COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

BĐRĐNCĐ DAĐRE¹

ADALI/TÜRKĐYE

(B a ꢀvuru no. 38187/97)

KARAR

STRAZBURG

31 Mart 2005

NĐHAĐ

12/10/2005

Sözkonusu karar AĐHS’nin 44§2. maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır. Ancak ,ꢀekle iliꢀkin

değiꢀiklik yapılabilir.

¹1 Kasım 2004 öncesi oluꢀturulmasında.

1

____________________________________________________________________________________________

Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa

Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla

alıntılanabilir.

Adalı/Türkiye kararında,

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Birinci Daire),

Sn. C.L. ROZAKIS, Baꢀkan,

Sn. P. LORENZEN,

Sn. R. TÜRMEN,

Sn. F. TULKENS,

Sn. N. VAJIĆ,

Sn. S. BOTOUCHAROVA,

Sn. A. KOVLER, yargıçlar,

Ve Bölüm Sekreteri Sn. S. NIELSEN’in katılımı ile Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi

Heyeti olarak toplanmıꢀ,

31 Ocak 2002 ve 10 Mart 2005 tarihindeki gizli görüꢀme sonucunda,

Son anılan tarihte benimsenmiꢀ olan aꢀağıdaki karara varmıꢀtır:

USULĐ ĐꢀLEMLER

1.Davanın nedeni, “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti”nde (“KKTC”) yaꢀamakta olan

Türk vatandaꢀı Đlkay Adalı’nın (“baꢀvuran”), 12 Eylül 1997 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel

Özgürlükleri Korumaya Dair Sözleꢀme’nin (“Sözleꢀme”) eski 25. maddesi uyarınca, Türkiye

aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na (“Komisyon”) yaptığı baꢀvurudur (baꢀvuru no.

38187/97).

2. Adli yardım verilen baꢀvuranı, Monica Carss-Frisk ile birlikte Lord Lester of Herne

Hill, QC ve Londra’daki Bindman&Partners adlı bir hukuk bürosunun avukatı Stephen Grosz

temsil etmiꢀtir. Türk Hükümeti’ni (“Hükümet”), Ajanları Profesör Zaim Necatigil, ve Deniz

ꢁulen Karabacak, Ergin Ulanay, Alev Günyaktı ve avukat Ali Rıza Güder ile birlikte ortak

Ajanları Deniz Akçay ve Münci Özmen temsil etmiꢀtir.

3. Baꢀvuran, eꢀinin Türk ve/veya “KKTC” makamları tarafından öldürülmüꢀ olduğunu

ve yerel makamların, eꢀinin ölümüne iliꢀkin gerekli soruꢀturmayı açmadıklarını ileri

sürmüꢀtür. Ayrıca, eꢀinin ölümünü müteakiben “KKTC” makamlarınca tacize uğratıldığını,

sindirilmeye çalıꢀıldığını ve ayrımcılığa maruz bırakıldığını ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran,

sözkonusu iddiasını AĐHS’nin 2, 3, 6, 8, 10, 11, 13, 14 ve 34. maddelerine dayandırmıꢀtır.

4. Baꢀvuru, AĐHS’ye ek 11 No.lu Protokol’ün yürürlüğe girdiği 1 Kasım 1998

tarihinde AĐHM’ye havale edilmiꢀtir (11 No.lu Protokol’ün 5 § 2. maddesi).

5. Baꢀvuru ile ilgili olarak AĐHM’nin Birinci Dairesi görevlendirilmiꢀtir (AĐHM Đç

Tüzüğünün 52 § 1. maddesi). Sözkonusu Daire içerisinde, davayı değerlendirecek Heyet Đç

Tüzüğün 26 § 1. maddesinde belirtilen ꢀekilde teꢀkil edilmiꢀtir (AĐHS’nin 27 § 1. maddesi).

6. 1 Kasım 2006 tarihinde AĐHM, Dairelerinde değiꢀiklik yapmıꢀtır (Đç Tüzüğün 25 §

1. maddesi). Sözkonusu dava ile ilgili olarak yeni oluꢀturulan Birinci Daire görevlendirilmiꢀtir

(Đç Tüzüğün 52 § 1. maddesi).

7. 31 Ocak 2002 tarihinde Strazburg’daki Đnsan Hakları Binası’nda kamuya açık bir

duruꢀma yapılmıꢀtır (Đç Tüzüğün 54 § 3. maddesi).

Duruꢀmada aꢀağıdaki kiꢀiler AĐHM’nin huzuruna çıkmıꢀlardır:

2

(a) Hükümet için

Profesör Z. Necatigil,

D. Akçay,

S. Karabacak,

E. Ulanay,

Ajan,

Ortak Ajan,

Avukat,

Müꢀavir,

A. Günyakti,

A.R. Güder,

Avukat,

(b) Baꢀvuran için

Lord LESTER OF HERNE HILL, QC,

M. CARSS-FRISK, QC,

S. GROSZ,

Avukat,

8. AĐHM, Profesör Necatigil’in ve E. Ulanay’ın Hükümet için, Lord Lester’ın

baꢀvuran için yaptığı sunuꢀları dinlemiꢀtir.

9. AĐHM, duruꢀmayı müteakiben, 31 Ocak 2002 tarihli bir kararla baꢀvurunun

kabuledilebilir olduğuna karar vermiꢀtir.

10. Baꢀvuranın eꢀinin öldürülmesine iliꢀkin olaylar hususunda taraflar arasındaki

ihtilafı ve “KKTC” makamlarının baꢀvuranı taciz ettiğine, sindirmeye çalıꢀtığına ve

ayrımcılığa maruz bıraktığına dair iddiaları göz önünde bulunduran AĐHM, AĐHS’nin 38 § 1.

(a) maddesi bağlamında bir soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır. AĐHM, 8 Ekim 2002 tarihinde

Strazburg’da ve 23 ve 24 Haziran 2003 tarihinde Lefkoꢀa’da gerçekleꢀtirilen duruꢀmalardaki

görgü tanıklarının ifadelerini almak için dört Vekil tayin etmiꢀtir.

11. Baꢀvuran ve Hükümet, esaslar üzerine görüꢀlerini bildirmiꢀlerdir (Đç Tüzüğün 59 §

1. maddesi). Ayrıca, Mahkeme Baꢀkanının yazılı müdahalede bulunmasına izin verdiği Kıbrıs

Hükümeti’nden üçüncü taraf yorumları alınmıꢀtır (AĐHS’nin 36 § 2. maddesi ve Đç Tüzüğün

44 § 2. maddesi). Sorumlu Hükümet, sözkonusu yorumlara cevap vermiꢀtir (Đç Tüzüğün 44 §

5. maddesi).

1 Kasım 2004 tarihinde AĐHM, Dairelerinde değiꢀiklik yapmıꢀtır (Đç Tüzüğün 25 § 1.

maddesi). Sözkonusu dava ile ilgili olarak 1 Kasım 2001 tarihinde oluꢀturulmuꢀ olan Birinci

Daire görevli olmaya devam etmiꢀtir.

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

12. Baꢀvuran, 1944 doğumludur ve Kuzey Kıbrıs’taki “Kuzey Kıbrıs Türk

Cumhuriyeti” (“KKTC”) Lefkoꢀa’da yaꢀamaktadır.

13. Baꢀvuru, baꢀvuranın eꢀi Kutlu Adalı’nın bilinmeyen kiꢀilerce öldürülmesi ile

ilgilidir. Baꢀvuran, Türk ve/veya “KKTC” makamlarının öldürmede yer almasına iliꢀkin ciddi

iddialarda bulunmuꢀtur. Eꢀinin, makaleleri ve siyasi görüꢀleri nedeni ile birçok kez ölüm

tehdidi almıꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran ayrıca, eꢀinin ölümünü müteakiben “KKTC”

3

makamlarınca taciz edildiği, sindirilmeye çalıꢀıldığı ve ayrımcılığa maruz bırakıldığı

hususunda ꢀikayette bulunmuꢀtur. Bu hususta, çeꢀitli olaylara değinmiꢀtir.

14. Hükümet, Kutlu Adalı’nın öldürülmesine iliꢀkin tüm iddiaları reddetmiꢀtir.

“KKTC” makamlarının, ölümüne iliꢀkin acilen bir soruꢀturma baꢀlatmıꢀ ve yürütmüꢀ

olduklarını ileri sürmüꢀtür. Ancak, suçun failleri henüz teꢀhis edilememiꢀtir. Hükümet aynı

zamanda baꢀvuranın tacize uğramıꢀ olduğu yönündeki iddialarını reddetmiꢀtir ve sözkonusu

iddiaların yalnızca spekülasyon olduğunu ileri sürmüꢀtür.

A. Olaylar

15. Baꢀvuranın eꢀinin ölümü ve “KKTC” makamlarınca gerçekleꢀtirildiği iddia edilen

taciz, sindirme ve ayrımcılıkla ilgili olaylar hakkında, taraflar arasında görüꢀ ayrılığı

bulunmaktadır.

16. Baꢀvuran tarafından sunulan olaylar, Kısım 1’de belirtilmektedir. Hükümet

tarafından sunulan olaylar, Kısım 2’de belirtilmektedir.

17. Strazburg ve Lefkoꢀa’da gerçekleꢀtirilen duruꢀmalarda görev alan Mahkeme

Delegeleri’nin tanıklık ifadeleri, Bölüm B’de özetlenmektedir.

1. Baꢀvuran tarafından sunulan olaylar

18. Baꢀvuranın eꢀi, Kutlu Adalı, Türk Hükümeti’nin ve “KKTC” makamlarının

politikalarını ve uygulamalarını katı bir ꢀekilde eleꢀtiren makaleler yazması ve yayınlaması ile

tanınan Kıbrıslı Türk bir yazar ve gazetecidir. Her zaman Kıbrıs’ın bölünmemesi ve Kıbrıslı

Türk ve Rumların çoğulcu demokratik bir sisteme dayalı birleꢀik bir Cumhuriyet içerisinde

yaꢀaması gerektiğini ileri sürmüꢀtür.

19. Kutlu Adalı, yazarlığı ve gazeteciliği yanında geçmiꢀte birçok memuriyet görevi

ifa etmiꢀtir. 1961 ve 1972 seneleri arasında daha sonra “KKTC”nin Cumhurbaꢀkanı görevine

gelen Rauf Denktaꢀ’ın özel sekreteri olarak görev yapmıꢀtır. 1972 senesinde Sayın

Denktaꢀ’ın, hemfikir olmadığı politikalarına iliꢀkin bir makale yazmak istediği için maaꢀı

kesilmiꢀtir.

20. Sözkonusu tarihte Sayın Denktaꢀ, baꢀvuranın eꢀi Kutlu Adalı’nın, Türk Direniꢀ

Hareketi kontrolünde bulunan Bayrak adlı bir radyo istasyonu için çalıꢀmasını istemiꢀtir.

Kutlu Adalı, sözkonusu radyo istasyonu için çalıꢀmayı reddetmiꢀ ve reddettiği için

yargılanmadan bir hafta boyunca hapsedilmiꢀtir. Serbest bırakılmasının ardından maaꢀının

yeniden ödenmeye baꢀlanması için Bayrak Radyosu için çalıꢀmaya baꢀlamıꢀtır.

