C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

AKDOĞDU - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:46747/99)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

18 Ekim 2005

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.

1

____________________________________________________________________________________________

Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa

Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla

alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (46747/99) baꢀvuru no’lu davanın

nedeni, bu ülke vatandaꢀı Đsmail Akdoğdu’nun (baꢀvuran) 30 Ekim 1998 tarihinde Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) eski 25. maddesi uyarınca Avrupa Đnsan Hakları

Komisyonu’na (Komisyon) yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Adli yardımdan yararlanan baꢀvuran, AĐHM önünde Ankara Barosu avukatlarından

Ender Büyükçulha ve Oya Aydın tarafından temsil edilmektedir.

Baꢀvuran oğlunun gözaltında öldüğünden ve bu konuda yürütülen ceza

soruꢀturmasının etkisiz oluꢀundan ꢀikayetçi olarak, AĐHS’nin 2. ve 3. maddelerinin ihlal

edildiğini ileri sürmektedir.

OLAYLAR

1932 doğumlu olan baꢀvuran Đsmail Akdoğdu Bandırma’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran 13 Aralık 1997 tarihinde 28 yaꢀında ölen Burhanettin Akdoğdu’nun babasıdır.

1. Baꢀvuranın oğlunun yakalanması, gözaltına alınması ve ölümü

10 Aralık 1997 tarihinde, Devrimci Sosyalist Đꢀçi Hareketi (DSĐH) adlı yasadıꢀı örgüte

üye olduğundan ꢀüphelenilen Burhanettin Akdoğdu, Bursa Emniyet Müdürlüğü Terörle

Mücadele ꢁubesi ekipleri tarafından yakalanıp gözaltına alınmıꢀtır. Adıgeçen kiꢀi, 12 Aralık

1997’de Ankara Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi’ne sevk edilerek, burada

gözaltına alınmıꢀtır.

B.Akdoğdu 13 Aralık 1997 günü saat 8.00’de, battaniye kenarından sökülmüꢀ bir iple

demir parmaklıklara asılı olarak hücresinde ölü bulunmuꢀtur. Polisler saat 8.30’da Ankara

Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcılığı’na olayı bildirmiꢀlerdir. Saat

10.00’da olay yerine gelen Cumhuriyet Savcısı’nın adıgeçen kiꢀinin öldüğünü saptamasının

ardından B.Akdoğdu’nun cesedi Cebeci Adli Tıp morguna kaldırılmıꢀtır.

2. Mevcut davada yürütülen ceza soruꢀturması

a. Burhanettin Akdoğdu’nun cesedi üzerinde yapılan adli tıp muayeneleri

13 Aralık 1997 tarihinde Adli Tıp doktorları B. Akdoğdu’nun cesedi üzerinde otopsi

yapmıꢀ, bu esnada Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı da hazır

bulunmuꢀtur. Adli tıp raporuna göre ölüm sabah saat 5-8 arasında gerçekleꢀmiꢀtir. Ayrıntılı

muayene sonucu B. Akdoğdu’nun vücudunun çeꢀitli yerlerinde değiꢀik ebatlarda hafif sıyrık

ve yaraya rastlanmıꢀtır. Diğer yandan boyun çevresinde ipin yaptığı baskı sonucunda

meydana gelen bir iz tespit edilmiꢀtir.

B. Akdoğdu’nun ꢀiddete maruz kaldığına dair herhangi bir iz tespit edemeyen Adli Tıp

doktorları, B. Akdoğdu’nun mekanik asfiksi sonucu öldüğünü rapor etmiꢀlerdir. Aynı

zamanda Adli Tıp doktorları, iç organların incelenmesine ve kan toksikoloji tetkiklerinin

yapılmasına karar vermiꢀlerdir.

Ertesi gün B. Akdoğdu’nun cesedi ailesine teslim edilmiꢀtir. Baꢀvuran ikinci bir Adli

Tıp raporu düzenlenmesi istemiyle Bandırma Devlet Hastanesi’ne baꢀvurmuꢀtur. Bandırma

2

Cumhuriyet Savcısı’nın da hazır bulunduğu muayenede, cesedin çeꢀitli yerlerinde farklı

boyutlarda çizik, morluk ve yaralara rastlanmıꢀtır.

Adli tıp muayenesi sonucunda baꢀvuran Savcılığa baꢀvurarak, oğlunun göz altında

öldüğü haberini aldığını, fakat intihar etmesi için herhangi bir neden bulunmadığını belirtmiꢀ

ve sorumlular hakkında ꢀikayetçi olmuꢀtur. Cumhuriyet Savcısı ꢀikayet dilekçesini, Ankara

Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde re’sen açılmıꢀ olan dava dosyasına eklenmek üzere

göndermiꢀtir.

