geldiği tarihte, Dicle Jandarma

Komutanlığı komutanı ve Hüseyin Bakır’ın üstü konumunda idi.

Tanık, Kasım 1992’de meydana gelen olayları net olarak anımsayamamıꢀtır, zira,

operasyonda yer almamıꢀtır. Ancak, bir operasyonun yapıldığını ve telsizden silahlı bir

çatıꢀma olduğunu duyduğunu hatırlamıꢀtır. Operasyonda yer almadıkları halde, neden kendi

birimlerinin adının operasyon raporlarında geçtiği sorulduğunda, tanık, kendi görevlerinin,

teröristlerin kaçmasını engellemek amacıyla, operasyon bölgesinde kendi taraflarını kapatmak

ile sınırlı olduğunu belirtmiꢀtir. Ancak, operasyon esnasında faaliyetlerin kaydını tutmak

komando birimlerinin bir uygulaması değildi, dolayısıyla, bu operasyonda yer almalarına

iliꢀkin hiçbir rapor bulunmamıꢀtır.

Aralık 1995’te, tanık, Ankara Asliye Ceza Mahkemesi’ne kanıtlarını sunmuꢀtur. Bu

mahkemeye verdiği ifadesinde, Kurꢀunlu Muhtarı Zülfü Akkum’un köyden kaybolan iki kiꢀi

hakkında soruꢀturma yapmasını istemesi üzerine, telsizle operasyon güçleri ile irtibata

geçtiğini doğrulamıꢀtır. Telsizden gelen yanıt ise, bir teröristin ölü bulunduğu yönünde

olmuꢀtur. Tanık, daha sonra, ölü teröristin Zülfü Akkum’un oğlu olabileceği düꢀüncesiyle,

Zülfü Akkum’u Elazığ Cumhuriyet Savcılığı’na göndermiꢀtir. Akabinde ise, cesedin Zülfü

Akkum’un oğluna ait olduğu ortaya çıkmıꢀtır.

15. Mürꢀit Yılmaz

Tanık, jandarma subayıdır; Kasım 1992 tarihinde Arıcak Jandarma Komutanı idi.

Tanık, sözkonusu operasyona bizzat katılmıꢀtır. Çatıꢀma yaklaꢀık olarak sabah saat

6’da, Kurꢀunlu’nun kuzeyinde ve Palu’nun güneyinde kalan Payidar tepelerinde baꢀlamıꢀtır.

Tanığın bölüğü, teröristler kendilerine ateꢀ açtığında, bölgede inceleme yapmakta idi.

Teröristler, yükseltili bölgedeki çalılar nedeniyle görüꢀün kısıtlı olduğu geniꢀ bir alana

yayılmıꢀ idi. Sayıları yüze yakındı. Çatıꢀmada askerler zayiat vermemiꢀtir. Çatıꢀma bütün gün

ve ertesi gün aralıklarla devam etmiꢀtir.

Çatıꢀma, köylülerin gitmeyeceği, hatta hayvanlarını otlatmak için dahi gitmeyeceği,

geniꢀ bir alanda meydana gelmiꢀtir. Bir insanın, sürekli ateꢀin olduğu bir silahlı çatıꢀmanın

yakınına gideceğine inanmak mantık dıꢀıdır.

Tanığa, çatıꢀma sırasında bir teröristin ölü ele geçirildiği bildirilmiꢀtir. Ceset, otopsi

yapma imkanı bulunduğundan Palu Jandarma Karakolu’na getirilmiꢀtir.

Tanığa, olaydan üç – dört gün sonra, çapraz ateꢀte iki kiꢀinin daha öldüğü

bildirilmiꢀtir. Tanık, cesetleri bizzat görmemiꢀtir.

Operasyonda helikopter veya uçak kullanılmamıꢀtır. Büyük çaplı bir operasyon

olmamasına rağmen, bu operasyonda çeꢀitli birimler görev almıꢀtır.

Tanığın, üç köylünün ölümü ile bağlantılı olarak askerlerinden kovuꢀturulan olup

olmadığına dair bilgisi olmamıꢀtır.

16. Muhammed Özdemir

Tanık, komando subaydır; olayların meydana geldiği tarihte ise Arıcak Komando

Bölüğü’nden sorumlu idi.

Sancak-1 Operasyonu’na katılmıꢀtır. Terör örgütüne mensup kiꢀilerin bölgede

saklandığı ve kıꢀı orada geçireceği yönündeki istihbaratı takiben operasyon planlanmıꢀtır.

Teröristlerin varlığı, bölgedeki güvenlik güçleri ve jandarma karakolları için büyük tehdit

oluꢀturmaktaydı, dolayısıyla, operasyonun amacı bu tehdidi bertaraf etmek idi. Tanığın birimi

ise, teröristlerin operasyon bölgesinden kaçmasını engellemek amacıyla yolları kapatmakla

sorumlu idi.

10 Kasım 1992 tarihinde yaklaꢀık olarak 5:45’te, tanığa, telsizle, kendi emrindeki iki

grup askere Payidar Tepelikleri’ne ilerlerken ateꢀ açıldığı ve sonrasında bir çatıꢀmanın

baꢀladığı haberi gelmiꢀtir. Saat 14:00 civarında tanık ve emrindeki gruplar alana yaklaꢀmıꢀtır.

Teröristlerle kendi ekibi arasında 40-50 metre mesafe bulunmaktaydı. Teröristler, tanık ve

emrindeki askerlere ateꢀ etmeye baꢀlamıꢀ ve çıkan çatıꢀma saat 16:00’ya kadar devam

etmiꢀtir. Operasyonda Cobra helikopteri ya da uçak kullanılmamıꢀtır.

Güvenlik güçleri herhangi bir kayıp vermemiꢀtir. Đkinci gün, tanık, tepelik alanın

arkasında bir teröristin öldürüldüğünü duymuꢀtur. Tanık, cesedi almak için Tuncer Arpacı’nın

emrinde bir grup askeri bölgeye göndermiꢀtir. Ceset, daha sonra, helikopterle Palu’ya

getirilmiꢀtir. Tanık, bizzat cesedi görmemiꢀ ve cesetten kulakların kesilmiꢀ olduğu bilgisi

kendisine bildirilmemiꢀtir. Operasyon esnasında, tanığa, Kurꢀunlu Ovası’nda iki köylünün ölü

bulunduğu bildirilmemiꢀtir.

Tanığa, yakın tarihte, üç kiꢀinin öldürülmesinden ötürü yedi jandarmanın yargılandığı

bildirilmiꢀtir. Kendisine Askeri Mahkeme’de ifade vermesine iliꢀkin bir çağrı yapılmamıꢀtır.

17. Tuncer Arpacı

Tanık, Arıcak Jandarma Karakolu komutanıydı. Baꢀvuranın akrabalarının

öldürülmesinden yargılanıp beraat eden yedi jandarmadan biridir.

Sancak-1 Operasyonu’nu anımsamıꢀtır. Operasyon, PKK teröristlerinin Payidar

Tepelikleri olarak bilinen bölgede bulunduğu yönündeki istihbarat temelinde planlanmıꢀtır.

Tanığın emrindeki birim, operasyona katılmıꢀ ve yolları kapatmakla

görevlendirilmiꢀtir. Birim, Payidar tepeliklerinin kuzeydoğusuna yaklaꢀtıkça teröristler ateꢀ

etmiꢀ ve çatıꢀma baꢀlamıꢀtır. Tanık, 5:30’dan 9:00’a kadar devam eden çatıꢀma esnasında

kendi birimindeki askerlerin teröristleri öldürüp öldürmediğini hatırlayamamıꢀtır. 10 Kasımı,

11 Kasım’a bağlayan gece boyunca tanık bölgede kalmıꢀtır.

Arıcak’taki karakolun komutanı olarak, tanığın bazı yasal yükümlülükleri

bulunmaktaydı. Çatıꢀmayla ilgili olay raporunu ve olay haritasını hazırlamıꢀ ve bunlar

Cumhuriyet Savcısı’na gönderilmiꢀtir. Tanık, 11 Kasım 1992 tarihli olay raporu ve Askeri

Mahkeme’ye verdiği ifade arasındaki çeliꢀkilere izahat getirmiꢀ ve duruꢀmada çok

heyecanlandığını ve kafasının karıꢀtığını, dolayısıyla, üç kiꢀiye ait cesedi bulduğunu

yanlıꢀlıkla belirtmiꢀtir. Ancak, aslen, olay yeri inceleme raporunda belirttiği gibi, yalnızca bir

ceset bulunmuꢀtur.

Tanığa, Muhammed Özdemir tarafından telsizle bir cesedin bulunduğu bildirilmiꢀtir.

Yasal sorumluluğu bulunduğundan, tanık, bölgeye gönderilmiꢀtir. Kimlik bulmak amacıyla

ceset üzerinde arama yapmıꢀtır. Cesedi incelememesine rağmen, cesette iki kulağın da

bulunmadığını fark etmiꢀtir. Ceset yakınlarında ateꢀli silah bulunup bulunmadığını

hatırlayamamıꢀtır. Çatıꢀma sahasında bulunduğundan, cesedin bir PKK teröristine ait olduğu

sonucuna varmıꢀtır. Operasyon devam ederken sıradan bir köylü, bu alana girmezdi.

Tanığın Askeri Mahkeme’de verdiği ifadenin aksine, operasyonda helikopter

kullanılmamıꢀtı. Tanık, Kurꢀunlu Ovası’ndan hangi birimin sorumlu olduğunu bilmiyordu,

ancak bu, operasyon öncesinde hazırlanan operasyon emrinin incelenmesi ile kesinliğe

kavuꢀabilir.

18. Murat Koç

Tanık, olayların meydana geldiği tarihte Arıcak Komando biriminde astsubaydı.

Baꢀvuranın üç akrabasının öldürülmesinden ötürü yargılanan ve beraat eden yedi

jandarmadan biridir.

Palu’da görevli askeri birimlerle ortak bir operasyona katılmıꢀ ve bir noktada

teröristlerin saldırısına uğramıꢀlardır. Tanık, askerleriyle bütün gece boyunca bölgede kalmıꢀ

ve ertesi sabah bölgede inceleme çalıꢀmalarında bulunmuꢀlardır.

Bu çalıꢀmalarda bir terörist barınağı ve teçhizat bulmuꢀlar fakat cesede

rastlanmamıꢀtır. Tanık, 11 Kasım 1992 tarihli olay raporunu imzalamıꢀtır fakat, tanığın, bu

raporda atıfta bulunulan cesede dair bilgisi yoktu. Đmzalamadan önce raporun içeriğinin

doğruluğunu sınamayı gerekli görmemiꢀtir.

Tanık, Kurꢀunlu Ovası’nı biliyordu ancak, operasyonun oraya kadar uzanıp

uzanmadığına dair bilgisi yoktu. Tanık, olay yeri raporunun, operasyonun henüz gerçekleꢀtiği

alanda hazırlandığını ve dolayısıyla, o kargaꢀa ortamında kimi unsurların rapora

alınmamasının mümkün olduğunu söyleyerek iki askeri rapor arasındaki tutarsızlıklara izahat

getirmiꢀtir.

19. Ramazan Dal

Olayların meydana geldiği tarihte tanık, Arıcak komando takımlarından birinin

komutanıydı. Kendisi, baꢀvuranın üç akrabasının öldürülmesinden ötürü yargılanıp beraat

eden yedi jandarmadan biridir.

Kasım 1992’de tanığın komutanı, tanığa, emrinde bulunan askerlerin bir operasyona

katılacağını bildirmiꢀ ve kendisi ile askerlerinin görevleri hakkında talimat vermiꢀtir. Takım

komutanından alınan talimatlar doğrultusunda tanığın emrindeki ekip, operasyon bölgesine

doğru yol almaya baꢀlamıꢀtır. Ekip, saat 6 civarında Payidar tepeliklerine ulaꢀtığında,

teröristler ateꢀ etmiꢀ ve çatıꢀma baꢀlamıꢀ ve aralıklarla 21:00’e kadar devam etmiꢀtir.