21. 1974 yılında Nüfus Kayıt Dairesi Kimlik Kartları Bölüm Baꢀkanlığı görevine

getirilmiꢀtir. 1979 Aralık ayında görevinden alınarak 1986 yılında “KKTC”nin Turizm

Bürosu Danıꢀmanlığı görevine getirilmiꢀtir. Memurluk hizmeti, 50 yaꢀında erken emekli

olmak durumunda bırakıldığı 1987 senesinde sona ermiꢀtir.

22. Kutlu Adalı, kamu hizmeti süresince ve emekliliği sonrasında yazarlık ve

gazetecilik kariyerine devam etmiꢀtir. Baꢀlangıçtagerçek ismini kullanarak birleꢀik bir Kıbrıs

üzerine siyasi fikirlerini açıklaması tehlikeli olacağı için Kerem Atlı takma adı altında

4

yazmıꢀtır. 1981 senesinde gerçek ismini kullanmaya baꢀlamıꢀtır. Ölümünden önceki 7 sene

süresince bir sol kanat gazetesi olan Yenidüzen için yazmıꢀtır.

23. Baꢀvuran ve eꢀi, Adalı’yı fikirlerini ifade etmekten caydırmak amaçlı bir çok

tehdit almıꢀlardır. 1980 Ocak ayı ve 1996 Haziran ayı arasında baꢀvuranın eꢀi, kimliği belirsiz

kiꢀilerce çeꢀitli ꢀekilde tacizlere maruz bırakılmıꢀtır. Evine makineli silahlarla saldırıda

bulunulmuꢀ, sık sık tehdit telefonları almıꢀtır. Takma bir isim altında yazmakta olduğu için

kimliği belirsiz kiꢀiler, kendisi aleyhinde cezai takibat baꢀlatabilmek amacı ile makalelerinin

nüshalarını aramak için evine girmiꢀtir.

24. 17 Mart 1996 tarihinde Yenidüzen Gazetesi, hırsızların Aziz Barnabas

Manastırı’ndaki bir mezara girerek kültürel öneme sahip çeꢀitli objeleri çaldıkları bir olaya

iliꢀkin, Kutlu Adalı tarafından yazılan bir makaleyi yayınlamıꢀtır. Hırsızların arabalarının

renkleri ve plakalarının kaydedildiğini ve plakaların, iki Sivil Savunma Örgütü mensubuna ait

olduğunun saptandığını yazmıꢀtır. Sözkonusu makalenin yayınlanması ardından gazete

editörü, Sivil Savunma Örgütü baꢀkanından tehdit içeren bir telefon almıꢀtır. Adalı da tehdit

içeren telefonlar almaya baꢀlamıꢀtır.

25. 4 Haziran 1996 tarihinde Yenidüzen Gazetesi, yine Adalı tarafından yazılan ve

Türk Hükümeti ve “KKTC”nin “Anavatan-yavru vatan” politikasını katı bir dille eleꢀtiren bir

makale yayınlamıꢀtır.

26. 6 Haziran 1996 tarihinde 23.35 sularında baꢀvuranın eꢀi, “KKTC”de kimliği

belirsiz kiꢀilerce evinin önünde vurulmuꢀ ve öldürülmüꢀtür. Baꢀvuran, eꢀinin öldürüldüğü

gece Đstanbul’da bulunmaktaydı. 23.15 sularında eꢀine telefon ettiğinde “onların” kendisini

tehdit ettiklerini söylemiꢀtir. “KKTC” makamları, baꢀvurana eꢀinin cesedini göstermeyi

reddetmiꢀtir. Morgdan sorumlu doktor Đsmail Bundak baꢀvurana, cesedin röntgen filminin

çekilmiꢀ olduğunu, ancak otopsi yapılmamıꢀ olduğunu söylemiꢀtir. Baꢀvurana röntgen

filmlerini görme izni verilmemiꢀtir. Đlk olarak Hükümet’in 1 Nisan 1999 tarihli görüꢀlerinde

bir otopsi gerçekleꢀtirildiğinden haberdar edilmiꢀ ve otopsinin bir nüshası tedarik edilmiꢀtir.

27. Baꢀvuran, eꢀinin ölümünü kendisi soruꢀturmaya karar vermiꢀtir. Komꢀularından,

eꢀinin ölümünden kısa süre önce siyah bir arabanın sokağa park edildiğini öğrenmiꢀtir.

Sözkonusu siyah araba, baꢀvuranın eꢀinin yaꢀamının son aylarında aile ile dost olan emekli

polis memuru Altay Sayıl’ın arabası ile aynı modeldir. Altay Sayıl, eꢀinin ölümünü takip eden

on gün süresince ortaya çıkmamıꢀtır.

28. Baꢀvuranın komꢀuları kendisine, eꢀinin vurulduğu sırada katillerine yaꢀamı için

yalvardığını duyduklarını söylemiꢀlerdir. Bir adamın, baꢀvuranın eꢀinin ölmeyi hak ettiğini

söylediğini duyduklarını belirtmiꢀlerdir. Komꢀular ayrıca, baꢀvuranın evi yakınındaki sokak

ıꢀığının, 22.30 civarında sönerek etrafı karanlığa boğduğunu ve Adalı’nın vurulmasından kısa

süre sonrasına kadar yeniden yanmadığını belirtmiꢀtir. Baꢀvuran komꢀularından ayrıca, ateꢀ

edilmesi ardından birkaç dakika içerisinde yaklaꢀık on iki askeri aracın olay yerine geldiğini,

yolu geçiꢀe kapadığını ve polis memurlarının “özel tim”lerinin çevre sakinlerini silah

kullanarak evlerine girmeye zorladıklarını öğrenmiꢀtir.

29. 8 Temmuz 1996 tarihinde “KKTC” Hükümeti yanlısı Kıbrıs gazetesi, kendilerine

Türk Đntikam Tugayı adını veren faꢀist bir grubun, Kutlu Adalı’yı kendilerinin öldürmüꢀ

olduklarını iddia eden ifadelerini aldıklarını belirtmiꢀtir. Baꢀvurana göre, sözkonusu grup

Milli Hareket Partisi’nin “Bozkurtlar” adı verilen gençlik akımı ile bağlantılıdır. Türk Silahlı

5

Kuvvetleri, Türk polisi, Milli Đstihbarat Teꢀkilatı (MĐT), Türk Paramiliter Yapılanması, Türk

Bakanlar ve Türk mafyası ile yakın ve uzun süreli bağlantıları bulunmaktadır.

30. Eꢀinin öldürülmesinden üç gün sonra baꢀvuranın ailesi, kimliği belirsiz bir kadın

tarafından aranmıꢀ ve kadın, eꢀinin ölümünden Hüseyin Demirci adlı bir kiꢀi ile ilk ismi

Orhan olan bir kiꢀinin sorumlu olduklarını belirtmiꢀtir. Baꢀvuran, polisi bu telefon

konuꢀmasından haberdar etmiꢀtir ancak polis, sözkonusu kadının polise yanlıꢀ ifadeler

vermesi ile tanındığını belirterek soruꢀturma baꢀlatmayı reddetmiꢀtir. Baꢀvuran, Demirci’nin

“Bozkurtlar”a ve Sivil Savunma Örgütü’ne mensup olduğunu ve güvenlik güçlerinin

kendisine ödeme yaptığını öğrenmiꢀtir. Orhan, adadaki Türk Silahlı Kuvvetleri’nde albaydır.

31. 14 Temmuz 1996 tarihinde baꢀvuranın çocukları, “KKTC” Cumhurbaꢀkanı ile bir

görüꢀme ayarlamıꢀlardır. Babalarının katilinin bulunması yönünde etkin bir soruꢀturma

baꢀlatmasını istemiꢀler ve Cumhurbaꢀkanı, bu isteği kabul etmiꢀtir.

32. 18 Temmuz 1996 tarihinde baꢀvuran, Cumhurbaꢀkanı Denktaꢀ’tan Kutlu Adalı’ya

ꢀehit mertebesi verilmesini istemiꢀtir. 9 Eylül 1996 tarihinde isteği reddedilmiꢀtir.

33. Ayrıca basında, “Bozkurtlar”la bağlantısı olan ve bazı Türk yetkilileri tarafından

PKK mensubu olduğundan ꢀüphe edilen kiꢀileri öldürmesi emredildiği iddia edilen aꢀırı sağ

kanata mensup bir eylemci olan Abdullah Çatlı’nın, baꢀvuranın eꢀinin öldürülmesine müdahil

olduğuna iliꢀkin yinelenen iddialar yer almıꢀtır. Baꢀvuranın kiꢀisel olarak edindiği bilgilere

göre, Abdullah Çatlı 1996 Temmuz ayı baꢀında farklı bir kimlik altında “KKTC”ye gelmiꢀtir.

34. 1996 senesi Kasım ayında güney Kıbrıs’tan eꢀi adına bir ödül kabul etmek üzere

bir davet aldığını ileri sürmüꢀtür. Ancak, görüꢀmeden önceki gün, “KKTC Dıꢀiꢀleri

Bakanlığı”ndaki bir yetkiliden bir telefon almıꢀ ve korktuğu için görüꢀmeye gitmemiꢀtir.

35. 1996 senesi Aralık ayında baꢀvuran, güvenlik güçleri komutanı Hasan Peker

Günal’ı görmeye gitmiꢀ ve güvenlik güçlerinin eꢀinin ölümünü yeterince soruꢀturmadıkları

hususunda ꢀikayette bulunmuꢀtur.

36. 5 Mart 1997 tarihinde Yenidüzen Gazetesi, “Bozkurtlar”ın baꢀkanınca imzalanmıꢀ,

sol kanata dahil gazeteci ve yazarların baꢀvuranın eꢀi gibi öldürüleceğine iliꢀkin bir tehdit

içeren bir mektup yayınlamıꢀtır. Baꢀvuran, sözkonusu makalenin nüshalarını soruꢀturma

yapması için polise teslim etmiꢀtir, ancak hiçbir cevap alamamıꢀtır.

37. 26 Haziran 1997 tarihinde baꢀvuran, güvenlik güçleri komutanı Hasan Peker

Günal’a, eꢀinin öldürülmesi üzerinden neredeyse bir yıl geçmesine rağmen faillerin henüz

bulunmadığını yazmıꢀ fakat hiçbir somut bilgi alamamıꢀtır.

38. Sivil polisler, baꢀvuranı ve kızını düzenli olarak takip etmektedir, telefonları

dinlenmekte ve yazıꢀmaları kontrol edilmektedir. Kimliği belirsiz kiꢀiler tarafından telefonla

aranmaktadırlar ve telefon ve faks bağlantıları zaman zaman kesilmektedir. Bu bağlamda,

eꢀinin ölümü ardından pek az baꢀsağlığı mektubu aldığını ifade etmiꢀtir. Evinin suyunun

birçok kez kesildiğini ve Su Đꢀleri Dairesi’nce ileri sürüldüğünün aksine bunun teknik

sorunlardan kaynaklandığına inanmadığını iddia etmektedir.

