C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ADEMYILMAZ VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 41496/98, 41499/98, 41501/98, 41502/98, 41959/98,

41602/98, 43606/98)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

21 Mart 2006

NĐHAĐ KARAR

3 Temmuz 2006

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

____________________________________________________________________________________________

Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa

Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla

alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 41496/98, 41499/98, 41501/98, 41502/98,

41959/98, 42602/98, 43606/98 baꢀvuru no’lu davaların nedeni, 21 Nisan 1998 tarihinde

(Nigar Ademyılmaz, 41496/98; Muazzez Onuk (Özder), 41499/98; Ahmet Mefahir Altındağ,

41501/98) 15 Nisan 1998 tarihinde (Hüseyin Elçi, 41502/98) 2 Mayıs 1998 tarihinde (Nadir

Bingöl, 41959/98) 11 Haziran 1998 tarihinde (Haydar Kılıçoğlu, 42602/98) ve 23 Ağustos

1998 tarihinde (Abdulhalim Kaçmaz, 43606/98) Türk vatandaꢀları Nigar Ademyılmaz,

Muazzez Onuk (Özder), Ahmet Mefahir Altındağ, Hüseyin Elçi, Nadir Bingöl, Haydar

Kılıçoğlu ve Abdulhalim Kaçmaz’ın Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) eski 25.

maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Adli yardımdan faydalanan baꢀvuranlar, Diyarbakır Barosu avukatlarından M. Vefa

tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

I. DAVA KOꢀULLARI

1. Nigar Ademyılmaz (Baꢀvuru no: 41496/98)

Baꢀvuran, 1992 yılında Diyarbakır’da öğretmenlik yaptığı sırada Eğitim Sen’e üye

olmuꢀtur.

1996 yılında, baꢀvuran yönetim kurulu üyesi seçilmiꢀ ve yönetim kurulu sekreteri

olmuꢀtur.

Baꢀvuran, 20 Ocak 1998 tarihinde Diyarbakır Valisi’nin kararıyla 285 ve 430 sayılı

Kanun Hükmünde Kararname ve Öğretmenlerin Atama ve Yer Değiꢀtirme Yönetmeliği’nin

29. maddesi uyarınca Konya’ya tayin edilmiꢀtir.

2. Muazzez Onuk (Özder) (Baꢀvuru no: 41499/98)

Baꢀvuran, olayların meydana geldiği sırada Diyarbakır’da öğretmenlik yapmaktadır.

Baꢀvuran, aynı zamanda sendikal faaliyetlerde bulunduğu Eğitim Sen üyesidir.

20 Ocak 1998 tarihli bir kararla, Diyarbakır Milli Eğitim Müdürlüğü baꢀvurana

Karaman’a tayin edildiğini bildirmiꢀtir.

3. Ahmet Mefahir Altındağ (Baꢀvuru no: 41501/98)

Baꢀvuran, olayların meydana geldiği sırada Diyarbakır’da öğretmenlik yapmaktadır.

Baꢀvuran, aynı zamanda sendikal faaliyetlerde bulunduğu Eğitim Sen üyesidir.

13 ꢁubat 1998 tarihli bir kararla, Diyarbakır Milli Eğitim Müdürlüğü baꢀvurana

Kütahya’ya tayin edildiğini bildirmiꢀtir.

4. Hüseyin Elçi (Baꢀvuru no: 41502/98)

Baꢀvuran, olayların meydana geldiği sırada Diyarbakır’da öğretmenlik yapmaktadır.

Baꢀvuran, aynı zamanda sendikal faaliyetlerde bulunduğu Eğitim Sen üyesidir.

2

2 Eylül 1996 tarihli bir kararla, Diyarbakır Milli Eğitim Müdürlüğü baꢀvurana

Karabük’e tayin olduğunu bildirmiꢀtir.

Baꢀvuran, sözkonusu kararın iptal edilmesi için Diyarbakır Đdare Mahkemesi’ne

baꢀvurmuꢀtur.

8 Aralık 1997 tarihinde tebliğ edilen 25 Eylül 1997 tarihli kararla, Đdare Mahkemesi,

285 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 7. maddesi uyarınca, Olağanüstü Hal Bölge

Valisi’nin teklifi ile alınan kararlar aleyhine adli bir iꢀlem yapılamayacağı gerekçesiyle

esasını incelemeden sözkonusu baꢀvuruyu reddetmiꢀtir.

