COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

AKILLI- TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 71868/01)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

11 Nisan 2006

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (71868/01) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaꢀı olan Fatime Akıllı’nın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

(AĐHM) 19 ꢁubat 2001 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin Temel Đ nsan Haklarını

güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmı ꢀ olduğu baꢀvurudur.

____________________________________________________________________________________________

Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa

Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla

alıntılanabilir.

Baꢀvuran, AĐHM önünde ꢁanlıurfa Barosu avukatlarından A. Elçi tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVA KOꢀULLARI

1942 doğumlu baꢀvuran, Adana ilinin Osmaniye ilçesinde ikamet etmektedir.

Baꢀvuran, ꢁanlıurfa’da Karaköprü beldesinde 1014 parsel sayılı taꢀınmazın

ortaklarından birisidir. Taꢀınmazdan payına düꢀen 318 m²’dir.

Hükümet’e göre, dava konusu parsel 1975 yılında Milli Savunma Bakanlığı tarafından

kamulaꢀtırılmıꢀtır. Kamulaꢀtırmanın yapıldığı tarihte, kamulaꢀtırma bedeli banka hesabına

yatırılmıꢀtır. Bununla birlikte, yerel gazetelerde kamulaꢀtırma ilanının verilmesine rağmen,

ilgili bankadan kamulaꢀtırma bedelini talep etmemiꢀtir.

Milli Savunma Bakanlığı, 1988 yılının ꢁubat ayında cebri tescil davası açmıꢀ ve bu

isme transfer iꢀleminin iptal edilmesini talep etmiꢀtir.

ꢁanlıurfa Asliye Hukuk Mahkemesi, 28 Aralık 1988 tarihinde, taꢀınmazın baꢀvuran

adına olan tapunun iptal edilmesine ve Hazine adına tesciline karar vermiꢀtir. Karar temyiz

edilmediğinden kesinleꢀmiꢀtir. Baꢀvuran, kendisine tebligat yapılmadığından sözkonusu

davaya katılamamıꢀtır. Esasında, bu davaya iliꢀkin haberler yalnızca basın yoluyla

gerçekleꢀtirilmiꢀtir.

Baꢀvuran 29 Mayıs 1998 ve 29 Nisan 1999 tarihlerinde, de facto kamulaꢀtırma bedeli

elde etmek amacıyla ꢁanlıurfa Asliye Hukuk Mahkemesi’nde iki dava açmıꢀtır. Baꢀvuran,

kendisine tebligat yapılmadığından dolayı, tapunun Hazine adına tescil kararından yalnızca 5

Ekim 1998 tarihinde haberdar olduğunu ifade etmektedir.

Asliye Hukuk Mahkemesi, 5 Kasım 1999 tarihinde, 4.770.002.472 Türk Lirası

tutarında (yaklaꢀık 9.000 Euro) ek kamulaꢀtırma bedelinin baꢀvurana ödenmesine karar

vermiꢀtir. Kararı alırken, 1977 yılında baꢀlayan kamulaꢀtırma iꢀlemine iliꢀkin tebliğnamenin

bulunmadığını gözlemlemiꢀtir. Aynı zamanda, Milli Savunma Bakanlığı tarafından baꢀvuran

adına olan tapunun iptal edilmesi amacıyla baꢀlatılan iꢀlem sırasında hiçbir tebligatın

yapılmadığını ve bu iptal kararının, kararın bir gazetede yayınlanmasının ardından

gerçekleꢀtirildiğini tespit etmiꢀtir. 1977/1191 numaralı dosyadan Đdare’nin iꢀgal iꢀlemine acil

olarak baꢀladığı ortaya çıkmaktadır.

Bu nedenle, kamulaꢀtırma iꢀlemlerine iliꢀkin tebligatların baꢀvurana tebliğ edilmemiꢀ

olmasını dikkate alana Asliye Hukuk Mahkemesi, adına olan tapunun iptal edildiğini

öğrendiği tarihten itibaren bir ay içinde baꢀvurusunu yapmıꢀ olması nedeniyle, baꢀvuranın

talebini kabul etmeye karar vermiꢀtir.

Yargıtay, 24 ꢁubat 2000 tarihinde, Kamulaꢀtırma Kanunu’un 38. maddesi uyarınca,

davaların zamanaꢀımı nedeniyle düꢀtüğü gerekçesiyle kararı bozmuꢀtur. Yargıtay, dava

konusu taꢀınmazın 1974 yılında güvenlik güçleri tarafından kullanıldığını, 11 Kasım 1975

tarihinde kamu yararına karar alındığını belirtmiꢀtir. Bu nedenle, dava konusu taꢀınmazın

kamu yararı nedeniyle yirmi yıldır aralıksız olarak kullanıldığı dikkate alındığında, sözü

edilen sürenin sona ermiꢀtir.