6

39. “KKTC” Hükümeti ayrıca, “Kutlu Adalı Vakfı” adı altında Kutlu Adalı’nın barıꢀ,

insan hakları ve özgürlükle ilgili fikirlerinin devam ettirilmesini amaçlayan bir dernek

kurmayı reddetmiꢀtir.

40. Baꢀvuran ayrıca yetkili makamlardan eꢀinin, uçuꢀ ücretlerinde indirim yapılması

gibi bir takım haklar sağlayan basın kartını muhafaza etmek istemiꢀ, ancak, isteği

reddedilmiꢀtir.

41. 20 Haziran 1997 tarihinde resmi makamlar, baꢀvuran ve kızının güney Kıbrıs

tarafına geçmelerine izin vermeyerek orada bir radyo istasyonunun düzenlediği toplantıya

katılmaktan alıkoymuꢀtur.

42. Kutlu Adalı’nın ölüm yıldönümünde baꢀvuran, eꢀinin anılması için bir tören

düzenlemiꢀtir. Tören günü belediye, sokağın tam altındaki yolu kazmak üzere kazma araçları

getirtmiꢀtir. Baꢀvuran ayrıca, Kutlu Adalı’nın bahçelerinde bulunan resminin de çalınmıꢀ

olduğunu ileri sürmüꢀtür.

43. 10 Ağustos 1997 tarihinde evinin dıꢀında üç el ateꢀ edildiğini duymuꢀtur.

Müteakiben, Đngiltere’ye gitmek üzere ayrılmadan önce bir emlak komisyoncusunun kızıyla

görüꢀmeye gelerek ona, evlerini satmasını ve teklif edeceği fiyatı kabul etmesini söylemiꢀtir.

Baꢀvuran, sözkonusu emlak komisyoncusunun “KKTC” makamlarınca kendisini ülkeye terk

etmeye ikna etmesi için gönderildiğine inanmaktadır.

44. Baꢀvuran ayrıca, AĐHM’ye baꢀvurusunu müteakiben kızının bankadaki görevine

son verildiğini ve memuriyet sınavında 68 aday arasında 15. olduğu halde göreve

alınmadığını ileri sürmüꢀtür.

45. Ayrıca baꢀvuranın temsilcileri, 21 Ocak 2000 tarihinde baꢀvuranın 15 Aralık 1999

tarihinde AĐHM huzurundaki baꢀvurusuna iliꢀkin Profesör Bakır Çağlar ile görüꢀtüğünü

bildirmiꢀtir. Türk Hükümeti’nin AĐHM huzurundaki davalarında eski Türkiye temsilcisi olan

Profesör Çağlar’ın, AĐHM huzurundaki davayı kazanırsa öldürülebileceğini ve kızının

bursunun kesileceğini söylemiꢀ olduğu iddia edilmiꢀtir. Ancak baꢀvuran, sözlü ifadesinde

Profesör Çağlar’ın, davanın detaylarına iliꢀkin sorular sorduğunu ve kendisine, davayı onun

için kazanabileceğini çünkü avukatlarının pek de iyi olmadığını söylediğini belirtmiꢀtir.

“KKTC” veya Türkiye makamları ile bağlantılı olduğunu düꢀündüğü için davasına Profesör

Çağlar’ın bakmasını istememiꢀtir.

2. Hükümet tarafından sunulan olaylar

(a) Kutlu Adalı’nın ölümü öncesindeki olaylar

46. Hükümet, Cumhurbaꢀkanı Denktaꢀ’ın özel sekreteri olarak görev aldığı sıralarda

Kutlu Adalı’nın, askerlik hizmeti yapmamak için Cumhurbaꢀkanı’nın desteğini istediğini

belirtmiꢀtir. Đsteği reddedilmiꢀ ve kısa bir kısmı temel eğitim dönemi ve geri kalanı Bayrak

radyo istasyonunda gerçekleꢀtirdiği büro iꢀinden oluꢀan askerlik hizmetini yerine getirmek

durumunda kalmıꢀtır. Askerlik hizmetini yerine getirdikten sonra Nüfus Kayıt Dairesine

atanmıꢀtır. 1979 Aralık ayında Kıbrıs Türk Federe Devleti Anayasası’nın 93. maddesi

uyarınca sorumlu Bakan, Baꢀbakan ve Devlet Baꢀkanı tarafından imzalanan resmi bir belge

ile görevinden alınmıꢀ ve Dıꢀiꢀleri, Savunma ve Turizm Bakanlığı’na danıꢀman olarak

atanmıꢀtır. Adalı, Yüksek Đdari Mahkeme’ye baꢀvurmuꢀ ve sözkonusu durumun feshini talep

7

etmiꢀtir. Mahkemeler, Adalı’nın taleplerini kabul etmiꢀ ve 1983 senesinde eski görevine

getirilmiꢀtir.

47. Hükümet, Adalı’nın kamu hizmetini yerine getirdiği süre içerisinde yazarlık ve

gazetecilik kariyerine devam ettiğini ileri sürmektedir. “Kerem Atlı” takma adı altında

yazmasının nedeni, siyasi fikirlerini açıklamasının kendisi için tehlike arzetmesi değil,

memurların günlük siyasete dahil olmamaları ve tarafsız hareket etmeleri gerektiğine dair

yasal hükümdür. Kıbrıslı Türklerin büyük çoğunluğu, Adalı tarafından ifade edilen fikirlerle

görüꢀbirliği içerisinde değildir.

(b) Adalı’nın öldürülmesine iliꢁkin soruꢁturma

48. Hükümet, 6 Temmuz 1996 tarihinde, 23.40 sularında Lefkoꢀa Polis Karakolu’nun

Haberleꢀme ꢁubesi’nin 155 No.lu telefonuna kimliği belirsiz bir kiꢀi tarafından, Ardıç Sokak

ile Akasya Sokağın kesiꢀme noktasında bir cinayet iꢀlendiğinin bildirildiğini belirtmiꢀtir.

49. Đhbarı müteakiben Lefkoꢀa Polis Karakolu’na bağlı Yeniꢀehir Polis Karakolu

civarındaki çevik birliğe ait iki Land Rover, kısa süre içerisinde olay mahalline gelmiꢀtir.

Onları, Yeniꢀehir ve Lefkoꢀa Polis Karakolları’ndan Cezai Soruꢀturma Bölümü’ne dahil

personeli getiren polis araçları izlemiꢀtir. Olay mahalli ve çevresi, suçluları tespit etmek üzere

çalıꢀmalara baꢀlayan polis memurlarınca kordon altına alınmıꢀtır. Hükümet, polis ve Kıbrıs

Türk güvenlik güçleri tarafından kullanılan araçların ꢀekil ve renk olarak benzerlik

gösterdiğini vurgulamıꢀtır.

50. Soruꢀturma, Kutlu Adalı’nın ölümünden hemen sonra baꢀlamıꢀtır. 7 Temmuz 1996

tarihinde sabah 3.00 sularında polis memurları, olay mahalline Lefkoꢀa Devlet

Hastanesi’nden bir doktor getirmiꢀtir. Doktor, cesedi incelemiꢀ ve Adalı’nın, sol ꢀakak ve sol

omzundaki iki kurꢀun yarası nedeni ile olay mahallinde ölmüꢀ olduğunu tespit etmiꢀtir. Bir

görevli, olay mahallinin fotoğraflarını çekmiꢀtir. Olay mahalline iliꢀkin bir plan, boꢀ fiꢀeklerin

yerini göstermektedir. Ceset daha sonra otopsi amacıyla Lefkoꢀa Devlet Hastanesi morguna

gönderilmiꢀtir. Adalı’nın cesedi, hastane morgundaki polis memurlarınca kayınbiraderine

gösterilmiꢀtir.

51. 7 Temmuz 1996 tarihinde polis memurları, Akasya ve Ardıç Sokaklarında

baꢀvuranın yakınlarının da dahil olduğu sakinlerin bir listesini hazırlamıꢀtır. Aynı gün olayla

ilgili bilgileri hakkında otuz üç kiꢀinin ifadeleri alınmıꢀtır.

52. 7 Temmuz 1996 tarihinde Đsmail Bundak tarafından gerçekleꢀtirilen otopsiyi

müteakiben ölüm nedeni, bir ateꢀli silahla ateꢀ edilmesi sonucu açılan yaralar sebebiyle iç

organların parçalanması, iç kanama ve baꢀta supdural kanama olarak tespit edilmiꢀtir. Otopsi

sonrası, Adalı’nın giymekte olduğu mavi gömlek, çizgili tiꢀört, bir çift terlik ve gözlük delil

olarak alınmıꢀtır.

53. 8 ve 31 Temmuz 1996 tarihleri arasında baꢀvuranın ailesinin de dahil olduğu

muhtemel görgü tanıklarından yirmi altı ifade alınmıꢀtır.

54. 13 Temmuz 1996 tarihli soruꢀturma raporu, olay gecesi evinde olmayan kiꢀileri ve

olay zamanı nerede olduklarını göstermektedir.

8

55. 17 Temmuz 1996 tarihinde Lefkoꢀa Güvenlik Güçleri Komutan Yardımcısı, kan

analizi için Adalı’ya ait kanlı bir tiꢀört ve gömleği Devlet Laboratuarına göndermiꢀtir.

56. 18 Temmuz 1996 tarihinde Milliyet Gazetesi’nde “Katil tanıdığı biriydi” baꢀlığı

altında yayınlanan bir makalede cinayetten birkaç gün önce, Ulusal Düꢀünce Derneği’nden

Timur Ali adlı bir ꢀahsın, Birlik Gazetesi’nde “Kutlu Adalı, dernek tarafından bir köpekmiꢀ

gibi yok edilmelidir” sözlerini sarfettiği iddia edilmiꢀtir.

57. Aynı gün polis memurları, “Timur Ali” takma adını kullanan bir köꢀe yazarı olan

Ali Tekman’ın ifadesini almıꢀtır. Timur Ali, ifadesinde sözkonusu iddiaları reddetmiꢀ, hiçbir

zaman Birlik Gazetesi için yazmadığını ve Ulusal Düꢀünce Derneği’ne mensup olmadığını

ileri sürmüꢀtür.

58. Yetkili makamlar baꢀvuranın, eꢀinin öldürüldüğü sırada olay mahalli ve

civarındaki sokak ıꢀıklarının söndüğüne iliꢀkin iddiasına iliꢀkin soruꢀturma açmıꢀtır. Kıbrıs

Türk Elektrik Kurumu’nda görevli bir donanım mühendisi olan Ali Horoz’un yaptığı

soruꢀturma sonucu, olay mahallindeki ve civarında bulunan Akasya, Akalan, Bağarası, Söğüt

ve Altınova Sokakalarındaki sokak lambaları için gereken elektriğin, baꢀvuran tarafından

iddia edildiği gibi Sivil Savunma Örgütü güç kaynaklarınca değil, “Sıdıka Çatozlu” güç

kaynağınca sağlandığı tespit edilmiꢀtir. Bölge sakinlerinin ifadelerinin alınmasını müteakiben

Adalı’nın öldürüldüğü gece elektriklerin kesilmediği ve baꢀvuranın iddia ettiği gibi, Sivil

Savunma Komutanlığı’nın bahçesindeki güç kaynağına sokak lambalarına etki etmek için

müdahalede bulunulmuꢀ olsa dahi, olay mahallindeki veya civar sokaklardaki sokak

lambalarını söndürmenin mümkün olmayacağı tespit edilmiꢀtir.

