COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

AHMET METE - TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 77649/01)

KARAR

STRAZBURG

25 Nisan 2006

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,

üzerinde ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

1

____________________________________________________________________________________________

Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa

Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla

alıntılanabilir.

Dava, Ahmet Mete (“baꢀvuran”) isimli Türk vatandaꢀının, 22 Ekim 2001 tarihinde,

Đnsan Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesine

dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AĐHM’ye yaptığı baꢀvurudan (no. 77649/01)

kaynaklanmaktadır.

OLAYLAR

I.DAVA OLAYLARI

Baꢀvuran, 1950 doğumludur ve Aydın’da ikamet etmektedir. PKK’ya yardım ve

yataklık yaptığı ꢀüphesiyle Nusaybin Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi’ne bağlı

polisler tarafından 8 Temmuz 2001 tarihinde Nusaybin’de tutuklanmıꢀtır. Aynı gün, baꢀvuran,

tutuklu haklarının izah edildiği bir form imzalamıꢀtır. Bu formda, gözaltına alınmasının

yakınlarına haber verilmesi ve avukat yardımı hakkı ifade edilmekteydi. Nezaret kayıt

defterine göre, polis, baꢀvuranın kız kardeꢀinin kocasına, baꢀvuranın gözaltına alındığı

haberini vermiꢀtir. Ayrıca, bu defterde baꢀvuranın avukat yardımı istemediği de belirtilmiꢀtir.

Nusaybin Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı polisler tarafından yapılan sorgusu sırasında,

baꢀvuran, PKK ile olan bağlantısını ayrıntısıyla itiraf etmiꢀtir. 9 Temmuz 2001 tarihli

sorgulama tutanaklarına göre, baꢀvurana, soruꢀturmanın her safhasında avukat yardımından

yararlanabileceği bildirilmiꢀtir. 10 Temmuz 2001 tarihinde, baꢀvuran, sorgulanmak üzere

Đzmir Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele birimine nakledilmiꢀtir. 11 Temmuz 2001

tarihinde, Đzmir Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranın polis gözaltı süresini 13 Temmuz 2001

tarihine kadar uzatmıꢀtır. 13 Temmuz 2001 tarihinde, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde

sorgulanması esnasında, baꢀvuran, PKK için yaptığı faaliyetleri anlatmıꢀtır. Örgütün hapiste

olan üyeleri için kurye olarak görev yaptığını itiraf etmiꢀtir. Baꢀvuran, aynı gün, Đzmir Sulh

Ceza Mahkemesi’ne getirilmiꢀtir. Nusaybin Emniyet Müdürlüğü’nde verdiği ifadesini inkâr

etmiꢀ ve baskı ve zorla alındığını belirtmiꢀtir. Cumhuriyet Savcısı’na verdiği ifadesini teyit

etmiꢀtir. Sulh Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın tutuklu yargılanmasına karar vermiꢀtir. 14

Ağustos 2001 tarihinde, Đzmir Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranı, PKK’ya üye olmak ve bu

örgüte yardım ve yataklık yapmakla suçlayan bir iddianame sunmuꢀtur.19 Eylül 2002

tarihinde, mahkeme, baꢀvuranı, Türk Ceza Kanunu’nun 168 § 2. maddesi uyarınca

yargılayarak on iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Baꢀvuranın, duruꢀma esnasında

PKK üyesi olmadığını iddia etmesine rağmen, örgütün faaliyetleriyle olan bağlantısını

ayrıntılı olarak anlatmıꢀtır. Ayrıca, diğer sanık da, baꢀvuranın, örgüte yeni üye olanları

dağlardaki gerilla savaꢀına katılmaları için ülkenin doğusuna götürdüğünü ve hapisteki PKK

üyelerine kuryelik yaptığını teyit etmiꢀtir. 4 Mart 2003 tarihinde, Yargıtay, 19 Eylül 2002

tarihli kararı onamıꢀtır.

II.ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK

Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 128. maddesi’nin 4. fıkrasına (18 Kasım 1992

tarihinde 3842/9 sayılı Kanun’la değiꢀik) göre, tutuklanan, ve/veya bir savcının tutukluluk

halinin devamına karar verdiği bir kiꢀi, bu tedbire ilgili bölge hakimliğinde itiraz edebilir ve

serbest bırakılabilir.