Yargıtay, 19 Nisan 2000 tarihinde temyiz talebini reddetmiꢀtir.

Asliye Hukuk Mahkemesi, 22 Mayıs 2000 tarihinde, Yargıtay kararına uyarak

baꢀvuranın davasını reddetmiꢀtir.

Yargıtay, 21 Eylül 2000 tarihinde, kararı onamıꢀtır.

HUKUK AÇISINDAN

I. Kabuledilebilirlik hakkında

Baꢀvuran, AĐHS’nin 6. maddesinin ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal

edildiğini iddia etmektedir.

Hükümet baꢀvuranın iddialarına karꢀı çıkmakta ve üç kabuledilemezlik gerekçesi ileri

sürmektedir.

A. AĐHM’nin ratione temporis bakımından yetkisi ve altı ay kuralı

Hükümet öncelikle, baꢀvuranın ꢀikayetlerinin, dava konusu taꢀınmazın 1975 yılında

kamu hizmetine verildiği dikkate alındığında AĐHS’nin hükümleri ile ratione temporis

bakımından bağdaꢀmadığını belirtmektedir. Hükümet, bu kabuledilemezlik itirazı ile birlikte,

altı ay kuralına uyulmadığını ifade etmektedir. Hükümet’e göre, baꢀvuran adına tapunun iptal

edilmesi ve tapu transferi 24 Mart 1989 tarihinde kesinleꢀen bir kararla gerçekleꢀtirilmiꢀtir.

Bu noktada, AĐHS’nin 35. maddesi ile öngörülen altı aylık süreden sonra AĐHM’ye baꢀvuru

yapılmıꢀtır.

AĐHM, baꢀvuranın, taꢀınmazın elinden alınmasından ꢀikayetçi olmadığını, ꢀikayet

konusunun tazminat almaksızın tapusunun iptal edilmesi olarak özetlenebileceğini

gözlemlemektedir. Bu itibarla, 70’li yıllarda baꢀvurana ait taꢀınmazın de facto iꢀgal edilmiꢀ

olmasın karꢀın, baꢀvuranın tapusunun 28 Aralık 1988 tarihinde yani Türkiye’nin kiꢀisel

baꢀvuru hakkını tanıdığı 28 Ocak 1987 tarihinden sonra iptal edildiğini tespit etmektedir.

Aynı durum, 21 Eylül 2000 tarihinde Yargıtay kararı ile tamamlanan tazminat talebine iliꢀkin

dava için de geçerlidir. AĐHM ayrıca, baꢀvuranın bu tarihten itibaren altı ay içinde

baꢀvurusunu yaptığından dolayı, altı ay kuralını ihlal etmediği kanaatindedir.

Sonuç olarak, Hükümet’in ratione temporis bakımından yetkisizlik itirazlarının ve altı

ay kuralına iliꢀkin itirazın reddedilmesinin uygun olacağına kanaat getirmiꢀtir.

B. Đç hukuk yollarının tüketilmesi

Hükümet aynı zamanda iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmaktadır.

Hükümet’e göre, baꢀvuran, ne kamulaꢀtırma sırasında ne de tapunun Hazine adına tescilinden

sonra kendisine sunulmuꢀ olan baꢀvuru yollarını kullanmıꢀtır. Hükümet, baꢀvuranın,

kamulaꢀtırma sırasında ve sonrasında, kamulaꢀtırma iꢀlemini gerçekleꢀtiren idari makamının

kararına itiraz edebileceği, çeꢀitli hukuki yollara baꢀvurma hakkına sahip olduğunu

belirtmektedir. Ayrıca, kamulaꢀtırmaya iliꢀkin bir tebligatın kendisine tebliğ edildiğini ve

basın yoluyla tebligat yapıldığını ifade etmektedir.

Baꢀvuran, bu itiraza karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, baꢀvuranın, kamulaꢀtırma bedeli ödenmesi amacıyla dava açmadan önce,

kamulaꢀtırma iꢀleminden haberdar olmadığı konusunda Türk Mahkemelerinin ꢀüpheye

düꢀmediklerini gözlemlemektedir. Ayrıca, bu amaçla yapılan baꢀvuru, Kamulaꢀtırma

Kanunu’un 38. maddesi uyarınca reddedilmiꢀtir.

AĐHM, bir baꢀvuranın etkili ve yeterli olan iç hukuk yollarını uygun bir ꢀekilde

kullanması gerektiğini hatırlatmaktadır. Bir baꢀvuru yolu kullanıldığında, uygulamada sonucu

aynı olacak baꢀka bir baꢀvuru yolunun kullanılması gerekli olmamaktadır (Bkz. Patrıcıa

Raquel Real Alves-Portekiz (Karar), no: 19485/02, 9 Kasım 2004).

