C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

AKAGÜN - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 71901/01)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

5 Aralık 2006

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

____________________________________________________________________________________________

Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa

Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla

alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ( 71901/01) baꢀvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke

vatandaꢀı Osman Akagün’ün (baꢀvuran) 19 ꢁubat 2001 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

(Mahkeme) yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, AĐHM önünde ꢁanlıurfa Barosu avukatlarından A. Elçi ve Ö. Kaysı tarafından

temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVA KOꢁULLARI

1941 doğumlu olan baꢀvuran ꢁanlıurfa’da ikamet etmektedir.

Karaköprü’de ( ꢁanlıurfa ) yer alan bir arazinin ( 969 parsel sayılı ) sahibidir.

A. Đlk yargılama

ꢁanlıurfa Valiliği 12 Kasım 1975 tarihinde aldığı bir kararla baꢀvurana ait araziyi Savunma

Bakanlığı adına kamulaꢀtırmıꢀtır.

29 Eylül 1975 tarihinde değerlendirme komisyonu arazinin değerini 6 503,75 TL olarak

belirlemiꢀtir.

1 Nisan 1977 tarihinde sözkonusu meblağ baꢀvuran adına Merkez Bankası Diyarbakır

ꢁubesi’nde açılan bir hesaba yatırılmıꢀtır.

Kamulaꢀtırma ilanı 25 Nisan 1977 tarihinde ꢁanlıurfa’da yayınlanmakta olan yerel bir

gazetede yayınlanmıꢀtır.

Milli Savunma Bakanlığı kamulaꢀtırılan taꢀınmazın Hazine adına tapu sicil kaydına

geçirilmesi amacıyla bir dava açmıꢀtır.

Baꢀvurana ulaꢀılamaması nedeniyle 17 Haziran 1988 tarihinde Milli Savunma Bakanlığı

tarafından baꢀvuran aleyhinde açılan dava basın yoluyla tebliğ edilmiꢀtir.

ꢁanlıurfa Asliye Hukuk Mahkemesi 20 Aralık 1988 tarihinde baꢀvuranın gıyabında aldığı

kararla kamulaꢀtırma sürecini gözönünde bulundurarak baꢀvurana ait tapu sicil kaydını iptal

etmiꢀtir. Mahkeme sözkonusu taꢀınmazın tapu siciline Hazine adına kaydedilmesini

emretmiꢀtir. Baꢀvuran kendisine herhangi bir tebligat yapılmaması sebebiyle bu iꢀleme iꢀtirak

edememiꢀtir.

Mahkemece alınan karar 22 ꢁubat 1989 tarihinde baꢀvurana tebliğ edilmek üzere basın

yoluyla yayınlanmıꢀtır. Sözkonusu mahkeme kararı 24 Nisan 1989 tarihinde ꢀekli kesin

hüküm niteliği kazanmıꢀtır.

24 Mayıs 1989 tarihinde dava konusu taꢀınmaz tapu siciline Hazine adına kaydedilmiꢀtir.

B. Đkinci yargılama

Baꢀvuran 22 Temmuz 1998 tarihinde de facto kamulaꢀtırma sebebiyle Milli Savunma

Bakanlığı’na karꢀı ꢁanlıurfa Asliye Hukuk Mahkemesi’nde bir tazminat davası açmıꢀtır

Mahkemeye sunulan bilirkiꢀi raporunda dava konusu taꢀınmazın değeri 14 099 140 011 TL

[yaklaꢀık 58 010 Euro] olarak hesaplanmıꢀtır.

8 Haziran 2000 tarihli kararla baꢀvuranın talebi geri çevirilmiꢀtir. 20 Aralık 1988 tarihli kararı

esas alan Mahkeme, taꢀınmazın 1977 yılından beri değil 1974 yılından bu yana ordunun

kullanımında olduğu sonucuna varmıꢀtır. Mahkeme baꢀvuran tarafından açılan davanın 2942

sayılı kanunun 38. maddesinde belirtilen zamanaꢀımı ilkesine aykırı olduğu sonucuna

varmıꢀtır.