5. Nadir Bingöl (Baꢀvuru no: 41959/98)

Baꢀvuran, olayların meydana geldiği sırada Karayolları Genel Müdürlüğü’nde

mühendis olarak çalıꢀmaktadır. Baꢀvuran, aynı zamanda, Diyarbakır’da bulunan Enerji Yapı

Yol-Sen baꢀkanıdır.

31 Mart 1998 tarihli bir kararla, Karayolları 9. Bölge Dairesi baꢀvurana Kastamonu’ya

tayin edildiğini bildirmiꢀtir.

Baꢀvuran, Diyarbakır Đdare Mahkemesi’ne tayin kararının iptal edilmesi istemiyle

baꢀvuruda bulunmuꢀtur. 16 Nisan 1999 tarihinde, 285 sayılı Kanun Hükmünde

Kararname’nin 7. maddesi uyarınca, Olağanüstü Hal Bölge Valisi’nin teklifi ile alınan

kararlar aleyhine adli bir iꢀlem yapılamayacağı gerekçesiyle sözkonusu baꢀvuru

reddedilmiꢀtir.

6. Haydar Kılıçoğlu (Baꢀvuru no: 42602/98)

Baꢀvuran, olayların meydana geldiği sırada Diyarbakır’da öğretmenlik yapmaktadır.

Baꢀvuran, aynı zamanda, Diyarbakır Eğitim Sen baꢀkanıdır.

12 Mayıs 1998 tarihli bir kararla, Diyarbakır Milli Eğitim Müdürlüğü baꢀvurana

Kırklareli’ne tayin edildiğini bildirmiꢀtir.

7. Abdulhalim Kaçmaz (Baꢀvuru no: 43606/98)

1991 yılında baꢀvuran, Diyarbakır’da öğretmenlik yaptığı sırada Eğitim Sen’e üye

olmuꢀtur. 18 Mart 1995 tarihinde baꢀvuran Diyarbakır Bismil’de Sendika Temsilciliği’ni

kurmuꢀtur.

11 Haziran 1996 tarihli bir kararla Diyarbakır Milli Eğitim Müdürlüğü baꢀvurana

isteği üzerine Çanakkale’ye tayin edildiği bildirilmiꢀtir.

Baꢀvuran Diyarbakır Đdare Mahkemesi’ne sözkonusu tayin kararının iptal edilmesi

istemiyle baꢀvuruda bulunmuꢀtur.

25 ꢁubat 1998 tarihinde, Đdare Mahkemesi, 285 sayılı Kanun Hükmünde

Kararname’nin 7. maddesi uyarınca, Olağanüstü Hal Bölge Valisi’nin teklifi ile alınan

3

kararlar aleyhine adli bir iꢀlem yapılamayacağı gerekçesiyle esasını incelemeden sözkonusu

baꢀvuruyu reddetmiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. KABUL EDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐꢀKĐN

A. AĐHS’nin 11. maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 11. maddesine atıfta bulunarak, tayin kararlarının dernek

kurma ve toplanma özgürlüklerini ihlal ettiğini iddia etmektedirler.

1. Đç hukuk yollarının tüketilmediği iddiası

Kılıçoğlu, Onuk (Özder), Ademyılmaz ve Altındağ isimli baꢀvuranlarla ilgili olarak

Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazını yöneltmektedir. Hükümet, ilgili kiꢀilerin

ꢀikayetlerini dile getirmek üzere ulusal makamlara herhangi bir baꢀvuruda bulunmadıklarını

belirtmektedir.

Baꢀvuranlar, OHAL Bölge Valiliği’nin iꢀlemleri ile ilgili olarak adli denetimin

bulunmadığını iddia etmektedirler.

AĐHM bu itirazın, AĐHS’nin 11. maddesi ile birlikte 13. maddesine iliꢀkin ꢀikayetle

ilgili olduğuna karar vermiꢀtir. Bu nedenle, ꢀikayetin esastan incelenmesine karar vermiꢀtir.

2. Kabul edilebilirliğe iliꢀkin diğer kriterler

AĐHM, içtihatlarından doğan kriterler ıꢀığında ve elindeki mevcut unsurların tümünü

gözönüne alarak, AĐHS’nin 11. maddesine iliꢀkin ꢀikayetin esastan incelenmesi gerektiği

kanaatine varmıꢀtır. AĐHM baꢀvuruda hiçbir kabul edilemezlik gerekçesi ile

karꢀılaꢀılmadığını tespit etmiꢀtir.

B. AĐHS’nin 6. ve 13. maddelerinin ihlal edildiği iddiası hakkında

Baꢀvuranlar, aleyhlerinde alınan tayin kararlarına itiraz edebilecekleri etkili bir

baꢀvuru yolu bulunmadığını ileri sürmektedirler. Baꢀvuranlar birlikte ya da ayrı olarak

AĐHS’nin 6. ve 13. maddelerine atıfta bulunmaktadırlar.