19 Aralık 1997 tarihinde Cumhuriyet Savcısı, yukarıda belirtilen toksikoloji

tetkiklerinin sonuçlarını talep etmiꢀtir. 12 Ocak 1998’de Cebeci Adli Tıp Kurumu, doku ve

kan örneklerinde hiçbir uyuꢀturucu maddeye rastlanılmadığına iliꢀkin ek raporu Cumhuriyet

Savcılığı’na iletmiꢀtir.

b. Tanıkların ifadelerinin alınması

13 Aralık 1997 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı, Terörle Mücadele ꢁubesi Baꢀ Komiseri

Đ.Ö.’yü ve polis memuru N.T.’yi dinlemiꢀtir. 15 Aralık 1997 tarihinde, polis memuru M.Ç.’yi

dinlemek üzere çağırmıꢀtır. Olayın meydana geldiği gece nöbetçi olan N.T. ve M.Ç. (nöbetçi

memurlar) sorgulamayı yapan kiꢀilerin, saat 20:00 sularında, Burhanettin Akdoğdu’yu 9

numaralı hücresinden almak üzere geldiklerini ve saat 23:30 sularında Burhanettin

Akdoğdu’yu geri getirdiklerini belirtmektedirler. Nöbetçi memurlar, genelde sık sık hücreleri

kontrol ettiklerini ve ihtiyaç duyulması halinde tutukluların kapılarını tıklatmak suretiyle

kendilerini çağırabildiklerini ifade etmektedirler. M.Ç.’nin ifadesine göre, Burhanettin

Akdoğdu sabaha karꢀı saat 02:00 sularında kendilerine seslenmiꢀ ve isteği üzerine N.T.

kendisini tuvalete götürmüꢀtür. Oysa N.T., saat 02:00’da Burhanettin Akdoğdu’nun yiyecek

istediğini ve saat 5:00’da yapılan sayım sırasında, M.A.Y ile aynı zamanda tekrar tuvalete

gitmek istediğini ifade etmektedir. N.T. önce M.A.Y.’yı, sonra da Burhanettin Akdoğdu’yu

tuvalete götürmüꢀtür. Yapılan birkaç kontrol sırasında, nöbetçi memurlar Burhanettin

Akdoğdu’yu uyanık bir halde yatağında otururken görmüꢀlerdir. Burhanettin Akdoğdu

ölmeden önce onu gören son kiꢀi olan N.T., saat 05:00’da Burhanettin Akdoğdu’dan kazağını

giymesini istemiꢀ, Burhanettin Akdoğdu ise yeni uyandığını ve kazağını giyeceğini

söylemiꢀtir. Saat 09:00’da nöbet değiꢀimi yapıldığından, saat 08:00’da nöbetçi memurlar son

bir yoklama yapmıꢀlardır. N.T. Burhanettin Akdoğdu’nun bulunduğu hücreye gittiğinde,

Burhanettin Akdoğdu’yu demir parmaklıklara asılı olarak bulmuꢀ, nabzının atmadığını fark

ederek, amirini haberdar etmiꢀtir. Sonrasında, M.Ç. Cumhuriyet Savcısı’na, 14 Aralık 1997

tarihinde, 9 numaralı hücreyi baꢀka bir tutuklu için hazırladığı sırada, yatakların altındaki

battaniyeden koparılmıꢀ ve birbirlerine düğümlü olan 78-80 cm.’lik 6 adet ip bulduğunu ifade

etmiꢀtir.

13 Ocak 1998 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı, o tarihte cezaevinde olan ve olayların

geçtiği sırada Burhanettin Akdoğdu’nun hücresinin yanındaki bir hücrede bulunan M.A.Y.’yi

çağırmıꢀtır. M.A.Y.’nin çağırılmasının sebebi, 21 Aralık 1997 tarihinde M.Y.A.’nin, B.

Akdoğdu’nun intihar etmediğinin, fakat iꢀkence altında öldüğünün Đnsan Hakları Derneği’ne

bildirilmesi talebiyle Kaldıraç dergisinde yayınlanmak üzere bir mektup yazmasıdır.

5 ꢁubat ve 23 ꢁubat 1998 tarihlerinde, Cumhuriyet Savcısı 13 Aralık 1997 tarihinde

Terörle Mücadele ꢁubesi’nde gözaltında bulunan tanık M. ve Đ.’nin ifadelerini almıꢀtır. M.

Burhanettin Akdoğdu’yla ꢀubede karꢀılaꢀmadığını ama bu kiꢀinin kendisini astığını

duyduğunu söylemiꢀtir. Đ. adındaki tanık da bu yönde ifade vermiꢀ, Burhanettin Akdoğdu’nun

3

ölümünün fark edilmesinden yarım saat sonra, diğer tutuklularla birlikte baꢀka bir odaya

götürüldüklerini belirtmiꢀtir.

c. Soruꢀturmanın sonucu ve ardından yapılan yargılama

1 Mayıs 1998 tarihinde Cumhuriyet Savcısı, muhakemenin men-i kararı vermiꢀtir. Bu

sonuca varmadan önce, Cumhuriyet Savcısı 9 numaralı hücrenin dikey parmaklıklarının

paralel 3 adet demir ile birbirlerine bağlandıklarını hatırlatmaktadır. Sonrasında, olay yerinde

çekilen fotoğraflara ve kayıtlara dayanarak, kendisini öldürebilmesi için Burhanettin