Kanun Dıꢀı Yakalanan veya Tutuklanan Kiꢀilere Tazminat Verilmesi Hakkında 466

sayılı Kanun’un 1. Bölümüne göre:

“1. Anayasa ve diğer kanunlarda gösterilen hal ve ꢀartlar dıꢀında yakalanan veya tutuklanan

veyahut tutukluluklarının devamına karar verilen;

2

2. Yakalama veya tutuklama sebepleri ve haklarındaki iddialar kendilerine yazılı olarak

hemen bildirilmeyen;

3. Yakalanıp veya tutuklanıp da kanuni süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan;

4. Hâkim önüne çıkarılmaları için kanunda belirtilen süre geçtikten sonra hâkim kararı

olmaksızın hürriyetlerinden yoksun kılınan;

5. Yakalanıp veya tutuklanıp da bu durumlar yakınlarına hemen bildirilmeyen;

6. Kanun dairesinde yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuꢀturma

yapılmasına veya son soruꢀturmanın açılmasına yer olmadığına veya beraatlarına veya ceza

verilmesine mahal olmadığına karar verilen;

7. Mahkûm olup da tutuklu kaldığı süre hükümlülük süresinden fazla olan veya tutuklandıktan

sonra sadece para cezasına mahkûm edilen kimselerin uğrayacakları her türlü zararlar, bu

kanun hükümleri dairesinde Devletçe ödenir.”

HUKUK

Baꢀvuran, AĐHS’nin 5 § 3. maddesi kapsamında, gözaltı süresinin uzun olduğundan

ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca, AĐHS’nin 5 § 1. maddesi çerçevesinde, avukat yardımından

faydalanamadığını ve gözaltındayken ailesini göremediğini iddia etmiꢀtir. AĐHM, baꢀvuranın

daha sonraki ꢀikayetlerini, sırasıyla AĐHS’nin 6 §§ 1. ve 3 (c) maddesi kapsamında ele

alacaktır.

I.KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK

A.AĐHS’nin 5 § 3. maddesi

Hükümet, baꢀvuranın gözaltı süresinin uzun olduğuna dair ꢀikayetinin, AĐHS’nin 5 §

3. maddesinin gerektirdiği gibi iç hukuk yolları tüketilmediğinden reddedilmesi gerektiğini

belirtmiꢀtir. Hükümet, Türk Ceza Kanunu’nun 128. maddesi uyarınca, baꢀvuranın gözaltı

süresine itiraz edebileceğini ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuranın ayrıca, Kanun Dıꢀı Yakalanan veya

Tutuklanan Kiꢀilere Tazminat Verilmesi Hakkında 466 sayılı Kanun çerçevesinde tazmin

yolu arayabileceğini belirtmiꢀtir.

AĐHM, benzer davalarda Hükümet’in ön itirazlarını halihazırda inceleyip reddettiğini

tekrarlar (bkz özellikle, Öcalan – Türkiye [BD], no. 46221/99, §§ 66-71, AĐHM 2005-…).

AĐHM, bu davada, içtihadından sapmayı gerektirebilecek hiçbir özel durum tespit etmemiꢀtir.

Sonuç olarak, AĐHM, Hükümet’in ön itirazını reddeder. Ayrıca, bu ꢀikâyetin herhangi

bir gerekçeden dolayı kabuledilmez olmadığını, dolayısıyla kabuledilebilir ilan edilmesi

gerektiğini not eder.

B.AĐHS’nin 6 §§ 1. ve 2 (c) maddeleri

Baꢀvuran, gözaltındayken avukat yardımından yoksun bırakıldığını ileri sürerek

ꢀikâyetçi olmuꢀtur.

3

Hükümet, baꢀvuranın ön soruꢀturma sırasında yasal yardım talep etmediğini

belirtmiꢀtir.

AĐHM içtihadına göre, yargılamanın adilliği, 6. madde hükümlerine soruꢀturmanın ilk

safhalarında uygun hareket edilmemesi nedeniyle, ciddi olarak zarar görecek gibiyse ve zarar

gördüğü sürece, 6. madde ve özellikle bu maddenin 3. fıkrası, davanın görülmeye

baꢀlanmasından önce uygun olabilir (bkz. Imbrioscia – Đsviçre, 24 Kasım 1993, Seri A no.

275, s. 13, § 36). Ön soruꢀturma sırasında 6 §§ 1. ve 3 (c) maddesinin uygulanma ꢀekli, ilgili

iꢀlemlere özgü nitelikler ve dava ꢀartlarına bağlıdır. Buradaki husus, iꢀlemlerin tamamı

ıꢀığında, ön soruꢀturma sırasında yasal temsilin bulunmamasının, sanığın adil yargılanmadan

yoksun bırakıp bırakmadığıdır (John Murray – Đngiltere, 8 ꢁubat 1996 kararı, Reports of

Judgments and Decisions, 1996-I, § 63).