Ertesi sabah operasyon bölgesinde inceleme yapmıꢀlardır. Murat Koç’un emrindeki

dördüncü ekip, içinde yiyecek, ꢀarjör, sırt çantası ve diğer teçhizat olan bir sığınak

bulmuꢀlardır. Tanığın ekibindeki askerlere komutanları tarafından telsizle, Brektepe-Ulaꢀtepe

yönünde bir ceset bulunduğu haberi verilmiꢀ ve tanığa, Karakol Komutanı Tuncer Arpacı ile

sözkonusu bölgeye intikal etmesi emri verilmiꢀtir. Operasyon alanı içinde kalan, cesedin

bulunduğu yere ulaꢀtıklarında, Karakol Komutanı, tüm bulgulara iliꢀkin bir rapor

hazırlamıꢀtır. Tanık da raporu imzalamıꢀtır. Cesedin bulunduğu nokta, yaklaꢀık olarak

Kurꢀunlu köyünden dört - beꢀ kilometre uzaklıktaydı. Tanık, cesedi inceleme yetkisi

olmamasına rağmen, ölü ꢀahsın kulaklarının kesildiğini fark etmiꢀtir. Ardından kendisine

cesedi Çevrecik köyüne götürmesi emri verilmiꢀtir. Daha sonra ise, ceset Palu Cumhuriyet

Savcılığı’na nakledilmiꢀtir.

II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK

Đlgili iç hukuka iliꢀkin açıklama Ergi – Türkiye davasında bulunabilir (28 Temmuz

1998, Raporlar 1998-IV, ss. 1767-68, §§ 46-52).

HUKUK

1.HÜKÜMET’ĐN ÖN ĐTĐRAZI

Hükümet, Komisyon’a sunduğu ek görüꢀünde, baꢀvuranların iç hukuk yollarını

tüketmediğine dair iddiası üzerinde daha ayrıntılı durmuꢀtur. Bu bağlamda, özellikle idari

yollar olmak üzere, birkaç yolun açık olduğuna iꢀaret etmiꢀtir.

AĐHM, konunun, kabuledilebilirlik kararında Komisyon tarafından yeterince incelendiğini not

ederek tekrar incelenmesini gerekli bulmamıꢀtır. Dolayısıyla, Hükümet’in ön itirazını

reddeder.

II.AĐHM’NĐN KANIT DEĞERLENDĐRMESĐ ĐLE OLAYLARI BELĐRLEMESĐ

A.Tarafların iddiaları

1.Baꢀvuranlar

Birinci ve ikinci baꢀvuranlar, Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın, son olarak, çok

sayıda askerle birlikte dağ eteğinde görüldüğünü öne sürmüꢀlerdir. Kanıtlar, sözkonusu

ꢀahısların güvenlik güçlerince çok yakın mesafeden öldürüldüğünü göstermektedir. Birinci

baꢀvuran Zülfü Akkum, ayrıca, oğlunun kulaklarının öldükten sonra kesildiğini ileri

sürmüꢀtür.

Birinci ve ikinci baꢀvurana göre, Komisyon’un görgü tanıklarından kanıt alması

mümkün olmamıꢀtır, çünkü, öldürülme ꢀartlarından ötürü, iki Mehmet’in öldürüldüğünü

gören tanıklara çağrı yapmaları mümkün olmamıꢀtır. Ancak bu, sözkonusu kiꢀilerin

ölümünden doğan sorumluluğun belirlenememesi anlamına gelmemektedir. Bu tür bir yorum,

baꢀvuranlara göre, ꢀayet bir Devlet görevlisinin elinde silah bulunmazsa, bir Devlet’in, adam

öldürmeden asla sorumlu olmayacağı demek olacak, bu da, AĐHS’nin 2. maddesine aykırı

olacaktır.

Birinci ve ikinci baꢀvuranlar ayrıca, dava ꢀartları çerçevesinde, Hükümet’in, iki

Mehmet’in nasıl öldürüldüğüne dair makul açıklama getirmesi gerektiğini ileri sürmüꢀlerdir.

Bunu desteklemek için de, Inter-Amerikan Đnsan Hakları Mahkemesi’nin Godinez –

Honduras kararına atıfta bulunmuꢀtur (20 Ocak 1989 kararı, Đnter-Am Đ. H. M. Ser. C No. 5, §

141). Bu davada, mahkeme, “insan hakları ihlallerini belirleme safhasında, Devlet’in,

ꢀikayetçinin, Devlet’in iꢀbirliği olmadığı takdirde elde edilemeyecek kanıtları sunmadığı

ꢀeklinde bir savunma yapamayacağına” hükmetmiꢀtir. Ayrıca, Đnsan Hakları Komitesi de bu

yönde bir yaklaꢀımı benimsemiꢀtir. Bu bağlamda baꢀvuranlar, Barbado – Uruguay davasına

atıfta bulunmuꢀlardır (Đnsan Hakları Komitesi Tebliği No. 84, 1981, § 9.6). Bu davada, “kanıt

sunma zorunluluğuna iliꢀkin olarak, Komite, halihazırda geçmiꢀ davalarda, özellikle ꢀikayetçi

tarafın ve Taraf Devlet’in her zaman kanıtlara ulaꢀma imkanının eꢀit olmadığını ve daha çok

Taraf Devlet’in ilgili bilgilere ulaꢀma imkanının olduğunu göz önüne alarak, sözkonusu

zorunluluğun yalnızca ꢀikayetçi tarafa ait olamayacağı” kanısına varılmıꢀtır.

Son olarak, üçüncü baꢀvuran, Derviꢀ Karakoç’un, sorumlu Hükümet’in güvenlik

güçleri tarafından çok kısa mesafeden vurulduğunu ileri sürmüꢀtür. Ayrıca, Karakoç’un atı ve

köpeğinin de vurularak öldürüldüğünü ileri sürmüꢀtür.

2. Hükümet

Hükümet, yapılan operasyonun olağan nitelikte olduğunu ve operasyon bölgesine

girmemeleri için civar köy sakinlerine önceden bilgi verildiğini ifade etmiꢀtir. Operasyon,

köylüleri cezalandırmak veya korkutmak amacıyla değil, daha önceden büyük çaplı bir PKK

yuvasının yok edildiği bölgede PKK’nın yeniden yapılanmasını önlemek amacıyla

yapılmıꢀtır.

Meydana gelen üç ölüme, güvenlik güçleri tarafından sebebiyet verildiğine iliꢀkin

kanıt bulunmamıꢀtır. Olayların araꢀtırılması, yedi kiꢀiyi yargılayan yargı organı tarafından

gereğince yürütülmüꢀtür.

Hükümete göre, baꢀvuranların ve tanıkların sözlü ifadeleri, baꢀvuranların iddialarının

doğruluğunu ꢀüpheye yer bırakmayacak ꢀekilde kesinleꢀtirmek için yeterli olmamıꢀtır. Bunun

aksine, jandarmaların ifadesi tutarlı ve sözkonusu olaylara ıꢀık tutar nitelikteydi.

B.Madde 38 § 1 (a) ve bu bağlamda AĐHM’ce çıkarılan sonuçlar

Kanıtları incelemeye geçmeden önce, AĐHM, daha önce de yaptığı gibi, AĐHS’nin 34.

maddesi ile öngörülen bireysel baꢀvuru sisteminin etkin olarak yürütülmesi için Devletlerin,

baꢀvuruların, düzgün ve etkili bir biçimde incelenmesinin sağlanması için her türlü yolu

olanaklı kılması gerektiğinin çok büyük önem arz ettiğinin altını çizer (bkz. Tanrıkulu –

Türkiye [BD], no. 23763/94, § 70 1999-IV). Bu tür davalara iliꢀkin iꢀlemlerin bir özelliği,

bireysel bir baꢀvuranın, Devlet’i, kendisinin AĐHS’den kaynaklanan haklarını ihlal etmekle

suçladığı durumlarda, bazı davalarda, yalnızca sorumlu Hükümet’in bu iddiaları

doğrulayabilecek veya reddedecek bilgilere ulaꢀma imkanının olduğudur. Hükümet’in, sadece

kendi tasarrufunda bulunan bu tür bilgileri tatmin edici bir açıklama yapmayarak vermemesi,

sadece baꢀvuranın iddialarının temeli olduğu çıkarımlarına götürmez aynı zamanda sorumlu

Devlet’in AĐHS’nin 38 § 1 (a) maddesinden kaynaklanan yükümlülüğüne bağlı kalmasının

derecesi hakkında olumsuzluk yansıtır (bkz. Timurtaꢀ – Türkiye, no. 23531/94, §§ 66 ve 70,

AĐHM 2000-VI).

Bu bağlamda, AĐHM, Hükümet’in, Komisyon’un bilgi ve belge taleplerine verdiği

yanıta iliꢀkin bazı hususları önemle not eder. Belirli belgeler için yapılan bireysel talepler

hariç, Hükümet’ten ayrıca, 1997 yılında Ankara’daki duruꢀma esnasında da olmak üzere,

birkaç defa, 10 Kasım 1992’deki askeri operasyona ve baꢀvuranın akrabalarının

öldürülmesine dair tüm belgeleri Komisyon’a ve akabinde AĐHM’ye sunması talep edilmiꢀtir.

Bu belgelere iliꢀkin olarak, AĐHM öncelikle, kıdemli bir jandarma olan Albay Hüseyin

Yılmaz’ın ifadesine göre, tüm operasyonu detaylarıyla anlatan bir “nihai rapor/detaylı

operasyon raporu”nun bulunması gerektiğini gözlemler. Komisyon, 21 Mart 1997 ve 5

Haziran 1997 tarihlerinde Hükümet’ten bu belgenin kopyasını talep etmiꢀtir. ꢁayet bu belgeyi

gönderme durumunda değil ise, Hükümet, bu belgenin verilmesini engelleyen milli güvenlik

çıkarlarının yazılı bir açıklamasını temin etmeye davet edilmiꢀtir. Bu taleplere bir yanıt

alınamamıꢀtır.

Đkinci olarak, Askeri Mahkeme’nin kararı ve 11 Kasım 1992 olay raporu dahil olmak

üzere birkaç belgeden, Sancak-1 Operasyon Planı’nın 8 Kasım 1992’de hazırlandığı

görülmektedir. Bu belge de Hükümet tarafından sunulmamıꢀtır. Bu iki önemli belgenin

sunulmamasına, kararın ilerleyen paragraflarında değinilecektir, ancak, ꢀu aꢀamada dahi,

AĐHM, sözkonusu belgelerin, davanın olaylarının ortaya konması açısından ifadeleri faydalı

olabilecek tanıkları belirlemede Komisyon için yararlı olabileceğinin altını çizer. Bu

bağlamda, AĐHM, Albay Yılmaz’a göre, Kovancılar ve Alacakaya’daki askeri birimlerin,

cesetlerin bulunduğu Kurꢀunlu Ovası’ndan sorumlu olduğunu not eder. Ancak, Hükümet

tarafından ꢀahitliği sunulan jandarma tanıkların hiçbiri bu birimlere ait değildi.

Son olarak, AĐHS iꢀlemleri esnasında Hükümet tarafından sunulan belgelerin bazıları

da, AĐHS kurumlarına ulaꢀtırılmayan ve soruꢀturmayla ilgili ve potansiyel olarak önemli diğer

belgelere atıfta bulunmaktadır. Bu belgeler ꢀunları içermektedir:

(a)Palu Cumhuriyet Savcısı Sn.Turan tarafından hazırlanan ve Kayseri Devlet

Güvenlik Mahkemesi’ne gönderilen, Derviꢀ Karakoç ve Mehmet Akan’ın öldürülmesine

iliꢀkin soruꢀturmayı özetleyen fezleke;

(b) Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin, Palu Cumhuriyet Savcılığı’na gönderilen cevabı;

(c) yedi jandarma hakkında suçlamaları içeren 19 Ağustos 1994 tarihli iddianame;

(d) 22 Haziran 1995 tarihinde Elazığ Ağır Ceza Mahkemesi tarafından alınmıꢀ

görevsizlik kararı;

(e) yargılama süresince bazı jandarma personelince verilen ifadeler.

Hükümet, yukarıda anılan belgeleri temin etmemekle ilgili herhangi bir açıklama

getirmemiꢀtir. Sorumlu bir Hükümet’in, yukarıda değinildiği gibi, AĐHS iꢀlemleri süresince

iꢀbirliği yapmasının önemine atıfta bulunarak, AĐHM, bu davada, sorumlu Devlet’in,

AĐHS’nin 38 § 1 (a) maddesindeki olaylar ve olguları ortaya koymada Komisyon ve

AĐHM’ne gerekli tüm kolaylıkları sağlaması yükümlülüğünü yerine getirmediğini tespit

etmiꢀtir.

C. AĐHM’nin olayları değerlendirmesi

1. Derviꢀ Karakoç’un öldürülmesi

Üçüncü baꢀvuran Rabia Karakoç’a göre, oğlu Derviꢀ Karakoç, 10 Kasım 1992

tarihinde askerler tarafından çok kısa mesafeden vurulmuꢀtur. Hükümet bunu reddetmiꢀtir.