Akdoğdu’nun kendisini en yüksek parmaklığa astığı sonucunu çıkarmıꢀtır. Battaniye

kenarından sökülmüꢀ bir ipi bu parmaklığa bağlamıꢀ, ipi boynuna düğümleyerek, boynunun

tüm vücudunun ağırlığını alacak ꢀekilde, sağ ayağıyla alttaki parmaklıktan, sol ayağıyla

ortadaki parmaklıktan destek almıꢀtır. Yapılan toksikoloji tetkiklerinin ꢀüphe uyandıracak

hiçbir unsur taꢀımadığını gözlemleyen Cumhuriyet Savcısı, aynı zamanda 14 Aralık 1997

tarihinde, Bandırma Hastanesi’nde, Burhanettin Akdoğdu’nun vücudunda tespit edilen izlere

ve nöbetçi memurlar M. ile Đ.’nin ifadelerine atıfta bulunmaktadır. Sonrasında, M.A.Y.’nin

mektubundan alıntıları ve ifadelerini sunarak, bunların görgü tanıklığı sonucunda ortaya

koyulan ifadeler değil sadece kiꢀisel gözlemler olduğunu ve tıbben ortaya koyulduğu ꢀekliyle

ölümün nedenlerini ortaya koyamayacaklarını belirtmektedir. Bu noktada, Cumhuriyet

Savcısı, Kaldıraç dergisine yazdığı mektubun aksine, M.A.Y.’nin kendisine, birinci

sorgulama sonrasında polislerin Burhanettin Akdoğdu’yu geri almaya geldikleri iddiasında

bulunmadığının altını çizmektedir.

20 Mayıs 1998 tarihinde, baꢀvuran verilen bu karara Đstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin 6. dairesinde itiraz etmiꢀ ve oğlunun gözaltından sorumlu olan polisler

hakkında soruꢀturma baꢀlatılmasını talep etmiꢀtir. Baꢀvuran, özellikle de Cumhuriyet

Savcısı’nın, yapılan ikinci tektik sırasında Burhanettin Akdoğdu’nun vücudunda tespit edilen

ekimozları dikkate almamasından dolayı, sürdürülen ceza soruꢀturmasının yetersiz olduğunu

iddia etmektedir. Baꢀvurana göre, bu izler Burhanettin Akdoğdu’nun ayaklarının önceden

bağlandığını ve asılma olayının birkaç kiꢀinin yardımıyla daha sonra gerçekleꢀtiğini

göstermektedir. Bu konuyla ilgili olarak baꢀvuran, ꢀayet olay bir intihar olsaydı, mantıken

düğümün ensede değil, boynun önünde ya da yanında olması gerektiğini belirtmektedir. Bu

nedenle baꢀvuran, maktulün cesedinin yeri değiꢀtirilmeden, tarafsız bir uzmanın cesedin

pozisyonunu incelemesi gerektiğini iddia etmektedir. Baꢀvurana göre, oğlunun önce bu kiꢀiler

tarafından boğulup daha sonra asıldığı varsayımı bir kenara bırakılmamıꢀtır ve bu varsayım

yürütülen soruꢀturmada da çürütülememiꢀtir. Baꢀvuran aynı zamanda, Cumhuriyet

Savcısı’nın oğlunun sorgulamasından sorumlu olan hiçbir polisin ifadesini almadığını

belirtmektedir. Baꢀvuran, oğlunun sağlam mizaçlı olduğunu ve intihar etmesini gerektirecek

hiçbir sebebin olmadığını savunmaktadır.

18 Haziran 1998 tarihli bir kararla, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, itirazda

bulunmak için tanınan yedi günlük süre içinde itirazını yapmadığı gerekçesiyle, baꢀvuranın

itirazını reddetmiꢀtir. Hâkimler sunulan itirazların esasını incelemiꢀ ve kamu davası açılması

için yeterli gerekçelerin bulunmadığı kanaatine varmıꢀlardır.

9 Eylül 1998 tarihinde, Emniyet Müdürlüğü baꢀvurana itirazının reddedildiğini

bildirmiꢀlerdir.

4

3. Baꢀvuran tarafından yapılan ceza yargılaması alanındaki baꢀvurular

Baꢀvuran, Bandırma Cumhuriyet Savcısı önünde 14 Aralık 1997 tarihinde sözlü olarak

dile getirdiği ꢀikâyetten ayrı olarak, 31 Mayıs 1999 tarihinde Ankara Cumhuriyet Savcısı’na

oğlunun gözaltından sorumlu olan iꢀkence ve kasten adam öldürmekle suçladığı polis

memurları aleyhine resmi olarak ꢀikayette bulunmuꢀtur. 1 Mayıs 1998 tarihinde verilen

muhakemenin men-i kararının geçersiz olduğunu ifade eden baꢀvuran, bu konudaki mevzuata

atıfta bulunarak, yeniden bir ceza soruꢀturması açılmasını talep etmektedir. Bu nedenle

baꢀvuran, Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı’nın sürdürülen soruꢀturmada

ratione materiae açısından yetkisiz olduğunu ifade ederek, oğlunun ölümüne benzer vakaların

genel ceza hukuku alanına girdiğini belirtmektedir. Baꢀvuran ayrıca, mevcut soruꢀturmadan

sorumlu N.M.T. adındaki Cumhuriyet Savcısı’nın, oğlunun ceza soruꢀturmasından sorumlu

olan kiꢀi olduğunu ve bu nedenle tarafsızlığının ꢀüpheli olduğunu iddia etmektedir.

11 Haziran 1999 tarihinde baꢀvuran, aynı gerekçelerle, görevini kötüye kullanmak ve

cinayeti örtbas etmekle suçladığı N.M.T. aleyhine Adalet Bakanlığı’na, ikinci bir ꢀikayette

bulunmuꢀtur.

