A V R U P A

COUNCIL

KONSEYİ

OF E U R O P E

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

AHMET KILIÇ - TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 38473/02)

KARAR

STRAZBURG

25 Temmuz 2006

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,

üzerinde ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

1

____________________________________________________________________________________________

Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa

Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla

alıntılanabilir.

Dava, Ahmet Kılıç (“baꢀvuran”) isimli Türk vatandaꢀının, 12 Eylül 2002 tarihinde,

Đnsan Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesine

dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AĐHM’ye yaptığı baꢀvurudan (no. 38473/02)

kaynaklanmaktadır.

OLAYLAR

I.DAVA OLAYLARI

Baꢀvuran 1963 doğumludur ve Amasya’da ikamet etmektedir. 9 Haziran 1993

tarihinde, Amasya – Taꢀova’ya bağlı Belevi Belediyesi’nde bekçi olarak çalıꢀmaya

baꢀlamıꢀtır. Türk hukukuna göre, statüsü, devlet memuru idi. 8 Haziran 1995 tarihinde, son

iki yıla ait üç adli sicil kaydına dayanarak, Belediye, baꢀvuranın iꢀ sözleꢀmesini feshetmiꢀtir.

12 Haziran 1995’te baꢀvuran, Samsun Đdare Mahkemesi’nde Belediye aleyhine dava açmıꢀtır.

Ayrıca, iꢀsiz kaldığı dönem için, faizle birlikte, 7.630.000 TL¹olan aylık maaꢀının

ödenmesini talep etmiꢀtir. 27 Kasım 1996 tarihinde, idare mahkemesi, baꢀvuranın talebini

reddetmiꢀtir. Baꢀvuran temyize gitmiꢀ ve yürütmenin durdurulmasını talep etmiꢀtir. 27

Ağustos 1997 tarihli bir ara kararla, Danıꢀtay, idare mahkemesinin 27 Kasım 1996 tarihli

kararının ve Belediye’nin baꢀvuranı iꢀten çıkarma kararının yürütülmesini durdurmuꢀtur.

Baꢀvuran, Belediye’deki iꢀine tekrar baꢀlamıꢀtır. 3 ꢁubat 2000 tarihinde, Danıꢀtay,

Belediye’nin, yeni bir belediye baꢀkanı seçildikten sonra birkaç çalıꢀanı iꢀten çıkardığını

tespit etmiꢀtir. Belediye’nin, iꢀten çıkarmaya iliꢀkin olarak yeterli sebep göstermeyen, benzer

ve basmakalıp adli sicil kayıtlarını dayanak olarak aldığı belirlenmiꢀtir. Buna göre, Danıꢀtay,

Samsun Đdare Mahkemesi’nin kararını bozmuꢀtur. 31 Mayıs 2000 tarihinde, Samsun Đdare

Mahkemesi, Danıꢀtay kararına paralel olarak Belediye’nin kararını iptal etmiꢀtir. Mahkeme,

ayrıca, baꢀvuranın iꢀinin kendisine iadesine ve görev süresi için aylık maaꢀının ve ilgili maddi

haklarının kendisine ödenmesine hükmetmiꢀtir. 13 Aralık 2001 tarihinde, Danıꢀtay, Belediye

tarafından yapılan temyiz baꢀvurusunu reddetmiꢀtir. Bu karar, baꢀvurana 3 Nisan 2002

tarihinde tebliğ edilmiꢀtir. Bugüne kadar Belediye, baꢀvurana herhangi bir ödeme

yapmamıꢀtır.

HUKUK

I.HÜKÜMET’ĐN ÖN ĐTĐRAZI

Hükümet, baꢀvurunun, AĐHS’nin 35 § 1. maddesi uyarınca iç hukuk yolları

tüketilmediğinden dolayı reddedilmesi gerektiğini belirtmiꢀtir. Baꢀvuranın, Đdari Yargılama

Usulü Kanunu’nun 28 § 3. maddesi uyarınca tazminat talep etme yoluna gidebileceğini ileri

sürmüꢀtür.