AĐHM, üçüncü baꢀvuranın köyü yakınında 10 Kasım 1992 tarihinde, bir askeri

operasyon olduğunun ve dokuz kurꢀunla vurulmuꢀ olan oğlu Derviꢀ’in cesedinin operasyon

sonunda bulunduğunun tartıꢀma konusu olmadığını not eder. Tartıꢀma konusu olan, Sn.

Karakoç’un, üçüncü baꢀvuranın iddia ettiği gibi askerlerce öldürülüp öldürülmediğidir.

Asıl meydana gelen olaylara iliꢀkin çeliꢀen ve çatıꢀan iddiaların olduğu bu tip bir

davada, AĐHM, kapsamlı yerel adli soruꢀturma ve belge nitelikli kanıtların bulunmaması

hususunda esef duyar. Belgesel kanıtların bulunmaması bağlamında, AĐHM, yukarıda ayrıntılı

olarak değinilen belgeler ve özellikle 8 Kasım 1992 tarihli operasyon planı ile “nihai

rapor/detaylı operasyon raporu”nun Hükümet’in tasarrufunda tutulduğunu ve bunların,

davanın olayları ve olgularını doğru bir biçimde ve tam olarak belirlemede vazgeçilmez

olduğunu not eder. AĐHM, bu belgelerin, kendisine, hangi askeri birimlerin aslında

operasyonda yer aldığını ve operasyon esnasındaki yerlerine dair daha kesin bilgi

sağlayacağını ümit eder. Bu belgelerin yokluğunda, AĐHM, tespitlerini, AĐHS kurumlarında

süren iꢀlemlerde dosyalanan sınırlı sayıda diğer bazı belgeler ve Komisyon temsilcilerine

verilen sözlü kanıtlar temelinde yapmak zorunda kalmıꢀtır.

Derviꢀ Karakoç’un öldürülmesi soruꢀturmasıyla ilgili belgelere iliꢀkin olarak AĐHM,

baꢀlangıçta Sn. Karakoç’un cesedinin operasyondan sonra askerler tarafından bulunmuꢀ

olmasına rağmen, bu gerçeğin, AĐHM’ye sunulan operasyon raporlarında kaydedilmediğini

not eder. Sn. Karakoç’un cesedi, cesedi bulan askerler tarafından değil, operasyon sona

erdikten sonra, kendisini aramaya çıkan annesi ve bazı Kurꢀunlu köyü sakinleri tarafından

götürülmüꢀtür. Ceset üzerinde inceleme, ancak Zülfü Akkum cesedi Dicle’ye götürdüğünde

yapılmıꢀtır.

Temin edilen 11 Kasım 1992 tarihli operasyon raporlarına iliꢀkin olarak, AĐHM,

bunların eksiklikler ve çeliꢀkilerle dolu olduğu sonucuna varmaktan baꢀka seçeneği yoktur.

Bu kusurların ciddi niteliğine istinaden, AĐHM, Murat Koç’un iddia ettiği üzere raporların

askeri operasyonun hemen sonrasındaki “kargaꢀa ortamı”nda hazırlanması veya Albay

Yılmaz’ın öne sürdüğü gibi “masum eksiklikler” olduğu ꢀeklinde açıklanması hususunda ikna

olmamıꢀtır. Buna ek olarak, operasyonda görev alan bazı birimlerin faaliyetlerine iliꢀkin

hiçbir kayıt tutulmamıꢀtır. Binbaꢀı Ersan Topaloğlu’nun verdiği ifadeye göre, operasyondaki

faaliyetlerin kaydını tutmak komando birimlerinin uygulaması değildi, dolayısıyla

operasyonda kendi emrindeki komando birimlerinin faaliyetlerine iliꢀkin rapor

hazırlanmamıꢀtır.

Sn. Karakoç’un cesedinin muayene raporuna iliꢀkin olarak, AĐHM, bu raporun

yalnızca, vücutta tespit edilen kurꢀun giriꢀ ve çıkıꢀ deliklerinin sayısından ibaret olduğunu not

eder. Muayeneyi yapan Dr. Türkan tarafından, kurꢀun izlerinin veya baꢀka kanıtların hala

ceset üzerinde olabileceği ihtimaline değinilmemiꢀtir. Ateꢀ edilme mesafesi ya da kullanılan

silah veya silahların belirlenmesine çalıꢀılmamıꢀtır. Ölümün silah atıꢀından kaynaklanan

yaralanmadan olduğunun tespiti, Dr. Türkan ve Cumhuriyet Savcısı Đbrahim Engin’in tam

otopsi raporunun gerekli olmadığı sonucuna varmaları için yeterli olmuꢀtur. Dolayısıyla bu

rapor, ölüme sebebiyet verenlerin belirlenmesine yardımcı olabilecek ipuçları ortaya atmaya

muktedir değildir.

Yazılı kanıtlara istinaden AĐHM son olarak, Palu Cumhuriyet Savcısı Nihat Turan’ın 3

Aralık 1993 tarihli yazısında Mehmet Akan ve Derviꢀ Karakoç’un ölümünde iliꢀkin

soruꢀturmanın devam etmekte olduğunu iddia etmesine rağmen, ilgili belgelerin mevcut

olmasına karꢀın, soruꢀturmaya iliꢀkin hiçbir belgenin Askeri Mahkeme’ye ya da AĐHS

kurumlarına iletilmediğini not eder.

Sözlü kanıtlara iliꢀkin olarak, AĐHM, - Derviꢀ Kararkoç’u hayattayken gören son

kiꢀiler olan - Rabia Karakoç, Güllü Güzel-Karakoç, Zeliha Karakoç, Hayriye Karaman ve

Hacire Ceylan isimli beꢀ kadının Komisyon temsilcilerine anlattıklarının detay bakımından

ikna edici nitelikte, tutarlı ve birbirini doğrulayıcı olduğu kanısındadır. Rabia Karakoç, Güllü

Güzel-Karakoç ve Zeliha Karakoç ve Hayriye Karaman, temsilcilere sabah erken saatte

köyden nasıl çıktıklarını ve kendilerine daha uzağa gitmemelerini, zira bir operasyon

yapıldığını söyleyen Hacire Ceylan ve Hediye Akodun isimli çobanlara nasıl rastladıklarını

anlatmıꢀlardır. Ayrıca, Rabia Karakoç, tek el silah sesini duyduğunu ve ardından gelen sürekli

ateꢀi anlatmıꢀtır. Olayların bu ꢀekilde anlatımını – yine olayların bir diğer tanığı olan – Hacire

Ceylan da temsilcilere verdiği ifadede doğrulamıꢀtır. Ayrıca, 17 Mayıs 1995 tarihinde Elazığ

Ağır Ceza Mahkemesi’ne verdiği ifadede Bn. Ceylan da 10 Kasım 1992 tarihinde bir

operasyon yapıldığını ve askerlerin kendisine eve gitmesini söylediğini doğrulamıꢀtır. Bu

anlatılanlar ıꢀığında, AĐHM, Hediye Akodun’un Ağır Ceza Mahkemesi’ne bir operasyon

yapılmadığı ꢀeklindeki ifadesini ilgili bulmamıꢀtır. Buna ek olarak, Bn. Ceylan da temsilciler

huzurunda Derviꢀ Karakoç’un öldürülmesiyle ilgili olarak Ağır Ceza Mahkemesi tarafından

sorgulandığını ileri sürmüꢀtür, ancak görüldüğü kadarıyla bu, ifadesine kaydedilmemiꢀtir.

Ayrıca, Rabia Karakoç’un ifadesi de Đnsan Hakları Derneği’ne verdiği ifadelerle ve

baꢀvuru formunda ortaya konduğu ꢀekliyle olayların anlatımı ile büyük ölçüde tutarlı

niteliktedir.

Diğer taraftan, AĐHM, jandarmaların, temsilcilere verdiği ifadeleri çeliꢀkili ve çoğu

zaman açıksözlülükten uzak bulmaktadır. Bu bağlamda öncelikle, Askeri Mahkeme’de cezai

iꢀlemlerdeki sanıklardan biri olan Tuncer Arpacı’nın ifadesine atıfta bulunur. Bu iꢀlemler

devam ederken, Sn. Arpacı, bizzat üç ceset bulduğunu ve bunu operasyon raporuna

kaydettiğini beyan etmiꢀtir. Ayrıca, operasyonda Cobra helikopterlerinin kullanıldığını ifade

etmiꢀtir. Ancak, tarafları temsil eden temsilciler ve avukatlar tarafından ifadesi alınırken, Sn.

Arpacı, operasyondan sonra yalnızca bir ceset bulunduğunu ve helikopter kullanılmadığını

ifade etmiꢀtir. Sn. Arpacı’nın üç cesede ve bunların bulunduğu yere iliꢀkin olarak Askeri

Mahkeme’ye verdiği tam ve detaylı tarif karꢀısında AĐHM, Arpacı’nın ifadelerindeki

çeliꢀkilere iliꢀkin verdiği izahat hususunda, yani Askeri Mahkeme’ye verdiği ifadede

ꢀaꢀırdığını ifade etmesi hususunda, ikna olmamıꢀtır. Bu nedenle, Sn. Arpacı’nın güvenilir bir

tanık olmadığı kanısındadır.

Đkinci olarak, AĐHM, Askeri Mahkeme’ye çıkarılan bir diğer tanık jandarma Murat

Koç tarafından temsilcilere verilen ifadenin benzeri çeliꢀkiler içerdiğini gözlemler. Askeri

Mahkeme’ye verdiği ifadede, Sn. Koç, operasyon esnasında birkaç teröristin öldürüldüğünü

duyduğunu söylemiꢀtir. Ancak, delegelere, operasyon sonrasında hiç ceset bulunmadığını

belirtmiꢀtir. Aslında bir cesedin bulunduğunun belirtildiği operasyon raporunu imzalamadan

önce olayların doğruluğunu tetkik etmeyi gerekli görmemiꢀtir.

Albay Hüseyin Yılmaz’ın delegelere sunduğu kanıtlara iliꢀkin olarak ise AĐHM,

Yılmaz’ın, askeri raporlar arasındaki çeliꢀkileri “masum eksiklikler” olarak nitelendirmesi

karꢀısında ꢀaꢀkınlığa düꢀmüꢀtür. AĐHM, bu tür bir izahatın, profesyonel ve kıdemli bir ordu

mensubundan beklenen standartlarla uyuꢀmadığı kanısındadır. Ayrıca, Albay Yılmaz’ın

operasyonu bizzat planlamıꢀ ve idare etmiꢀ olduğu gerçeği dikkate alındığında, AĐHM,

Yılmaz’ın, Derviꢀ Karakoç’un öldürülmesine dair bilgiden gerçekten yoksun olduğu

hususunda ikna olmamıꢀtır. Bunun ötesinde, kendi emrinde olan bir operasyonda yer alan

yedi jandarmanın, bu operasyon esnasında meydana gelen ölümlerden ötürü

kovuꢀturulduğundan haberdar olmadığı hususunda da ikna olmamıꢀtır. Aynı durum,

kendisinin de yer aldığı askeri operasyon esnasında, iddia edilen davranıꢀlarından ötürü

kovuꢀturulan personelin sayısını bilmediğini öne süren Arıcak Jandarma Komutanı Mürꢀit

Yılmaz’ın ifadesi için de geçerlidir.

Dolayısıyla AĐHM, Devlet yetkililerince davanın olaylarına iliꢀkin olarak verilen

bilginin yalnızca çeliꢀkili olmasıyla kalmayıp bu görevlilerin bazıları tarafından verilen

ifadelerin doğru kabul edilemeyeceği bir durumla karꢀı karꢀıyadır. Tatmin edici bir açıklama

ꢀöyle dursun, herhangi bir açıklamanın bulunmadığı bu durumda, mevcut ꢀartlarda ve diğer

tanıkların verdiği yazılı ve sözlü ifadelere dair değerlendirmesini dikkate alarak AĐHM, bu

davada, üçüncü baꢀvuranın iddialarının temeli olduğuna dair çıkarımlar yapmanın yerinde

olduğu kanısındadır.

Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında AĐHM, Derviꢀ Karakoç’un, kendisine ait atın ve

köpeğin, üçüncü baꢀvuran tarafından öne sürülen olaylar çerçevesinde askerler tarafından

öldürüldüğünün belirlendiğini tespit etmiꢀtir.

2. Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın öldürülmesi

Birinci ve ikinci baꢀvuranlar, Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın, hayatta iken son

olarak, fazla sayıda askerle birlikte dağ eteğinde görüldüğünü ve sonrasında güvenlik

güçlerince öldürüldüğünü öne sürmüꢀlerdir. Zülfü Akkum, ayrıca, oğlunun kulaklarının

öldükten sonra tahrip edildiğini ileri sürmüꢀtür.

Hükümet, bu iki ꢀahsın aslında öldüğünü kabul etmiꢀ, ancak bunun, askerler ve PKK

mensupları arasındaki çapraz ateꢀte gerçekleꢀtiğini ve bu ꢀahısları aslen kimin öldürdüğünü

belirlemenin mümkün olmadığını ileri sürmüꢀtür.

Dolayısıyla AĐHM, 10 Kasım 1992 tarihinde Sancak-1 Operasyonu’nun yapıldığı

alanda Mehmet Akan ve Derviꢀ Karakoç’un cesetlerinin bulunduğu konusunda taraflar

arasında herhangi bir anlaꢀmazlık bulunmamaktadır. Mehmet Akkum’un kulaklarının tahrip

edildiği hususunda da görüꢀ ayrılığı bulunmamaktadır. Ancak üzerinde anlaꢀmazlık bulunan

konu, nasıl öldükleridir.

AĐHM, iddialarını kanıtlamak için, birinci ve ikinci baꢀvuranların, gerçekçi ve

mantıksal olarak kendilerinden beklenen her ꢀeyi yaptıkları kanısındadır. Oğlunun askerlerce

öldürülmesine sebep olan olayları gören tanıkları bulunan üçüncü baꢀvuran Rabia Karakoç’un

aksine, birinci ve ikinci baꢀvuranların Hacire Ceylan’dan baꢀka bir görgü tanığı yoktu.

Yukarıda da anıldığı üzere, Hükümet’in 8 Kasım 1992 tarihli operasyon planını ve – Albay

Yılmaz’a göre bir bölgeden sorumlu birimleri belirlemeyi mümkün kılacak – “nihai

rapor/detaylı operasyon raporu”nu sunamaması, baꢀvuranların tanıklık yapamadığı ve

Komisyon’un sözkonusu bölgede ne olduğuna dair birebir bilgisi bulunan askeri personele

çağrı yapamadığı anlamına gelmektedir. AĐHM ayrıca, “nihai rapor/detaylı operasyon

raporu”nun yerel soruꢀturma makamlarına ve hatta Askeri Mahkeme’ye dahi sunulmamıꢀ gibi

gözüktüğüne iꢀaret eder. Bu ꢀartlar çerçevesinde, baꢀvuranların ve AĐHS kurumlarının da,

Hükümet’in iꢀbirliği olmadan bu belgelere ulaꢀma imkanı olmamıꢀtır.

Bu davanın olayları çerçevesinde, kanıtların Sorumlu Hükümet’in elinde bulunduğu

durumda, AĐHM, baꢀvuranların iddialarını destekleyecek yeterli kanıt sunamadığı sonucuna

varmanın uygun olmayacağı kanısındadır. Bu safhada, AĐHM, bir baꢀvuran tarafından öne

sürülen iddiaları doğrulayacak veya reddedecek bilgiye ulaꢀma imkanı olan tarafın yalnızca

sorumlu Hükümet olması halinde, - tatminkar bir açıklama yapmaksızın - Hükümet’in bu tür

bilgileri vermemesinin, baꢀvuranın iddialarının dayanağı olduğu doğrultusunda çıkarımlar

yapılmasına sebep olabileceğini bir kez daha tekrarlar.

Buna ek olarak, AĐHM daha önce de, sözkonusu olayların tamamen veya büyük bir

kısmının makamların kendi bilgileri dahilinde olduğu hallerde – bu makamların denetiminde

gözaltında tutulan insanların durumunda olduğu gibi – bu gözaltı durumları esnasında

meydana gelen yaralanmalar ve ölümlere iliꢀkin kuvvetli karineler doğuracağını belirtmiꢀtir.

Dolayısıyla, bireyin sağlıklı halde gözaltına alındığı fakat serbest kaldığı tarihte yaralanmıꢀ

olduğu durumlarda, Devlet, bu yaralanmaların nasıl meydana geldiğine dair makul bir

açıklama getirmekle yükümlüdür, aksi takdirde, AĐHS’nin 3. maddesi bağlamında bu bir

problem teꢀkil eder (bkz. Tomasi – Fransa, 27 Ağustos 1992 kararı, Seri A no. 241-A, ss. 40-

41, §§ 108-111; Ribitsch – Avusturya, 4 Aralık 1995 kararı, Seri A no. 336, ss. 25-26, § 34; ve

Selmouni – Fransa [BD], no. 25803/94, § 87 AĐHM 1999-V). Bu gibi durumlarda, kanıt

yükümlülüğünün makamlara ait olduğu düꢀünülebilir (bkz. diğerlerinin yan sıra, Salman –

Türkiye [BD], no. 21986/93, § 100, AĐHM 2000-VII).

AĐHM, sağlıklarından Devlet’in sorumlu olduğu, gözaltında tutulan kiꢀilerin durumları

ile, Devlet makamlarının denetiminde olan bölgelerde yaralı veya ölü bulunan kiꢀilerin

durumları arasında bir paralellik görmenin meꢀru olduğu kanısındadır. Bu tür bir paralellik,

her iki durumun da tamamen veya büyük bir kısmının, makamların bilgisi dahinde olduğu

gerçeğine dayandırılmıꢀtır. Dolayısıyla, bu tür davalarda olduğu gibi baꢀka davalarda da,

Hükümet’in elinde bulunan kritik belgeleri sunmadığı, ki bunun da AĐHM’nin olayları kesin

olarak belirlemesini engellediği durumlarda, bu belgelerin neden baꢀvuranların iddialarını

doğrulamada faydası olmadığına veya sözkonusu olayların nasıl meydana geldiğine dair

tatmin edici ve inandırıcı bir açıklama getirmek görevi Hükümet’e düꢀmektedir, aksi ise

AĐHS’nin 2. ve/veya 3. maddesi bağlamında bir problem ortaya koyacaktır.

Hükümet, kendisi tarafından tutulan belgelerin, baꢀvuranların iddialarına dair bir bilgi

taꢀımadığı sonucunun çıkarılabileceği herhangi bir görüꢀ sunamamıꢀtır. Dolayısıyla, AĐHM,

Hükümet’in, baꢀvuranların iki akrabasının öldürülmesi ve Mehmet Akkum’un vücudundaki

tahribi açıklama yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği inceleyecektir. Bunu yaparken ise,

AĐHM, temsilciler huzurunda verilen sözlü ifadeyi değerlendirmeye alacak ve yerel düzeyde

yürütülen soruꢀturmaya özellikle ağırlık verecektir, bunun amacı, bu soruꢀturmanın

sorumluların tespit edilip cezalandırılması için yeterli olup olmadığını kesinliğe

kavuꢀturmaktır (bkz. mutatis mutandis Đpek – Türkiye, no. 25760/94, § 170, AĐHM 2004-…

(bölümler) ve içinde anılan kararlar).

Baꢀvuranların, iki akrabalarının son olarak askerlerin elinde gördükleri ꢀeklindeki

iddialarını desteklemek amaçlı sunabildiği tek kanıt, Hacire Ceylan’ın görgü tanıklığı yapması

olmuꢀtur. AĐHM, 17 Mayıs 1995 tarihinde Elazığ Ağır Ceza Mahkemesi’ne verdiği

ifadesinde, Hacire Ceylan sözkonusu tarihte, askerlerin kendisine bir operasyon yapılacağını

ve evine dönmesini söylediğinde, kendisinin köy dıꢀında hayvanlarını otlattığını belirtmiꢀtir.

Askerleri, Mehmet Akan’ı veya baꢀka bir kiꢀiyi döverken görmemiꢀtir. Bu ifadeden, Ceylan,

askerlerin her iki Mehmet’i de aldığını gördüğüne yönelik sorgulanmıꢀ gibi görünmemektedir.

Ceylan’ın Komisyon delegelerine verdiği ifade ile ilgili olarak, AĐHM, bu ifadenin

gayet inandırıcı olduğunu tespit etmiꢀtir. Ceylan, Komisyon temsilcilerinin, baꢀvuranların

temsilcilerinin sorgulaması ve Hükümet temsilcilerinin çapraz sorgusu esnasında olayları aynı

ꢀekilde anlatmıꢀtır. 17 Mayıs 1995 tarihinde verdiği ifadede olduğu gibi, kendisine köye

dönmesini söyleyen askerleri gördüğünü doğrulamıꢀtır. Gözlerinin iyi görmemesinden dolayı

askerlerin iki Mehmet’e ne yaptığını göremediğini, ancak ikisinin de askerlerin elinde olduğu

hakkında ꢀüphesi olmadığını belirtmiꢀtir.

Đkinci baꢀvuran Hüseyin Akan da, temsilcilere ifadesinde, Ceylan’ın köye döndüğünde

kendisine ve diğer köylülere iki Mehmet’i askerlerin elinde gördüğü bilgisini verdiğini

doğrulamıꢀtır.

Hükümet’in göstermiꢀ olduğu jandarma tanıklarının ifadeleri söz konusu olduğunda,

AĐHM, bu tanıkların hiçbirinin operasyon sırasında cesetlerin bulunduğu alandan sorumlu

olan askeri birimlere ait olmadığını belirtmiꢀtir. AĐHM her durumda, jandarma tanıklarının

Derviꢀ Karakoç’un öldürülmesiyle ilgili (Mehmet Akan ve Mehmet Akkum’un

öldürülmesiyle ilgili olayları da ilgilendiren) yukarıda yer alan ifadelerinin değerlendirmesine

baꢀvurabilirdi.

AĐHM, sözlü kanıtın baꢀvuranların iddialarının temelsiz olduğu sonucuna götürdüğü

ya da söz konusu olayların nasıl ortaya çıktığı hakkında Hükümet tarafından yeterli ve ikna

edici bir açıklama oluꢀturduğunun söylenemeyeceğini dikkate almaktadır.

Yerel düzeyde gerçekleꢀtirilen araꢀtırmayla ilgili olarak, AĐHM’nin Derviꢀ

Karakoç’un cesedinin incelenmesine iliꢀkin gözlemleri, aynı ꢀekilde Mehmet Akkum ve

Mehmet Akan’ın cesetlerinin incelenmesi açısından da geçerlidir. Bunun sonucu olarak, bu

incelemelerin raporları yalnızca kurꢀunun girip çıktığı deliklerin sayısını kaydetmiꢀtir; kurꢀun

ve ꢀarapnel izlerinin vücuda yerleꢀme ihtimalinine hiçbir ꢀekilde yer verilmemiꢀtir (bununla

beraber, Dr. Aydın bazı yaralanmaların ꢀarapnelden kaynaklanmıꢀ olabileceği sonucuna

varmıꢀtır); kurꢀunların atıldığı mesafeyi ya da kullanılan ateꢀli silahın tipini belirlemek için

hiçbir giriꢀimde bulunulmamıꢀtır. Aynı zamanda, bu ölümlerle ilgili olarak, Dr. Türkan ve

Cumhuriyet Savcısı Sn. Engin ölenlerin silah atıꢀıyla yaralandıkları ve bu nedenle tam bir

otopsi yapılmasının gerekli olmadığı sonucuna varmıꢀlardır. Ayrıca, ölen kiꢀilerin bir

çatıꢀmada yer alıp almadığını ya da ateꢀli bir silah kullanıp kullanmadıklarını belirlemek için

hiçbir denetim yapılmamıꢀtır; böyle denetlemeler, barut izleri için cesetlerin parmak uçlarının

incelenmesini gerektirebilirdi.

AĐHM ayrıca, cesetlerin bulunduğu yerin balistik incelemesinin yapılmadığını da

belirtmiꢀtir. Nitekim, Mehmet Akan ve Derviꢀ Karakoç davasında cesetleri alan ve

incelenmek üzere Dicle’ye götüren köylülerdi.