30 Haziran 1999 tarihinde, ilk ꢀikayetin yapıldığı, Ankara Cumhuriyet Savcısı,

baꢀvuranın tartıꢀmaya açtığı Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı lehine

görevsizlik kararı vermiꢀtir.

Müdürlük, 23 Temmuz 1999 tarihinde, isteği üzerine yürütülen soruꢀturmaların

ardından Cumhuriyet Savcısı olan N.M.T. aleyhine hiçbir ceza soruꢀturmasının yapılmasına

gerek duyulmadığını baꢀvurana bildirmiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran oğlunun gözaltında öldüğü koꢀullardan ve bu olayla ilgili olarak yürütülen

soruꢀturmanın etkisizliğinden ꢀikayetçi olmakta, AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiğini ileri

sürmektedir.

A. Tarafların Argümanları

1. Baꢀvuran

Baꢀvuran, oğlu Burhanettin Akdoğdu’nun Ankara Emniyet Müdürlüğü Terörle

Mücadele ꢁubesi’nde gözaltında tutulurken polis memurları tarafından kasti olarak

öldürüldüğünü ileri sürmektedir. Baꢀvuran iddiasını desteklemek için, intihar varsayımı kabul

edilse bile, güvenlik görevlilerinin yine sorumlu olacaklarını, zira böyle bir riski önlemek ve

oğlunun yaꢀamını korumak için gerekli tedbirleri almadıklarını belirtmektedir.

Mevcut dava kapsamında yürütülen ceza soruꢀturması konusunda ise baꢀvuran,

peꢀinen oğlunun intihar ettiği düꢀüncesine dayanan bu soruꢀturmada ulaꢀılan sonuçların, ne

Devlet görevlileri tarafından iꢀlenen bir cinayet varsayımını hariç tutmaya yettiğini, ne de

Hükümet’in, oğlunun yaꢀamını koruma yükümlülüğünden kaçmasına izin verdiğini iddia

etmektedir. Baꢀvuran soruꢀturmanın yetkisiz bir Savcı tarafından yürütüldüğünü, dahası ilgili

5

kiꢀinin daha önceden Burhanettin Akdoğdu’nun yakalanması emrini vermiꢀ olduğu

düꢀünüldüğünde, tarafsız kabuledilemeyeceğini belirtmektedir.

2. Hükümet

Hükümet baꢀvuranın iddialarının dayanaktan yoksun olduğunu ileri sürmektedir.

Hükümet otopsi raporuna ve soruꢀturmalar sırasında toplanan delillere dayanarak, baꢀvuranın

oğlunun asılma sonucu öldüğünü ve bu intihar olayından hiçbir Devlet görevlisinin sorumlu

tutulamayacağını savunmaktadır. Hükümete göre, o dönemde 27-28 yaꢀlarına olan B.

Akdoğdu, yasadıꢀı DSĐH örgütüne üye olmasına bağlı olarak geliꢀen olaylardan ötürü

yaꢀadığı psikolojik ve moral dengesizliğin etkisiyle hareket etmiꢀtir.

Hükümet ayrıca, Ankara DGM Cumhuriyet Savcısı’nın intihar olayı ile ilgili olarak

derin ve titiz bir cezai soruꢀturma yürüttüğünü belirtmektedir. Mevcut davada oluꢀturulan

dosyasının içeriğinden, hiçbir özensizlik görünümü ortaya çıkmamaktadır.

Hükümet Đçiꢀleri Bakanlığı tarafından yayınlanan “Gözaltı ve Sorgulama Talimatı”

baꢀlıklı yönergenin bir kopyasını sunmuꢀ ve gece nöbet tutan memurlar tarafından

gerçekleꢀtirilen kontrollerin bu yönergeye uygun olduğuna dikkat çekmiꢀtir.

B. AĐHM’nin Takdiri

1. Baꢀvuranın oğlunun ölümü hakkında

a. Kasten adam öldürme

AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesinin, Sözleꢀme’nin ana maddeleri arasında yer aldığını ve

sözkonusu maddenin, 3. madde ile birlikte Avrupa Konseyi’ni oluꢀturan demokratik

toplumların temel değerlerinden birini ifade ettiğini hatırlatır (Bkz., Çakıcı- Türkiye [GC],

n^o23657/94, § 86, CEDH 1999-IV, et Finucane – Birleꢀik Krallık, n^o29178/95, §§ 67-71,

CEDH 2003-VIII). AĐHS’nin 2. maddesi ile tanınan korumanın önemi dolayısıyla AĐHM,

yaꢀam hakkına iliꢀkin ꢀikayetleri son derece büyük bir titizlikle inceleyerek bir görüꢀ

oluꢀturmak zorunda olduğunu belirtmektedir (Bkz., Ekinci- Türkiye, n^o25625/94, § 70, 18

Temmuz 2000).

AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesi açısından davaya iliꢀkin olaylardan çıkarılacak

sonuçların iki farklı yorumu ile karꢀı karꢀıya olduğunu ortaya koyar.