19 Ekim 2000 tarihinde aldığı bir kararla Yargıtay de facto kamulaꢀtırmanın 1974 yılında

gerçekleꢀmiꢀ olması nedeniyle 2942 sayılı kanunun 38. maddesi uyarınca kamulaꢀtırma

tazminatı davasının geçersiz hale geldiği gerekçesiyle verilen hükmü onamıꢀtır.

1 Aralık 2000 tarihinde aldığı bir kararla Yargıtay karar düzeltme talebini geri çevirmiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

A. Kabuledilebilirliğe dair

1. Altı ay kuralına riayet

Hükümet, ꢁanlıurfa Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından verilen baꢀvuranın tapu senedinin

iptaline iliꢀkin kararı ve sözkonusu arazinin tapu siciline Hazine adına kaydedilmesi emrinin

AĐHS’nin 35 § 1. maddesi bakımından nihai karar teꢀkil ettiğini savunmaktadır. Bu hüküm 24

Nisan 1989 tarihi itibariyle ꢀekli kesin hüküm niteliği kazanmıꢀtır. Ancak baꢀvuran

baꢀvurusunu 19 ꢁubat 2001 tarihinde yapmıꢀtır. Hükümet’e göre baꢀvuran tarafından 22

Temmuz 1998 tarihinde açılan tazminat davası uygun bir baꢀvuru yolu değildir.

AĐHM, Akıllı – Türkiye davasında ( no: 71868/01, § 18, 11 Nisan 2006 ) buna benzer bir

itirazı reddettiğini anımsatmaktadır. AĐHM baꢀvuranın taꢀınmazın zilyetliğinin elinden

çıkmasından değil herhangi bir tazminat elde etmeksizin tapu senedinin iptal edilmesinden

ꢀikayetçi olduğunu gözlemlemektedir. Bu bakımdan AĐHM tazminat talebine iliꢀkin

yargılama sürecinin 1 Aralık 2000 tarihinde Yargıtay tarafından verilen kararla son bulduğunu

tespit etmektedir. Böylelikle AĐHM baꢀvuranın bu tarihten itibaren altı ay içinde baꢀvurusunu

sunmuꢀ olması sebebiyle bu kuralı ihlal etmediğini takdir etmektedir.

Sonuç olarak AĐHM Hükümet’in altı ay kuralına iliꢀkin olarak yaptığı itirazın reddedilmesi

gerektiğini değerlendirmektedir.

2. Đçhukuk yollarının tüketilmesine dair

Hükümet baꢀvuranın tartıꢀmalı kamulaꢀtırma kararının iptaline karꢀı idare mahkemesi önünde

ya da hukuk mahkemeleri önünde ek kamulaꢀtırma tazminatı davası açma imkanının

bulunduğunu savunmaktadır. Hükümet’e göre baꢀvuran bu yollardan hiçbirine

baꢀvurmamıꢀtır.

AĐHM, adıgeçen Akıllı davasında buna benzer bir itirazı daha önce reddettiğini anımsatır. Bir

baꢀvuran muhtemelen etkili ve yeterli olması beklenen bir içhukuk yolunu normal olarak

kullanmıꢀ olmalıdır. ꢁayet baꢀvuru yollarından biri kullanılmıꢀsa, aynı amaca matuf bir baꢀka

yola baꢀvurulması gerekli değildir ( bkz., sözgelimi, Patricia Raquel Alves – Portekiz, no:

19485/02, 9 Kasım 2004 ). AĐHM, Türk hukukunca va’z edilen süreler içinde bir tazminat

davası açmıꢀ olan baꢀvuranın içhukuk yollarını tüketmesi için makul olarak kendisinden

beklenen herꢀeyi yaptığı kanaatine varmıꢀtır. Bu nedenle AĐHM Hükümet tarafından dile

getirilen içhukuk yollarının tüketilmediği yolundaki itirazı reddeder.

3. Mağdur niteliğinin bulunmayıꢀı

Mübeccel Yıldırım ve Mükerrem Durman – Türkiye davasını (no: 9507/99, 3 Mayıs 2005)

esas alan Hükümet, baꢀvuranın arazisinin değerine tekabül eden bir kamulaꢀtırma tazminatı

elde ettiğini savunmaktadır. Bu nedenle baꢀvuran 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. madddesi

anlamında mağduriyet iddiasında bulunamaz.