AĐHM, bu ꢀikayeti AĐHS’nin 13. maddesi kapsamında incelemeye karar vermiꢀtir.

AĐHM tarafların argümanları ıꢀığında, bu ꢀikayetin olaylar ve hukuk açısından,

baꢀvuru incelemesinin halihazırdaki aꢀamasında çözüme kavuꢀturulamayan fakat esastan

incelemeyi zorunlu kılan ciddi problemler ortaya çıkardığı kanaatindedir. Sonuç olarak, bu

ꢀikayet, AĐHS’nin 35 § 3 maddesindeki anlamıyla açıkça dayanaktan yoksun olarak ilan

edilemez.

II. ESAS HAKKINDA

A. AĐHS’nin 11. maddesi

4

Hükümet, AĐHS’nin 11. maddesinin kamu yararı için memurların tayin edilmesini

yasaklamadığını belirtmektedir. Hükümet, ayrıca, baꢀvuranların tayin edilmiꢀ olmalarının, ne

sendika üyesi olmalarına ne de sendikal faaliyetlerde bulunmalarına herhangi bir engel teꢀkil

etmediğini belirtmektedir.

Baꢀvuranlar hizmet gereği memurların tayin edilebileceklerine katılmaktadırlar. Buna

karꢀın, tayin oldukları bölgede değil de, OHAL bölgesinde öğretmen açığı olduğunu

belirtmektedirler. Baꢀvuranlar, tayin kararlarının sendika üyesi ya da yöneticisi oldukları

sırada alındığını ve bunun sendikal faaliyetlerde bulunma haklarını en aza indirgediğini ifade

etmektedirler.

AĐHM, baꢀvuranlar tarafından dile getirilen ꢀikayetle ilgili olarak daha önce Ertaꢀ

Aydın ve Diğerleri-Türkiye ve adıgeçen Bulga ve Diğerleri davalarında, AĐHS’nin 11.

maddesinde yer alan sendikal faaliyetlerde bulunma hakkının ihlal edilmediği yönünde karar

verdiğini hatırlatmaktadır.

AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀ ve davayı farklı sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil

bulunmadığı kanaatine varmıꢀtır. Bununla ilgili olarak, sözkonusu tayin kararları

baꢀvuranların bir sendikaya üye olmalarına, sendikal faaliyetlerde bulunma haklarına bir

engel ya da sınırlama getirmemektedir. Bu nedenle, dava konusu önlemler alınmasına

rağmen, sözkonusu sendikalara üyeliklerinin devam ettiği ve tayin oldukları bölgelerde

sendikal faaliyetlerde bulunmaları engellenmediği dikkate alındığında baꢀvuranlar bu

haklarını kaybetmemiꢀtir (Ertaꢀ Aydın ve diğerleri, adıgeçen ve Schmidt ve Dahlström-Đsveç,

6 ꢁubat 1976 tarihli karar, A serisi no:21).

AĐHM mevcut davanın koꢀullarının tümü ıꢀığında, baꢀvuranların aleyhlerine alınan

tayin kararları nedeniyle sendikal faaliyetlerde bulunma haklarının esastan ihlal edildiğini

açıklayamadıklarını gözlemlemektedir.

Sonuç olarak, AĐHS’nin 11. maddesi ihlal edilmemiꢀtir.

B. AĐHS’nin 13. maddesi

AĐHM, baꢀvuranların AĐHS’nin 11. maddesine iliꢀkin olarak yaptıkları ꢀikayetin,

AĐHS tarafından güvenceye alınan haklar kapsamına girmediğini ve bu nedenle AĐHS’nin 13.

maddesine iliꢀkin iddiaların “savunulabilir ꢀikayet” olarak değerlendirilmeyeceğine kanaat

getirmektedir.

AĐHM dosyada yer alan unsurların, baꢀvuranların sendikal faaliyetlerde bulunma

haklarına yönelik herhangi bir ihlal olduğu yönünde karar verilmesine imkan vermediği

görüꢀündedir. Bununla birlikte, bu durum AĐHS’nin 11. maddesinin savunulabilir niteliğini

değiꢀtirmemektedir (Boyle ve Rice-Birleꢀik Krallık, 27 Nisan 1988 tarihli karar, A serisi, no:

131, s. 23, §52). AĐHM’nin baꢀvurunun esasına iliꢀkin kararı, ulusal mahkemeler önünde

etkili baꢀvuru zorunluluğunu ortadan kaldırmamaktadır.