AĐHM, ortaya çıkan soruları, baꢀta yürütülen adli soruꢀturmalara iliꢀkin Hükümet

tarafından sunulan belgeler olmak üzere, dava dosyasında yer alan yazılı belgeler ile tarafların

sunmuꢀ olduğu gözlemler ıꢀığı altında inceleyecektir. AĐHM delilleri değerlendirirken “her

türlü makul ꢀüphenin ötesinde” ilkesinden yararlanmaktadır. Fakat bu türden bir delil, yeteri

kadar ciddi, açık ve birbiriyle uyumlu bir dizi emareden ya da çürütülemeyecek karinelerden

oluꢀabilir; diğer yandan delillerin araꢀtırılması esnasında tarafların tutumları da gözönünde

bulundurulabilir (Bkz., mutatis mutandis, Irlanda- Birleꢀik Krallık, 18 Ocak 1978, A serisi n^o

25, ss. 64-65, §§ 160-161).

Baꢀvurana göre Burhanettin Akdoğdu, polisler tarafından kasten öldürülmüꢀtür.

6

AĐHM bu iddiaların somut ve doğrulanabilir olgulara dayanmadığını ve herhangi bir

tanık ifadesiyle ya da diğer delil unsurları ile kesin bir ꢀekilde desteklenmediğini saptamıꢀtır.

Dosyada yer alan unsurlara göre 12 Aralık 1997 tarihinde B. Akdoğdu, üç buçuk saat

süren bir sorgulamanın ardından saat 23.30’da tekrar hücresine getirilmiꢀtir. Akdoğdu sabah

saat 02:00’de ve 05:00’te tuvalete gitmek istediğini söylemiꢀtir. Nöbetçi memurlar, saat

05:00’te ve 08:00’de yaptıkları kontrollerde ilgili kiꢀinin hâlâ hayatta olduğunu

gözlemlemiꢀlerdir. Saat 08:00’deki yoklamada nöbetçi memurlardan biri, B. Akdoğdu’nun

demir parmaklıklara asılı cesedini bulmuꢀtur.

Derhal olaydan haberdar edilen Ankara DGM Cumhuriyet Savcısı olay yerine

gelmiꢀtir. Aynı gün Ankara Cebeci Adli Tıp Kurumu’ndan iki doktor ceset üzerinde otopsi

yapmıꢀ ve B. Akdoğdu’nun mekanik asfiksi sonucu öldüğünü tespit etmiꢀlerdir.

AĐHM ayrıca gözaltındaki kiꢀilerin gözetimiyle görevli nöbetçi memurların

Cumhuriyet Savcısı tarafından dinlendiklerini ve ifadelerin birbiri ile uyumlu olduğunu

gözlemlemiꢀtir. B. Akdoğdu ile birlikte gözaltında tutulan iki kiꢀinin de ifadesi aynı ꢀekilde

bu beyanlara uymaktadır. Görgü tanığı olmayan M.A.Y. adlı tutuklunun, olayların tümünü

kapsamayan ifadesinde yaptığı suçlamalar, özetle varsayım olarak nitelendirilebilir. Adı

geçenin iddiaları, B. Akdoğdu’nun intihar ederek öldüğünü gösteren diğer delil unsurlarına

ꢀüphe düꢀürememiꢀtir.

b. Gözaltındaki bir kiꢀinin gözetimde tutulması yükümlülüğü

AĐHS’nin 2. maddesinden kaynaklanan pozitif yükümlülük konusunda AĐHM, bu

hükmün ilk cümlesinin, Devlet’in yalnızca kasti ve hukuka aykırı ölüme sebebiyet vermekten

kaçınmasını değil, aynı zamanda yargı yetkisi dahilindeki kiꢀilerin yaꢀamlarının korunması

için gerekli tedbirleri almasını da zorunlu kıldığını hatırlatır. Dolayısıyla AĐHM, mevcut

davanın koꢀullarında, baꢀvuranın oğlunun hayatının gereksiz yere tehlikeye atılmasının

engellenmesi için Devlet’in gerekli tüm önlemleri alıp almadığını tespit edecektir (bkz.,

örneğin, L.C.B.- Birleꢀik Krallık, 9 Haziran 1998, Derleme Kararlar ve Hükümler 1998-III, s.

1403, §36). AĐHM aynı zamanda, AĐHS’nin 2. maddesinin, iyi tanımlanmıꢀ bazı koꢀullarda,

bir bireyin diğerine karꢀı, hatta bazı özel durumlarda Devlet’in kendisine karꢀı korunması için

yetkili mercilere, uygulamaya iliꢀkin bir takım önleyici tedbirler almalarını içeren pozitif

yükümlülük yükleyebileceği kanaatindedir (Tanrıbilir-Türkiye, no: 21422/95, § 70, 16 Kasım

2000).

Bununla birlikte bu hüküm, yetkili mercilere katlanılmaz veya aꢀırı bir yük

yüklemeyecek ꢀekilde ve güvenlik güçlerinin günümüz toplumlarında görevlerini ifa ederken

karꢀılaꢀtıkları güçlükler, insan davranıꢀının öngörülemezliği ve öncelikler ile kaynaklar

konusunda yapılacak iꢀlevsel seçimler gözardı edilmeden yorumlanmalıdır. Dolayısıyla,

AĐHS açısından, yaꢀama karꢀı her tehdit varsayımı, bunun gerçekleꢀmesine engel olmak için

yetkili mercileri somut önlemler almak zorunda bırakmamaktadır (Tanrıbilir kararı, §§ 70-71;

Kenan-Birleꢀik Krallık, no: 27229/95, § 90, CEDH 2001-III).

