COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

AĞRAKÇE/TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 29059/02)

KARAR

STRAZBURG

4 Kasım 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

____________________________________________________________________________________________

Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa

Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla

alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 29059/02 no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀı Abdülkerim Ağrakçe’nin (“baꢀvuran”), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 10

Mayıs 2002 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”)

34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Ankara Barosu avukatlarından Ö. Öneren tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuran, 1946 doğumludur ve Diyarbakır’da yaꢀamaktadır.

Baꢀvuran 16 Eylül 1980’de terörist eylemlere dahil olduğu ꢀüphesi ile yakalanmıꢀ ve

göz altına alınmıꢀtır. Müteakiben, aleyhinde baꢀlatılan cezai takibat sürecinde serbest

bırakıldığı 6 Nisan 1984 tarihine kadar tutuklu kalmıꢀtır. 15 Mayıs 1990’da aleyhindeki

suçlamalardan beraat etmiꢀtir. Baꢀvuran, sözkonusu kararın kendisine tebliğ edilmemesi

nedeniyle, beraat ettiğini ancak 1996’da öğrendiğini belirtmiꢀtir.

24 Mayıs 1996’da baꢀvuran, Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’ne baꢀvurmuꢀ ve 466

Nolu Kanun uyarınca tazminat talep etmiꢀtir. Kanun, inter alia, kanun dairesinde

yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuꢀturma yapılmasına veya son

soruꢀturmanın açılmasına yer olmadığına veya hut beraetlerine veya ceza verilmesine mahal

olmadığına karar verilen kiꢀilere tazminat ödenmesini öngörmektedir. Baꢀvuran, manevi

tazminat olarak 20,000,000,000 Türk Lirası (TRL) (yaklaꢀık 256,706 AB Doları) talep

etmiꢀtir.

27 ꢁubat 1998’de ilk derece mahkemesi, baꢀvurana belirli miktarda tazminat

ödenmesine karar vermiꢀtir. Yargıtay, 30 Aralık 1998’de bu kararı bozmuꢀtur ve dosyayı,

daha kapsamlı bir inceleme için Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’ne havale etmiꢀtir.

16 Haziran 1999’da ağır ceza mahkemesi, baꢀvuranın yasal zaman sınırına uymadığı

gerekçesi ile davayı reddetmiꢀtir. 2 Mayıs 2000’de Yargıtay bu kararı da bozmuꢀtur.

4 Ekim 2000’de ilk derece mahkemesi, üçüncü kararını vererek baꢀvurana belirli

miktarda tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir. 27 Mart 2001’de Yargıtay, ödenmesine karar

verilen meblağın çok düꢀük olduğu gerekçesi ile bu kararı bozmuꢀtur.

6 Eylül 2001’de ağır ceza mahkemesi, baꢀvurana manevi tazminat olarak

3,000,000,000 TRL (yaklaꢀık 2,400 Euro) ödenmesine karar vermiꢀtir.

5 Mart 2002’de Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararını onaylamıꢀtır.

Yargılama sırasında ağır ceza mahkemesi, düzenli olarak soruꢀturma oturumları

düzenlemiꢀtir. Yalnızca dört oturumda, baꢀvuranın yasal temsilcisine sonraki oturumun

tarihini tebliğ etmiꢀtir (30 Nisan 1997, 10 ꢁubat 1999, 1 Haziran 2000 ve 6 Haziran 2001).

Ancak, oturumlardan hiçbiri, baꢀvuranın yasal temsilcisi katılmadığı için ertelenmemiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL ETTĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, tazminat davasının uzunluğunun, AĐHS’nin 6/1 maddesi bağlamındaki

“makul süre” gereğine uymadığı hususunda ꢀikayette bulunmuꢀtur.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, AĐHM’den AĐHS’nin 35. maddesi bağlamındaki iç hukuk yollarının

tüketilmesi gereğine uyulmamıꢀ olması nedeniyle ꢀikayeti kabuledilemez bularak

reddetmesini istemiꢀtir. Ayrıca, baꢀvuranın yerel mahkemeler önünde ꢀikayetinin esasını

ortaya koymadığını iddia etmiꢀtir.

Baꢀvuran, Hükümet’in iddialarına itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, önceki davalarda, Hükümet’in iç hukuk yollarının tüketilmemesine iliꢀkin

benzer itirazlarını incelemiꢀ ve reddetmiꢀ olduğunu gözlemlemektedir (bkz.,

Karakullukçu/Türkiye, no. 49275/99, paragraflar 27-28, 22 Kasım 2005). AĐHM, somut

davada, yukarıda kaydedilen davada vardığı sonuçlardan farklı bir sonuca varmasını

gerektiren özel bir durum görmemektedir. Bu nedenle, Hükümet’in bu baꢀlık altındaki

itirazını reddetmektedir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

taꢀımadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru, kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

Göz önüne alınması gereken süre, 24 Mayıs 1996’da baꢀlamıꢀ ve 5 Mayıs 2002’de

sona ermiꢀtir. Bu nedenle, iki aꢀamalı yargılamada, dört kez yeniden incelenerek yaklaꢀık beꢀ

yıl dokuz ay sürmüꢀtür.

Hükümet, mevcut dava koꢀullarında idari yargılama süresinin, makul uzunlukta

olmadığı yönünde bir değerlendirme yapılamayacağını iddia etmiꢀtir. Özellikle baꢀvuranın,

gerekli belgeleri temin etmeyerek ve Ağır Ceza Mahkemesi önündeki duruꢀmalara

katılmayarak yargılamanın uzamasına katkıda bulunduğunu ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuran, Hükümet’in iddialarını reddetmiꢀ, 466 no’lu Kanun kapsamındaki dava

ꢀekli hususunda görüꢀlerini etraflıca sunmuꢀ ve bu baꢀlık altındaki iddialarını yinelemiꢀtir.

