COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi Kararı

ADIYAMAN/Türkiye Davası*

Baꢀvuru No: 31880 /96

Strazburg

30 Ekim 2001

USULĐ ĐꢁLEMLER

1. Davanın nedeni, Türk vatandaꢀı olan Hıdır Adıyaman’ın ("baꢀvuran"), 21 Mayıs

1996 tarihinde, Đnsan Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleꢀme'nin ("Sözleꢀme")

eski 25.maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu'na ("Komisyon")

yaptığı baꢀvurudur (baꢀvuru no. 31880 /96).

2. Baꢀvuranı Ankara’da faaliyet gösteren avukat Oya Ersoy Ataman temsil etmiꢀtir.

Bu davaya yönelik olarak Türk Hükümeti bir Ajan tayin etmemiꢀtir.

3. Baꢀvuran, kendisine karꢀı yürütülen ceza yargılamasının Sözleꢀmenin 6 § 1 maddesi

uyarınca “makul sürede” sonuçlanmadığını öne sürmektedir.

4. Baꢀvuru, 1 Kasım 1998 tarihinde, Sözleꢀmenin 11 No'lu Protokolü yürürlüğe

girdiğinde, anılan Protokol'ün 5. maddesinin 2. fıkrası uyarınca Mahkeme’ye gönderilmiꢀtir.

5. Baꢀvuru, Mahkeme'nin Birinci Kısmına verilmiꢀ (Đçtüzük, 52. madde, 1.fıkra) ve bu

bölüm içinde davayı inceleyecek olan daire (Sözleꢀmenin 27 §1 Maddesi), Đçtüzüğün 26§1

maddesine uygun olarak teꢀ ekkül etmiꢀ tir. Mahkeme'de Türkiye'yi temsil eden Sn. Yargıç

Rıza Türmen davadan çekilmiꢀtir (Đçtüzük 28.madde). Bunun üzerine Hükümet Sn. Feyyaz

Gölcüklü'yü Sn. Rıza Türmen'in yerine ad hoc yargıç olarak atamıꢀtır (Sözleꢀmenin 27§2 ve

Đçtüzüğün 29§1 maddeleri).

6. Daire Baꢀkanı baꢀvurunun Davalı Devlet aleyhine yapılan diğer baꢀvurularla

birleꢀtirilmesine karar vermiꢀtir.

7. Daire 31 Ağustos 1999 tarihli bir kararla baꢀvuruyu kabuledilebilir bulmuꢀtur.

8. Gerek baꢀvuran gerekse de Hükümet esaslara iliꢀkin olarak görüꢀ bildirmiꢀlerdir

(Đçtüzük 59 § 1).

OLAYLAR

I. DAVAYA ESAS TEꢁKĐL EDEN OLAYLAR

A. Baꢀvuranın yakalanması ve tutuklanması

9. 31 Ağustos 1981 tarihinde, Ankara Emniyet Müdürlüğü'ne bağlı polis memurları

baꢀvuranı yasadıꢀı Dev-Yol örgütüne üye olduğu ꢀüphesiyle tutuklamıꢀlardır.

10. 19 Ekim 1981 tarihinde Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi baꢀvuranın tutukluluk

halinin devamına karar vermiꢀtir.

* D ı ꢀiꢀleri Bakanlığı Çok taraflı Siyasî Đꢀler Genel Müdürlüğü tarafından Türkçe’ye çevrilmiꢀ olup, gayrıresmî tercümedir.

____________________________________________________________________________________________

yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki

telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür

Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

B. Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi'ndeki Yargılama

11. 26 ꢁubat 1982 tarihinde, Askeri Savcı, baꢀvuran ve diğer 722 davalı hakkındaki

iddianamesini Sıkıyönetim Mahkemesi'ne sunmuꢀtur. Savcı, baꢀvuranı, amacı Türk anayasal

düzenini yıkarak yerine Marksist-Leninist bir rejim kurmak olan yasadıꢀı silahlı örgüt Dev-

Yol'a üye olmakla suçlamıꢀtır. Savcılık, Türk Ceza Kanunu'nun 146§1 hükmü uyarınca ölüm

cezası talep etmiꢀtir.

12. 18 Mayıs 1987 tarihinde baꢀvuran tutuksuz yargılanmak üzere serbest

bırakılmıꢀtır.