Yetkili mercilerin, tutukluları gözetim altında tutma ve intiharları önleme görevleri

çerçevesinde gözaltındaki bir kiꢀinin yaꢀam hakkını korumaya iliꢀkin pozitif yükümlülüklerini

yerine getirmedikleri iddiası karꢀısında, AĐHM’nin, sözkonusu mercilerin, tutuklunun o anda

böyle bir davranıꢀta bulunabileceğini biliyor olmaları gerektiğine, fakat bu mercilerin yetkileri

dahilinde, makul bir bakıꢀ açısıyla bakıldığında sözkonusu riski ortadan kaldıracak önlemleri

7

almadıklarına ikna olması gerekmektedir. AĐHM’ye göre ve 2. madde ile korunan hakkın

niteliği dikkate alındığında, baꢀvuranın, yetkili mercilerin fark ettikleri ya da fark etmiꢀ

olmaları gereken, yaꢀam hakkı açısından ortaya çıkabilecek belirli ve ani bir riskin

gerçekleꢀmesinin önlenmesi için, kendilerinden makul olarak beklenen her ꢀeyi yerine

getirmediklerini göstermesi yeterlidir. Burada sözkonusu olan, cevabı mevcut davaya iliꢀkin

koꢀulların tümüne bağlı olan bir sorudur. Dolayısıyla AĐHM davaya ait özel koꢀulları

inceleyecektir (Tanrıbilir kararı, § 72).

AĐHM özgürlükten fiziksel olarak yoksun bırakılmanın doğası gereği tutuklularda

psikolojik sarsıntılara, dolayısıyla da intihar riskine sebep olabileceğini hatırlatır. Tutukluların

yaꢀamının korunması açısından bu türlü risklerin önüne geçilmesi amacıyla, ceza ve

tutukevleri rejimlerinde kesici aletlerin, kemer ve bağların teslim edilmesi öngörülmektedir

(Tanrıbilir kararı, §74).

Mevcut davada AĐHM ilk olarak, Burhanettin Akdoğdu’nun Ankara Emniyet

Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi’nde gözaltına alındığını ve dolayısıyla iç hukukta bu

türden tutuklamalar için öngörülen kuralların, bu dava açısından da geçerli olduğunu

kaydeder. Dava dosyasında yer alan unsurlar, tutuklunun intihar etmesinin önlenmesi için

gereken rutin önlemlerin alınmadığına ve olağan bir gözetimin temin edilmediğine iꢀaret

etmektedir.

Diğer yandan AĐHM, Burhanettin Akdoğdu’nun psikolojik durumu hakkında o anda

nöbetçi memurların elinde bulunan göstergeler dikkate alındığında, adıgeçen kiꢀinin gözetimi

konusunda nöbetçi memurlar tarafından alınan önlemlerin 2. madde açısından sözkonusu

edilebileceğine ikna olmuꢀ değildir. B. Akdoğdu’nun kendini öldürmek için kullandığı

yöntemi, yani battaniyesinin kenarından bir ip yapabileceğini öngörmek güçtür. Đntihar

hazırlığı ve intiharın kendisi sessizlik içinde gerçekleꢀmiꢀtir (karꢀılaꢀtırınız Tanrıbilir kararı, §

76).

Tutuklu intihar eğilimleri göstermediğinden yetkililer, B. Akdoğdu’nun hücresinde

daimi bir gözetim sağlamak veya battaniyesine el koymak gibi bazı özel önlemleri almamakla

eleꢀtirilemez. Dosyada yer alan hiçbir ilgili unsur, polis memurlarının makul olarak B.

Akdoğdu’nun intihar edebileceğini öngörerek, hücresinin önünde sürekli bir görevli

bulundurmaları gerektiğine inandıracak yönde değildir.

Bu koꢀullarda AĐHM, AĐHS’nin bu açıdan 2. maddesinin ihlal edilmediği sonucuna

varmıꢀtır.

2. Ulusal merciler tarafından yürütülen soruꢀturmalar

AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesinde ꢀart koꢀulan yaꢀam hakkının korunması

yükümlülüğünün, 1. madde ile Devletlere yüklenen “kendi yetki alanları içinde bulunan

herkese bu Sözleꢀme[de] .... açıklanan hak ve özgürlükleri tanı[maları]” yükümlülüğü ile

birlikte, zora baꢀvurmanın bir kiꢀinin ölümüne neden olması halinde etkili bir soruꢀturma

yürütülmesini öngördüğünü ve bunu zorunlu kıldığını hatırlatır (Bkz., mutatis mutandis,

McCann ve diğerleri- Birleꢀik Krallık, 27 Eylül 1995, A serisi n^o324, s. 49, § 161; Kaya-

Türkiye, 19 ꢁubat 1998, Derleme 1998-I, s. 329, § 105; Tanrıbilir kararı, § 83).