Hükümet, davacıların, yetkililerin mahkeme kararlarını yerine getirmediği

gerekçesiyle Đdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28. maddesine atıfta bulunduğu, yerel idare

mahkemelerin birkaç kararını sunmuꢀtur.

Baꢀvuran, Hükümet tarafından ortaya konulan hukuk yolunun, idari yetkililerin bir

ödeme hükmüne riayet etmediği durumlarda etkili olmadığını öne sürmüꢀtür.

¹Haziran 1995’te yaklaꢀık olarak 176 ABD Doları.

2

AĐHM, Hükümet’in sunduğu kararlardan yalnızca birisinin bu karara benzer olduğunu

zira diğer ꢀikâyetlerin yanı sıra, yetkililerin, davacıya tazminat ödenmesine karar verildiği bir

kararı uygulamamaları ile ilgili olduğunu gözlemler. Ancak, bu kararda, idare mahkemesi,

davacının talebini ratione materiae inceleme yetkisi olmadığına ve baꢀvuranın bir hukuk

mahkemesine dava açmasına karar vermiꢀtir. AĐHM, sözkonusu kararda idare mahkemesi

tarafından ortaya konulmuꢀ olan hukuk yolunun, Tunç – Türkiye kararında (no. 54040/00, §§

19-20, 24 Mayıs 2005) etkili olmadığının tespit edildiğini not eder.

Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, AĐHM, Hükümet’in ön itirazını reddeder ve

baꢀvurunun AĐHS’nin 35 § 3. maddesi kapsamında temelsiz olmadığını not eder. Ayrıca,

herhangi baꢀka bir gerekçeden ötürü kabuledilmez olmadığını da not eder. Dolayısıyla

kabuledilebilir ilan edilmesi gereklidir.

II.AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin iki ihlalinin olduğunu ileri sürmüꢀtür.

Sözkonusu maddeye göre:

“Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar, gerek cezai alanda

kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, ... bir mahkeme tarafından

davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun … olarak görülmesini istemek hakkına

sahiptir.”

Baꢀvuran öncelikle, Belediye’nin, mahkemenin kendisi lehine verdiği karara uygun

hareket etmemesinden ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca, idari yargılamanın süresinin AĐHS’nin 6 §

1. maddesinde yer alan makul süre ꢀartını karꢀılamadığını ileri sürerek ꢀikâyetçi olmuꢀtur.

A.6 § 1. maddenin uygulanabilirliği

AĐHM, Belevi Belediyesi’nde bekçi olarak çalıꢀan ve devlet memuru olan baꢀvuranın,

6 § 1. maddeyi dayanak olarak alabileceğinin tartıꢀma konusu olmadığını not eder. AĐHM,

sahip olduğu statüye karꢀın, baꢀvuranın, Devlet’in veya kamu mercilerinin genel çıkarlarını

korumak için düzenlenmiꢀ kamu hukuku ve görevleri ile verilmiꢀ olan yetkileri hayata

geçirmekle ilgili doğrudan veya dolaylı bir iꢀtirak ortaya koyan bir konumunun bulunmadığını

not ederek, 6 § 1. maddenin dayanak olarak alınmamasına iliꢀkin herhangi bir gerekçe tespit

etmemiꢀtir (Pellegrin – Fransa [BD], no. 28541/95, AĐHM 1999, § 66).

Dolayısıyla, bu davada 6 § 1. madde uygulanabilir niteliğe sahiptir.

B.6. maddeye riayet

1.Mahkeme kararlarının uygulanmaması

Baꢀvuran, Belediye’nin, idare mahkemesinin kendisi lehine verdiği karara riayet

etmediğini ileri sürerek ꢀikayetçi olmuꢀtur.

Hükümet, bu ꢀikayetin esasına iliꢀkin herhangi bir görüꢀ bildirmemiꢀtir.