AĐHM, Palu Cumhuriyet Savcısı Nihat Turan’ın yaptığı soruꢀturmaya eleꢀtirel bir

biçimde değinmektedir. Örneğin, Turan soruꢀturmanın hemen baꢀında - kendisine getirilen

askeri belgelerin hiçbirinde ölenlerle ilgili böyle bir bilgi olmamasına rağmen - Mehmet

Akkum’un terörist olduğu sonucuna varmıꢀtır ve bu yüzden de ölümü soruꢀturmak için yargı

yetkisinin olmadığını belirtmiꢀtir. Ayrıca, askeri bir operasyon içindeki silahlı bir çatıꢀmada

suç iꢀlenip iꢀlenmediğini belirlemenin, bu operasyona hangi askeri birimlerin katıldığına dair

bilgiye sahip olmadan mümkün olmadığına inandığı için, operasyonda yer alan jandarmaların

hiçbirini sorgulamak için giriꢀimde bulunmamıꢀtır. Ancak, AĐHM, Nihat Turan’ın ölümleri

sorgulamak için yargı yetkisinin olmadığına karar vermesinden bir ay önce, 20 Kasım 1992

tarihinde, askeri raporlara ulaꢀtığını belirtmektedir. Bununla beraber, bu durum Nihat Turan’ı

operasyonda yer alan jandarmaları ölümler hakkında bilgileri olup olmadığı konusunda

sorgulamaya götürmemiꢀtir. Nihat Turan yine 23 Aralık 1992’de, Mehmet Akkum’un

cesedinden bir teröristin cesedi olarak bahsetmiꢀtir; bu da Turan’ın Zülfü Akkum’un 16

Kasım 1992’de oğlunun cesedini teꢀhis ettiğini belirten belgeyi kabul etmediğini

göstermektedir. Ayrıca, Turan’ın 30 Mart 1993’te askeri raporları yalnızca Kayseri Devlet

Güvenlik Mahkemesi’ne göndermesi, yargı yetkisinin olmadığına karar vermesinden önce bu

raporların içeriklerine gerçekten dikkat edip etmediği ꢀüphelerini daha da arttırmaktadır.

Aynı zamanda, ölenlerin yakınlarının ölümlerin askerler tarafından gerçekleꢀtirildiğine

dair Palu ve Dicle savcılıklarına resmi ꢀikayette bulunmasına rağmen, Nihat Turan o esnada

ölenlerin yakınlarını sorgulamamıꢀtır. Turan ilk olarak, Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk

ve Dıꢀ Đliꢀkiler Müdürlüğü’nün kendisini Komisyon’a yapılan baꢀvurudan haberdar ettiği ve

kendisine ölümlerle ilgili soruꢀturmanın nasıl ilerlediğini sorduğu 22 Ekim 1993’te ve 3

Kasım 1993’te - ölümlerden yaklaꢀık bir yıl sonra - ölenlerin yakınlarını sorgulamayı

düꢀünmüꢀtür.

Bu nedenle, Turan’ın yargı yetkisinin olmadığına karar vermesinden önce yaptığı “ilk

araꢀtırma”, Mehmet Akkum’un cesedinin incelenmesine katılımıydı.

AĐHM, Turan’ın 9 Kasım 1992’den sürekli olarak askeri operasyonun yapıldığı tarih

olarak bahsetmesini ꢀaꢀırtıcı bulmaktadır, çünkü Turan’ın savcılığına gönderilen bütün

belgeler bu tarihi 10 Kasım 1992 olarak gösteriyordu. Turan’ın 9 Kasım’ın operasyonun

yapıldığı tarih olduğu konusunda ısrarlı olması, soruꢀturmanın büyük önem taꢀıyan ilk

safhalarında birçok yanlıꢀ anlaꢀılmaya ve dolayısıyla gecikmeye neden olmuꢀtur.

Kayseri Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısı’nın ölen Mehmet Akkum hakkında cezai

takibat baꢀlatmama sonucuna vardığı 21 Mayıs 1993 tarihli karar, yerel makamların

baꢀvuranların yakınlarının ölümlerini soruꢀturma görevlerini ciddiye almadıklarını

göstermektedir. Bu savcıdan, Mehmet Akkum hakkında cezai takibat baꢀlatması değil, onun

ölümünü soruꢀturması istendiğini bilmek gerekir. Ancak, 22 Ekim 1993’te Adalet Bakanlığı

Uluslararası Hukuk ve Dıꢀ Đliꢀkiler Müdürlüğü kendisini Komisyon’a yapılan baꢀvurudan

haberdar ettiğinde ve kendisine ölümlerle ilgili soruꢀturmanın nasıl ilerlediğini sorduğunda,

verdiği 25 Kasım 1993 tarihli cevabında, cezai takibat baꢀlatmama kararının soruꢀturmayı

sonlandırdığını ve dosya tanıkların isimlerini içermediğinden tanıkları sorgulamanın mümkün

olmadığını belirtmiꢀtir. Bu durum, Devlet Güvenlik Mahkemesi savcısının operasyona katılan

askeri birimlerin isimlerini listeleyen askeri kayıtları gözardı ettiğini göstermektedir.

AĐHM, Askeri Mahkeme’de yapılan yedi jandarmanın duruꢀmasıyla ilgili olarak,

birçok davalı ve görgü tanığının iddianame ve ifadelerini içeren ve bu takibatlarla ilgili olan

birçok önemli belgenin Komisyon’a ya da AĐHM’ye ulaꢀtırılmadığını yinelemiꢀtir. Bu yedi

jandarmanın suçlanmasının tek sebebi, bu kiꢀilerin 11 Kasım 1992 tarihli raporun yazarları

olmalarıdır. Bu jandarmalardan biri olan ꢁaban Bozkurt’un operasyona bile katılmamıꢀ

olması, yetkililerin onu da suçlamasını önlememiꢀtir.

AĐHM’nin ꢀaꢀırtıcı bulduğu bir diğer konu ise, bütün davalıların Askeri Mahkeme

huzuruna çıkmamasının mazur görülmesiydi. Sonuç olarak, davalılar kendileri tarafından

imzalanan 11 Kasım 1992 tarihli rapor ile daha sonra kendilerinin verdiği ifadeler arasındaki

ciddi aykırılıklar için, özellikle de operasyondan sonra bulunduğu belirtilen cesetlerin

sayısındaki tutarsızlıklar için hesap vermeleri istenmemiꢀtir. Bu bağlamda, AĐHM, Askeri

Mahkeme’nin yedi jandarmanın açıklamalarında tutarlı olduklarını düꢀünmesini hayretle

karꢀılamaktadır.

Ayrıca, Askeri Mahkeme’nin “nihai rapor/ayrıntılı operasyon raporu”nun varlığından

haberdar edilmediği görülmektedir. Dolayısıyla, Askeri Mahkeme cesetlerin bulunduğu

alanlardan hangi askeri birimlerin sorumlu olduğu ya da operasyonun diğer ayrıntıları

hakkında bilgi edinmemiꢀtir.

Askeri Mahkeme’nin davalıların beraati için verdiği kararda, Hacire Ceylan ve Hediye

Akodun’un ifadelerine güvenmesiyle ilgili olarak, AĐHM Hediye Akodun’un birꢀey

gördüğünü inkar etmesine rağmen, Hacire Ceylan’ın gerçekten bir operasyon gerçekleꢀtiğini

onayladığını belirtmektedir. Ancak, Hacire Ceylan’dan askerlerin Mehmet Akkum ve

Mehmet Akan’ı götürdüklerini görüp görmediğini söylemesi istenmemiꢀtir. Ceylan yalnızca

askerleri Mehmet Akan’ı ya da diğer herhangi bir köylüyü döverken görmediğini ifade

etmiꢀtir.

Askeri Mahkeme’nin operasyon alanında baꢀvuranların yakınlarını öldürmekten

sorumlu olabilecek herhangi bir teröristin varlığını doğrulamayı gerekli bulmadığı

görülmektedir. Bununla beraber, AĐHM Sancak-1’in çok sayıda teröriste ateꢀ eden yüzlerce

askeri kapsayan büyük çaplı bir operasyon olduğunun belirtilmesine rağmen, hiç terörist

cesedi bulunmadığını ve hiçbir askerin yaralanmadığını ya da ölmediğini ifade etmektedir.

Gerçekten de, Askeri Mahkeme’ye göre silahlı kuvvetlerin kullandığı tipte olmayan

kullanılmıꢀ tüfek fiꢀekleri dıꢀında, operasyonda PKK’nın yer aldığına dair hiçbir kanıt yoktur.

Her durumda, bu BKC tipi tüfek fiꢀeklerini ölümlerle eꢀleꢀtiren adli tıp muayenesi ya da tam

bir otopsi olmadığı sürece, AĐHM bunlara kanıt değeri vermek istememektedir.

Mehmet Akkum’un cesedinin parçalanmasıyla ilgili olarak, AĐHM yerel makamların

bu konuya ciddi önem verdiğini gösteren hiçbir belgenin Komisyon’a ya da AĐHM’ye

sunulmadığını belirtmektedir. Aksine, AĐHM, Nihat Turan’ın temsilciler önünde cesedin nasıl

bu ꢀekilde parçalandığını araꢀtırmanın kendi görevi olmadığını söylediğini ifade etmektedir.

Son olarak, Askeri Mahkeme’de yapılan duruꢀmalar süresince, davalıların hiçbiri bu konuyla

ilgili olarak sorgulanmamıꢀtır.

Askeri Mahkeme’de yapılan cezai takibatları ve yerel soruꢀturmayı incelemesine

dayanarak AĐHM, ilk olarak Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın ölümleriyle ve Mehmet

Akkum’un cesedinin parçalanmasıyla, ikinci olarak da sorumluların belirlenmesi ve

cezalandırılmasıyla ilgili gerçekleri saptatabilecek hiçbir anlamlı soruꢀturmanın yerel düzeyde

gerçekleꢀtirilmediğini belirtmektedir.

Yukarıda bahsedilenlerin ıꢀığında, Hükümet’in Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın

ölümlerinin ve Mehmet Akkum’un cesedinin parçalanmasının hesabını vermediği ortaya

çıkmaktadır.

III. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

AĐHS’nin 2. Maddesi ꢀöyledir:

“ 1. Herkesin yaꢀam hakkı yasanın koruması altındadır. Yasanın ölüm cezası ile

cezalandırdığı bir suçtan dolayı hakkında mahkemece hükmedilen bu cezanın yerine

getirilmesi dıꢀında hiç kimse kasten öldürülemez

2. Öldürme, aꢀağıdaki durumlardan birinde kuvvete baꢀvurmanın kesin zorunluluk

haline gelmesi sonucunda meydana gelmiꢀse, bu maddenin ihlali suretiyle yapılmıꢀ

sayılmaz:

a) Bir kimsenin yasadıꢀı ꢀiddete karꢀı korunması için

b) Usulüne uygun olarak yakalamak için veya usulüne uygun olarak tutuklu

bulunan bir kiꢀinin kaçmasını önlemek için

c) Ayaklanma veya isyanın, yasaya uygun olarak bastırılması için.”

A. Derviꢀ Karakoç’un Öldürülmesi

1. Tarafların ifadeleri

Üçüncü baꢀvuran, oğlu Derviꢀ Karakoç’un AĐHS’nin 2. maddesi ihlal edilerek

Kurꢀunlu düzlüğünde askerler tarafından öldürüldüğünü ileri sürmüꢀtür. Karakoç’un silahsız

olduğunu ve güvenlik kuvvetleri için hiçbir tehdit oluꢀturmadığını belirtmiꢀtir. Karakoç’un

AĐHS’de yer alan nedenlerin hiçbiri için öldürülmediğini ve öldürülmesinin gerekmediğini

ifade etmiꢀtir.

Hükümet, Karakoç’un üçüncü baꢀvuranın iddia ettiği ꢀekilde öldürüldüğünün

saptanmadığını ileri sürmüꢀtür.

2. AĐHM’nin değerlendirmesi

Yaꢀam hakkını koruma altına alan ve yaꢀam hakkının alınmasının haklı sayılabileceği

koꢀulları belirleyen 2.madde, AĐHS’nin ihlali hiçbir ꢀekilde kabul edilmeyen en temel

hükümleri içinde yer almaktadır. 3. madde ile birlikte, Avrupa Konseyi’ni oluꢀturan

demokratik toplumların temel değerlerinden birini oluꢀturmaktadır. Bu nedenle, yaꢀam

hakkının alınmasının haklı sayılabileceği koꢀullar tam anlamıyla yorumlanmalıdır. Bireylerin

korunması amacıyla oluꢀturulmuꢀ bir belge olan AĐHS’nin amacı, 2. madde’nin teminatlarının

yararlı ve etkili olabilmesi için, bu maddenin yorumlanıp uygulanmasını gerektirmektedir

(bkz. McCann ve Diğerleri / Đngiltere, 27 Eylül 1995 tarihli karar, A Serisi no. 324, s. 45-46,

§§ 146-147).