59. Kullanılmıꢀ fiꢀeklere iliꢀkin balistik bir inceleme de yapılmıꢀtır. 14 kullanılmıꢀ

fiꢀeğin incelenmesi sonucu, 6 Ağustos 1996 tarihli balistik raporlar, tek bir silah tarafından

yakın mesafeden atılmıꢀ 9 mm.lik Parabellum tipi fiꢀekler olduğu belirtilmektedir. Raporda

ayrıca, fiꢀeklerin ve mermi kovanlarının, daha önce “KKTC” topraklarında bulunmuꢀ olanlar

veya kimliği belirsiz kiꢀilerce iꢀlenen cinayetlere iliꢀkin dosyalarda kaydedilenlerle bağlantılı

olmadığı belirtilmektedir.

60. 15 Ekim 1996 tarihinde baꢀvuran, Lefkoꢀa’daki Telefon Müdürlüğü’ne kendisi ve

ailesinin, belirli bir numaradan gelen telefonlarla rahatsız edildiklerine iliꢀkin bir dilekçe

sunmuꢀtur. Baꢀvuranın talebi üzerine, telefon hattı üzerine bir dinleme cihazı yerleꢀtirilmiꢀtir

(no. 2274089).

61. 12 Kasım 1996 tarihinde 2271851 no.lu telefon tarafından aranmıꢀtır ve yetkili

makamlar, numaranın Cahit Hüray’a ait olduğunu tespit etmiꢀler ve telefon hattı kesilmiꢀtir.

B.K. isimli bir ꢀahısca yapılan talep üzerine, telefon belli miktarda para ödenmesi üzerine

tekrar açılmıꢀtır. Numaranın sahibi Hüray, 18 Kasım 1996 tarihinde Telefon Müdürlüğü’ne

baꢀvuranın numarasını hiç çevirmemiꢀ olduğuna iliꢀkin bir ꢀikayette bulunmuꢀtur. Hüray,

rahatsız edilmesi hususunda bir araꢀtırma yapılmasını istemiꢀtir. Sonuç olarak, 22 Kasım 1996

tarihinde bir polis müfettiꢀ yardımcısı, meseleyi çözmek için Telefon Müdürlüğü’ndeki teknik

ꢀube baꢀkanının ifadesini almıꢀtır.

62. 4 Mart 1998 tarihinde soruꢀturmadan sorumlu polis müfettiꢀ yardımcısı, Ahmet

Soyalan, soruꢀturma hususundaki raporunu tamamlamıꢀtır. Sonuç cümlelerinde, cinayetin

failini/faillerini tespit etmenin mümkün olmadığını ve bu nedenle, soruꢀturmasında olumlu bir

sonuca ulaꢀamadığını belirtmiꢀtir.

9

63. 29 Nisan 1998 tarihinde dava, “KKTC” Baꢀsavcısı’na havale edilmiꢀtir.

64. 1 Temmuz 1998 tarihinde Cumhuriyet Baꢀsavcılığı, konunun soruꢀturulmak üzere

adli savcıya gönderilmesini tavsiye etmiꢀtir.

65. 31 Temmuz 1998 tarihinde Lefkoꢀa Polis ꢁefi, Lefkoꢀa Adli Savcısına Adalı’nın

ölümüne iliꢀkin soruꢀturma sonuçlarını bildirmiꢀtir. Görgü tanıklarının ifadelerini ve

soruꢀturmayı yapan memurun raporunu içeren soruꢀturma dosyasını da havale etmiꢀtir.

66. Lefkoꢀa’da adli savcı huzurundaki duruꢀma, 20 Ekim 1998 tarihinde baꢀlamıꢀ ve

görgü tanıklarının ifadelerini müteakiben, kararın verilmesi ile 11 Aralık 1998 tarihinde sona

ermiꢀtir. Adli savcı, Kutlu Adalı’nın 6 Temmuz 1996 tarihinde kimliği belirsiz kiꢀilerce

vurularak öldürüldüğünü ve ölümüne, iç organların parçalanması, iç kanama ve subdural

kanamanın neden olduğunu belirtmiꢀtir. Faillerin teꢀhis edilemediğini ve davanın kapandığını

belirtmiꢀtir.

(c) Baꢁvuranın iddialarına cevaben Hükümet’in görüꢁleri

67. Hükümet, Abdullah Çatlı’nın olaya dahil olduğu yönündeki iddiaların yalnızca

spekülasyon olduğunu ileri sürmektedir. Bu bağlamda, “KKTC”nin Abdullah Çatlı’nın

KKTC’ye son ziyaretinin, 26 Nisan 1996 ve 1 Mayıs 1996 tarihleri arasında olduğunu

gösteren kayıtlarını sunmaktadırlar. Hükümet, Abdullah Çatlı’nın, Kutlu Adalı’nın

öldürülmüꢀ olduğu 6 Temmuz 1996 tarihinde “KKTC”de bulunmadığını vurgulamaktadır.

68. Hükümet, kamuoyunun baꢀvuranın eꢀinin ortadan kaybolduğu hususunda

destekleyici olduğunu açıklamıꢀtır. Cumhurbaꢀkanı, Yasama Meclisi Sözcüsü, Baꢀbakan ve

siyasi parti liderleri, cinayeti kınayan ve saldırganların bulunmasını isteyen kamu

beyanatlarında bulunmuꢀlardır. Ayrıca Adalı’nın ismi, Lefkoꢀa Belediye Meclisi’nce oturmuꢀ

olduğu sokağa verilmiꢀtir.

69. Baꢀvuranın eꢀinin ölümünden sonra meydana gelen olaylara iliꢀkin Hükümet,

baꢀvuranın iddialarının çoğunun aꢀırı derecede abartılı olduğunu ileri sürmüꢀtür. Bu bağlamda

Hükümet öncelikle, baꢀvuranın kendisinin “KKTC” makamlarınca korunmasını talep ettiğini

ve kendisine, zaten sivil polisler tarafından korunmakta olduğunun söylendiğini

belirtmektedir.

70. Hükümet ayrıca Kutlu Adalı adına bir vakıf kurmak için yetkili Mahkeme’ye

baꢀvuruda bulunulması ve bir Mahkeme emri alınması gerektiğini belirtmektedir. Baꢀvuran ve

diğer sekiz kiꢀi doğru prosedürü izleyerek gerekli baꢀvuruyu yaptıktan sonra Lefkoꢀa Aile

Mahkemesi, 2 Nisan 1998 tarihinde Kutlu Adalı Vakfı’nın kurulmasını onamıꢀtır.

71. Baꢀvuranın Kıbrıs’ın güney kısmına geçme talebinin reddedilmesi hususunda

Hükümet, “KKTC” ve güney Kıbrıs arasındaki Ledra Palas sınır kapısından giriꢀ ve çıkıꢀlar

için Yeꢀil Hat geçiꢀlerinin, “KKTC” kural ve yönetmeliklerince düzenlendiğini ve geçiꢀlerin,

güvenlik önlemleri nedeniyle kısıtlamalara tabi tutulduğunu belirtmektedir. “KKTC”

makamları, sınırın geçilmesine iliꢀkin izni erteleme hakkına sahiptir.

72. Hükümet ayrıca 1996 senesinde meydana gelen Aziz Barnabas olayının, bir

güvenlik operasyonu olduğunu belirtmiꢀtir. Đkonlara veya arkeoloji müzesine bir zarar

10

verilmemiꢀtir. Yasadıꢀı silahların mezarda saklandığına iliꢀkin istihbarat raporlarının alınması

üzerine güvenlik güçleri, oraya bir operasyon düzenlemiꢀtir. Hükümet, Sivil Savunma

Örgütü’nün olayla ilgisi bulunmadığını belirtmektedir.

73. Hükümet, ꢀehitlerin ve kurbanların ailelerine yardım sağlanmasını öngören 7/1974

No.lu Kanun uyarınca yasadıꢀı hareketlerle mücadelede “KKTC”nin haklarını korurken yasal

olarak kendisine verilen görevlerin ifası sırasında hayatını kaybeden kiꢀiye ꢀehit deneceğini

açılamaktadır.

74. Ayrıca Hükümet, baꢀvuranın kızının, Erbank’taki görevinden 12 Ekim 1998

tarihinde, düzeni bozucu tavırları nedeniyle alındığını ileri sürmektedir. AĐHM’ye yapılan

baꢀvuru, 26 Aralık 1998 tarihinde Hükümet’e bildirilmiꢀtir, ve baꢀvuranın kızının görevinden

alınması, baꢀvurunun bildirilmesinden önce meydana geldiği için sözkonusu olaydan yetkili

makamlar sorumlu tutulamaz. Hükümet ayrıca baꢀvuranın kızının, memuriyet sınavında 68

aday arasında iddia edildiği gibi 15. değil, 52. olduğunu belirtmektedir. Sözkonusu sınavın

sonucu, 23 Eylül 1998 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanmıꢀtır.

B. Sözlü Đfade

75. Olayların meydana geliꢀ biçimi konusunda taraflar arasında görüꢀ ayrılığı

bulunduğundan, Mahkeme tarafların yardımıyla bir soruꢀturma yürütmüꢀtür. Bu çerçevede,

Mahkemenin görevlendirdiği dört yetkili 8 Ekim 2002 tarihinde baꢀvuranın sözlü ifadesine

baꢀvurmuꢀtur. Buna ilaveten 23 ve 24 Haziran 2003 tarihlerinde 6 diğer tanık Lefkoꢀa’da

dinlenmiꢀtir. Tanıkların verdiği ifadeler, aꢀağıda özetlenmektedir.

1. Đlkay Adalı

76. Đlkay Adalı, 1944 doğumludur. Daha önceki ifadeleri yanısıra aꢀağıda yazanları da

belirtmiꢀtir.

77. Sözkonusu olaylar öncesinde Kutlu Adalı’nın yazdıkları, bir kez yetkili

makamlarca cezai takibat baꢀlatılmasına yol açmıꢀtır. 15 Ağustos 1981 tarihinde polis

memurları, Adalı’nın bir makalesinde Cumhurbaꢀkanı Denktaꢀ’a hakaret ettiği iddia edildiği

için evini aramıꢀlardır. Arama emri, Girne’de Hakimlik görevini ifa eden Emin Okur

tarafından imzalanmıꢀtır. Yetkili makamlar, “Minaredeki Deli” adlı makalenin yazarını ve

Kerem Atlı takma adını kullanan ꢀahsın Kutlu Adalı olup olmadığını bulmak istemiꢀlerdir.

Cezai takibata, delil eksikliği nedeni ile son verilmiꢀtir. Baꢀvuranın eꢀi tarafından yazılan

makale ve kitapların hiçbirine el konmamıꢀ ya da toplatılmamıꢀtır.