AĐHM, bir Sözleꢀmeci Devlet’in iç hukuk sistemi nihai ve bağlayıcı bir yargı

kararının, bir tarafın aleyhine olacak ꢀekilde hükümsüz ve geçersiz olmasına müsaade ettiği

3

takdirde, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ile teminat altına alınmıꢀ olan mahkemeye eriꢀim hakkının,

aldatıcı olacağını yineler. Dolayısıyla, herhangi bir mahkeme tarafından verilmiꢀ bir kararın

yürütülmesi, 6. maddenin maksatları açısından “yargılamanın” tamamlayıcı bir parçası olarak

görülmelidir (bkz. diğerlerinin yanı sıra, Hornsby – Yunanistan, 19 Mart 1997 kararı, Reports

of Judgments and Decisions 1997-II, ss. 510-11 § 40 et seq.).

Bu davada, AĐHM, 31 Mayıs 2000 tarihinde, Samsun Đdare Mahkemesi, idareye, görev

süresi için baꢀvurana aylık maaꢀını ve diğer maddi haklarının ödenmesi talimatı verdiği

gözlemler. Temyiz iꢀlemlerinin ardından, karar, 13 Aralık 2001’de kesinleꢀmiꢀtir. Karar

uygulanmamıꢀtır. AĐHM, bunun AĐHS’nin 6 § 1. maddesi kapsamında Devlet’in

sorumluluğunu bağladığı kanısındadır (Scollo – Đtalya, 28 Eylül 1995 kararı, Seri A no. 315-

C, § 44; yukarıda anılan Tunç, § 26).

Baꢀvuran için sözkonusu olan riskleri göz önüne alarak, AĐHM, bu davada nihai yargı

kararlarına riayet etmeye iliꢀkin olarak bu denli uzun süre gerekli tedbirleri almamakla, Türk

yetkililerin 6 § 1. maddenin hükümlerini, en önemli maksatlarından yoksun bıraktığı kanısına

varmıꢀtır.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

2.Đdari yargılamanın uzunluğu

Baꢀvuran, idari yargılamanın, AĐHS’nin 6 § 1. maddenin gerektirdiği gibi makul bir

sürede sonuçlandırılmadığını ileri sürerek ꢀikâyetçi olmuꢀtur. Belediye’deki görevine geri

dönmüꢀ olmasına rağmen, yargılamanın sonuna kadar belirsizliğin yarattığı sıkıntı içinde

yaꢀadığını belirtmiꢀtir.

Hükümet, yargılamanın altı kademede yedi yıldan daha az sürdüğünü belirtmiꢀtir.

Yargılamanın uzunluğuna rağmen, yargılamanın etkinliğinin tehlikeye atılmadığını zira

baꢀvuranın Danıꢀtay’ın 27 Ağustos 1997 tarihli kararının ardından iꢀine geri döndüğünü öne

sürmüꢀtür.

AĐHM, yargılamanın uzunluğunun, dava ꢀartları ıꢀığında ve özellikle davanın

karmaꢀıklığı ve baꢀvuran ile ilgili makamların tutumu olmak üzere, AĐHM içtihadında ortaya

konulmuꢀ olan ölçütler dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiğini tekrarlar. Davada

baꢀvuranın karꢀı karꢀıya olduğu riskler de dikkate alınmalıdır (bkz. diğerlerinin yanı sıra

Richard – Fransa, 22 Nisan 1998 kararı, Reports 1998-II, § 57).

Bu davada, AĐHM, ele alınacak sürenin, baꢀvuranın Samsun Đdare Mahkemesi’nde

dava açtığı 12 Haziran 1995 tarihinde baꢀladığını not eder. Bu süre, Danıꢀtay’ın, Belediye’nin

temyiz talebini reddettiği kararının baꢀvurana tebliğ edildiği 3 Nisan 2002 tarihinde sona

ermiꢀtir. Yargılama, birisinin davayla iki defa ilgilendiği, üç yargı kademesinde altı yıl dokuz

aydan fazla sürmüꢀtür.

