CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

AHMET ARSLAN -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:24739/04 )

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

22 Eylül 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

____________________________________________________________________________________________

Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa

Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla

alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (24739/04) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaꢀı) Ahmet Arslan’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 30 Aralık 2003

tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu avukatlarından

S. Epçeli tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1979 doğumlu olup Charenton-le-Pont’da ikamet etmektedir.

8 Ekim 1998 tarihinde, yasadıꢀı örgüt DHKP-C’ye (Devrimci Halk Kurtuluꢀ

Partisi/Cephesi) karꢀı yürütülen bir operasyon çerçevesinde baꢀvuran, Đzmir Emniyet

Müdürlüğüne bağlı polis ekipleri tarafından yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır. Tutanaklara

göre, ilgili ꢀahıs üzerinde yaklaꢀık üç kilo ağırlığında bir saatli bomba, bir zaman sayacı, iki

pim ve bir cep telefonu bulunmuꢀtur.

Baꢀvuran, 10 Ekim 1998 tarihinde Đstanbul Emniyet Müdürlüğü’ne sevk edilmiꢀ ve tekrar

Đzmir Emniyet Müdürlüğü’ne döndüğü 13 Ekim tarihine kadar orada kalmıꢀtır.

Baꢀvuran, Đstanbul’a sevk edilmeden önce bir doktor tarafından muayeneden geçirilmiꢀ ve

bedensel hiçbir lezyon tespit etmeyen doktor ilgili ꢀahsın uçakla seyahat etmesinde tıbbi

yönden bir sakınca olmadığını bildirmiꢀtir.

13 Ekim 1998 tarihinde, yüzleꢀtirme ve kimlik tespiti için bir tutanak düzenlenmiꢀtir. Bu

tutanağa göre, baꢀvuran, yasadıꢀı örgütün baꢀka bir üyesiyle yüzleꢀtirilmiꢀ ve bu kiꢀi

baꢀvuranın örgüt üyesi olduğunu doğrulamıꢀtır.

Aynı tarihte, ilgili ꢀahıs bir doktor tarafından muayene edilmiꢀ ve vücudunda hiçbir darp

ve yara izine rastlanmamıꢀtır.

14 Ekim 1998 tarihinde, baꢀvuranın rehberliğinde ve kendisiyle birlikte olay yerine

gidilerek konuyla ilgili tutanak düzenlenmiꢀtir.

Sorgulamalar 14 Ekim 1998 tarihine kadar sürmüꢀtür. Gözaltı sırasında bir avukat

tarafından temsil edilmeyen ilgili ꢀahıs, DHKP-C üyesi olduğunu kabul etmiꢀ ve bu örgüt

adına katıldığı eylemleri ayrıntılı bir ꢀekilde anlatmıꢀtır.

Aynı gün, hiçbir anomali belirlenemeyen bir tıbbi muayeneden sonra baꢀvuran, ifadesi

alınmak üzere Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcılığına sevk edilmiꢀtir. Đlgili ꢀahıs, bu

vesileyle yasadıꢀı örgüte üye olduğunu kabul etmiꢀtir. Bu duruꢀma sırasında baꢀvurana,

kendisinin ve aynı polis operasyonunda tutuklanan diğer kiꢀilerin gözaltındayken verdiği

ifadeler ile kimlik tespiti tutanakları okunmuꢀtur. Baꢀvuran, gözaltındayken verdiği ifadeyi

kısmen doğrulamıꢀ ve kendisine isnat edilen suçların bir bölümünü bazı değiꢀiklikler ve

2

açıklamalar yaparak kabul etmiꢀtir. Baꢀvuran ayrıca, gözaltı sırasında baskı gördüğünü ve

kötü muameleye maruz kaldığını ileri sürmüꢀtür.

A. Baꢀvuranın kendisini gözaltına alan polis memurları hakkındaki ꢀikâyeti

14 Ekim 1998 tarihinde baꢀvuran, kendisini gözaltına alan polis memurlarının iꢀkence

uyguladığı gerekçesiyle haklarında suç duyurusunda bulunmuꢀtur.

22 Ekim 1998 tarihinde, Đzmir Cumhuriyet Savcısı baꢀvuranın iddialarını destekleyen

hiçbir somut delil bulunmadığı gerekçesiyle takipsizlik kararı almıꢀtır.