78. 17 Mart 1996 tarihinde eꢀinin Aziz Barnabas Manastırı hakkındaki yazısının

yayınlanmasının sonrasına kadar baꢀka bir olay meydana gelmemiꢀtir. Yazının yayınlandığı

gün, Sivil Savunma Örgütü baꢀkanı Galip Mendi, gazeteyi aramıꢀ ve makalenin yazarı olması

nedeniyle doğrudan baꢀvuranın eꢀine yönelik tehditlerde bulunmuꢀtur. Aziz Barnabas olayını

müteakiben Mendi görevinden alınmıꢀtır. Baꢀvuranın eꢀinin ölümünden iki gün önce Kıbrıs’ı

terk etmiꢀ ve iki yıl sonra dönmüꢀtür. Halen, emniyet hizmetlerinden sorumluydu.

79. Sivil Savunma Örgütü, baꢀta insanlara yangın ve savaꢀ durumu gibi felaketlerde

yardımcı olmak ve kendilerini savunmalarını sağlamak amacıyla kurulmuꢀtur. Yaꢀları nedeni

ile artık göreve uygun olmayan adaylar, Örgüt’e mensup olurlar ve acil durumda hizmet

etmek üzere çağırılırlar. Örgüt’ün baꢀında bir subay bulunurdu. Baꢀvuran, sözkonusu örgütün

11

sivil bir örgüt olduğunu kabul etmemektedir ve Cumhurbaꢀkanına bağlı özel ve gizli bir örgüt

olduğu kanısındadır.

80. Baꢀvuranın eꢀi, Nüfus Đꢀleri Genel Müdürü olduğu sırada Sivil Savunma Örgütü

bünyesinde üst düzeyli yönetici olarak görevini ifa etmektedir. Baꢀvuran durumdan, ancak

eꢀinin ölümünün ardından, belgeleri arasında Bakanlar Kurulu’nun eꢀini atadığına dair 1975

seneli kararını bulduğu sırada haberdar olmuꢀtur.

81. Ulusal Düꢀünce Derneği mensubu Erhan Arıklı, Yenidüzen Gazetesi’ne Kutlu

Adalı’yı tehdit eden bir yazı göndermiꢀtir. Arıklı’nın aynı zamanda Hükümet yanlısı Birlik

Gazetesi’nde yayınlanan, Timur Ali takma adını kullandığı ve sol kanata dahil kiꢀilerin,

belediye yetkilileri tarafından baꢀıboꢀ köpekler gibi vurulmaları gerektiğine dair “Kırmızı

Hastalık” baꢀlıklı bir makalesi bulunmaktadır. Milliyet Gazetesi ile yapmıꢀ olduğu

röportajında baꢀvuran, “Kırmızı Hastalık” adlı makalede Arıklı’nın, eꢀinin bir köpekmiꢀ gibi

öldürülmesi gerektiğini yazdığını belirtmiꢀtir. Her halükarda baꢀvuran makaleyi bu ꢀekilde

yorumlamıꢀtır.

82. 1996 senesi Aralık ayında baꢀvuran, eꢀinin belgelerini incelediği sırada faꢀist

Ulusal Düꢀünce Derneği tarafından eꢀine yazılmıꢀ ve Arıklı tarafından imzalanmıꢀ 1990

tarihli bir mektup bulmuꢀtur. Đçeriğinin, tehditkar olduğu kanısındadır.

83. Tehdit alan yalnızca Yenidüzen Gazetesi değildir: baꢀvuranın eꢀi de bir hafta

içerisinde öldürüleceğinin belirtildiği birçok mektup ve telefon almıꢀtır. Çok gururlu bir kiꢀi

olması nedeniyle 23 Nisan 1996 tarihli bir makalede tehditlerden bahsettiği halde polise

bildirmemiꢀtir. Telefonların kimden geldiğini de bulmaya çalıꢀmamıꢀtır.

84. Eꢀinin öldürüldüğü 6 Temmuz 1996 tarihinde baꢀvuran, kızının doğum gününü

kutlamak üzere Đstanbul’da bulunmaktadır. Eꢀi, maddi sebeplerden ötürü kendilerine

katılamamıꢀtır. Öldürülmesinden on beꢀ dakika önce 23.15 sularında eꢀiyle telefonda

görüꢀmüꢀtür. Ölümünden sonra ise cesedini görememiꢀtir, ancak kayınbiraderi görmüꢀtür.

85. Eꢀinin, Hükümet yetkilileri tarafından yapılan suikasta kurban gittiğinden emin

olan baꢀvuran, olayı kendisi soruꢀturmaya baꢀlamıꢀtır. Soruꢀturmasının sonuçlarını, yazılı

ifade ꢀeklinde, polis ꢀefi Mehmet Özdamar’a vermiꢀtir. Kendisine, yazılı ifadesinin bir

nüshası verilmemiꢀtir.

86. Soruꢀturmasına iliꢀkin baꢀvuran, kendi evi çevresinde ve karꢀı sokaklarında oturan

komꢀularının, zaman içerisinde kendisine bilgi vermeye baꢀladıklarını belirtmiꢀtir. Örneğin

Ayꢀe Mehta, sözkonusu tarihte süratle Sivil Savunma Örgütü’ne doğru giden siyah Murat

marka bir araç gördüğünü belirtmiꢀtir. Mehta, baꢀvuran ve eꢀinin oturmakta olduğu sokağın

paralelindeki ꢁehit Ecvet Yusuf Sokağı’nda oturmaktadır. Bu sokak aynı zamanda Sivil

Savunma Örgütü’nün bulunduğu sokaktır. ꢁehit Ecvet Yusuf Sokağı sakinlerinin hiçbiri polis

tarafından sorgulanmamıꢀtır. Polis, sözkonusu kiꢀilerin olayın meydana geldiği sırada evde

olmadıklarını belirtmiꢀtir, ancak bu doğru değildir.

87. Diğer komꢀular, Arzu Çağın ve Ali Rıza Kırçay, sırasıyla koyu kırmızı bir

ꢁahin’den ve koyu renkli bir arabadan bahsetmiꢀtir.

12

88. Sözkonusu ifadeleri dayanak olarak alan baꢀvuran, ꢁahin ve Murat marka arabalar

birbirlerine benzedikleri için arabanın ꢁahin olabileceğini de kabul ettiği halde siyah bir

Murat olduğu kanısına varmıꢀtır.

89. Mehta baꢀvurana ayrıca, Ardıç Sokağı’nda baꢀvuranın evi etrafındaki iki sokak

lambasının, 22.30 sularında söndüğünü söylemiꢀtir. Ne zaman yeniden yandıklarını

görmemiꢀtir, ancak cinayetten sonra yanmıꢀ oldukları dikkatini çekmiꢀtir. Bu duruma, çok sık

rastlanmaktadır. Yalnızca baꢀvuranın evinin civarındaki ıꢀıklar sönmüꢀ ve baꢀvuran ve ailesi

karanlıkta kalmıꢀtır. Baꢀvuranın kardeꢀi, bu iꢀlemin tek bir lambada sigortanın, sigorta

kutusundan çıkarılarak gerçekleꢀtirildiğini açıklamıꢀtır.

90. Diğer iki komꢀu – yan binanın zemin katında yaꢀamakta olan iki Türk öğrenci –

baꢀvuranla konuꢀmayı reddetmiꢀ ve cinayetten üç gün sonra Kıbrıs’ı terketmiꢀtir. Ancak,

polise ifade vermiꢀlerdir.

91. Komꢀulardan birinin 14 yaꢀındaki oğlu Erinç Aydınova, baꢀvuranın eꢀinin

cesedini ilk bulanlardan biridir. Polise ifade vermiꢀtir, ancak tam değildir: çocuk, polise hızla

geçen bir araba görmüꢀ olduğundan bahsetmemiꢀtir. Baꢀvuranın kızı, çocuğu okuldan aldığı

sırada bu bilgiyi ondan almıꢀtır. Baꢀvuran, çocuğun arabanın markasını görmüꢀ olduğuna

emindir çünkü diğer iki çocukla birlikte sözkonusu çocuk, cesedi ilk bulan kiꢀidir.

92. Feri Khan ve annesi, baꢀvuranın evinin karꢀısında yaꢀamaktadır. Olay gecesinde

evlerinde bulunmaktaydılar. Plakasız bir Murat araba görmüꢀler, silah sesleri duymuꢀlar

ancak, polis ifadelerini istememiꢀtir. Polise göre Khan ve annesi, sözkonusu gece evde

değillerdi.

93. Cinayeti müteakiben baꢀvuran evinde, Ziya Kasaboğlu’nun dükkanından alınmıꢀ

bir paket kuruyemiꢀ bulmuꢀtur. Kasaboğlu, kuruyemiꢀi eꢀinin aldığını ve daha sonra

öldürüldüğünü belirtmiꢀtir. Bu durumdan dolayı, aileyi cinayetten haberdar eden kiꢀi

olduğunu belirtmiꢀtir: baꢀvuranın kızkardeꢀinin kayınbiraderini aramıꢀtır. Aslında, Kasaboğlu

bir sivil polistir ve kayınbiraderi de onun amiridir. Baꢀvuranın eꢀi öldükten sonra Kasaboğlu

dükkanını kapamıꢀ ve Đnönü Köyü’ne gitmiꢀtir. Baꢀvuran, Kasaboğlu’nun olaya dahil

olduğunu çünkü kendisi ile konuꢀmaya gelmediğini ve polisin de ifadesini almadığını

düꢀünmektedir. Ayrıca, eꢀi daha önceleri Kasaboğlu’nun dükkanından hiç kuruyemiꢀ

almamaktadır. Baꢀvuran, yetkili makamların Kasaboğlu’nun ifadesini almalarını istemiꢀtir

ancak iꢀe yaramamıꢀtır. Đlk defa, 1996 Aralık ayında güvenlik güçleri komutanı Hasan Peker

Günal ve polis ꢀefi Attila Sav ile Attila Sav’ın bürosunda yaptığı gizli görüꢀmede bu talepte

bulunmuꢀtur. Diğer yetkili makamlara da aynı talepte bulunduğu halde bir sonuç alamamıꢀtır.

94. Altay Sayıl, baꢀvuranın eꢀinin bir arkadaꢀıdır. Kutlu Adalı’nın ölümünden yaklaꢀık

on beꢀ yıl önce tanıꢀmıꢀlardır ve sık sık kültürel etkinliklere katılmak üzere buluꢀmaktadırlar.

Cinayetten iki ila üç yıl önce dostlukları güçlenmiꢀtir. Sayıl sık sık baꢀvuranın eꢀini ziyarete

gelmekte ve kendisine örneğin polisle ilgili gizlilik dereceli belgeler getirmektedir. Eꢀi de

sözkonusu dokümanları, makalelerinde kullanmaktadır. Sonuç olarak, güvenlik güçleri

baꢀkanı, sözkonusu makalelerin yayınlanması ardından görevinden alınmıꢀtır. Cinayetten iki

gece önce, Sayıl siyah Murat marka bir araba ile baꢀvuranın evine gelmiꢀtir. Arabanın bir

arkadaꢀına ait olduğunu belirtmiꢀtir. Annesi dıꢀında yalnızca Sayıl ve eꢀi, baꢀvuranın

Đstanbul’a gideceğini bilmektedirler.

