C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

AĞIN - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:46069/99)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

29 MART 2005

NĐHAĐ KARAR

12/10/2005

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

____________________________________________________________________________________________

Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa

Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla

alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 46069/99 baꢀvuru no’lu davanın nedeni,

Türk vatandaꢀı Ömer Ağın’ın (Baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 28

Aralık 1998 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleꢀmesi’nin (AĐHS)

34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından

V. Ucum tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1948 doğumlu baꢀvuran Đstanbul’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran Demokrat adlı bir derginin düzenlediği yuvarlak masa toplantısına

katılmıꢀtır, toplantı metni derginin Mayıs 1991 tarihli ve 12 no’lu sayısında yayımlanmıꢀtır.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Baꢀsavcısı 10 Haziran 1991 tarihli

iddianamesi ile 1991 tarihli Terörle Mücadele Kanunu’nun 8 § 1 maddesi (1991 sayılı Kanun)

uyarınca baꢀvuranı Devlet’in bölünmez bütünlüğü aleyhinde propaganda yapma suçu ile

itham etmiꢀtir.

11 Mart 1993 tarihli karar ile DGM, 1991 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca

hakkında yapılan ithamdan suçlu bulmuꢀ ve baꢀvuranı bir yıl sekiz ay hapis ve 41.666.666

TL. para cezasına çarptırmıꢀtır.

Baꢀvuran temyize gitmiꢀtir. Yargıtay 24 Eylül 1993 tarihli kararı ile ilk derece

mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

27 Ekim 1995 tarihli ve 4126 sayılı Kanun ile 1991 sayılı Kanun’da yapılan

değiꢀikliklerin ardından, DGM baꢀvuranın davasını re’sen yeniden incelemiꢀtir.

8 Mart 1996 tarihinde DGM bu kez baꢀvuranı bir yıl bir ay hapis ve 111.111.110 TL.

para cezasına çarptırmıꢀtır.

5 Mayıs 1996 tarihinde baꢀvuran sözkonusu kararın temyizine gitmiꢀtir. Baꢀvuran

AĐHS’nin 9. ve 10. maddelerini ileri sürmüꢀtür.

9 Temmuz 1998 tarihinde temyiz kararı ilk derece mahkemesindeki dava dosyasına

konularak tarafların bilgisine sunulmuꢀtur.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLMESĐ HAKKINDA

Baꢀvuran hakkında verilen cezai mahkumiyet kararının ifade özgürlüğü hakkını ihlal

etmesinden ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran AĐHS’nin 10. maddesini ileri sürmektedir.

AĐHM, dava konusu mahkumiyet kararının, 10§1 maddesinin güvence altına aldığı

baꢀvuranın ifade özgürlüğü hakkına müdahale oluꢀturmasının taraflar arasında ihtilaf konusu

olmadığını kaydetmiꢀtir. Üstelik müdahalenin kanun tarafından öngörüldüğüne ve 10§2

maddesi bakımından toprak bütünlüğünün korunması gibi yasal amaç güttüğüne itiraz

edilmemektedir (Bkz. 4 Haziran 2002 tarihli Yağmurdereli-Türkiye kararı, no: 29590/96,

2

§40). Buna karꢀın uyuꢀmazlık, bu müdahalenin “demokratik bir toplumda gerekli” olup

olmadığı sorusuna dayanmaktadır.

AĐHM, geçmiꢀte mevcut davada olduğu gibi bir çok davada ortaya çıkan buna benzer

sorunları irdelemiꢀ ve AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği kanaatine varmıꢀtır (Bkz.

Özellikle Ceylan-Türkiye, no: 23556/94, §38, 1999-IV, Öztürk-Türkiye, no: 22479/93, §74,

1999-VI, Đbrahim Aksoy, §§80, Karkın, §39, 23 Eylül 2003 ve Kızılyaprak-Türkiye, no:

27528/95, §43, 2 Ekim 2003).

AĐHM, içtihat kararları ıꢀığında mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in, sözkonusu

durumu farklı bir sonuca ulaꢀtırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna kanaat

getirmiꢀtir. AĐHM, suç unsuru basın makalesinde kullanılan ifadelere ve makalelerin

yayımlandığı duruma önem vermiꢀtir. Bu bağlamda, göreceği davanın bulunduğu koꢀulları ve

özellikle terörle mücadeleye bağlı zorlukları gözönünde bulundurmuꢀtur (Bkz. Đbrahim Aksoy,

§60 ve 9 Haziran 1998 tarihli Incal-Türkiye kararı, 1998-IV, s.1568, §58).