AĐHM bu yükümlülüğün, yalnızca ölüme bir devlet görevlisinin neden olduğu

durumlar için geçerli olmadığını vurgular. Yetkili mercilerin ölümden haberdar olmaları bile,

8

yalnız bu nedenle, AĐHS’nin 2. maddesinden kaynaklanan, ölümün hangi koꢀullarda meydana

geldiğine iliꢀkin etkili bir soruꢀturma yürütme yükümlülüğü doğurur (Bkz., mutatis mutandis,

Ergi-Türkiye, 28 Temmuz 1998, Derleme 1998-IV, s. 1778, § 82; Yaꢀa- Türkiye, 2 Eylül

1998, Derleme 1998-VI, s. 2438, § 100; Hugh Jordan –Birleꢀik Krallık, n^o24746/94, §§ 107-

109, CEDH 2001-III; A. ve diğerleri-Türkiye, no: 30015/96, § 53, 27 Temmuz 2004).

Yürütülen soruꢀturma aynı zamanda sorumluların tespit edilip cezalandırılmasını

sağlayabilmesi anlamında da etkili olmalıdır (Oğur-Türkiye, [GC], n^o21594/93, CEDH 1999-

III, § 88). Burada sözkonusu olan sonuca iliꢀkin değil, araçlara iliꢀkin bir yükümlülüktür.

Yetkili merciler, baꢀta görgü tanıklarının ifadelerinin alınması, emniyetin teknik birimlerince

kan ve doku örnekleri alınması ve gerektiğinde, ölen kiꢀinin vücudundaki lezyonların tam ve

açık bir ꢀekilde tanımlamasının yanı sıra ölüm nedeninin açığa çıkarılması için klinik

bulguların nesnel bir ꢀekilde analiz edilmesi olmak üzere, olaya iliꢀkin delillerin toplanması

için mümkün olan tüm tedbirleri almıꢀ olmak zorundadırlar (bkz., örneğin, Salman- Türkiye

[GC], n^o21986/93, § 106, CEDH 2000-VII ; Tanrıkulu- Türkiye [GC], n^o23763/94, § 109,

CEDH 1999-IV ; Gül- Türkiye, n^o22676/93, § 89, 14 Aralık 2000).

Mevcut durumda soruꢀturmayı yürütmekle görevli yetkililerin olaydan sonra yaptıkları

giriꢀimler, anlaꢀmazlık konusu teꢀkil etmemektedir.

AĐHM baꢀvurunun yapılmasının ardından, Hükümet tarafından, soruꢀturma dosyasının

bir kopyasının sunulduğunu ve soruꢀturmanın seyri hakkında bilgi verildiğini kaydeder.

Bu unsurlardan, B. Akdoğdu’nun cesedi bulunur bulunmaz Cumhuriyet Savcısı’nın

olay yerine geldiği ve ayrıntılı bir tutanak hazırlandığı, fotoğraf çekildiği, video kaydı

yapıldığı ve bir kroki çizildiği anlaꢀılmaktadır. Tam ve ayrıntılı iki otopsi gerçekleꢀtirilmiꢀ,

adli tabipler ölümün mekanik boğulmaya bağlı olarak gerçekleꢀtiğini tespit etmiꢀ ve ölümün

asılmadan önce meydana geldiği varsayımını ortadan kaldırmıꢀlardır. Cumhuriyet Savcısı bir

hazırlık soruꢀturması baꢀlatmıꢀtır. Bu yargılama usulü çerçevesinde Terörle Mücadele

ꢁubesi’nde gözaltından sorumlu nöbetçi memurlar ile diğer tutukluların ifadeleri alınmıꢀtır.

Yukarıda anlatılanların ıꢀığı altında AĐHM, Burhanettin Akdoğdu’nun intiharıyla iliꢀkili

olarak nöbetçi memurların sorumluluklarının saptanması amacıyla adli merciler tarafından

yürütülen ayrıntılı hazırlık soruꢀturmasının, yeterince derin ve etkili olduğu sonucuna

varmıꢀtır.

Baꢀvuranın soruꢀturmaya tam anlamıyla katılmamıꢀ olması soruꢀturmanın eksiksiz

olduğu gerçeğini değiꢀtirmez, zira ilgili kiꢀi, soruꢀturmanın en iyi ꢀekilde yürütülmesi için

gereken delil unsurlarını sağlayacak durumda değildir.

Ayrıca AĐHM, mevcut davanın gereği açısından, baꢀvuranın, davada görev alan

Savcı’nın yetkili olmadığı yönündeki iddiaları hakkında hüküm vermeye gerek olmadığı

kanaatine varmıꢀtır. AĐHM bu iddiaların davada kendisine baꢀvurulan yargı mercii tarafından

reddedildiğini ve bunun, Cumhuriyet Savcısı tarafından yürütülen soruꢀturmanın etkinliği

hususuyla bir ilgisinin olmadığını gözlemlemiꢀtir.

Sonuç olarak AĐHS’nin 2. maddesi bu açıdan da ihlal edilmemiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

9

Baꢀvuran, Ankara Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi’nde gözaltında

tutulduğu sırada, polisler tarafından, oğlu Burhanettin Akdoğdu’ya kötü muamelede

bulunulduğunu iddia ederek, AĐHS’nin 3. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Baꢀvuran, özellikle Bandırma Hastanesi’nde düzenlenen, maktulün ayaklarında ve

bacaklarında izlerin tespit edildiğinin ifade edildiği adli tıp raporlarına ve sanık M.A.Y.’nin

ifadelerine atıfta bulunmaktadır.