Bu gerekçeleri dikkate alan AĐHM, Türk Hukukunda belirtilen süre içerisinde

tazminat davası açan baꢀvuranın, tapusunun iptal edilmesi nedeniyle tazminat elde edebilmek

amacıyla, iç hukuk yollarını tüketmek için kendisinden makul olarak beklenebilecek her ꢀeyi

yerine getirdiğine karar vermiꢀtir. Bu nedenle, Hükümet tarafından sunulan iç hukuk

yollarının tüketilmediğine iliꢀkin itirazı reddetmektedir.

C. Sonuç

AĐHM, baꢀvurunun AĐHS’nin 35 § 3.maddesine göre açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını ve baꢀka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını saptamıꢀtır.

Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna karar vermiꢀtir.

II. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, tazminat ödenmeksizin dava konusu taꢀınmazın mülkiyet hakkından

mahrum bırakılma iꢀleminin, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinde belirtilen ilkelere aykırı

olarak gerçekleꢀtirildiğini iddia etmektedir.

Hükümet, bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin üç temel ilkeye dayandığını

hatırlatmaktadır. 1. bendin 1. cümlesinde ifade edilen birinci ilke, mülkiyet hakkı ilkesini

belirtmekte; aynı bendin 2. cümlesinde yer alan ikinci ilke, mal ve mülkten belirli koꢀullarda

mahrum bırakılabileceğini dile getirmekte; ikinci bentte yer alan üçüncü ilke ise Devletlere,

mülkiyetlerin kamu yararına uygun olarak düzenlenmesi (…) hakkını tanımaktadır. Bununla

birlikte burada sözkonusu olan, birbiriyle bağlantılı olmayan kural değildir. Birinci ve ikinci

ilke mülkiyet hakkının ihlal edilmesine iliꢀkin özel durumları ifade etmektedir, bu noktada bu

ilkeler, birinci ilke ıꢀığında değerlendirilmelidir (Bkz., diğerleri arasında, James ve Diğerleri-

Birleꢀik Krallık, 21 ꢁubat 1986 tarihli karar, A serisi, no: 98, s. 29-30, ve Iatris-Yunanistan

(GC), no: 31107/96, § 55, CEDH 1999-II).

AĐHM, Hükümet’in 1989 tarihinde taꢀınmazın baꢀvuran adına tapusunun iptal edildiği

ve Milli Savunma Bakanlığı’na geçtiği andan itibaren, baꢀvuranın 1 No’lu Ek Protokol’ün 1.

maddesinde belirtildiği ꢀekliyle bir mülkünün bulunmadığını ifade ettiğini not etmektedir.

AĐHM, ikinci ilke uyarınca mal ve mülkten yoksun bırakılıp bırakılmadığının tespit

edilmesi için, resmi bir el koyma ya da kamulaꢀtırma iꢀleminin yapılıp yapılmadığının

incelenmesi ve aynı zamanda dava konusu duruma iliꢀkin gerçeklerin dikkate alınması

gerektiğini hatırlatmaktadır. Sözleꢀme, “somut ve mevcut” hakları korumaktadır. Dolayısıyla,

sözkonusu durumun “de facto” kamulaꢀtırma olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği

hususunun araꢀtırılması gerekmektedir.(Sporrong ve Lönnroth-Đsveç, 23 Eylül 1982 tarihli

karar, A serisi no: 52, s. 24-25, § 63).

Bununla ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranın, mülkün Milli Savunma Bakanlığı’na

devredildiğinden 5 Ekim 1998 tarihinde haberdar olduğuna dair beyanına atıfta bulunan 5

Kasım 1999 tarihli kararında, ꢁanlıurfa Asliye Hukuk Mahkemesi’nin baꢀvurana tazminat

ödenmesine hükmettiğini gözlemlemektedir. 24 ꢁubat 2000 tarihinde, Yargıtay bu kararı

bozduğunda, yukarıda yer alan değerlendirmeleri dikkate almamıꢀ fakat Kamulaꢀtırmaya

iliꢀkin Kanun’un 38. maddesi ile öngörülen zaman aꢀımı süresini geriye dönük olarak

uygulamıꢀtır.

AĐHM’nin gözünde, bu unsurlar, 28 Aralık 1988 tarihli kararın tebliğ edilmemiꢀ

olmasından dolayı, verilen karar sonrasında 1989 yılında baꢀvuranın tapusunun iptal

edilmesine karꢀın, baꢀvuranın, Türk Hukuku’nda tanındığı ꢀekliyle mülkiyet hakkına sahip

olduğunu kanıtlamaktadır. Baꢀvuran, 5 Ekim 1998 tarihinden yani bu iꢀlemden haberdar

olduğu tarihten sonra bir aylık bir süre içinde dava açabilmiꢀtir. Bu haliyle, dava, adıgeçen

I.R.S. ve diğerleri-Türkiye davasından bir farklılık arz etmemektedir. Bu kararda, kanun

hükmünün geriye dönük olarak uygulanması yolu ile baꢀvuranlar, mülklerinin tapularının

Đdare’ye devredilmesinden dolayı tazminat elde etme haklarından yoksun bırakılmıꢀlardı.