3 Mayıs 1999 tarihinde, tıbbi raporları esas alan Fatih Cumhuriyet Savcısı verilen bu

takipsizlik kararını benimseyerek dava dosyasını kapatmıꢀtır.

Baꢀvuran, takipsizlik kararlarına itiraz etmemiꢀtir.

B. Baꢀvuran hakkında baꢀlatılan cezai takibat

14 Ekim 1998 tarihinde baꢀvuran, Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi nöbetçi hakimi

önüne çıkarılmıꢀtır. Savcılığa verdiği ifadeyi tekrarlayan baꢀvuran, piꢀman olmadığını

söylemiꢀtir. Bunun üzerine hakim tutuklanmasına karar vermiꢀtir.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, 3 Kasım 1998 tarihli

iddianamesinde baꢀvuranı yasadıꢀı örgüt üyesi olmakla suçlayarak Türk Ceza Kanunu’nun

168. maddesinin 2. fıkrası gereğince mahkûm edilmesini istemiꢀtir.

Baꢀvuran, aynı yasadıꢀı örgütün üyesi olan diğer yirmi kiꢀinin de karıꢀtığı bu dava

kapsamında yargılanmak üzere Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (« Devlet Güvenlik

Mahkemesi») önüne getirilmiꢀtir.

29 Ocak 1999 tarihinde görülen duruꢀmada, avukatı tarafından temsil edilen baꢀvuran,

kendisi hakkındaki suçlamaları reddetmiꢀ ve gözaltı sırasında iꢀkence gördüğünü ileri

sürmüꢀtür.

14 Nisan 1999 tarihli duruꢀmada Devlet Güvenlik Mahkemesi, suç delillerini okutmuꢀtur.

Baꢀvuran, kendisine isnat edilen suçlamaları bir kez daha inkâr etmiꢀtir. Bu duruꢀma

sonrasında DGM, dosyadaki unsurları ve delil durumunu göz önüne alarak ilgili ꢀahsın

tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 18 Haziran 1999 tarihinde Anayasa’nın 143. maddesinde

değiꢀiklik yaparak, askeri yargıçları Devlet Güvenlik Mahkemeleri bünyesinden çıkarmıꢀtır.

22 Haziran 1999 tarihinde, DGM’lerle ilgili kanun üzerinde bu yönde yapılan yasal

değiꢀiklikler sonrasında, baꢀvuranın davasına bakan DGM’nin bünyesinde yer alan askeri

yargıç sivil yargıçla değiꢀtirilmiꢀtir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi, 25 Haziran 1999 ile 10 Temmuz 2002 tarihleri arasında on

dört duruꢀma yönetmiꢀtir. Bu dönem içerisinde DGM, dosyadaki unsurları, delil durumunu,

isnat edilen suçların niteliğini ve tutukluluk tarih ve süresini göz önüne alarak baꢀvuranın

tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.

3

25 Haziran ve 25 Ağustos 1999 tarihlerinde, mahkeme heyeti tanıkları dinlemiꢀtir.

Baꢀvuran, bu süreçte iki kez söz almıꢀ ve suçsuz olduğunu iddia etmiꢀtir.

15 Kasım 2000 tarihinde görülen duruꢀmada, savcılık nihai iddialarını sunmuꢀ ve

baꢀvuranın mahkûm edilmesini istemiꢀtir.

16 Mayıs 2001 tarihinde ilgili ꢀahıs, bir kez daha beraatını talep etmiꢀ ve avukatıyla

görüꢀemediğini ileri sürerek savunmasını hazırlamak üzere ek süre istemiꢀtir. Baꢀvuranın bu

talebi mahkeme tarafından kabul edilmiꢀtir.

10 Temmuz ve 25 Ağustos 2002 tarihlerinde, baꢀvuranın avukatı suçlamaların esasıyla

ilgili savunmasını açıklayarak müvekkilinin beraatını talep etmiꢀtir. Avukat, baꢀvuranın

gözaltı süresinin AĐHS’nin hükümlerine ve AĐHM’nin içtihadındaki zorunluluklara aykırı

olduğunu ileri sürmüꢀtür. Avukat ayrıca, müvekkilinin gözaltı sırasında zorla ve baskı altında

ifade vermiꢀ olması dolayısıyla bu ifadelerin delil unsuru olarak kabul edilemeyeceğini

savunmuꢀtur.