Hükümet, kötü muamele ve iꢀkence yapıldığına iliꢀkin iddiaların dayanaktan yoksun

olduğunu belirtmektedir. Đkinci adli tıp raporunda belirtilen ekimozların nedeninin

belirlenmesinin mümkün olmadığını ifade etmektedir. Uygulamadan, otopsi yapılmasından

sonra, vücutta ekimoz izlerinin ortaya çıkmasının gözardı edilemeyeceği sonucu çıkmaktadır.

AĐHM bir kimse tamamen polis memurlarının kontrolü altında olduğu halde

gözaltındayken yaralandığında, bu süreçte meydana gelen her türlü yaralanmanın, olaylara

dair güçlü karinelere sebebiyet verdiğini hatırlatır (Salman kararı, § 100). Dolayısıyla bu

yaraların kaynağı hakkında makul bir açıklama getirmek ve mağdurun iddialarını - özellikle

de bu iddialar tıbbi belgelerle desteklenmiꢀse - ꢀüpheye düꢀürebilecek olayları doğrulayan

kanıtlar sunmak Hükümet’in sorumluluğundadır (Bkz., diğerleri arasında, Selmouni-Fransa

[GC], no: 25803/94, § 87, CEDH 1999-V; Berktay-Türkiye, no: 22493/93, § 167, 1 Mart

2001; ve Altay-Türkiye,no: 22279/93, § 50, 22 Mayıs 2001).

AĐHM, esasında Hükümet’in ikinci adli tıp raporunda, bir avukatla görüꢀmeksizin,

ölümünden evvel üç gün süresince tutuklu bulunan baꢀvuranın vücudunda tespit edilen izlerin

neden meydana gelmiꢀ olabileceği hakkında hiçbir açıklamada bulunmamıꢀtır. Hükümet’e

göre, bir otopsi sonrasında vücutta ekimoz izlerinin ortaya çıkması gözardı edilemez. Bununla

birlikte, AĐHM vücudun iç kısmında özellikle de dizkapağı, bilek ve baldır çevresinde, ilk

otopsideki izlerden farklı olarak, çok sayıda küçük ekimoz ve sıyrıkların tespit edildiğini not

etmektedir. Bu izler, sanık M.Y.A.’nın beyanlarıyla bir takım benzerlikler taꢀımaktadır.

M.Y.A., Burhanettin Akdoğdu’nun 12 Aralık 1997 tarihli sorgulama sırasında kötü

muameleye maruz kaldığını duyduğunu beyan etmiꢀ, Hükümet bu beyanlara karꢀı

çıkmamıꢀtır.

AĐHM değerlendirmesine sunulan unsurların tümü ıꢀığında ve Hükümet’in açıklamada

bulunmayıꢀını dikkate alarak, 14 Aralık 1997 tarihinde yapılan ikinci adli tıp inceleme

raporunda saptanan izlerden Savunmacı Hükümet’in sorumlu olduğu kanaatine varmıꢀtır.

AĐHM, sonuç olarak AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran, 200.000 ( iki yüz bin) Fransız Frangı yani 30.489 Euro ( otuz bin dört yüz

seksen dokuz) değerinde maddi ve manevi zarara uğradığını iddia etmektedir.

Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmıꢀtır.

10

Maddi zararla ilgili olarak AĐHM, AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğinin tespiti ile

maddi tazminat talebi arasında doğrudan hiçbir nedensellik bağı görmemektedir. Bu nedenle

maddi tazminat adı altında herhangi bir ödemenin yapılmasının gerekli olmadığına karar

vermiꢀtir.

Manevi tazminatla ilgili olarak AĐHM, AĐHS’nin ihlal edilmesinden doğan sonuçlar

nedeniyle kuꢀkusuz mağdurun sıkıntıya girmiꢀ olduğu kanaatindedir. AĐHM hakkaniyete

uygun olarak manevi zararın 9.000 Euro (dokuz bin) tutarında olduğuna ve bu tutarın

Burhanettin Akdoğdu’nun hak sahiplerine ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Masraf ve Harcamalar

Baꢀvuran, masraf ve harcamalar için, AĐHM’nin, saptanan ihlallerin tazmini için

vereceği tazminat bedelinin %15’ ini talep etmekte ve dayanak olarak avukatıyla yaptığı

sözleꢀmenin bir fotokopisini sunmaktadır. Bu durumda talep edilen tutar 1.350 ( bin üç yüz

elli) Euro’dur

Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

Mahkemenin bu konudaki içtihadı ve mevcut unsurlar doğrultusunda AĐHM, tüm

masraflar için, 1.350 (bin üç yüz elli) Euro’dan, Avrupa Konseyi tarafından adli yardım

olarak verilen 630 (altı yüz otuz) Euro’nun düꢀürülerek, kalan meblağın baꢀvurana

ödenmesinin makul olduğuna karar vermiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞYLE,

1. AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edilmediğine;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek üzere Savunmacı

Hükümet tarafından baꢀvurana,

i. Burhanettin Akdoğdu’nun mirasçıları için, manevi tazminat olarak 9.000

Euro (dokuz bin) ödenmesine;

ii. masraf ve harcamalar için 1.350 (bin üç yüz elli) Euro’dan, 630 (altı yüz

otuz) Euro tutarındaki adli yardım düꢀülerek kalan miktarın ödenmesine;

iii. yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

11

4. Oybirliğiyle, adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine.

Karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 18 Ekim 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

12