AĐHM, davanın karmaꢀık olmadığını, zira baꢀvuranın Belevi Belediyesi’ndeki iꢀinden

çıkarılması ile ilgili olduğunu gözlemler. Ayrıca, baꢀvurana atfedilebilecek hiçbir gecikme

bulunmadığını gözlemler. Ancak, iꢀi ile ilgili olması ve Belediye’nin hala kendisine

ödenmesine karar verilmiꢀ olan meblağı ödememiꢀ olmasından dolayı, yargılama, baꢀvuran

için hayati öneme sahip idi.

4

Yetkililerin tutumuna gelince, AĐHM, yerel mahkemelerin, altı yıl altı ay boyunca -

biri geçici tedbir olan – beꢀ karar aldığını not eder. Ancak, davanın Danıꢀtay’da görülmesi

esnasında - üç yıl iki ay gibi – uzun bir sürenin geçmiꢀ olduğunu göz ardı edemez.

Buna göre, AĐHM, yargılamanın “makul süre” içinde sonuçlandırılmadığını tespit

etmiꢀtir. Sonuç itibarıyla, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III.AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili

Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme,

gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A.Tazminat

Baꢀvuran, Samsun Đdare Mahkemesi’nin kararları ıꢀığında, görev yapmadığı süre için

aylık maaꢀ ve ilgili maddi haklarının kaybına iliꢀkin olarak 9.400 Euro maddi tazminat talep

etmiꢀtir. Ayrıca, 3.000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir.

Hükümet, 1995 ve 1997 yılları arasında Belediye’de çalıꢀan bir bekçinin ortalama

maaꢀına iliꢀkin hayali hesaplamalara dayalı olduğunu ileri sürerek bu meblağlara karꢀı

çıkmıꢀtır. AĐHM’nin bu davada bir ihlal tespit etmesi halinde, bunun baꢀlı baꢀına baꢀvuranın

maruz kaldığı iddia edilen her türlü manevi zarar için yeterli tazmin teꢀkil edeceğini ifade

etmiꢀtir.

AĐHM, kararla ödenmesine hükmedilmiꢀ, ancak ödenmemiꢀ olan meblağın Hükümet

tarafından ödenmesinin baꢀvuranın maddi tazminat talebini karꢀılayacağı kanısındadır.

Manevi tazminata iliꢀkin olarak, AĐHM, baꢀvuranın zararının, yalnızca bir ihlal tespitiyle

yeterince telafi edilemeyeceği kanısındadır. Dava ꢀartlarını ve içtihadını dikkate alarak,

AĐHM baꢀvurana bu baꢀlık altında 1.500 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

B.Mahkeme masrafları

Baꢀvuran, yerel makamlarla ve AĐHM’de yapılan masraflar için 2.000 Euro talep

etmiꢀtir.

Hükümet, baꢀvuranın talebinin tamamen temelden yoksun olduğunu ileri sürmüꢀtür.

Elindeki belgeler temelinde ve eꢀitlik temelinde yaptığı değerlendirme sonucunda,

AĐHM baꢀvurana 1.000 Euro mahkeme masrafı ödenmesine karar vermiꢀtir.

c.Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

5

1.Baꢀvurunun kalan kısmın kabulüne;

2.Kararın uygulanmaması bağlamında, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3.Yargılamanın uzunluğu bağlamında AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4.(a)Sorumlu Devlet’in baꢀvurana kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, kendisine

iç hukuk kararı uyarınca ödenecek olan meblağın ve aꢀağıdaki meblağların, ödeme tarihinde

geçerli olan kur üzerinden Türk Lirası’na çevrilerek ödenmesine:

(i)1.500 Euro (bin beꢀ yüz Euro) manevi tazminat;

(ii)1.000 Euro (bin Euro) mahkeme masrafı;

(iv)ve uygulanabilecek her türlü vergi;

(b)yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

5. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đngilizce hazırlanmıꢀ, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 25

Temmuz 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

S. DOLLE

J.-P COSTA

Yazı Đꢀleri Müdürü

Baꢀkan

6