2. madde bütünüyle okunduğunda, yalnızca kasıtlı öldürmeyi değil, aynı zamanda

kasıtsız bir sonuç olan yaꢀam hakkının alınmasına yol açabilecek “güç kullanımına” izin

veren durumları kapsadığı görülmektedir. Bununla beraber, öldürücü gücün kasıtlı kullanımı,

bunun gerekliliğini değerlendirirken dikkate alınacak faktörlerden yalnızca biridir. Güç

kullanımı, (a) ve (c) alt paragraflarında belirtilen bir ya da daha fazla amacın elde edilmesi

için “kesinlikle gerekli” olmalıdır. Bu koꢀul, “Devlet” eyleminin AĐHS’nin 8’den 11’e kadar

olan maddelerinin 2. paragraflarına göre “demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığını”

belirlerken, genelde uygulanan gereklilik testinden daha katı ve zorlayıcı bir testin yapılması

gerektiğini göstermektedir. Sonuç olarak, kullanılan güç, belirtilen amaçların elde edilmesiyle

tam anlamıyla orantılı olmalıdır (ibid., s. 46, §§ 148-149).

2. madde’de korumaya verilen önemin ıꢀığında, AĐHM yaꢀam hakkından mahrum

etmeyi, yalnızca Devlet ajanlarının eylemlerini değil, aynı zamanda çevreleyen bütün

koꢀulları göz önüne alarak en dikkatli biçimde incelemeye almalıdır. 2. maddenin 2.

paragrafında belirtilen amaçlardan biri için Devlet ajanları tarafından güç kullanılması, o

sırada geçerli olan iyi sebepler olarak algılanan fakat daha sonra yanılma olduğu ortaya çıkan

dürüst bir inanca dayandığı zaman haklı görülebilir (ibid., s. 58-59, § 200).

AĐHM, Derviꢀ Karakoç’un 10 Kasım 1992’de askerler tarafından öldürüldüğünü

saptamıꢀtır. Davalı Hükümet, baꢀlangıçta üç kiꢀinin terörle mücadelede kendini savunan

güvenlik kuvvetleri ile yapılan silahlı bir çatıꢀmada öldürüldüğünü iddia etmiꢀtir. Hükümet

daha sonra, Derviꢀ Karakoç’u askerlerin öldürdüğünü inkar etmiꢀtir; güç kullanımının

AĐHS’nin 2. maddesinin 2. paragrafında belirtilen meꢀru amaçlardan daha farklı bir ꢀey

olmadığını ileri sürme yoluna gitmemiꢀtir. Bu durumun Hükümet’in ileri götürmesi gereken

bir konu olduğunu düꢀünerek AĐHM, Derviꢀ Karakoç’un öldürülmesinin AĐHS’nin 2 § 2

maddesine göre haklı görülüp görülmeyeceğini araꢀtırmayı gerekli görmemektedir.

Derviꢀ Karakoç’un öldürülmesiyle ilgili olarak, 2. maddenin ihlal edildiği

görülmektedir.

B. Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın Öldürülmesi

1. Tarafların ifadeleri

Birinci ve ikinci baꢀvuran, yakınları Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın AĐHS’nin

ikinci maddesi ihlal edilerek ve kanuna aykırı bir biçimde öldürüldüklerini iddia etmiꢀlerdir.

Hükümet, Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın baꢀvuranların iddia ettiği biçimde

öldürüldüğünü kanıtlamak için yeterli delil olmadığını belirtmiꢀtir.

2. AĐHM’nin değerlendirmesi

AĐHM, Hükümet’in Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın öldürülmesini

açıklayamadığını saptamıꢀtır. Mehmet Akkum ve Mehmet Akan’ın öldürülmesiyle ilgili

olarak, AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiği görülmektedir.

C. Operasyonun planlanmasında ve kontrolünde dikkatsizlik iddiası

Baꢀvuranlar, Hükümet’in yakınlarının yaꢀam hakkını korumadığını ileri sürmüꢀlerdir.

Bu bağlamda, baꢀvuranlar özellikle Devlet’in yakınlarının yaꢀam riskini en aza indirecek

ꢀekilde Sancak-1 operasyonunu planlayıp yönetmediğini; yakınlarının ölümüyle ilgili titiz bir

araꢀtırma yapmadığını; ve son olarak, bu ölümlerin sorumlularının kanuna uygun biçimde

hareket edip etmediklerini belirlemek için gerçek yasal iꢀlemler baꢀlatmadığını iddia

etmiꢀlerdir.

Hükümet, bu konuya özellikle değinmemiꢀtir.

AĐHM, yukarıdaki AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiği bulgularına dayanarak, bu

dava koꢀulları içinde, bu konuyla ilgili ayrı bir bulgu elde etmeyi gerekli görmemektedir.

D. Soruꢀturmanın yetersiz olduğu iddiası

Baꢀvuranlar, yaꢀam hakkı pratikte anlamlı olacaksa, o zaman yaꢀam hakkının

alınmasının yasaya uygun olup olmadığını belirlemek için yasal iꢀlemlerin baꢀlatılmasının –

yasaya aykırı olduğu düꢀünüldüğünde ceza uygulanmaktadır- ve etkin bir soruꢀturmanın

gerekli olduğunu belirtmiꢀlerdir. Bu bağlamda, baꢀvuranlar, bu davadaki soruꢀturmanın ve

cezai takibatın etkin olmanın aksine adaleti saptıracak kadar eksik olduğunu ileri

sürmüꢀlerdir.

Hükümet bu iddiaları reddetmiꢀ ve yetkililerin ölümleri soruꢀturmak için cezai

kovuꢀturma dahil gerekli bütün adımları attıklarını belirtmiꢀtir.

AĐHM, AĐHS’nin 1. maddesi uyarınca Devlet’in genel bir ödevi olan “kendi yetki

alanları içinde bulunan herkese bu Sözleꢀme’nin birinci bölümünde açıklanan hak ve

özgürlükleri tanımak”la birlikte ele alınan 2. maddede yer alan yaꢀam hakkını koruma

zorunluluğunun, güç kullanımı sonucu kiꢀiler öldürüldüğünde etkin ve resmi bir tür

soruꢀturmayı gerekli kıldığını yinelemektedir (bkz., mutatis mutandis, McCann ve Diğerleri,

yukarıda değinilmiꢀ, s. 49, § 161; ve Kaya / Türkiye, 19 ꢁubat 1998 tarihli karar, Raporlar

1998-I, s. 329, § 105).

AĐHM, davalı Hükümet’in birinci ve ikinci baꢀvuranların yakınlarının ölümlerininin

nedenini açıklayıp açıklamadığı sorusu bağlamında yedi jandarmanın soruꢀturmasını ve

duruꢀmasını incelemiꢀ ve yetkililerin ölümlerle ilgili gerçekleri saptayabilecek anlamlı bir

soruꢀturma yürütmediği sonucuna varmıꢀtır. AĐHM, bu soruꢀturmanın Derviꢀ Karakoç’un

ölümüyle ilgili olarak yapılan soruꢀturmayla aynı olduğunu belirtmektedir. Yukarıda

bahsedilen incelemede belirlediği eksikliklerin ıꢀığında AĐHM, yerel makamların AĐHS’nin 2.

maddesinin gerektirdiği gibi, baꢀvuranların üç yakınının ölümüyle ilgili yeterli ve etkin bir

soruꢀturma yürütmediği sonucuna varmıꢀtır.

Bu nedenle AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiꢀtir.

IV. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Birinci baꢀvuran Zülfü Akkum, oğlunun kulaklarının ölümden sonra askerler

tarafından kesildiğini belirtmiꢀtir. Bu baꢀvuran, uluslararası anlaꢀmazlıklarda uygulanabilir

olan 1949 Cenova Sözleꢀmesi I’e ve ayrıca uluslararası olmayan anlaꢀmazlıklarda

uygulanabilir olan 1949 tarihli dört Cenova Sözleꢀmesi’nin 3. maddelerine gönderme

yaparak, savaꢀ zamanında bile ölülerin yağmalanmaması ve kesilip bozulmaması gerektiğini

ifade et

miꢀtir. 3. madde’nin ihlalleri, evrensel müsamahakar hukuk suçlarıdır.

Birinci baꢀvuran ayrıca, oğlu Mehmet Akkum’un parçalanmasının AĐHS’nin 3.

maddesine aykırı olan insanlık dıꢀı muameleyi gösterdiğini, ve tam olmayan ve bozulmuꢀ bir

ceset gömmek zorunda kaldığı için, cesedin parçalanmasının bir Müslüman için saldırganca

olduğunu ileri sürmüꢀtür.

AĐHS’nin 3. maddesi ꢀöyledir:

“Hiç kimse iꢀkenceye, insanlık dıꢀı ya da onur kırıcı ceza veya iꢀlemlere tabi

tutulamaz.”

Hükümet, bu konuya değinmemiꢀtir.

AĐHM baꢀlangıçta, AĐHS’nin 3. maddesinin demokratik toplumun en temel

değerlerinden birini içerdiğini yinelemektedir. Bu madde iꢀkenceyi, insanlık dıꢀı ya da onur

kırıcı ceza veya iꢀlemleri koꢀullar ve mağdurun davranıꢀı ne olursa olsun kesinlikle

yasaklamaktadır (bkz., örneğin, Labita / Đtalya [GC], no 26772/95, § 119, AĐHM 2000-IV).

Bir ceza ya da iꢀlemin “insanlık dıꢀı” ya da “onur kırıcı” olması için, buradaki eziyet

ya da küçük düꢀürmenin her durumda, meꢀru iꢀlem ya da cezanın belli bir ꢀekliyle bağlantılı

olan eziyet ve küçük görmenin kaçınılmaz unsurunu aꢀması gerekmektedir (bkz. V./ Đngiltere

[GC], no 24888/94, § 71, AĐHM 1999-IX). Đꢀlemin amacının mağduru aꢀağılamak ya da

küçük düꢀürmek olup olmadığı sorusu göz önüne alınması gereken ayrı bir faktördür, ancak

böyle bir amacın olmaması sonuç olarak 3. maddenin ihlalini yok sayamaz (bkz., örneğin,

Peers / Yunanistan, no. 28524/95, § 74, AĐHM 2001-III, ve Kalashnikov / Rusya, no.

47095/99, § 101, AĐHM 2002-VI).

AĐHM, “ortadan kaybolan kiꢀinin” ailesinden birinin 3. maddeye aykırı bir iꢀlemin

mağduru olup olmadığı sorusunun, baꢀvuranın acısına ciddi bir insan hakları ihlali

mağdurunun yakınlarının kaçınılmaz olarak duygusal baskı altında olmasından ayrı bir boyut

ve karakter veren özel faktörlerin varlığına bağlı olacağına karar vermiꢀtir (bkz. Çakıcı /

Türkiye [GC], no. 23657/94, § 98, AĐHM 1999-IV). Đlgili unsurlar, aile bağının yakınlığını –

bu bağlamda ebeveyn-çocuk bağına belli bir ağırlık verilecektir – iliꢀkinin özel koꢀullarını,

aile üyesinin söz konusu olaya ne kadar ꢀahit olduğunu, aile üyesinin ortadan kaybolan kiꢀi

hakkında bilgi elde etmek için gösterdiği çabayı ve yetkililerin bu soruꢀturmalara nasıl

karꢀılık verdiğini kapsamaktadır. Çakıcı davasında AĐHM, böyle bir ihlalin özünün aile

üyesinin “ortadan kaybolması” gerçeğinde yatmadığını, yetkililerin bu durum dikkatlerine

sunulduğunda duruma karꢀı tepkileri ve tavırlarıyla ilgili olduğunu vurgulamıꢀtır. Özellikle bu

ikinci durumda, ortadan kaybolan kiꢀinin bir yakını yetkililerin davranıꢀının mağduru

olduğunu iddia edebilir (bkz. ayrıca Timurtaꢀ, yukarıda değinilmiꢀ, §§ 96-98).

Aynı ꢀekilde, AĐHM oğlunun parçalanmıꢀ cesediyle karꢀılaꢀan bir baba olarak Zülfü

Akkum’un, AĐHS’nin 34. maddesi uyarınca yasal bir biçimde mağdur olduğunu iddia

edebileceğini düꢀünmektedir.Ayrıca, oğlunun cesedinin parçalanması sonucu Zülfü

Akkum’un çektiği acının, AĐHS’nin 3. maddesine aykırı olan onur kırıcı iꢀleme eꢀdeğer

olduğu konusunda AĐHM’nin ꢀüphesi yoktur. Birinci baꢀvuran Zülfü Akkum’la ilgili olarak,

AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varılmaktadır.

V. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 13. maddesi kapsamında etkin bir hukuk yolu olmadığından

ꢀikayetçi olmuꢀlardır. AĐHS’nin 13. maddesi ꢀöyledir:

“Bu Sözleꢀme’de tanınmıꢀ olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi

görev yapan kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmıꢀ da olsa, ulusal bir makama

etkili bir baꢀvuru yapabilme hakkına sahiptir.”

Hükümet, söz konusu olaylarla ilgili kapsamlı bir araꢀtırma yapıldığını ve bunun

sonucunda yedi jandarmanın suçlu bulunduğunu ifade etmiꢀtir. Bununla beraber, baꢀvuranlar

cezai kovuꢀturmaya katılmamıꢀtır.

AĐHM, AĐHS’nin 13. maddesinin, yerel yasal düzenlemede hangi biçimde güvenlik

altına alınmıꢀ olursa olsun, Sözleꢀme’de tanınmıꢀ olan hak ve özgürlüklerin özünü uygulamak

için ulusal düzeyde bir hukuk yolu sağlamayı teminat altına aldığını yinelemektedir. Bu

nedenle, 13. maddenin anlamı, AĐHS uyarınca “savunulabilir bir ꢀikayetin” aslıyla ilgilenecek

bir iç hukuk yolunun hükmünü gerektirmekte ve Sözleꢀmeyi Đmzalayan Devletlere,

sözleꢀmenin bu hükmünde yer alan zorunluluklara uyma ꢀekliyle ilgili bir takdir yetkisi

verilmiꢀse de, uygun hukuk yolunu belirtmektedir. 13. maddedeki zorunluluğun kapsamı,

baꢀvuranın AĐHS uyarınca yaptığı ꢀikayetin niteliğine göre değiꢀiklik göstermektedir.

Bununla beraber, 13. maddenin gerektirdiği hukuk yolu kanunda olduğu gibi pratikte de

“etkin” olmalıdır, özellikle de davalı Devlet’in yetkililerinin eylemleri ve ihmalleri tarafından

uygulamanın haksız bir biçimde engellenmemesi anlamında “etkin” olmalıdır (bkz. Aksoy /

Türkiye, 18 Aralık 1996 tarihli karar, Hüküm ve Karar Raporları 1996-VI, s. 2286, § 95);

Aydın / Türkiye, 25 Eylül 1997 tarihli karar, Raporlar 1997-VI, s. 1895-96, § 103; ve Kaya,

yukarıda kaydedilmiꢀ, s. 329-30, § 106).

Yaꢀamın korunması hakkına büyük önem veren 13. madde, uygun görülen yerde

tazminat ödenmesine ek olarak, yaꢀam hakkının alınmasından sorumlu olanların

belirlenmesini ve cezalandırılmasını sağlayabilen ve ꢀikayette bulunan kiꢀinin soruꢀturma

iꢀlemlerine kolayca ulaꢀabileceği kapsamlı ve etkin bir soruꢀturmayı gerekli kılmaktadır (bkz.

Kaya, yukarıda kaydedilmiꢀ, s. 330-31, § 107).

Bu davada ileri sürülen kanıta dayanarak, AĐHM, AĐHS’nin 2. ve 3. maddeleri

uyarınca davalı Hükümet’in baꢀvuranların yakınlarının ölümünden ve birinci baꢀvuranın

gördüğü onur kırıcı muameleden sorumlu olduğunu saptamıꢀtır. Bu bakımdan, baꢀvuranların

ꢀikayetleri 13. maddenin amaçları dahilinde “savunulabilir” ꢀikayetlerdir (bkz. Salman,

yukarıda kaydedilmiꢀ, § 122, ve burada değinilen yetkililer).

Bu nedenle yetkililer, baꢀvuranların yakınlarının ölümü ve Mehmet Akkum’un

cesedinin parçalanmasıyla ilgili etkin bir soruꢀturma yürütmek zorundaydılar. Yukarıda

belirtilen nedenlerden dolayı, hiçbir cezai soruꢀturmanın, ꢀartları 2. maddede öngörülen

soruꢀturma zorunluluğundan daha geniꢀ kapsamlı olabilen 13. maddeye uygun olarak

yürütülmüꢀ olduğu düꢀünülemez (bkz. Kaya, yukarıda kaydedilmiꢀ, s. 330-331, § 107). Bu

nedenle AĐHM, baꢀvuranlara yakınlarının ölümü ve Mehmet Akkum’un cesedinin

parçalanmasına iliꢀkin etkin bir hukuk yolu sağlanmadığını ve baꢀvuranların böylece tazminat

talebi dahil olmak üzere diğer bütün hukuk yollarına ulaꢀımının engellendiğini saptamıꢀtır.

Sonuç olarak, AĐHS’nin 13. maddesinin ihlali söz konusudur.

VI. YETKĐLĐLERĐN AĐHS’NĐN 2. VE 13. MADDELERĐNĐ ĐHLAL ETTĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 2. maddesine dayanarak, Devlet ajanlarının dahil olduğu

düꢀünülen Türkiye’nin güneydoğusundaki kiꢀilerin öldürülmesiyle ilgili soruꢀturmaların

yetersiz olduğunu ve sorumluların cezalandırılmadığını ileri sürmüꢀlerdir. Bu iddia,

Komisyon’un ve AĐHM’nin Türkiye’deki yetkililerin etkin soruꢀturmalar yürütmemesini

saptamasıyla birlikte birçok durumda kanıtlanmıꢀtır. Baꢀvuranlar ayrıca, AĐHS’nin 13.

maddesi uyarınca, etkin hukuk yollarının sağlanmadığını iddia etmiꢀlerdir.

AĐHM, 2. ve 13. maddelerle ilgili yukarıdaki saptamalarını göz önüne alarak, bu

davada belirlenen eksikliklerin yetkililerin benimsediği uygulamanın bir parçası olup

olmadığını bulmayı gerekli görmemektedir.

VII. AĐHS’NĐN 2. VE 13. MADDELERĐYLE BĐRLĐKTE 14. MADDESĐNĐN ĐHLAL

EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, Kürt kökenli olmalarından dolayı, kendilerinin ve ölen yakınlarının

AĐHS’nin 2. ve 13. maddeleriyle birlikte 14. maddesi ihlal edilerek ayrımcılığa maruz

bırakıldıklarını ileri sürmüꢀlerdir. 14. madde ꢀöyledir:

“Bu Sözleꢀmede tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil,

din, siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azınlığa mensupluk,

servet, doğum veya herhangi baꢀka bir durum bakımından hiçbir ayırımcılık yapılmadan

sağlanır.”

Baꢀvuranlar özellikle, Kürt kökenli köylüler olarak yakınlarına Kürt kökenli olmayan

bir kiꢀiden daha az yaꢀam hakkı tanındığını iddia etmiꢀlerdir.

AĐHM 2. ve 13. maddelerin ihlalleriyle ilgili saptamalarını göz önüne alarak, bu

ꢀikayetlerin ayrıca 14. madde’yle birlikte ele alınmasını gerekli görmemiꢀtir.

VIII. AĐHS’NĐN 18. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar ayrıca, Mehmet Akkum’un öldürülmesinin örtbas edilmesi ve yasal

iꢀlemlerin güvenlik güçlerinin haklı olduğunu ispat etmek ve gerçeğin ortaya çıkmasını

engellemek amacıyla yapılacak kadar hatalı olması nedeniyle AĐHS’nin 18. maddesi’nin ihlal

edildiğini ileri sürmüꢀlerdir. AĐHS’nin 18. Maddesi ꢀöyledir:

“Bu Sözleꢀmenin hükümleri gereğince, sözü edilen hak ve özgürlüklere getirilen

sınırlamalar ancak öngörülen amaçlar için uygulanabilir.”

AĐHM yukarıdaki saptamalarını göz önüne alarak, bu ꢀikayeti ayrıca ele almayı

gerekli görmemektedir.

IX. AĐHS’NĐN 1 NO.LU PROTOKOLÜ’NÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü’nün 1. maddesi uyarınca, askerlerin

yakınlarının öldürülmesinin yanısıra, çiftlik hayvanlarının ve özellikle Derviꢀ Karakoç’a ait at

ve köpeğin öldürülmesinden de sorumlu olduklarını belirtmiꢀlerdir. AĐHS’nin 1 No.lu

Protokolü’nün 1. maddesinin ilgili kısmı ꢀöyledir:

“Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini

isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen

koꢀullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun

bırakılabilir.

...”

Hükümet, bu konuya bu ꢀekilde değinmemiꢀtir.

AĐHM, askerlerin Derviꢀ Karakoç’a ait köpek ve atı öldürdüğünü saptamıꢀtır. AĐHM,

atın ve köpeğin öldürülmesinin, Derviꢀ Karakoç’un mal ve mülk dokunulmazlığına haksız bir

müdahale oluꢀturduğunu düꢀünmektedir. Bu nedenle AĐHM, atın ve köpeğin öldürülmesiyle

ilgili olarak, AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü’nün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.

Çiftlik hayvanlarının öldürülmesiyle ilgili olarak AĐHM, Mehmet Akkum ve Mehmet

Akan’ın Kurꢀunlu köylülerine ait olan ve operasyon bölgesinde ölü bulunan hayvanlara

çobanlık ettiğini belirtmiꢀtir. Baꢀvuranlar, operasyon boyunca 89 koyunun öldürüldüğünü

iddia etmiꢀlerdir. Bununla beraber AĐHM, baꢀvuranların kendilerine ait olan ölen hayvanların

sayısıyla ilgili olarak hiçbir kanıt göstermediğini belirtmiꢀ ve bu hayvanların hangi koꢀullarda

öldüğünü saptayamamıꢀtır. Bu ꢀartlar altında, AĐHM bu konuyla ilgili olarak bir ihlal söz

konusu olduğunu saptamamıꢀtır.

X. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili

Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme,

gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Maddi Tazminat

Zülfü Akkum, oğlunun tahmini kazanç kaybı olarak 47,877.45 Sterlin (GBP)’lik bir

miktar talep etmiꢀtir. Akkum ayrıca, operasyonda öldürüldüğü iddia edilen 89 koyun için

4,045.05 Sterlin (GBP)’lik bir miktar talep etmiꢀtir. Hüseyin Akan, kardeꢀinin tahmini kazanç

kaybı olarak 10,211.04 GBP’lik bir miktar talep etmiꢀtir. Son olarak, Rabia Karakoç oğlunun

tahmini kazanç kaybı olarak 40,073.59 Sterlin (GBP)’lik bir miktar talebinde bulunmuꢀtur. O

dönemde Türkiye’deki ortalama ömür uzunluğu göz önüne alındığında, aktüarya cetveline

göre yapılan hesaplamalar sonucu yukarıda belirtilen miktarlar bulunmuꢀtur.

Hükümet, Đngiltere’de kullanılmak üzere hazırlanan aktüarya cetvelinin baꢀvuranlar

tarafından kullanılmasına itiraz etmiꢀtir. Hükümet ayrıca, talep edilen miktarları aꢀırı ve

asılsız bulmuꢀtur. Hükümet son olarak, AĐHM’nin karar verdiği miktarların haksız servet

edinmeye yol açmaması gerektiğini belirtmiꢀtir.

Baꢀvuranların kazanç kaybı talebiyle ilgili olarak, AĐHM içtihat hukukunda,

baꢀvuranın talep ettiği tazminatla AĐHS’nin ihlali arasında kesin bir nedensel bağlantı olması

gerektiği ve bunun uygun durumlarda kazanç kaybıyla ilgili tazminatı da kapsayabileceği

belirtilmektedir (bkz., diğer makamlar arasında, Barbera, Messegué ve Jabardo / Đspanya

(Madde 50), 13 Haziran 1994 tarihli karar, A Serisi no. 285-C, s. 57-58, §§ 16-20, ve Çakıcı,

yukarıda kaydedilmiꢀ, § 127).

Birinci baꢀvuranın kazanç kaybı talebiyle ilgili olarak AĐHM, dava dosyasında

Mehmet Akkum’un ölen oğlunun evli ya da çocuklarının olup olmadığıyla ilgili hiçbir bilgi

olmadığını belirtmiꢀtir. Ayrıca, birinci baꢀvuran hiçbir ꢀekilde oğluna bağlı olduğunu iddia

etmemiꢀtir. Bu nedenle AĐHM, birinci baꢀvurana tazminat ödenmesini uygun bulmamaktadır.

Birinci baꢀvuranın operasyonda öldürüldüğü iddia edilen 89 koyuna iliꢀkin talebiyle

ilgili olarak AĐHM, böyle bir ihlal saptamadığını ifade etmiꢀtir. Bu nedenle AĐHM, koyunlarla

ilgili olarak hiçbir tazminat ödenemeyeceği sonucuna varmıꢀtır.