AĐHM, sorgu tutanaklarına ve baꢀvuran tarafından imzalanan forma göre, polis

tarafından sorgulandığı sırada yasal yardım alma hakkının baꢀvurana hatırlatıldığını

gözlemler. Ayrıca, cezaevi kayıtlarında baꢀvuranın yasal yardım talep etmediği de

belirtilmiꢀtir. Ancak, yetkililerin kendisine bir avukat bulmayı reddetmiꢀ olması varsayılsa

dahi, açık talebine rağmen, AĐHM’ye göre, yargılamanın ilk safhasında yasal yardım

bulunmaması, baꢀvuranı adil yargılanma hakkından yoksun bırakmamıꢀtır. Bu sonuca

varırken, AĐHM, yargılamanın tamamını ve özellikle baꢀvuranın Đzmir Devlet Güvenlik

Mahkemesi ve Yargıtay’daki yargılamalarda bir avukatının olduğu gerçeğini dikkate almıꢀtır.

Ayrıca, AĐHM, Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin, nihai kararını, baꢀvuranın yalnızca

polise verdiği ifadelere değil, aynı zamanda duruꢀmalarda verdiği ifadelere, Cumhuriyet

Savcısı’na verdiği ifadelere ve diğer sanıkların ifadelerine dayanarak verdiğini not eder (bkz.

mutatis mutandis, Mamaç ve Diğerleri – Đngiltere, no. 2986/95, 29487/95 ve 29853/96, § 48,

20 Nisan 2004, Sarıkaya – Đngiltere, no. 36115/97, § 67, 22 Nisan 2004).

Dolayısıyla, baꢀvuranın, ön soruꢀturma sırasında yasal yardıma ulaꢀamamasının,

AĐHS’nin 6 §§ 1. ve 3 (c) maddesi kapsamında, baꢀvuranı adil yargılanmadan yoksun

bıraktığı düꢀünülemez.

AĐHM, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi kapsamında temelsiz olduğu ve

dolayısıyla kabuledilmez olduğunun ilan edilmesi gerektiği sonucuna varmıꢀtır.

C.AĐHS’nin 8. maddesinin ihlal edildiği iddiası

Baꢀvuran, gözaltındayken ailesine haber verilmediğini ileri sürerek ꢀikâyetçi olmuꢀtur.

Nezaret kayıt defterinde belirtilenin aksine, kız kardeꢀinin kocasına haber verilmediğini iddia

etmiꢀtir. Daha sonra, gözaltında verdiği ifadeyi müteakip kız kardeꢀinin kocasının da

gözaltına alındığını ileri sürmüꢀtür.

Hükümet, baꢀvuranın, 8 Temmuz 2001 tarihli formu imzaladığında, akrabalarıyla

irtibat kurma hakkının kendisine söylendiğini belirtmiꢀtir. Ayrıca, nezaret kayıt defterinde

baꢀvuranın akrabalarından birine, baꢀvuranın gözaltında olduğunun haber verildiğinin

belirtildiğini öne sürmüꢀtür.

AĐHM, baꢀvuranın, gözaltında bulunduğu sürenin hiçbir safhasında ailesiyle

haberleꢀme talebinde bulunmadığını gözlemler (a contrario, McVeigh, O’Neill ve Evans –

Đngiltere, no. 8022/77, 8025/77 ve 8027/77, 18 Mart 1981 tarihli Komisyon raporu, Decisions

and Reports (DR) 25, s. 52, § 237). Aynı ꢀekilde, dava dosyasında, aile fertlerinden herhangi

4

birinin baꢀvuranla irtibata geçmeye çalıꢀtığına dair hiçbir kanıt yoktur. Ayrıca, AĐHM,

baꢀvuranın, nezaret kayıt defterine dikkatleri çekecek veya kız kardeꢀinin kocasına

tutuklanmasının haber verilmediğini iddiasına ağırlık verilmesine neden olabilecek hiçbir

kanıt sunmadığını gözlemler. Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, AĐHM, baꢀvuranın iddiasını

temele dayandıramadığı kanısına varmıꢀtır.

Dolayısıyla, AĐHM, baꢀvuranın, yetkililerin, gözaltındayken ailesiyle irtibat kurma

hakkına müdahale yaptığı iddiasına iliꢀkin ꢀikâyetinin, AĐHS’nin 35 § 3. maddesi kapsamında

temelsiz olduğu ve kabuledilmez olduğunun ilan edilmesi gerektiği sonucuna varmıꢀtır.

