CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

AKBABA - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:52656/99)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

17 Ocak 2006

İşbu karar AİHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

bazı şekli düzeltmelere tabi olabilir.

____________________________________________________________________________________________

Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa

Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla

alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (52656/99) başvuru no’lu davanın nedeni, bu

ülke vatandaşı Yusuf Akbaba’nın (başvuran) 11 Eylül 1999 tarihinde Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM)

yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde İzmir Barosu

avukatlarından K. Kırlangıç tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1. DAVANIN KOŞULLARI

Başvuran 1964 doğumlu Türk vatandaşı olup Bursa Cezaevinde bulunmaktadır

Başvuran 17 Aralık 1992 tarihinde, sahte kimlikle birlikte yakalanmış ve İzmir Terörle

Mücadele Şubesi Polisleri tarafından gözaltına alınmıştır.

30 Aralık 1992 tarihinde, Cumhuriyet Başsavcısı tarafından dinlenen başvuran daha

sonra İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi yedek hakimi karşısına çıkarılmıştır. Başvuran

sorgusu sırasında polis ve Cumhuriyet Başsavcısı karşısında verdiği ifadeleri doğrulamıştır.

1991 tarihinden beri PKK örgütü bünyesinde gerçekleştirdiği faaliyetleri ayrıntılı bir şekilde

anlatmış ve işlediği ya da karıştığı cinayetler hakkında bilgiler vermiştir.

Cumhuriyet Başsavcısı, başvuranı ulusal toprakların bir kısmının diğer devletin

egemenliği altına alınmasına yönelik bölücü nitelikte silahlı eylem yapmakla itham etmiş ve

Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesi uyarınca mahkum edilmesini talep etmiştir.

Başvuran DGM’de yaptığı savunmasında, PKK terör örgütüne üye olduğunu kabul

ederek, daha önceki beyanlarının bir kısmını reddetmiştir.

23 Haziran 1998 tarihinde, Yargıtay’ın 1997 tarihli ilk kararını bozması üzerine, biri

askeri hakim olan üç hakimden oluşan DGM, TCK’nın 125. maddesi uyarınca başvuranı idam

cezasına mahkum etmiştir. Bu ceza daha sonra ömür boyu hapis cezasına çevrilmiştir.

Başvuranın suçluluğunu ortaya koyabilmek amacıyla, DGM yargılamanın çeşitli aşamalarında

alınan ifadeleri, yakalama tutanaklarını, olay yeri tespit tutanaklarını ve diğer şahısların

beyanlarını dikkate almıştır.

23 Mayıs 1999 tarihinde, Yargıtay başvuranın temyiz talebini reddetmiş ve ilk derece

mahkemesi kararını onamıştır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran kendisini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

bünyesinde bir askeri hakim bulunması nedeniyle “bağımsız ve tarafsız bir mahkeme”

tarafından adilce yargılanmadığı iddiasında bulunmaktadır. Başvuran ayrıca gözaltında

tutulduğu süre boyunca avukat bulunmayışı nedeniyle bu mahkemenin kendisine adil bir

yargılama sunmadığını ileri sürmektedir. AİHM bu şikayetleri AİHS’nin 6 §§ 1 ve 3 c)

maddeleri kapsamında inceleyecektir.

A. Kabul edilebilirlik hakkında

1. Hükümetin itirazı

Hükümet AİHS’nin 35. maddesinde belirtilen altı ay süresine uyulmadığı gerekçesiyle

AİHM’yi başvuruyu reddetmeye davet etmektedir. DGM’nin tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan

yoksun olduğu ve hazırlık soruşturması sırasında avukat bulunmayışı yönündeki şikayetlerle

ilgili olarak alınan nihai iç hukuk kararının, aynı mahkeme tarafından alındığını

belirtmektedir. Bu itibarla, DGM’lerin kuruluşunun ve hazırlık soruşturması sırasında avukat

bulunmayışının, olayların meydana geldiği dönemde ulusal mevzuat tarafından

belirlendiğinden, Yargıtay’ın bu şikayetlerle ilgili olarak görüş bildirme yetkisinin

bulunmadığını belirtmektedir. Hükümet son olarak, başvuranın iç hukuk yollarının etkisiz

olduğunu fark ettiği anda, yani DGM’nin kararını verdiği 23 Haziran 1998 tarihinden itibaren

başvurusunu yapmış olması gerektiğini belirtmektedir. Oysa başvuru 11 Eylül 1999 tarihinde

yapılmıştır.