Dava konusu makale Ortadoğu’nun jeopolitik bağlamı bakımından kürt sorununun

analizini yapmakta ve Hükümet’in kürt kökenli halk nezdindeki siyasetinin eleꢀtirisini

yapmaktadır.

AĐHM, DGM’nin dava konusu makalenin Türk Devleti’nin toprak bütünlüğünü

bozmayı amaçlayan ifadeler içerdiğine kanaat getirdiğini belirtmektedir.

AĐHM, baꢀvuranın ifade özgürlüğüne yapılan müdahaleyi haklı gösterecek kendi

içinde yeterli olmayan yerel mahkemelerin aldığı kararlarda bulunan gerekçeleri incelemiꢀtir.

(Bkz. Mutatis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4), no: 24762/94, §58, 1999-IV). AĐHM, dava

konusu makalede bazı ifadelerin Türk Devleti hakkında negatif bir tablo çizerek, metne

düꢀmanlık uyandıran bir anlam yüklese de, ne ꢀiddet kullanmaya, ne silahlı mücadeleye, ne de

ayaklanmaya teꢀvik etmiꢀ ve AĐHM’nin gözünde, gözönünde bulundurulması gereken baꢀlıca

unsur olan konuꢀmanın kin güden bir konuꢀma olmadığını gözlemlemiꢀtir (Bkz. a contrario,

Sürek-Türkiye (no:1), no: 26682/95, §62, 1999-IV ve Gerger-Türkiye, no:24919/94, §50, 8

Temmuz 1999).

AĐHM, müdahalenin oranını belirlemek sözkonusu olduğunda, verilen cezaların

niteliği ve ağırlığının da gözönünde bulundurulması gereken unsurlar olduğunu

belirtmektedir.

Bu durumda baꢀvuranın mahkumiyeti amaçlanan hedeflerle orantılı olmadığından

dolayı “demokratik toplumda gereklilik” arz etmemektedir. Dolayısıyla AĐHS’nin 10.

maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6 § 1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, kendisini yargılayıp mahkum eden DGM’nin, bünyesinde bir askeri hakim

bulundurması nedeniyle, kendisine hakkaniyete uygun yargılamayı garanti eden “tarafsız ve

bağımsız bir mahkeme” olamayacağını iddia etmektedir. baꢀvuran AĐHS’nin 6§1 maddesinin

ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

AĐHM, geçmiꢀte mevcut davada olduğu gibi bir çok davada ortaya çıkan benzer

sorunları irdelemiꢀ ve AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (Bkz.

3

sözüedilen Özel, §§33-34 ve 6 ꢁubat 2003 tarihli Özdemir-Türkiye kararı, no: 59659/00,

§§35-36).

AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in, sözkonusu durumu farklı bir sonuca

ulaꢀtırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna kanaat getirmektedir. AĐHM, “milli

güvenlik”’e iliꢀkin suçlardan DGM önüne çıkarılan baꢀvuranın, aralarında askeri hakimin de

bulunduğu mahkeme heyeti önüne çıkmaktan çekinmesinin anlayıꢀla karꢀılanacağını

saptamaktadır. Bu nedenden dolayı, baꢀvuran, DGM’nin bu türden davalara ters düꢀen

değerlendirmelerle haksız yere yönlendirilmelerine izin vermesinden haklı olarak

çekinmektedir. Böylece, bu mahkemenin tarafsızlığı ve bağımsızlığı hakkında baꢀvuran

tarafından duyulan ꢀüphelerin objektif olarak kanıtlandığı düꢀünülebilir (sözüedilen Incal

kararı, s. 1573, §72 in fine).

AĐHM, baꢀvuranı yargılayıp mahkum ettiği sırada, DGM’nin, 6§1 maddesi uyarınca

tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.

III. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐYLE BĐRLĐKTE 14. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran AĐHS’nin 10. maddesiyle birlikte 14. maddesini ileri sürerek, etnik kökene

dayanan ayrımcılığa dair idari teamülden ꢀikayetçi olmaktadır.