13

95. Baꢀvuran, Sayıl’ın istihbarat hizmetleri için çalıꢀtığından ve eꢀini kullandığından

ꢀüphelenmektedir. Baꢀvuran sorgulandığı ilk gece, Özdamar kendisine Sayıl’ın iyi biri

olduğunu ve cinayet ile hiçbir ilgisi olamayacağını ima etmiꢀtir. Baꢀvuran, Özdamar’ın

önyargılı olduğunu düꢀündüğü için Sayıl’ın eꢀine belgeler getirdiğinden sözetmemiꢀtir, ancak

bundan Aktüel’deki makalesinde bahsetmiꢀtir.

96. Sayıl, cinayetten sonra on gün boyunca baꢀvuranın evine gelmemiꢀtir ve ancak

daha sonra, baꢀvuran rica ettiği için gelmiꢀtir. Eꢀinin öldürüldüğü gece kendisine bir kitapçık

getirdiğini reddetmiꢀtir. Eꢀinin ofisi önüne bırakılan sözkonusu kitapçık, 1962 senesinde

suikasta kurban giden iki gazetecinin fotoğraflarını içermektedir. Eꢀinin resminin bir

fotokopisi, kitapçığın üzerine eklenmiꢀtir. Aylar sonra baꢀvuran, eꢀinin kitapları arasında bir

albümde eꢀinin, ters kopyalanmıꢀ fotoğrafını bulmuꢀtur. Ayrıca, belli gazetecilerin

öldürüldüğünü söyleyen bir mektubun fotokopilerinin Sayıl’ın erkek kardeꢀinin çalıꢀtığı

dükkanda çekilmiꢀ olduğunu tespit etmiꢀtir.

97. Baꢀvuranın eꢀinin öldürülmesinden kısa süre sonra bir grup polis memuru,

görünürde güvenliğini sağlamak için eve girmiꢀlerdir. Polisler, kapıyı açık bulduklarını ve

televizyonun kapalı olduğunu belirtmiꢀlerdir. Ancak, evdeki her ꢀeyi alt üst etmiꢀlerdir ve

baꢀvuran ve ailesinin evi toparlayıp eꢀinin kitaplarını ve belgelerini düzenlemeleri iki yılı

bulmuꢀtur. Polise, muhtar Tahsin Ali Rıza eꢀlik etmiꢀtir. Polis, muhtarı sorgulamamıꢀtır.

98. Müteakiben Demirci ve Albay Orhan Ceylan, Milliyet’te yayınlanan bir

makalesinden dolayı baꢀvurana dava açmıꢀtır. Baꢀvuran, Orhan’ın soyadını bu ꢀekilde

öğrenmiꢀtir. Polis bu kiꢀinin ifadesini hiçbir zaman almamıꢀtır. Ancak Demirci

sorgulanmıꢀtır. Demirci’nin ifadesine göre cinayetin iꢀlendiği akꢀam Demirci ile yemek yiyen

Mustafa Asilhan’ın ifadesi de alınmamıꢀtır. Asilhan, halen güvenlik güçleri komutanının

danıꢀmanlığını yapmaktaydı.

99. Baꢀvuran daha sonra Demirci’nin arabasına ateꢀ edilmesi sonucu yaralanmıꢀ

olduğunu öğrenmiꢀtir. Çevre sakinleri tarafından hastaneye kaldırılan Demirci, Kutlu Adalı’yı

öldürmüꢀ olduğu için kendisini öldürmeye teꢀebbüs edildiğini belirtmiꢀtir. Çevre sakinleri

polise haber vermiꢀler, ancak polis duyduklarını unutmalarını söylemiꢀtir. Demirci

müteakiben Türkiye’de tüm masraflarının karꢀılandığı bir askeri hastaneye kaldırılmıꢀtır.

Kıbrıs’a dönmesi üzerine Mendi’nin özel sekreterliğini yapmaya baꢀlamıꢀtır.

100. Cinayeti müteakiben baꢀvuran Dr. Đsmail Bundak ile konuꢀmuꢀtur: Dr. Bundak,

otopsi yapılmadığını ancak eꢀinin cesedinin röntgen filminin çekildiğini söylemiꢀtir.. Eski

Avrupa Đnsan Hakları Komisyon’una baꢀvurduktan sonra, Hükümet’in görüꢀleri ile birlikte

otopsi raporunun bir nüshasını ele geçirene kadar bunun doğru olup olmadığını

anlayamamıꢀtır. Dr. Bundak, olaydan yaklaꢀık bir ay sonrasına kadar kendisine, ölüm

nedeninin iç kanama olduğunun belirtildiği ölüm kağıdını vermemiꢀtir.

101. Baꢀvuranın, Abdullah Çatlı’nın eꢀinin ölümüne dahil olduğu yönündeki iddiaları,

yalnızca gazetede yazılanlara dayanmamaktadır. 1997 senesinde TBMM üyesi ve TBMM

Susurluk Komisyonu baꢀkanı Fikri Sağlar ile görüꢀmüꢀtür. 1998 ve 2001 senelerinde

“KKTC” Meclisi, Çatlı ve Kutlu Adalı cinayeti arasında bir bağlantı olduğundan ꢀüphe ettiği

için kendi Susurluk soruꢀturma komisyonunu oluꢀturmuꢀtur. Baꢀvuran, sözkonusu

komisyonlara ifade vermiꢀtir ancak, ifadelerinin örneklerini almamıꢀtır. Komisyonlar,

Çatlı’nın birçok defa, eꢀinin öldürüldüğü sırada takma adlar kullanarak Kıbrıs’ı ziyaret ettiği

Jasmine Court Hotel’de kaldığı ve masraflarının ordu tarafından ödendiği sonucuna varmıꢀtır.

14

Çatlı, 1996 senesi Kasım ayında trafik kazasında öldüğünde arabada Uzi marka bir silah

bulunmuꢀtur. Baꢀvuran, Türk polisinin elinden kaybolan sözkonusu Uzi marka silahın, eꢀinin

öldürüldüğü silah olduğu kanısındadır.

102. Baꢀvuranın evi civarındaki yollar, eꢀinin vurulması ardından askeri güçlerce

süratli ꢀekilde kapatıldığı halde, diğer yollar ve özellikle hava alanına giden yol

kapatılmamıꢀtır. Bir taksi ꢀoförü, baꢀvurana cinayetin iꢀlenmesinin ardından Abdullah Çatlı’yı

hava alanına götürdüğünü bildirmiꢀtir.

103. Baꢀvuran, Sayıl, Kasaboğlu, Demirci ve Çatlı’nın Hükümet yetkilileri olduğuna,

toplu ꢀekilde ve takım olarak hareket ettiklerine ve eꢀini öldürdüklerine inanmıꢀtır. Eꢀinin,

yazdıklarından rahatsız olan tek bir kiꢀi tarafından öldürüldüğünü kabul etmemiꢀtir. 1996

Aralık ayında Günal ve Sav ile yaptığı gizli görüꢀme sonucunda kendilerine ꢀüphelerinden

bahsetmiꢀtir. Günal, Sayıl ismini daha önce duymadığını ancak araꢀtıracağını söylemiꢀtir.

104. Baꢀvuran, güvenlik güçlerinin eꢀinin öldürülmesine iliꢀkin etkin bir soruꢀturma

yürütülmesine karꢀı geldikleri kanısındadır. Cinayetten kısa bir süre sonra adli soruꢀturmadan

sorumlu Refik Öztümen, yengesinin evinde baꢀvuran ile görüꢀmek istemiꢀtir. Baꢀvuran, o

sırada korktuğu için reddetmiꢀtir. Daha sonra Öztümen, baꢀvuranın yengesine, etkin bir

soruꢀturma yürütmemesi hususunda emir aldığını ve baꢀvuranın da soruꢀturmaması

gerektiğini belirtmiꢀtir.

105. Baꢀvuran, eꢀinin öldürülmesinin ardından sürekli tacize maruz bırakılmıꢀtır.

Tehditkar telefonlar almıꢀtır. 1996 senesinde polise sözkonusu telefonları bildirdiği zaman

aramalardan birini, iki sokak aꢀağıda oturan Cahit Hüray tarafından yapıldığı tespit edilmiꢀtir.

Baꢀvuran, Hüray’la hiç karꢀılaꢀmamıꢀtır ancak Sivil Savunma Örgütü’ne mensup olduğunu

bilmektedir. Hüray, az bir para cezası ödedikten sonra serbest bırakılmıꢀtır. Telefon aramaları

devam etmiꢀtir. Baꢀvuran, gelen aramaların kime ait olduğunu saptayabilmek için bir arayan

numarayı gösteren bir aygıt satın almıꢀtır. Đsminin Ali olduğunu söyleyen bir ꢀahıs arayarak

kaderini tayin etmek üzere yanına geleceğini söyleyince, aygıt arayan numarayı gösterdiği

için polise haber vermiꢀtir. Polis, hiçbir ꢀey yapmamıꢀtır.

106. Bir akꢀam, baꢀvuran bir görüꢀme ardından evine dönerken ve bir komꢀusuna

uğradığında, , kendisine bahçesinin etrafında yürüyen bir ꢀahıs olduğu söylenmiꢀtir. Bu ꢀahsın

komꢀulardan biri olduğu ortaya çıkmıꢀtır ve su deposunun yanında durmaktadır. Orada ne

yapmakta olduğunu açıklamamıꢀtır. Baꢀvuranın kimyager olan yengesi, suyu değiꢀtirmesini

tavsiye etmiꢀtir ve değiꢀtirmiꢀlerdir. Ertesi gün baꢀvuran, köpeğini ölü halde bulmuꢀtur.

Kaburga kemikleri ve ayaklarından biri kırılmıꢀtır. Köpeğin otopsisini gerçekleꢀtiren veteriner

hekim, bulunduğu yerde tekerlek izi olmaması nedeni ile köpeğe araba çarpmamıꢀ olduğunu

söylemiꢀtir. Köpeğe baꢀka bir yerde iꢀkence edilmiꢀ ve daha sonra bahçeye bırakılmıꢀtır.

107. Ayrıca, baꢀvuranın suyu ve elektriği düzenli olarak kesilmektedir. Kendisine

posta gelmemekte, gelenler de açılmaktadır. Telefon konuꢀmaları dinlenmektedir. Baꢀvuranın

sözkonusu tacize iliꢀkin polise yazılı ve sözlü ꢀikayette bulunması bir sonuç vermemiꢀtir.

108. Kutlu Adalı’nın iꢀine devam etmek için altmıꢀ demokratik örgütün kurmak

istediği Adalı Vakfı’nın tesis edilmesi için yapılan baꢀvuru ilk önce reddedilmiꢀtir. Kayıt

ücreti, beꢀ kat artırılmıꢀtır ve baꢀvuran, parayı bulabilmek için bir parsel toprağını satmıꢀtır.

Ayrıca, vakıf senedinin değiꢀtirilmesi gerekmiꢀtir. Örneğin, “demokratik faaliyetler” deyimi,

“kültürel aktiviteler” deyimi ile değiꢀtirilmiꢀtir.