AİHM benzer bir itirazı Özdemir-Türkiye davasında reddettiğini hatırlatmaktadır (no:

59659/00, § 26, 6 Şubat 2003). AİHM bu kararından ayrılmasını gerektirecek bir gerekçe

göremediğinden Hükümet’in itirazını reddetmektedir.

2. Devlet Güvenlik Mahkemelerinin tarafsızlığı hakkında

AİHM, içtihatlarından doğan kriterler ışığında (Bkz., Çıraklar-Türkiye, 28 Ekim 1998

tarihli karar, Derleme Hükümler ve Kararlar 1998-VII) ve elindeki mevcut unsurların tümü

gözönüne alındığında başvurunun esastan incelenmesi gerektiği kanaatine varmıştır. AİHM

başvuruda hiçbir kabul edilemezlik gerekçesi ile karşılaşılmadığını tespit etmiştir.

3. Cezai yargılamanın adilliği hakkında

AİHM, başvuranın DGM’de ve Yargıtay’da avukat tarafından temsil edildiğini ve

hazırlık soruşturması sırasında verdiği ifadeleri reddettiğini gözlemlemektedir. İlgili kişinin

suçluluğunun ortaya konulabilmesi amacıyla DGM’nin birbiriyle bağdaşan bir dizi emareye,

yargılamanın çeşitli aşamalarında elde edilen ifadelere, yakalama tutanaklarına, olay yeri

tutanaklarına ve diğer şahısların beyanlarına dayandığını not etmektedir. Bununla birlikte bu

deliller arasında, yargılamanın çeşitli aşamalarında başvuranın ifadeleri de yer almaktadır. Bu

ifadeler hazırlık soruşturması sırasında alınan ifadeleri kısmen doğrular yöndedir.

Dosyada yer alan unsurlar ve yargılamanın genel bir değerlendirmesi gözönüne

alındığında AİHM başvuranın adil bir yargılanmadan yoksun bırakılmadığı görüşündedir. Bu

koşullar altında, bu şikayetin incelenmesi AİHS’nin 6 §§1 ve 3. maddelerinin ihlal edildiğinin

tespit edilmesini sağlamamaktadır.

Sonuç olarak, başvurunun bu kısmının AİHS’nin 35§3 maddesi uyarınca açıkça

dayanaktan yoksun olduğu ve 35 §4. madde uyarınca reddedilmesi gerektiği görüşündedir.

B. Esas Hakkında

AİHM daha önce buna benzer şikayetlerin dile getirildiği birçok dava incelediğini ve

bunların AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlali yönünde sonuçlandığını ortaya koymaktadır (Bkz.

adıgeçen Özel, § § 33-34, ve adıgeçen Özdemir §§ 35-36).

AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak

hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. AİHM, Ceza Kanunu’nda öngörülen

suçlardan ötürü Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılanan başvuranın, aralarında asker

kökenli bir hakimin yer aldığı mahkeme önüne çıkma konusunda endişe duymasının

anlaşılabilir olduğu kanısındadır. Dolayısıyla başvuran, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

davanın gerekçesine yabancı mülahazalar ışığında sebepsiz bir yargı kararı almasından haklı

olarak kaygı duymaktadır. Bu nedenle başvuranın, bu yargı merciinin tarafsız ve bağımsız

olmadığı yönündeki şüphelerinin dikkate alınması gerekmektedir (Incal –Türkiye, 9 Haziran

1998 tarihli karar, Derleme 1998-IV, s. 1573, § 72 in fine).