AĐHS’nin 10. maddesinin tek baꢀına ihlal edildiğine yönelik varılan sonuç gözönüne

alarak AĐHM, 14. maddeye göre yapılan ꢀikayeti incelemeye gerek olmadığına kanaat

getirmektedir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran verilen para cezası ve gelir kaybı nedeniyle 30.000 Euro’ya ulaꢀan maddi

zarara uğradığını iddia etmektedir.

Baꢀvuran ayrıca 30.000 Euro tutarındaki manevi zararının telafi edilmesini

istemektedir.

Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM, iddia edilen gelir kaybı konusunda sunulan delillerin, baꢀvuranın AĐHS’nin 10.

maddesinin ihlalinden doğan kazanç kaybının miktarının kesin olarak belirlenmesini

sağlamadığı kanısındadır (Bkz. aynı yönde alınan Karakoç ve diğerleri kararı, no:27692/95,

28138/95 ve 28498/95, § 69, 15 Ekim 2002). AĐHM, buradan yola çıkarak bu talebi

reddetmektedir.

Buna karꢀın AĐHM, baꢀvurana verilen para cezasının doğrudan AĐHS’nin 10.

maddesinin ihlalinin bir sonucu olduğunu belirtmektedir. Dolayısıyla baꢀvuranın ödediği

miktarın tümünün geri ödenmesine karar vermek uygun olacaktır. AĐHM baꢀvuranın

41.666.666 TL. (olayların meydana geldiği dönemde 4.500 USD olan) para cezası ödediğini

tespit etmektedir. Hakkaniyete uygun olarak ve elinde bulunan bilgilerin tümü ıꢀığında,

4

özellikle sözkonusu miktarın ödendiği tarihte geçerli olan parite dikkate alınarak, AĐHM

maddi zarar adı altında baꢀvurana 4.000 Euro ödenmesine karar vermektedir.

AĐHM, manevi zarar hakkında, ilgilinin dava koꢀullarından dolayı gerginlik içinde

olabileceğinin söylenebileceği kanaatindedir. Bu bakımdan AĐHM, baꢀvuranın onbeꢀ ay

tutuklu bulundurulduğunu ortaya koymuꢀtur. AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca hakkaniyete

uygun olarak manevi zarar adı altında baꢀvurana 15.000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuran hakkındaki mahkumiyet kararının 6§1 maddesi bağlamında tarafsız

ve bağımsız olmayan bir mahkeme tarafından verildiği sonucuna vardığında prensip olarak en

uygun tazminin, baꢀvuranı zamanında tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından yeniden

yargılamak olacağı kanaatindedir (sözüedilen Gençel, §27).

B. Masraf ve Harcamalar

Baꢀvuran ayrıca, ulusal mahkemeler ve AĐHM’de yapılan masraf ve harcamalar için

10.000 Euro istemektedir. Baꢀvuran delil olarak ücret sözleꢀmesi, avukatın faturalandırdığı

ücretlere iliꢀkin makbuzları sunmuꢀtur.

Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM, elinde bulunan unsurları ve konu hakkındaki içtihadını gözönünde

bulundurarak yapılan bütün masraflar için 1.500 Euro tutarının makul olduğuna kanaat

getirmiꢀ ve bu tutarın baꢀvurana ödenmesine karar vermiꢀtir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına 3 puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

2. DGM’nin tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olması nedeniyle AĐHS’nin 6§1

maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 10. maddesi ile beraber 14. maddesine göre yapılan diğer ꢀikayetin

incelenmesine gerek olmadığına;

4. a) Bu kararın, AĐHS’nin 44§2. maddesine göre kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet’in

baꢀvurana:

i. maddi tazminat için 4.000 Euro (dört bin);

ii.manevi tazminat için 15.000 Euro (on beꢀ bin);

iii. masraf ve harcamalar için 1.500 Euro (bin beꢀ yüz);

iv. miktara yansıtılabilecek KDV ve pul, harç ve masraflardan muaf tutularak

ödemesine;

5

b) Belirtilen süre bitiminden ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için, yukarıda

belirtilen tutara, Avrupa Merkez Bankası’nın kredi faiz oranına üç puan eklenmek suretiyle

gecikme faizi uygulanmasına;

5. Hakkaniyete uygun tazminata iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve 29 Mart 2005 tarihinde, Đçtüzüğün 77.

maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

6