Ayrıca, tazminata iliꢀkin yargılamanın, 466 no’lu Kanun kapsamında, bir yıldan az sürdüğü

davaların nüshalarını sunmuꢀtur.

Bir yargılama süresinin makul nitelikte olup olmadığı, davanın koꢀullarına, bilhassa da

davanın karmaꢀıklığına, baꢀvuranın ve yetkili makamların tutumuna ve davanın ilgililer

açısından arz ettiği öneme bakılarak değerlendirilir (bkz., Frylender/Fransa [BD], no.

30979/96, paragraf 43, AĐHM 2000-VII).

AĐHM sıklıkla mevcut davada ortaya konana benzer meselelerin ortaya konduğu

davalarda AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz., Ali Rıza

Doğan/Türkiye, no. 50165/99, paragraflar 31-39, 22 Aralık 2005, ve Erden/Türkiye, no.

27719/02, paragraflar 20-22, 20 Kasım 2007).

Kendisine sunulan tüm delilleri inceleyen AĐHM, Hükümet’in mevcut davada farklı

bir sonuca varmasına neden olacak bir delil ya da iddia sunmadığı kanısındadır. Konuya

iliꢀkin içtihadını göz önüne alan AĐHM, somut davada yargılama süresinin haddinden fazla

olduğu ve “makul süre” gereğini karꢀılamadığı kanısına varmıꢀtır.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN DĐĞER MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, baꢀvuru formunda öncelikle, üç yıl yedi ay boyunca özgürlüğünden

mahrum bırakıldığı hususunda ꢀikayette bulunmuꢀtur. Đkinci olarak, beraat ettiğinin uzun bir

süre kendisine bildirilmediğini ve bunun, adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini iddia etmiꢀtir.

Son olarak, kendisine ödenmesine karar verilen tazminat miktarını eleꢀtirmiꢀ ve 466 no’lu

Kanun bağlamındaki yargılamanın etkinliğini sorgulamıꢀtır. Eleꢀtirisi, AĐHS’nin 5.

maddesinin 1. paragrafına, 6., 13. ve 41. maddelerine dayanmaktadır.

Baꢀvuran, daha sonra sunduğu görüꢀlerinde, cezai yargılamanın süresine ve ağır ceza

mahkemesi önünde sözlü duruꢀma yapılmamasına değinmiꢀtir.

Ancak, mevcut delilleri değerlendiren AĐHM, baꢀvuranın yukarıda kaydedilen

görüꢀlerinde, AĐHS’de ya da ek Protokoller’de ortaya konan hakların ve özgürlüklerin

ihlalinin yer almadığı sonucuna varmıꢀtır.

Bu nedenle, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca dayanaktan

yoksun olması nedeniyle baꢀvurunun sözkonusu kısmının kabuledilemez olduğuna karar

verilmelidir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın adil tazminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran, maddi tazminat olarak toplam 29,490 EUR talep etmiꢀtir. Bu meblağ,

kendisini cezaevinde ziyaret eden ailesinin kazanç kayıplarını ve seyahat masraflarını

kapsamıꢀtır. Ayrıca, manevi tazminat olarak 40,000 EUR talep etmiꢀtir.

Hükümet, meblağa itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı

bulunmadığını kaydetmektedir. Bu nedenle, sözkonusu talebi reddetmiꢀtir. Ancak, tazminata

iliꢀkin yargılamanın uzaması sonucu baꢀvuranın, manevi zarara da uğramıꢀ olduğu

kanısındadır. Hakkaniyet temelinde karar vererek, baꢀvurana bu baꢀlık altında 2,500 EUR

ödenmesini öngörmüꢀtür.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, yerel mahkemeler ve AĐHM önünde yaptığı masraf ve harcamalar için

11,600 EUR talep etmiꢀtir. Avukat ücretlerine ve çeviri masraflarına iliꢀkin belgeler

sunmuꢀtur.

Hükümet, bu meblağa itiraz etmiꢀtir.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre gerçekten ancak gerekli oldukları için

yapıldıklarının ve miktarının makul olduğunun tespit edilmesi halinde, baꢀvuran yargılama

masraf ve giderlerinin kendisine ödenmesine hak kazanmaktadır. Mevcut davada, kendisine

sunulan bilgileri ve yukarıda kaydedilen kriterleri göz önüne alan AĐHM, yerel yargılamada

yapılan masraf ve giderlerin karꢀılanması talebini reddetmektedir. Ancak, AĐHM önündeki

yargılama için baꢀvurana 1,350 EUR ödenmesinin uygun olduğu kanısındadır.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Tazminata iliꢀkin yargılama hususundaki ꢀikayetin kabuledilebilir ve baꢀvurunun kalan

kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden sorumlu Hükümet’in yerel para birimine

çevrilmek üzere baꢀvurana aꢀağıda kaydedilen meblağların ödenmesine;

(i) manevi tazminat olarak 2,500 EUR (iki bin beꢀ yüz Euro);

(ii) yargılama masraf ve giderleri için 1,350 Euro (bin üç yüz elli Euro);

(iii) yukarıdaki meblağlara uygulanabilecek her tür vergi.

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının

üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

fıkraları gereğince 4 Kasım 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.