AİHM, başvuranı yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesinin AİHS’nin

6 § 1 maddesinde yer alan bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taşımadığı sonucuna

varmıştır. Bu nedenle AİHS’nin bu maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 5. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran gözaltı süresinden şikayetçi olmaktadır. AİHM bu şikayeti AİHS’nin 5 § 3

maddesi kapsamında inceleyecektir;

AİHM, gözaltı süresinin ulusal mevzuata uygun olmasının yanı sıra, başvuranın

olayların meydana geldiği dönemde Türk Hukuku’nda, gözaltı süresine itiraz edebileceği her

hangi bir iç hukuk yoluna sahip olmadığını gözlemlemektedir (Sakık ve diğerleri-Türkiye, 26

Kasım 1997 tarihli karar, Derleme 1997-VII, § 53). AİHM iç hukuk yolunun bulunmadığı

durumlarda, altı ay süresinin başvuruda yer alan suç unsuru teşkil eden eylemin meydana

geldiği andan itibaren işlemeye başladığına dair yerleşik içtihadına atıfta bulunmaktadır.

Mevcut davada, başvuranın gözaltı süresinin 30 Aralık 1992 tarihinde sona erdiğini,

başvurunun ise 11 Eylül 1999 tarihinde yapıldığını gözlemlemektedir. Ayrıca, davanın

incelenmesi bu süreyi kesintiye uğratacak herhangi özel bir durumun tespit edilmesine olanak

vermemektedir.

Sonuç olarak, başvurunun bu kısmının gecikmiş olduğu ve AİHS’nin 35 §§1 ve 4.

maddesi uyarınca reddedilmesi gerektiği görüşündedir.

III. AİHS’NİN 5. VE 6. MADDELERİ İLE BİRLİKTE 14. MADDENİN İHLAL

EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, dışlayıcı muameleye maruz kaldığından şikayetçi olmaktadır. AİHM bu

şikayeti AİHS’nin 5. ve 6. maddeleri ile birlikte 14. madde açısından inceleyecektir.

AİHM, ulusal toprakların bir kısmının diğer devletin egemenliği altına alınmasına

yönelik bölücü nitelikte silahlı eylem yapmanın Türk yasama organı tarafından ciddi bir suç

olarak değerlendirildiğini gözlemlemektedir. DGM’lerin kuruluş ve yargılama usullerine

ilişkin 2845 sayılı Kanun’nun terör eylemi gerçekleştirmekle itham edilen her kişinin, Umumi

Hukuk’a göre, özellikle de cezaların infazı ve gözaltı rejimi ile ilgili olarak farklı bir

muameleye tabi tutulduğunu gözlemlemektedir. Cezalar arasındaki ayrım çeşitli insan

gurupları arasında değil de çeşitli suçlar arasında yapılmıştır. Bu noktada, mevcut davada

AİHS’ye aykırı bir “ayrımcılık” yapıldığı yönünde bir karar alınmasını gerektirecek bir unsur

bulunmamaktadır (Bkz. Gerger-Türkiye [GC], no: 24919/94, § 69, 8 Temmuz 1999).

Sonuç olarak başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olduğun ve AİHS’nin

35§§ 3. ve 4. maddeleri uyarınca reddedilmesi gerektiği görüşündedir.

IV. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

AİHS’nin 41. maddesinde belirtilen unsurlar.

27 Nisan 2005 tarihinde kendisine gönderilen yazıda AİHS’nin 41. maddesi uyarınca

adil tazmin talebinin esas ilişkin görüşlerde belirtilmesi gerektiği hükmünü düzenleyen

AİHM’nin İçtüzüğünün 60. maddesine dikkati çekilmesine rağmen, başvuran verilen süre

zarfında her hangi bir adil tazmin talebinde bulunmamıştır.

Bu koşullar çerçevesinde, AİHM başvuruna bu ad altında her hangi bir ödemenin

yapılmasına gerek olmadığı kanaatindedir.

AİHM, bir başvuran hakkında mahkumiyet kararı veren mahkemenin, AİHS de yer

alan maddeler uyarınca tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmadığı sonucuna vardığında, en

uygun tazminin, prensip olarak, başvuranın gerekli zaman içinde, tarafsız ve bağımsız bir

mahkeme tarafından yeniden yargılanması olacağı kanaatindedir (Bkz. Öcalan-Türkiye, [GC],

no: 46221/99, § 210 in fine, CEDH 2005-…).

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlık ve tarafsızlıktan yoksun olduğu

iddiası yönündeki şikayet ile ilgili olarak başvurunun kabul edilebilir, geri kalan kısmının ise

kabul edilemez olduğuna;

2. İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

niteliğinden yoksun bulunması nedeniyle AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğine;

karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 17 Ocak 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.