AĐHM Hükümet’in esas aldığı davanın aksine mevcut davada baꢀvurana herhangi bir ödeme

yapılmadığını ve baꢀvuran tarafından açılan tazminat davasının ulusal mahkemelerece

reddedildiğini tespit etmektedir. Bu nedenlerle AĐHM Hükümet’in bu itirazını reddeder.

4. Sonuç

AĐHM baꢀvurunun bu kısmının AĐHS’nin 35 § 3. maddesi bakımından açıkça dayanaktan

yoksun olarak ilan edilemeyeceğini tespit etmektedir. Ayrıca mevcut baꢀvuru herhangi bir

kabuledilemezlik

kabuledilebilirdir.

gerekçesiyle

karꢀılaꢀmamaktadır.

Bu

gerekçelerle

baꢀvuru

B. Esasa dair

Baꢀvuran kendisine herhangi bir tazminat ödenmeksizin dava konusu taꢀınmazından yoksun

bırakılması iꢀleminin 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinde dile getirilen ilkelere aykırı

olduğunu iddia etmektedir.

Hükümet bu teze karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin birbirinden farklı üç norm içerdiğini hatırlatır.

«Birinci fıkranın ilk cümlesinde ifade edilen norm genel nitelikte olup mülkiyet

dokunulmazlığına saygı ilkesini dile getirir; aynı fıkranın ikinci cümlesinde yer alan norm mal

ve mülkten yoksun bırakmaya iliꢀkin olup bunu belli ꢀartlara bağlı kılar; ikinci fıkrada yer

verilen üçüncü norm ise devletlere, diğerleri arasında, mülkiyetin kamu menfaatine uygun

olarak kullanma hakkını tanır (...) Buna karꢀın burada birbirleri arasında iliꢀki olmayan

kurallar sözkonusu değildir. Đkinci ve üçüncü normlar mülkiyet hakkına saldırıya iliꢀkin

örneklerle ilgilidir. Bu nedenle bu normlar birinci normda belirtilen ilkenin ıꢀığında

yorumlanmalıdırlar.» ( bkz., diğerleri arasında, Akıllı, adıgeçen, § 27, James ve diğerleri –

Birleꢀik Krallık, 21 ꢁubat 1986 tarihli karar, § 37, ve Iatridis – Yunanistan, no: 31107/96, §

55 ).

AĐHM kamulaꢀtırma önlemi alınmadan önce dava konusu taꢀınmazın tapu senedinin

baꢀvurana ait olduğu hususunda taraflar arasında herhangi bir itilaf olmadığını tespit

etmektedir. Baꢀvuran sözkonusu tapu senetlerinden kamulaꢀtırma iꢀlemini müteakip mahrum

bırakılmıꢀtır. 24 Mayıs 1989 tarihinde baꢀvurana ait taꢀınmaz tapu siciline hazine adına

kaydedilmiꢀtir. Yetkili mahkeme baꢀvuranın açtığı kamulaꢀtırma davasını inceledikten sonra

2942 sayılı kanunun 38. maddesi uyarınca baꢀvuranın talebini zamanaꢀımı gerekçesiyle geri

çevirmiꢀtir.

AĐHM baꢀvuran tarafından yapılan ꢀikayetin bir benzerini daha önce incelediğini ve bu

hususta 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği hükmüne vardığını hatırlatır

(Akıllı, adıgeçen, §§ 33-35). Neticede AĐHM 38. maddenin uygulanmasının baꢀvuranı tapu

senedinin iptali sonucunda bir tazminat elde etmesi bakımından her türlü imkandan mahrum

bıraktığı kanaatini yinelemektedir. AĐHM bu hususta bilhassa, bu türden bir müdahalenin,

olayların meydana geldiği dönemde cari olan bir kanuna isnad edilmiꢀ olsa dahi toplumun

genel menfaatleri ile bireysel hakların korunması arasındaki adil dengeyi gözetecek nitelikte

bir tazminat iꢀlemi gerçekleꢀtirilmediğinden, ancak keyfi olarak değerlendirilebileceğini ifade

etmiꢀti ( I.R.S. ve diğerleri, adıgeçen, §§ 50-56 ).