Devlet Güvenlik Mahkemesi, 25 Ekim 2002 tarihinde baꢀvuranın da aralarında bulunduğu

yirmi bir sanık hakkında kararını vermiꢀtir. DGM, baꢀvuranı kendisine isnat edilen suçlardan

dolayı suçlu bulmuꢀ ve Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesinin 2. fıkrası uyarınca on beꢀ yıl

hapis cezasına mahkûm etmiꢀtir. Mahkeme karar gerekçesinde, dava dosyasındaki unsurları

ve bilhassa baꢀvuranın gözaltı sırasında Cumhuriyet Savcısı ile nöbetçi hakim önündeki

beyanlarını ve aynı ꢀekilde tutuklama, olay yeri inceleme, kimlik tespiti ve yüzleꢀtirme

tutanaklarını esas aldığını bildirmiꢀtir. Mahkeme ayrıca, baꢀvuranın bir dizüstü bilgisayar

aracılığı ile yasadıꢀı örgütle daimi temas halinde olduğunu da tespit etmiꢀtir.

8 Aralık 2002 tarihinde, baꢀvuran kararı temyize götürmüꢀtür.

1 Temmuz 2003 tarihinde görülen duruꢀma sonrasında Yargıtay, ilk derece mahkemesi

tarafından verilen kararın yargılama usulü kuralları ile kanunlara uygun olduğuna

hükmederek, temyiz edilen kararı onamıꢀtır. Yargıtay özellikle ilk derece mahkemesi

tarafından dikkate alınan delil unsurlarının soruꢀturma sonuçlarıyla tutarlı olduğunu

kaydetmiꢀtir.

Bu karar, 2 Temmuz 2003 tarihinde baꢀvuranın avukatının gıyabında ilan edilmiꢀtir.

Yargıtay kararı, 14 Ağustos 2003 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi

kaleminde tarafların kullanımına sunulmuꢀtur.

HUKUK

4

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN 1. VE 3. PARAGRAFLARININ ĐHLÂL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, AĐHS’nin 6/3 maddesinin c) fıkrasıyla bağlantılı olarak 6/1 maddesine atıfta

bulunmakta ve gözaltındaki ilk sorgulama sırasında avukat yardımından yararlanamaması

nedeniyle savunma hakkının ihlal edildiğini öne sürmektedir.

Hükümet, altı aylık süreye uyulmadığı gerekçesiyle AĐHM’nin bu ꢀikâyeti reddetmesini

istemektedir. Hükümet, esasen bir yargılamanın adil olup olmadığının belirlenmesi için

yargılamanın bütünüyle ele alınması gerektiğini ileri sürmektedir. Hükümet konuyla ilgili

olarak, ilk sorgulama sırasında baꢀvuranlara uygulanan avukat eriꢀimi kısıtlamasının

AĐHS’nin 6. maddesi tarafından teminat altına alınan adil yargılanma hakkını ihlâl niteliği

taꢀımadığını savunmaktadır. Buradan yola çıkan Hükümet, baꢀvuranların Đstanbul Devlet

Güvenlik Mahkemesi ve Yargıtay önünde bir avukat tarafından temsil edildiklerinin dikkate

alınması gerektiğini ve bu nedenle baꢀvuranın adil yargılanma hakkının ihlâl edilmediğini

kaydetmektedir.

AĐHM, 14 Ağustos 2003 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi kaleminde

tarafların kullanımına sunulan 1 Temmuz 2003 tarihli Yargıtay kararının AĐHS’nin 35/1

maddesi anlamında iç hukuktaki nihai karar olduğunu not etmektedir. AĐHM, ilgili ꢀahsın

baꢀvurusunu 30 Aralık 2003 tarihinde yani nihai karar tarihinden itibaren altı ay içinde

yaptığını gözlemlemektedir. AĐHM ayrıca, yapılan ꢀikayetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3.

paragrafı anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve baꢀka bir kabuledilemezlik

gerekçesi bulunmadığını kaydetmektedir. Bu itibarla baꢀvurunun kabuledilebilir ilan edilmesi

uygun olacaktır.

AĐHM, davanın esası hakkında, Türkiye aleyhine Salduz davası ([GC], n^o36391/02, prg.