Đkinci baꢀvuranın kazanç kaybı talebiyle ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranın ölen

kardeꢀinin dört çocuğu olduğunu belirtmiꢀtir. Bununla beraber, ikinci baꢀvuran, Mehmet

Akan’ın çocuklarının babalarına bağlı olduklarını ileri sürmemiꢀtir. AĐHM, Mehmet Akan’ın

öldürüldüğü zaman 70 yaꢀında olmasını göz önüne alarak, çocukların maddi yönden Mehmet

Akan’a bağlı olmasını olası görmemiꢀtir. Bu bakımdan, ikinci baꢀvurana da hiçbir tazminat

ödenmemesi sonucuna varılmıꢀtır.

Üçüncü baꢀvuranın kazanç kaybı talebiyle ilgili olarak AĐHM, ölen oğlu Derviꢀ

Karakoç’un öldürüldüğü sırada 33 yaꢀında, evli ve maddi bakımdan kendisine bağlı iki

çocuğu olduğunu belirtmiꢀtir. AĐHM ayrıca, AĐHS’nin 2. maddesi uyarınca, Derviꢀ

Karakoç’un ölümünden yetkililerin sorumlu olduğunun saptandığını belirtmiꢀtir. Bu durumda,

2. maddenin ihlaliyle Derviꢀ Karakoç’un ailesinin bu kiꢀi tarafından sağlanan maddi destekten

yoksun bırakılması arasında doğrudan bir nedensel bağ bulunmaktaydı.

Bu nedenle, üçüncü baꢀvuranın oğlunun ölümü sonucu gelir kaybını yansıtan uygun

bir miktarın hesaplanması için aktüeryada kabul edilen bazla ilgili ayrıntılı ifadelerini göz

önüne alarak AĐHM, oğlunun tahmini kazanç kaybı olan ve 40,073 Sterlin (GBP)’ye tekabül

eden 57,300 EURO’luk miktarın Derviꢀ Karakoç’un eꢀi ve çocukları için elinde tutmak üzere

Rabia Karakoç’a ödenmesine karar vermiꢀtir. AĐHM, bu miktarın ödemenin yapılacağı

tarihte, karꢀılığı olan Türk Lirası üzerinden yapılmasına karar vermiꢀtir.

B. Manevi Tazminat

Baꢀvuranlar, ölen kiꢀilerin maruz bırakıldığı ihlallere iliꢀkin, mirasçılarının adına her

mağdur için 40,000 Sterlin (GBP)’lik bir miktar talep etmiꢀlerdir. Zülfü Akkum ayrıca,

AĐHS’nin 3. ve 13. maddelerinin ihlallerine iliꢀkin olarak 10,000 GBP, Hüseyin Akan ve

Rabia Karakoç da AĐHS’nin 13. Maddesi’nin ihlaline iliꢀkin olarak ayrı ayrı 2,500 GBP talep

etmiꢀlerdir.

Hükümet, herhangi bir ihlal saptandığında bunun yeterli tazminatı sağlayacağını

düꢀündüğü için, manevi tazminat ödenmesinin gereksiz olduğunu ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, baꢀvuranların yakınlarının ölümünden ve Mehmet Akkum’un cesedinin

parçalanmasından yetkililerin sorumlu olduğunu saptadığını belirtmiꢀtir. 2. ve 3. maddelerinin

ihlallerine ek olarak, AĐHM ayrıca, yetkililerin AĐHS’nin 2. maddesindeki usul hukuku

zorunluluklarına karꢀı gelerek ve AĐHS’nin 13. maddesini ihlal ederek etkin bir soruꢀturma ve

hukuk yolu sağlamadıklarını saptamıꢀtır. Bu koꢀulları ve karꢀılaꢀtırılabilir davalardaki

tazminatları göz önüne alarak AĐHM, tarafsız bir ꢀekilde, 14,000 Sterlin (GBP)’ye tekabül

eden 20,000 EURO’luk manevi tazminatın ölen yakınlarının mirasçıları için ellerinde

bulundurmak üzere ikinci ve üçüncü baꢀvuranların her birine ödenmesine karar vermiꢀtir.

AĐHM, birinci baꢀvuran Zülfü Akkum’a, kendisi ve ölen oğlu Mehmet Akkum’un diğer

mirasçıları için, 20,000 EURO’luk manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir. AĐHM son

olarak, kiꢀisel olarak katlandıkları manevi zarar için, birinci baꢀvuran Zülfü Akkum’a 9,800

GBP’ye tekabül eden 14,000 EURO, kalan diğer iki baꢀvuranın her biri için 2,450 Sterlin

(GBP)’ye tekabül eden 3,500 EURO’luk manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

C. Masraf ve Harcamalar

Baꢀvuranlar, Avrupa Konseyi’nden yapılan yasal yardım aracılığıyla alınan miktarlar

hariç, baꢀvuruda bulunurken verilen ücretler ve yapılan masraflar için toplam 29,219.40

Sterlin (GBP) talep etmiꢀlerdir. Bu miktar, Ankara’daki duruꢀmada Komisyon delegeleri

huzurunda ifade alınmasına katılımda ve Strazburg’ta bulunan AĐHM huzurunda yapılan

duruꢀmaya katılımda ödenen ücretleri ve yapılan masrafları kapsamaktadır. Baꢀvuranların

talebi ꢀunlardan oluꢀmaktadır:

(a) Đngiltere’deki avukatlarının ücretleri için 12,470 Sterlin (GBP);

(b) Türkiye’deki avukatlarının ücretleri için 12,870 Sterlin (GBP);

(c) Đngiltere’deki avukatların yaptığı idari harcamalar için 121.40 Sterlin (GBP);

(d) Türkiye’deki avukatların yaptığı idari harcamalar için 853 Sterlin (GBP);

(e) Kürt Đnsan Hakları Projesi (KHRP) tarafından yapılan idari harcamalar için 370

Sterlin (GBP);

(f) KHRP’nin yaptığı çeviri harcamaları için 2,535 Sterlin (GBP).

Hükümet, Türkiye’deki avukatlar için talep edilen ücretin Türkiye Barolar Birliği’nin

belirlediği oranlardan sapmıꢀ olduğunu ileri sürmektedir. Baꢀvuranlar ve avukatları bu

ücretler üzerinde anlaꢀmıꢀ olsalar bile, böyle bir anlaꢀma hükümeti bağlamamaktadır.

Hükümet ayrıca, iddia edilen masrafların belgelenmediğini ifade etmektedir.

AĐHM, bu davanın Ankara’daki tanıkların ifadesini almak dahil, olaylara ve hukuka

yönelik ayrıntılı inceleme gerektiren karmaꢀık sorunlar içerdiğini belirtmektedir. Bununla

beraber AĐHM, KHRP’nin yaptığı masrafların gerekli ve mantıklı olduğuna ikna olmamıꢀtır;

çünkü kendi gider tablosunda da belirtildiği gibi, bu derneğin yaptığı iꢀ, Türkiye’deki ve

Đngiltere’deki avukatların yaptığı etkinlikleri büyük ölçüde ikiye katlamıꢀ olduğu

görünmektedir. AĐHM ayrıca, Türkiye’deki avukatların talep ettiği 12,870 Sterlin (GBP)’lik

miktarı çok yüksek bulmaktadır.

AĐHM, edindiği bilgiler üzerinden kendi tahmini yaparak, Avrupa Konseyi’nden yasal

yardım olarak alınan ve 19,595 Fransız Frangı’na tekabül eden 3,000 EURO ve katma değer

vergisi hariç, baꢀvuranlara 14,000 Sterlin (GBP)’ye tekabül eden 20,000 EURO ödenmesine

karar vermiꢀtir. Bu net ücret baꢀvuranların isteği üzerine, baꢀvuranların temsilcilerinin

Đngiltere’deki hesaplarına Sterlin olarak ödenecektir.

D. Gecikme Faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç

puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın benimsenmesinin uygun olduğu kanısındadır.

YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE

1) Hükümet’in ilk itirazını reddetmiꢀtir,

2) Davalı Devlet’in AĐHS’nin 38. maddesi uyarınca, gerçekleri saptama görevlerinde

Komisyon’a ve AĐHM’ye gerekli imkanları sağlama yükümlülüğünü yerine

getirmediğine,

3) Hükümet’in AĐHS’nin 2. maddesini ihlal ederek baꢀvuranların üç yakının ölümünden

sorumlu olduğuna,

4) Operasyonun planlanmasında ve uygulanmasında iddia edilen dikkatsizlikle ilgili

olarak, AĐHS’nin 2. maddesinin ihlalinin söz konusu olup olmadığını belirlemenin

gerekli olmadığına,

5) Davalı Devlet’e ait makamların üç kiꢀinin öldürülmesiyle ilgili olarak etkin bir

soruꢀturma yürütmemeleri nedeniyle AĐHS’nin 2. maddesini ihlal ettiklerine,

6) Birinci baꢀvuranla ilgili olarak AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine,

7) AĐHS’nin 13. Maddesi’nin ihlal edildiğine,

8) Yetkililerin AĐHS’nin 2. ve 13. maddelerini ihlal eden uygulamaları olup olmadığını

belirlemenin gerekli olmadığına,

9) AĐHS’nin 2. ve 13. maddeleriyle birlikte 14. maddesinin ihlal edilip edilmediğini

belirlemenin gerekli olmadığına,

10) AĐHS’nin 18. maddesinin ihlal edilip edilmediğini belirlemenin gerekli olmadığına,

11) Derviꢀ Karakoç’un atının ve köpeğinin öldürülmesi nedeniyle AĐHS’nin 1 No’lu

Protokolü’nün 1. maddesinin ihlal edildiğine,

12) Kurꢀunlu köylülerine ait çiftlik hayvanlarının öldürülmesiyle ilgili olarak, AĐHS’nin 1

No’lu Protokolü’nün 1. maddesinin ihlalinin söz konusu olmadığına,

13) (a) davalı Devlet’in üçüncü baꢀvuran Rabia Karakoç’a maddi tazminat olarak,

AĐHS’nin 44 § 2 maddesine göre kararın nihai olduğu tarihten itibaren üç ay içinde,

tabi tutulabilecek vergiyle beraber 57,300 EURO (elli yedi bin üç yüz euro)

ödemesine, bu miktarın ödeme tarihinde Türk Lirası’na çevrilerek ödenmesine ve

Derviꢀ Karakoç’un eꢀi ve çocukları için Rabia Karakoç’un elinde bulundurulmasına,

(b)davalı Devlet’in baꢀvuranlara manevi tazminat olarak, AĐHS’nin 44 § 2 maddesine

göre kararın nihai olduğu tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde Türk

Lirası’na çevrilecek ꢀekilde aꢀağıdaki miktarları ödemesine:

(i)

Zülfü Akkum’a kendisi ve oğlu Mehmet Akkum’un diğer varisleri

için 20,000 EURO (yirmi bin euro), kiꢀisel olarak ise 14,000 EURO

(on dört bin euro);

(ii)

Hüseyin Akan’a kardeꢀi Mehmet Akan’ın varisleri için elinde

tutmak üzere 20,000 EURO (yirmi bin euro), kiꢀisel olarak ise

3,500 EURO (üç bin beꢀ yüz euro);

(iii) Rabia Karakoç’a oğlu Derviꢀ Karakoç’un eꢀi ve çocukları için

elinde tutmak üzere 20,000 EURO (yirmi bin euro), kiꢀisel olarak

ise 3,500 EURO (üç bin beꢀ yüz euro);

(iv)

yukarıdaki miktarların üzerine tabi tutulacak bütün vergiler;

(c) davalı Devlet’in Avrupa Konseyi’nden yasal yardım olarak alınan 3,000 EURO (üç

bin euro) hariç, masraf ve harcamalar için baꢀvuranlara, Đngiltere’deki kendilerinin

belirdiği banka hesabına tabi tutulabilecek katma değer vergisi ile beraber, bu kararın

verildiği tarihin döviz kuru üzerinden Sterline çevrilmek üzere 20,000 EURO ödemesine,

(d) yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde

edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına,

karar vermiꢀtir.

14)Baꢀvuranların yalnızca tatmin olmak amacıyla yaptıkları geri kalan talebi

reddetmiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ olup 24 Mart 2005 tarihinde, Đçtüzüğün 77.

maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Soren NIELSEN

Sekreter

Christos ROZAKIS

Baꢀkan