13. 19 Temmuz 1989 tarihinde, Sıkıyönetim Mahkemesi, baꢀvuranı Dev-Yol üyesi

olduğu için suçlu bulmuꢀtur. Mahkeme baꢀvuranı TCK'nın 146§3 maddesi uyarınca 12 yıl

hapis cezasına çarptırmıꢀ ve kendisini sürekli olarak bir kamu hizmeti mesleği icra etmekten

men ederek adli vesayet altına koymuꢀtur.

C. Temyiz Đꢀlemleri

14. Baꢀvuranın itirazda bulunmuꢀtur.

15. Sıkıyönetim mahkemelerini ilga eden 27 Aralık 1993 tarihli Kanunun yürürlüğe

girmesinin ardından, davaya bakma yetkisi Yargıtay'a geçmiꢀ ve 26 Aralık 1994 tarihinde

dosya Yargıtay'a gönderilmiꢀtir.

16. 27 Aralık 1995 tarihinde, Yargıtay, baꢀvuranın TCK 146§1 maddesi uyarınca

yargılanması gerektiği gerekçesiyle mahkumiyet kararını bozmuꢀtur. Dava Ankara Ağır Ceza

Mahkemesine gönderilmiꢀ ve halen bu mahkemede sürmektedir.

II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMA

A. Ceza Hukuku

17. Türk Ceza Kanunu'nun 146 §§ 1 ve 3. hükmü aꢀağıdaki gibidir:

"Türkiye Cumhuriyeti Teꢀkilatı Esasiye Kanununun tamamını veya bir kısmını tağyir ve tebdil veya

ilgaya ve bu kanun ile teꢀekkül etmiꢀ olan Büyük Millet Meclisini iskata veya vazifesini yapmaktan

men'e cebren teꢀebbüs edenler, idam cezasına mahkum olur.

.......

Birinci fıkrada yazılı suça ikinci fıkrada gösterilenden gayri surette iꢀtirak eden fer’i ꢀerikler hakkında

beꢀ seneden on beꢀ seneye kadar ağır hapis cezası ve amme hizmetlerinden müebbeden memnuniyet

cezası hükmolunur.”

HUKUK

I. SÖZLEꢁMENĐN 6 § 1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

18. Baꢀvuran, aleyhinde yürütülen cezai kovuꢀturmasının süresinin uzunluğundan

yakınmıꢀtır. Bu bağlamda Sözleꢀme'nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğini idda etmektedir.

Anılan madde aꢀağıdaki gibidir:

"Herkes, ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, ...bir mahkeme

tarafından davasının makul bir süre içinde...görülmesini istemek hakkına sahiptir."

19. Hükümet baꢀvuranın iddialarını reddetmiꢀtir. Baꢀvurana yöneltilen

suçlamalar bakımından davanın karmaꢀık olduğunu ve Dev-Yol eylemlerine karıꢀtıkları

ꢀüphesiyle suçlanan 723 davalının söz konusu olduğu bir duruꢀmanın hazırlanmasının

güçlüğünü ifade etmiꢀtir.Bu etmenlerin iꢀlemlerin uzamasında etkili olduğunu ve yargı

makamlarının ihmal ve gecikmesinden söz edilemeyeceğini iddia etmiꢀlerdir.

A. Dikkate alınacak dönem

20. Mahkeme, yargılamanın, baꢀvuranın yakalandığı 31 Ağustos 1981 tarihinde

baꢀlayıp halen Ankara Ağır Ceza Mahkemesi’nde sürdüğünü gözlemlemektedir. Dolayısıyla,

baꢀvuranın yargılanması yirmi yıldan fazla bir zamandır sürmektedir.

21. Bununla birlikte Mahkeme, Türkiye'nin bireysel baꢀvuru hakkını tanıdığına iliꢀkin

bildirimde bulunduğu 28 Ocak 1987 tarihinden beri geçen on dört yıl sekiz aylık dönemi

inceleyebilmektedir. Yine de Mahkeme, üstte anılan bildirimin yapıldığı sırada yargılamanın

ne durumda olduğunu dikkate almak zorundadır. Söz konusu tarihte, yargılama beꢀ yıl beꢀ

aydır sürmekteydi.