AĐHM mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in halihazırda davayı farklı bir ꢀekilde

sonuçlanmasına yol açacak ne bir olgu ne de bir kanıt sunduğu kanaatine varmıꢀtır.

Bu nedenlerle 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

AĐHS’nin 6 § 1. maddesine atıfta bulunan baꢀvuran ayrıca ulusal mahkemeler önünde yapılan

yargılamanın süresinden ꢀikayetçi olmaktadır.

Hükümet bu sava itiraz etmektedir.

AĐHM ulusal mahkemeler önünde yapılan ilk yargılamanın 24 Nisan 1989 tarihinde sona

erdiğini, ancak baꢀvuranın 19 ꢁubat 2001 tarihinde baꢀvurusunu sunduğunu tespit etmektedir.

Bu nedenle baꢀvurunun bu kısmı altı ay kuralına riayet edilmemesi sebebiyle reddedilmelidir.

Đkinci yargılamaya iliꢀkin olarak AĐHM yargılamanın ꢁanlıurfa Asliye Hukuk Mahkemesi’ne

baꢀvurunun sunulduğu 22 Temmuz 1998 tarihinde baꢀladığını ve Yargıtay tarafından 1 Aralık

2000 tarihinde karar verilmesiyle son bulduğunu tespit etmektedir. Böylelikle yargılama iki

mahkeme için iki yıl dört ay sürmüꢀtür.

Dosya unsurlarının ıꢀığında AĐHM tartıꢀmalı yargılama süresinin aꢀırı olmayıp «makul süre»

ilkesine cevap verdiğini değerlendirmektedir.

Bu nedenlerle 6 § 1. madde ihlal edilmemiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

ꢁanlıurfa Asliye Hukuk Mahkemesi’ne sunulan 16 ꢁubat 1998 tarihli bilirkiꢀi raporunu esas

alan baꢀvuran, taꢀınmazının değerinin 14.099.140.011 TL olarak hesaplandığını [yaklaꢀık

58.010 Euro] belirtmektedir. Baꢀvuran bu tutarla birlikte AĐHM’ye baꢀvurunun yapıldığı

tarihe kadar geçen süre için de faiz uygulanmasını talep etmektedir. Baꢀvuran maddi tazminat

olarak toplam 35 421 Euro, maruz kaldığını iddia ettiği manevi zararın tazmini içinse 20.000

Euro talep etmektedir.

Hükümet baꢀvuranın bu taleplerine itiraz etmektedir.

Mevcut davanın konusu 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği yönünde tespitte

bulunulmasına neden olan baꢀvurana ait araziye yasalara aykırı bir ꢀekilde el konulması

olmayıp, uygun bir tazminatın bulunmayıꢀıdır (Scordino – Đtalya, no: 36813/97, I.R.S. ve

diğerleri – Türkiye (adil tatmin), no: 26338/95, §§ 23-24, 31 Mayıs 2005).

Bu unsurları gözönünde bulunduran AĐHM hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 30.000 Euro

ödenmesinin makul olacağı hükmüne varmaktadır.

Mevcut dava koꢀullarında AĐHM ihlal tespitinin manevi zararın tazmini için yeterli bir tatmin

teꢀkil ettiği kanaatindedir.

B. Masraf ve harcamalar

Baꢀvuran AĐHM önünde yaptığı masraf ve harcamalar için 4.324 Euro talep etmektedir.

Hükümet talep edilen rakama itiraz etmektedir.

Elindeki unsurları gözönünde bulunduran AĐHM hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 1.500

Euro ödenmesinin makul olacağı kanısındadır.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına üç puan eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE;

1. Baꢀvurunun kabul edilebilir olduğuna;

2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edilmediğine;

4. Mevcut kararın baꢀlı baꢀına yeterli bir adil tatmin teꢀkil ettiğine;

5. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek her türlü

vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana maddi tazminat olarak

30.000 Euro (otuz bin) ve masraf ve harcamalar içinse 1.500 Euro ödenmesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

Karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3.

maddesine uygun olarak 5 Aralık 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.