15

-+

109. 15 Aralık 1999 tarihinde baꢀvuran, kendisine davanın detaylarını göndermesini

istemesi ardından Profesör Bakır Çağlar ile görüꢀmüꢀtür. Ancak, baꢀvuranın kendisine

gönderdiği dokümanların, avukatları ile sonuca bağladığı anlaꢀmaları içermediğini gören

Çağlar sinirlenmiꢀ ve baꢀvurana, avukatlarının pek iyi olmadığını, davayı kendisi için

kazanabileceğini söylemiꢀtir. Baꢀvuran, Çağlar’ın “KKTC” veya Türkiye makamları ile

bağlantısı olduğunu düꢀündüğü için davasına onun bakmasını istememiꢀtir.

110. 1996 senesi Temmuz ayında kızına, kamu sektöründe iꢀe baꢀlayacağı söylenmiꢀ,

ancak bu gerçekleꢀmemiꢀtir. Ancak, iꢀ sözleꢀmesine disiplin nedenlerinden kaynaklandığı

iddia edilerek son verilse de baꢀvuran asıl nedeninin, AĐHM’ye baꢀvuruda bulunması

olduğunu düꢀünmektedir. Ayrıca baꢀvuranın kızı, banka sahibinin aday olduğu partiden farklı

bir parti için adaylığını koymuꢀtur. Kızı, Cumhurbaꢀkanı Denktaꢀ’a konu hakkında mektup

yazmıꢀtır, daha sonra da Cumhurbaꢀkanı ile görüꢀmüꢀtür. Cumhurbaꢀkanı Denktaꢀ, iki aylık

maaꢀı tutarında bir çek yazmıꢀ ve kendisine evine gitmesini söylemiꢀtir. Kızının bursu da

kesilmiꢀtir.

111. 19 Ağustos 2001 tarihinde baꢀvuran, Cumhurbaꢀkanı Denktaꢀ ile görüꢀmüꢀtür.

Cumhurbaꢀkanlığı Köꢀkü’nde, polis komutanı Erdem Demirbağ’ın damadı olan Tansel isimli

bir adamla karꢀılaꢀmıꢀtır. Tansel kendisine, baꢀvurusundan vazgeçmezse gözaltına alınacağını

söylemiꢀtir.

2. Ahmet Soyalan

112. Tanık, 1962 doğumludur. 1996 senesinde Lefkoꢀa Polis Karakolu adli ꢀubesinde

müfettiꢀ yardımcılığı görevi yapmaktaydı. Amiri Mehmet Özdamar, Emniyet Genel

Müdürlüğüne bağlı adli ꢀube müdürüdür. Refik Öztümen, Yeniꢀehir Karakolu ꢀefidir. Bir

soruꢀturma olduğunda, yerel polis karakolu, adli ꢀubeye, adli ꢀube de adli ꢀube müdürüne

rapor vertir.

113. Tanık, Kutlu Adalı’nın öldürülmesine iliꢀkin soruꢀturmadan sorumluydu.

Soruꢀturmasına, 7 Temmuz 1996 tarihinde sabah 9.00 sularında baꢀlamıꢀtır. Adalı’yı,

Yenidüzen Gazetesi için yazdığı makalelerden tanımaktadır, ancak kendisiyle hiç

karꢀılaꢀmamıꢀtır. Adalı’nın, bir gazeteci olarak bulunduğu faaliyetlerden dolayı öldürülmüꢀ

olması mümkün olsa dahi, bu Soyalan’ın tek soruꢀturduğu nokta değildir: ayrıca, Adalı’nın

ꢀahsi yaꢀamını ve kiꢀiliğini de incelemiꢀtir.

114. 6 Temmuz akꢀamı görevde olmayan tanık, o gece olay mahalline gitmemiꢀtir.

Cinayetten, ertesi sabah haberdar olmuꢀtur ve önceki gece ne yapılmıꢀ olduğuna dair

Öztümen’den bilgi almıꢀtır.

115. Baꢀmüfettiꢀ Eybil Efendi ve acil müdahale biriminden meslektaꢀları, olay

mahalline gelen ilk polis memurlarıdır. Devriye gezerken silah sesleri duymuꢀlar ve olay

mahalline gitmiꢀlerdir. Efendi, emniyet müdürlüğüne haber vermiꢀtir. Sesleri duyan çevre

sakinleri, hemen polisi aramıꢀlardır. Kısa süre içerisinde adli ꢀubede ve Yeniꢀehir

karakolunda görevli memurlarla birlikte Özdamar, Öztümen, polis ꢀefi yardımcısı Yusuf

Özkum ve polis çavuꢀu Mustafa Eğmez olay mahalline gitmiꢀtir. Bir cinayet davasında

normal bir polis müdahalesi bu ꢀekilde cereyan etmektedir.

16

116. Olay mahalline Efendi’den hemen sonra gelen ve bu nedenle farklı bir ꢀey

görmüꢀ olması muhtemel olmayan Öztümen, Soyalan’a kısaca olayı anlattığı için tanık ayrıca

Efendi’nin ifadesini almaya gerek görmemiꢀtir. Efendi bir ꢀey görmüꢀ ya da duymuꢀ olsaydı,

Öztümen’e bildirirdi. Ancak 2002 senesinde Soyalan, baꢀvuranın AĐHM’ye yaptığı

baꢀvurusunda belirttiğinin aksine, olay mahallinde hiçbir askeri aracın bulunmadığını ve acil

müdahale biriminin araçlarının askeri araçlara benzediğini göstermek için Efendi’nin ifadesini

almıꢀtır.

117. Öztümen tanığa ayrıca, Adalı’nın cesedinin bulunmasının ardından, aile

üyelerinden herhangi birinin evde olup olmadığına, evdelerse güvende olup olmadıklarına ve

evde cinayetle ilgili delil bulup bulamayacağına bakmak için polisin muhtarla birlikte

baꢀvuranın evine girdiğini söylemiꢀtir. Evin kapısı ve televizyon açıktır, verandada bir masa

ve sandalyeler bulunmaktadır. Beklenmedik hiçbir ꢀey bulunmamıꢀtır. Ev aranmamıꢀ,

yalnızca, görsel bir incelemede bulunulmuꢀtur. Evde delil bulunmadığı için muhtarın ifadesini

almaya gerek görülmemiꢀtir. Olay, evin dıꢀında gerçekleꢀtiği ve ev, olay mahalline dahil

olmadığı için parmak izi incelemesinde bulunulmamıꢀtır. Buna ilaveten baꢀvuran, eꢀi ile

23.00 sularında konuꢀtuğunda, eꢀinin kendisine konuğu olmadığını söylediğini belirtmiꢀtir.

Bir ya da iki komꢀu, 20.00 sularında evin yakınından geçtikleri sırada kimsenin olmadığını

gördüklerini belirtmiꢀlerdir.

118. Olaydan hemen sonra Öztümen ve meslektaꢀlarından alınan ifadelerden

arkasında birçok ıꢀık bulunan koyu renk bir arabanın görüldüğü anlaꢀılmaktadır. Markası

veya plakası bilinmemektedir, ancak bir kiꢀi arabanın Murat marka olduğunu söylemiꢀtir. O

gece araꢀtırma yapılmıꢀ ancak olay mahallini hızla terk etmiꢀ olan araç bulunamamıꢀtır.

Tanık, ilk ifadesinin meslektaꢀlarından biri tarafından alınmasından sonraki gün Arzu Çağın

ile konuꢀmuꢀtur. Arabanın ne marka ya da ne renk olduğunu görmediğini belirtmiꢀtir. Hiçbir

pozitif bilgi taꢀımadığı için tanık, Çağın’ın ifadesini yazılı hale getirmemiꢀtir. Baꢀvuran,

soruꢀturma sırasında Çağın’ın arabanın koyu kırmızı olduğu ve ꢁahin marka olabileceği

yönünde ifade verdiğini belirtmiꢀtir.

119. Tanık soruꢀturmasına olayın ertesi sabahı, diğer meslektaꢀları ile birlikte olay

mahalli civarında yaꢀayan diğer insanların ifadelerini alarak baꢀlamıꢀtır. Soruꢀturma önceki

geceden baꢀlamıꢀ olduğu için olaya iliꢀkin bilgileri olsun olmasın olay gecesi evde olan

herkesin ifadesi alınmıꢀtır. Bölgeyi ve bölge sakinlerini tanıyan yerel polis olduğu için

kimlerin evde olup olmadığını da onlar tespit etmiꢀtir. Feri Khan ve annesinin ifadeleri

alınmadığı için suç iꢀlendiği sırada dıꢀarıda oldukları anlaꢀılmaktadır. Tanık baꢀvuranın,

güvenlik güçleri komutanı Peker Günal’dan Khan ailesini sorgulamasını istediğini

bilmemektedir.

120. Baꢀvuran Türkiye’den döndükten sonra 7 Temmuz akꢀamı baꢀvuranın ifadesini

almıꢀtır. Baꢀvuran, eꢀinin ölümünün Aziz Barnabas olayı hakkında yazdığı makalelerle ilgisi

olduğu yönündeki görüꢀlerini açıklamıꢀtır. Baꢀvuran, Sivil Savunma Örgütü baꢀkanı Galip

Mendi’nin sözkonusu makalelerden rahatsız olduğunu ve Yenidüzen Gazetesi’ni arayarak eꢀi

hakkında tehditlerde bulunduğunu belirtmiꢀtir. Baꢀvuran, cinayetin Sivil Savunma Örgütü

yönetimince düzenlendiğini ve örgüt baꢀkanının sorumlu olduğunu ileri sürmektedir.

Sözkonusu ꢀüphelerini, Aktüel ile yaptığı röportajında da dile getirmiꢀtir. Özdamar ve

Öztümen de sözkonusu iddialardan haberdardır. Ancak, iddiaları destekleyecek en ufak bir

delil bulunamamaktadır. Bu nedenle, Sivil Savunma Örgütü baꢀkanı ya da mensuplarının

ifadeleri alınmamıꢀtır. Mendi’nin ifadesinin alınması ayrıca yurt dıꢀında olduğu için mümkün

olmamıꢀtır. Mendi, 2001 senesinde güvenlik güçleri komutanı olarak dönmüꢀtür.

17

121. Baꢀvuran cinayet gecesi, oturduğu sokak olan Ardıç Sokak’taki sokak

lambalarının, Sivil Savunma Örgütü trafo merkezince söndürüldüğünü ileri sürmüꢀtür. Konu

incelenmiꢀ ve alınan ifadelerden sözkonusu gece ıꢀıkların yanmakta olduğu anlaꢀılmıꢀtır.

Sokak lambasının enerjisini farklı bir trafo merkezinden aldığı da saptanmıꢀtır.

122. Soyalan’a verdiği ifadesinde baꢀvuran ayrıca Adalı’nın ölümünün siyasi bir

cinayet olduğu kanısında olan Ahmet Cavit An’dan da bahsetmiꢀtir. Soyalan, An’ı bir kez

evinde, bir kez de çalıꢀtığı klinikte görmeye gitmiꢀtir. An, cinayetle ilgisi bulunduğu iddia

edilen gizli birimler hususunda faydalı bir bilgi verememiꢀtir.