AĐHM, AĐHS’nin 13. maddesinin AĐHS’de yer alan hak ve özgürlüklerden yararlanma

imkanı sağlayabilecek baꢀvuru yolunu güvenceye aldığını hatırlatmaktadır. Bu nedenle bu

madde, AĐHS’ye iliꢀkin savunulabilir bir ꢀikayetin içeriğinin incelenmesi ve uygun olan

5

düzeltmeyi sağlayabilecek iç hukuk yolunu gerekli kılmaktadır (Bkz. diğerleri arasında,

Kulda-Polonya [GC], no: 30210/96, § 157, CEDH 2000-XI).

AĐHM, OHAL Bölge Valisi’ne tayin konusunda geniꢀ ayrıcalıklar tanıyan 285 sayılı

Kanun Hükmünde Kararnamenin 4 (g) maddesine dayanarak, Valinin kamu sektörü

personelinin baꢀka bir bölgeye tayinini isteyebileceğini hatırlatmaktadır. Bulga ve diğerleri ve

Ertaꢀ Aydın ve diğerleri kararlarında, OHAL valisinin tayin konusunda geniꢀ ayrıcalıkları

bulunması nedeniyle adli denetim yoksunluğunun, muhtemel suiistimalleri engellemek için

yeterli teminatları sunmadığı yönünde görüꢀ bildirmiꢀti (Bkz. aynı zamanda Çetin ve

diğerleri, adıgeçen).

Yukarıda yer alan nedenlerden dolayı, baꢀvuranların iç hukuk yollarını tüketmek

zorunluluğundan bağıꢀık tutuldukları düꢀünülebilir. Bu nedenle AĐHM Hükümetin itirazını

kabul etmemektedir.

Bununla birlikte, AĐHM aynı gerekçelerle OHAL Bölge Valisi tarafından

baꢀvuranların aleyhlerine alınan tayin kararlarına karꢀı ulusal mahkemeler önünde itiraz

olanağı sağlayan bir iç hukuk yolunun bulunmayıꢀından dolayı 13. maddenin ihlal edildiği

kararına varmıꢀtır.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Nigar Ademyılmaz, Muazzez Onuk (Özder),Hüseyin Elçi, Nadir Bingöl, Haydar

Kılıçoğlu, Abdulhalim Kaçmaz isimli baꢀvuranların her biri 8.000 Euro (sekiz bin) manevi

tazminat ve 2.500 Euro (iki bin) maddi tazminat talep etmektedir.

Ahmet Mefahir Altındağ 15.000 Euro (on beꢀ) manevi tazminat, 31.085 Euro (otuz bir

bin seksen beꢀ) maddi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.

AĐHM, OHAL Bölge Valisi tarafından aleyhlerine alınan tayin kararlarına itiraz

edilmesini sağlayacak ulusal mahkeme önünde bir iç hukuk yolunun bulunmayıꢀından dolayı

baꢀvuranların manevi zarara uğradıklarını düꢀünmektedir. Bu nedenle hakkaniyete uygun

olarak baꢀvuranlardan her birine 500 Euro (beꢀ yüz) ödenmesini uygun görmektedir.

B. Masraf ve Harcamalar

Baꢀvuranlar aynı zamanda AĐHM ve ulusal mahkemeler nezdinde yapmıꢀ oldukları

masraf ve harcamalar için 23. 942 Euro talep etmektedirler. Bununla ilgili olarak Diyarbakır

Barosu tarafından yayınlanan asgari ücret tarifelerini sunmaktadırlar.

Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, sözkonusu ücret ve masraflar için baꢀvuranlardan her birinin Avrupa Konseyi

tarafından verilen 685 Euro tutarında adli yardımdan faydalandıklarını gözlemlemektedir.

AĐHM, masraf ve harcamalar adı altında herhangi bir miktarın ödenmesine gerek olmadığına

kanaat getirmiꢀtir.

6

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKCELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;

2. Baꢀvuruların kabul edilebilir olduğuna;

3. AĐHS’nin 11. maddesinin ihlal edilmediğine;

4. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

5. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay

içinde, döviz kuru üzerinden YTL.’ye çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek her türlü

vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvuranların her birine manevi

tazminat için 500 Euro (beꢀ yüz) ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

6. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77§§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 21 Mart 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

Mevcut karar ekinde AĐHS’nin 45 § 2 ve iç tüzüğünün 74 § 2 maddelerine uygun

olarak Sn. Mularoni’nin mutabık kararı yer almaktadır.

7