(b) Yargılama süresinin makuliyeti

22. Mahkeme, Sıkıyönetim Mahkemesinin yedi yıl on bir ayda karara vardığını

gözlemlemektedir. Askeri Yargıtay itirazı dört yılda karara bağlamıꢀtır. Yargıtay davayı ele

aldıktan yaklaꢀık bir yıl sonra, 27 Aralık 1995 tarihinde, karara varmıꢀtır. Bu kararı

müteakiben dava Ankara Ağır Ceza Mahkemesinde görülmeye baꢀlanmıꢀ ve bu mahkemede

halen sürmektedir. Mahkeme, gerek ilk derece mahkemesinde gerek temyiz sürecinde önemli

gecikmeler olduğu kanısındadır. Bu gecikmeler davanın karmaꢀıklığı ile açıklanamaz ve

baꢀvurana karꢀı yürütülen cezai kovuꢀturmanın uzamasının sorumluluğu ulusal makamlara

atfedilmelidir.

23. Mahkeme, kendisindeki delillere ve konu hakkındaki içtihadına dayanarak, ceza

yargılamasının uzun sürmesinin "makul süre" yükümlülüğünün yerine getirilmemesine yol

açtığı sonucuna varmıꢀtır.

24. Dolayısıyla, Sözleꢀmenin 6 § 1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. SÖZLEꢁMENĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

25. Sözleꢀme'nin 41. Maddesi aꢀağıdaki gibidir:

"Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder."

A. Zarar

26. Baꢀvuran, bu baꢀlık altında herhangi bir talepte bulunmamıꢀtır. Baꢀvuran,

yargılamanın çok uzun sürmesinden kaynaklanan birçok sıkıntıya maruz kaldığına değinmiꢀ

ve Mahkemeden bu durumu göz önüne alarak tazminata hükmetmesini istemiꢀtir.

27. Hükümet, baꢀvuranın iddialarıyla ilgili herhangi bir yorum yapmamıꢀtır.

28. Baꢀvuranın yargılamasının toplam süresinin uzunluğunu dikkate alan Mahkeme,

kendisinin belli bir sıkıntıya düꢀtüğünü düꢀünmektedir. Hakkaniyet ilkesi temelinde kendisine

100,000 Fransız Frangı ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Masraflar

29. Baꢀvuran, yasal harcamalar için herhangi bir talepte bulunmamıꢀ, takdiri

Mahkemeye bırakmıꢀtır.

30. Hükümet, bu baꢀlık altında da herhangi bir görüꢀ belirtmemiꢀtir.

31. Mahkeme, baꢀvuranın Sözleꢀme iꢀlemleri sürecinde bazı harcamalarda

bulunduğunu göz önüne alarak, yaptığı masraflar için baꢀvurana 8,000 Frank ödenmesinin

makul olduğuna karar vermiꢀtir.

C. Temürrüt Faizi

32. Mahkeme önündeki mevcut bilgilere göre, iꢀbu kararın benimsendiği tarihte

Fransa'daki yasal faiz oranı yıllık % 4,26'dır.

BU NEDENLERDEN DOLAYI MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Đçtüzük 43§1 maddesi uyarınca birleꢀtirilen diğer baꢀvurulardan ayırmaya;

2. ceza yargılamasının uzunluğu nedeniyle Sözleꢀmenin 6§1 maddesinin ihlal edildiğine;

(a) Sözleꢀme’nin 44 § 2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren 3 ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’sına çevrilerek davalı Devlet tarafından

baꢀvurana,

(i) Manevi tazminat tutarı olarak 100,000 (yüzbin) Fransız Frangının

(ii) Masraflar için 8,000 (sekizbin) Fransız Frangının

ödenmesi gerekebilecek her türlü vergiyle birlikte, ödenmesine,

(b) üç aylık süre sonunda yapılan ödemeler için, ödeme tarihine kadar yıllık % 4,26 faiz

uygulanmasına

4. Oybirliğiyle baꢀvuranın adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerinin reddine

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak verilmiꢀ ve 30 Ekim 2001 tarihinde, Đçtüzüğün 77.maddesinin 2.ve

3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Michael O'BOYLE

Elisabeth PALM

Sekreter

Baꢀkan