45-63, 27 Kasım 2008) kararına atıfta bulunmakta ve aynı gerekçelerle mevcut davada da

AĐHS’nin 6. maddesinin 3 c) paragrafının 6. maddenin 1. paragrafıyla bağlantılı olarak ihlâl

edildiği sonucuna varmaktadır. AĐHM, Hükümetin bu davada farklı bir sonuca varmaya

yetecek nitelikte inandırıcı hiçbir unsur veya delil sunmadığını kaydetmektedir.

II. AĐHS’NIN DĐĞER MADDELERĐ HAKKINDA

Baꢀvuran ayrıca, AĐHS’nin 3. maddesinin, 5. maddesinin 1 c), 2, 3 ve 5. fıkralarının, 6.

maddesinin 1, 2 ve 3 d) fıkralarının, 8., 13. ve 14. maddelerinin ihlâl edildiğini ileri

sürmektedir.

AĐHM, dile getirilen ꢀikâyetleri baꢀvuranın sunduğu ꢀekliyle incelemiꢀtir. Elinde bulunan

tüm unsurları dikkate alan AĐHM, sözkonusu iddialar hakkında yetkili olduğu ölçüde, AĐHS

tarafından teminat altına alınan hak ve özgürlüklerin ihlâl edildiğini gösteren herhangi bir

olgu bulunmadığını gözlemlemiꢀtir.

Dolayısıyla AĐHM, baꢀvurunun bu bölümünün

AĐHS’nin 35. maddesinin 4. paragrafı uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna varmaktadır.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Baꢀvuran 5.000 Euro maddi tazminat ve 5.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Baꢀvuran yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin 7.874 Euro talep etmektedir. Baꢀvuran

kanıtlayıcı belge niteliğinde avukatlık ücretini gösteren fatura ile Đstanbul Barosunun

avukatlık ücret tarifesini ve posta giderlerini gösteren makbuzları sunmaktadır.

5

Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi tazminat arasında hiçbir illiyet bağı

kuramamakta ve bu talebi reddetmektedir. AĐHM buna karꢀılık, hakkaniyete uygun olarak

baꢀvurana manevi tazminat baꢀlığı altında 1.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır.

AĐHM, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀtığında, ilke olarak en uygun

telafi yolunun, baꢀvuran için, sözkonusu hükmün gerekleri yerine getirilmiꢀ olsaydı

baꢀvuranın içinde bulunacağı duruma olabildiğince tekabül eden bir durum yaratmak olduğu

kanaatindedir (Bkz. sözü edilen Salduz, Teteriny-Rusya kararı no: 11931/03, 30 Haziran

2005, Jelicic-Bosna Hersek no: 41183/02 ve Mehmet ve Suna Yiğit-Türkiye kararı no:

52658/99, 17 Temmuz 2007). AĐHM bu ilkenin bu baꢀvuruya uygulanabileceği görüꢀündedir.

AĐHM sonuç itibarıyla en uygun telafi yönteminin baꢀvuranın, talep etmesi halinde, AĐHS’nin

6/1 maddesindeki gereklilikleri karꢀılayacak ꢀekilde yeniden yargılanması olacağı

kanısındadır (Bkz. mutatis mutandis Gençel-Türkiye kararı no: 53431/99, 23 Ekim 2003).

AĐHM yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin, AĐHM önündeki temsil giderleri için

Avrupa Konseyi tarafından adli yardım baꢀlığı altında verilen 850 Euro düꢀülmek kaydıyla

baꢀvurana 1.000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini ifade etmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Gözaltında avukat bulundurma hakkından yararlanılmadığı yönündeki ꢀikayete iliꢀkin

baꢀvurunun kabuledilebilir, bunun dıꢀında kalan ꢀikayetlerin kabuledilemez olduğuna;

2. Baꢀvuranın gözaltı sırasında avukat bulundurma hakkından yararlanmaması nedeniyle

AĐHS’nin 6. maddesinin 3 c) paragrafının 6. maddenin 1. paragrafıyla bağlantılı olarak ihlâl

edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana;

i.

ii.

manevi tazminat olarak 1.000 (bin) Euro ödenmesine;

yargılama masraf ve giderleri için Avrupa Konseyi tarafından adli yardım baꢀlığı

altında verilen 850 Euro, 1.000 Euro’dan düꢀülmek kaydıyla kalan kısmın

ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

6

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 22 Eylül 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

7