II.ESASLAR

Baꢀvuran, AĐHS’nin 5 § 3. maddesinde öngörüldüğü üzere, hemen bir yargıç veya adli

görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢀ diğer bir görevli önüne çıkarılmadan beꢀ gün

gözaltında tutulduğunu iddia etmiꢀtir. Bu maddeye göre:

“Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koꢀullara uyarınca yakalanan veya tutulu durumda

bulunan herkes hemen bir yargıç veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢀ diğer bir

görevli önüne çıkarılır; kendisinin makul bir süre içinde yargılanmaya veya adli kovuꢀturma

sırasında serbest bırakılmaya hakkı vardır. Salıverilme, ilgilinin duruꢀmada hazır bulunmasını

sağlayacak bir teminata bağlanabilir.”

Hükümet, baꢀvuranın gözaltı süresinin o tarihte yürürlükte olan mevzuatla uyumlu

olduğunu belirtmiꢀtir. Đlgili kanunda AĐHM içtihadına uygun olarak değiꢀiklik yapılmıꢀ

olduğundan, baꢀvuranın iddiası temelsizdir.

AĐHM, baꢀvuranın gözaltı süresinin beꢀ gün olduğunu not eder. Brogan ve Diğerleri –

Đngiltere davasında (29 Kasım 1988, Seri A no. 145 B, ss.33-34, § 62), yargı denetimi

olmaksızın dört gün altı saat süren gözaltı halinin, amacının, toplumu bir bütün olarak teröre

karꢀı korumak olmasına rağmen, AĐHS’nin 5 § 3. maddesindeki sıkı zaman sınırlamalarının

dıꢀında kaldığını tekrarlar (bkz. Brogan ve Diğerleri – Đngiltere, 29 Kasım 1988 kararı, Seri A

no. 145 B, ss. 33-34, § 62).

Bu davada sözkonusu olduğu gibi, terör suçlarının soruꢀturulmasının yetkililere belirli

bazı sorunlar çıkarabilmesine karꢀın, AĐHM, baꢀvuranın, yargı denetimi olmaksızın beꢀ gün

tutulmasının gerekli olduğunu kabul edemez.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III.AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:

“ Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve

ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Taraf’ın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa,

Mahkeme, gerektiği takdirde, zarar gören tarafın hakkaniyete uygun bir surette

tatminine hükmeder.”

5

A.Tazminat

Baꢀvuran, 5.000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir.

Hükümet, baꢀvuranın talep ettiği tutara itiraz etmiꢀ ve bir ihlal tespitinin baꢀlı baꢀına

yeterli tazmin teꢀkil edeceğini öne sürmüꢀtür.

AĐHM, baꢀvuranın yalnızca bir AĐHS ihlali tespitiyle yeterince tazmin edilemeyecek

bir manevi zarara maruz kaldığı kanısındadır. Eꢀitlik temelinde yaptığı değerlendirme ile

AĐHM bu baꢀlık altında 1.000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Mahkeme Masrafları

Baꢀvuranlar, ayrıca yerel mahkemelerde ve AĐHM’deki mahkeme masrafları için

3.000 Euro talep etmiꢀtir.

Hükümet, yalnızca gerçekten yapılmıꢀ masrafların geri ödenebileceğini ileri

sürmüꢀtür. Bu bağlamda, tüm masrafların baꢀvuran veya temsilcisi tarafından

belgelendirilmesi gereklidir ve ortalama sayılar veya listeler, masrafları kanıtlamada uygun ve

gerekli belgeler olarak görülemez.

Eꢀitlik temelinde değerlendirme yaparak ve içtihadındaki ölçütleri dikkate alarak,

AĐHM, baꢀvurana mahkeme masrafları için 1.500 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun

olduğuna karar verir.

BU SEBEPLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1.Baꢀvuranın, gözaltı süresine iliꢀkin ꢀikâyetinin kabuledilebilir, baꢀvurunun kalan kısmının

ise kabuledilmez olduğuna;

2.AĐHS’nin 5 § 3.maddesinin ihlal edildiğine;

3.(a)Sorumlu Devlet’in baꢀvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği

tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden yeni Türk Lirası’na

çevrilerek baꢀvuranın Türkiye’deki banka hesabına yatırılmak üzere,

(i)1.000 Euro (bin Euro) manevi tazminat;

(ii)mahkeme masrafları için 1.500 Euro (bin beꢀ yüz Euro);

(iii)yukarıdaki miktarlara uygulanabilecek her türlü vergiyi ödemesine ve

(b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6

5. Baꢀvuranların adil tazmin talebinin kalanının reddine

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi

uyarınca 25 Nisan 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

S. DOLLÉ

J.-P. COSTA

Yazı Đꢀleri Müdürü

Baꢀkan

7