Bununla birlikte, bu davadan farklı olarak ve mevcut davanın koꢀulları dikkate alındığında

AĐHM, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin birinci cümlesi uyarınca, sözkonusu davanın,

genel ilke ıꢀığında incelenmesi gerektiğine kanaat getirmiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın tapusunun, herhangi bir ödeme yapılmaksızın 1989 tarihinde iptal

edildiğini gözlemlemektedir. Halbuki Türk Hukuku’nda, baꢀvurana kararın tebliğ edilmemiꢀ

olmasından dolayı tazminat elde etme hakkı tanınmaktaydı, Kamulaꢀtırma Kanun’un 38.

maddesinin geriye dönük olarak uygulanması nedeniyle baꢀvuranın bu talebi reddedilmiꢀtir.

I.R.S. ve diğerleri davasında (adıgeçen, §§ 50-56), AĐHM mevcut davada 38.

maddenin uygulanması neticesinde, baꢀvuranların tapu senetlerinin iptal edilmesi nedeniyle

tazminat elde etme hakkından yoksun bırakıldıklarına hükmetmiꢀtir. AĐHM aynı zamanda,

her ne kadar olayların meydana geldiği dönemde yürürlükte olan bir Kanun’a dayanılarak

yapılsa da, kamu yararı ile kiꢀisel hakların korunması gereklilikleri arasında var olması

gereken dengeyi sağlayabilecek herhangi bir dava baꢀlatılmadığından, bu türden bir müdahale

yalnızca keyfi olarak değerlendirilebilir.

AĐHM, mevcut davada bu içtihadından ayrılmasını gerektirecek bir neden

görmemektedir.

Sonuç olarak, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, aynı nedenleri ileri sürerek yerel mahkemelerde görülen davanın

hakkaniyete uygun olarak görülmediğini ileri sürmekte ve AĐHS’nin 6. maddesine atıfta

bulunmaktadır.

AĐHM, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespiti ıꢀığında mevcut

davada, bu maddenin ihlal edilip edilmediğinin incelenmesinin gerekli olmadığına kanaat

getirmiꢀtir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat, masraf ve harcamalar

Baꢀvuran, maddi tazminat olarak 47.700 Y.T.L., manevi tazminat olarak da aynı tutarı

talep etmektedir. Masraf ve harcamalar konusuna da AĐHM’nin takdirine bırakmaktadır.

Hükümet, baꢀvuranın taleplerine itiraz etmektedir.

AĐHM, I.R.S. ve diğerleri kararında yer alan ((adil tazmin), no: 26338/95, §§ 23-24,

31 Mayıs 2005), “tespit edilen ihlalin kaynağı zilyetliğin elden çıkmasının hukuki nitelemesi

değil de tazminat yoksunluğu olduğundan, tazminat kaçınılmaz olarak malların tam değerini

yansıtmak zorunda değildir” hükmünü hatırlatmaktadır. AĐHM, mevcut davada, götürü

meblağın ilke olarak, baꢀvuranın tazminat davası açtığı 29 Mayıs 1998 tarihinden baꢀlayıp,

Kamulaꢀtırma Kanunu’un 38. maddesi uyarınca dile getirdiği talebinin reddedilmesine iliꢀkin

kararın Yargıtay tarafından onandığı 21 Eylül 2000 tarihinde sona eren zaman zarfında

tazminat elde edebilmek için gerekli yasal süreye bağlı mülk değerine denk gelmelidir.

AĐHM, adıgeçen kararda (ibidem, §§ 23 ve 24) uygulanan hesaplama yöntemi ıꢀığında

baꢀvurana 636 Euro maddi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

AĐHM, manevi tazminata iliꢀkin olarak hiçbir özel sorunun bulunmadığına kanaat

getirmiꢀtir (ibidem, § 28).

Masraf ve harcamalar konusunda AĐHM, bir avukat tarafından temsil edilen

baꢀvuranın bir takım masraflar yapmıꢀ olabileceğini düꢀünmektedir. Mevcut dava koꢀullarını

dikkate alan AĐHM, her türlü vergiden muaf tutularak baꢀvurana masraf ve harcamalar için

1.000 Euro ödenmesinin makul olacağına kanaat getirmiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6. maddesine iliꢀkin ꢀikayetin ayrıca incelenmesinin gerekli olmadığına;

4. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay

içinde, döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek

her türlü vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana maddi

tazminat için 636 Euro (altı yüz otuz altı) ve masraf ve harcamalar için 1.000 Euro

(bin) ödenmesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar

Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz

oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 11 Nisan 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.