123. Tanık, baꢀvurana eꢀinin cesedini görme izni verilmediğini duymamıꢀtır.

Gazetelere verdiği eleꢀtiri niteliğinde röportajlardan dolayı baꢀvurana, otopsi raporu ve

balistik raporun bir nüshasını vermemesine dair bir emir almamıꢀtır. Sözkonusu dokümanların

nüshalarının alınabilmesi için Baꢀsavcı’nın izni gerekmektedir.

124. Tanık, Altay Sayıl’dan iki ifade almıꢀtır. Öncelikle kendisine Sayıl’ın, Adalı’nın

yakın arkadaꢀı olduğu söylendiği için görüꢀmüꢀtür. Ancak müteakiben gazetelerde çıkan

makaleler ıꢀığında Sayıl’ın ifadesini daha derinlemesine alma ihtiyacı hissetmiꢀtir. Sayıl,

cinayetten üç gün sonra baꢀvuranın evinde düzenlenen mevlide katılmıꢀtır. Baꢀvuranın

kendisi aleyhinde bulunduğu iddialar nedeniyle daha sonra evine gitmemiꢀtir.

125. Adalı’yı öldürmek için kullanılan silah, teꢀhis edilememiꢀtir. Olay mahallinde, 9

mm.lik bir ateꢀli silahla atıldığı tespit edilen bir miktar boꢀ fiꢀek bulunmuꢀtur ancak, silahın

markası tespit edilememiꢀtir. Türkiye ve “KKTC”de mermilerin, yetkililerce bilinen tanınan

bir silahtan atılıp atılmadığına iliꢀkin balistik testler yapılmıꢀtır ancak bir sonuç alınamamıꢀtır.

Sözkonusu testler, “KKTC” arꢀivlerinde, Orhan Ceylan’ait silahlar gibi, kiꢀiler adına kayıtlı

silahlara iliꢀkin bulundurulan örnek fiꢀeklerin karꢀılaꢀtırılması ꢀeklindedir.

126. Boꢀ fiꢀeklerin ikisi, Türkiye’de arꢀivlerde saklanmaktadır. Bu nedenle tanık, Türk

yetkili makamlarının, sözkonusu fiꢀeklerin 1996 senesi Kasım ayında Susurluk’ta Abdullah

Çatlı’nın öldüğü arabada bulunan Uzi marka bir silahtan atılıp atılmadığını araꢀtırmıꢀ

olduklarını düꢀünmüꢀtür. Kendisine hiçbir sonuç bildirilmemiꢀtir. Soruꢀturma sonucu, ilgili

tarihte Çatlı’nın kullanmıꢀ olduğu isimlerin hiçbiri altında “KKTC”ye girmiꢀ olduğuna dair

kayıt bulunmadığı için olayın gerçekleꢀtiği tarihte “KKTC”de olmadığı anlaꢀılmıꢀtır. 1994

senesi Haziran ayında ve 1996 senesi Nisan/Mayıs aylarında Kıbrıs’ı Mehmet Özbay adı

altında ziyaret etmiꢀtir. Göçmenlik bürosunun tuttuğu giriꢀ kayıtları olmaksızın “KKTC”ye

girmek mümkün değildi.

127. Baꢀvuran, tanığa ya da herhangi bir polis memuruna, kim olduğunu bilmediği bir

kadından, Demirci ve ilk adı Orhan olan bir kiꢀinin cinayete dahil olduğuna iliꢀkin bir telefon

aldığını bildirmemiꢀtir. Ancak kazadan bir süre sonra, kimliği tespit edilemeyen bir kadın, o

zamanlar adli ꢀube müdürü olan Özkum’u aramıꢀ ve Hüseyin Demirci’nin adını vermiꢀtir.

Özkum kendisine verilen adı, Özdamar’a bildirmiꢀ ve Özdamar, Demirci’nin ifadesini

almıꢀtır.

128. Olay akꢀamı Demirci, o zamanlar Gemikonağı’nda polis ꢀefi yardımcısı olan

Mustafa Asilhan’la akꢀam yemeği yemiꢀtir. Sözkonusu tarihte Asilhan’ın ifadesi alınmasa da

Özdamar, konu hakkında Asılhan’la görüꢀmüꢀ ve Asılhan, polis memuru Muharrem Göç’ün

iki adamın akꢀam yemeği yediğini gördüğünü söylemiꢀtir. Göç müteakiben bunu, Özdamar’a

18

verdiği ifadesinde doğrulamıꢀtır. Asılhan ayrıca, 2002 senesinde ifadesi alındığı zaman, 6

Temmuz 1996 tarihinde Demirci ile akꢀam yemeği yediğini doğrulamıꢀtır.

129. Bu tür bir suikast, hazırlık gerektireceği için tanık, Demirci’nin restoranı

terkettikten sonra cinayette yer aldığına ihtimal vermemiꢀtir. Demirci, Asılhan’ı bıraktıktan

sonra direk eve gittiğini söylemiꢀtir – ve Özdamar, Demirci’nin doğruyu söylediğine inandığı

için konu, daha fazla incelenmemiꢀtir.

130. Tanığa göre, Demirci’nin – serbest çalıꢀan bir hırdavatçı – polisle ya da güvenlik

güçleri ile bir bağlantısı yoktur. Cinayet suçundan beraat ettiğine dair bir iddia olması

nedeniyle tanık, Demirci’nin sabıka kaydı olup olmadığını kontrol etmiꢀtir ancak, o zamana

kadar cezayı gerektiren herhangi bir suç iꢀlediğine iliꢀkin bir bilgi yoktur.

131. Tanık ayrıca baꢀvuranın, AĐHM’ye sunduğu iddiasında belirttiği gibi Demirci’nin

yanıklar içerisinde hastaneye götürülüp götürülmediğini de araꢀtırmıꢀtır. Demirci’nin 1997

senesi ꢁubat ayında, kaburgalarının kırılması nedeniyle hastanede üç gün geçirdiğini

saptamıꢀtır. Demirci, hastanede kaldığı tarih, Adalı’nın öldürüldüğü tarih ile çakıꢀmadığı için

bu hususta sorgulanmamıꢀtır. Baꢀvuranın iddia ettiği gerçeklemiꢀ olsaydı – yani Demirci,

hastanede “Kutlu Adalı’yı öldürdüm” diyerek ateꢀ açmıꢀ olsaydı – bu durum, polise

bildirilirdi.

132. Polise verilen bilgi, yalnızca Demirci hakkındaydı ve Orhan Ceylan’dan

bahsedilmiyordu. Ancak basında, Ceylan’ın cinayeti Demirci ile birlikte iꢀlediğine iliꢀkin bir

ifade bulunmaktaydı. Cinayet akꢀamı, Demirci’nin nerde olduğu ve bu nedenle, sözkonusu

gece Demirci’nin Ceylan’la görüꢀmüꢀ olmasının mümkün olmadığı bilindiği için Demirci, bu

hususta sorgulanmamıꢀtır.

133. Tanık yalnızca adı, AĐHM’ye sunulan baꢀvuruda geçtiği için Ceylan’ın ifadesini

almıꢀtır – cinayete karıꢀtığına dair hiçbir delil ya da gösterge bulunmamaktadır.

134. Tanık, 21 Ekim 2002 tarihinde yine ismi, AĐHM’ye sunulan baꢀvuruda geçtiği

için Ziya Kasapoğlu’nun ifadesini almıꢀtır. Bundan önce Soyalan, Kasapoğlu’nun olaya

iliꢀkin bilgisi olabileceğini düꢀünmemiꢀtir: Kasapoğlu’nun dükkanı, olay mahallinden oldukça

uzakta bulunan ꢁehit Ecvet Yusuf Sokağı’ndadır. Kasapoğlu, Adalı’nın, daha önce de ara sıra

yaptığı gibi, kuruyemiꢀ almak için 23.00 sularında dükkanına geldiğini söylemiꢀtir.

Kasapoğlu, Adalı’nın öldürüldüğünü haber vermek için baꢀvuranın ailesinden kimseyi

aramadığını belirtmiꢀtir. Tanık, Kasapoğlu’nun aradığı iddia edilen kiꢀinin kimliğini

bilmediği için sözkonusu iddianın doğruluğunu kontrol edememiꢀtir. Tanık, baꢀvurana göre,

Kasapoğlu’nun yengesinin babasını aradığının kendisine bildirilip bildirilmediğini

hatırlayamamıꢀtır. Kasapoğlu ayrıca, baꢀvuranın kendisini aramadığını belirtmiꢀtir.

135. Sorumlu Hükümet Ajanı, Profesör Necatigil, Soyalan’ın baꢀvuranın AĐHM’ye

sunduğu iddialar hususunda soruꢀturma açmasını istemiꢀtir. Tanık bu hususta kesin emirler

almamıꢀ ancak kendisine, baꢀvuranın iddialarını kapsayan bir doküman gönderilmiꢀtir.

136. Bir grup insanın ifadesini almasının yanında baꢀvuran, kıyaslama yapabilmek

için bir Murat, bir ꢁahin ve bir Fiat marka arabanın resimlerini çekmiꢀtir. Ayrıca baꢀvuranın,

Demirci’nin gökmavisi arabasının, siyaha boyanmıꢀ olduğuna iliꢀkin iddiasını soruꢀturmuꢀtur.

Arabanın renginin, orijinal rengi olan mavi olduğu tespit edilmiꢀtir.

19

3. Mehmet Özdamar

137. Tanık, 1953 doğumludur. Güzelyurt’ta polis ꢀefidir. Olayın gerçekleꢀtiği tarihte

Lefkoꢀa’daki polis karakolunun adli ꢀube müdürüdür. Adalı’nın öldürülmesine iliꢀkin

soruꢀturmayı yürütmüꢀtür. Ahmet Soyalan ve Refik Öztümen’in amiridir. Santral tarafından

olaydan haberdar edilmiꢀ ve on ile on beꢀ dakika içerisinde olay mahalline ulaꢀmıꢀtır.

Soruꢀturma yürütmeye iliꢀkin prosedüre göre, olay yerine giden kiꢀi hiçbir ꢀeye dokunmamalı

ve yetkililer gelene dek güvenlik önlemleri almalıdır. Bir ceset vardır ve konumu, amirler

tarafından tespit edilmelidir. Olay mahalline ulaꢀtığında Refik Öztümen ve Yusuf Özkum

oradadır. Yetkililer, boꢀ fiꢀekleri iꢀaretlemiꢀ ve numaralandırmıꢀ ve yetki sahibi olmayan

kiꢀilerin girmesini engellemek için bölgeyi kordon altına almıꢀlardır. Olay mahallinin taslağı

çizilmiꢀ ve yakınlarda bulunan kiꢀilerin ifadelerini almak için bir takım oluꢀturulmuꢀtur.

138. Tanık, olaydan üç ya da dört saat sonra, ölen kiꢀinin yakını ve mahalle muhtarı

Refik Öztümen’le Adalı’nın evine girmiꢀtir. Kapı açıktır ve TV çalıꢀmaktadır. Olayın nedeni

olabilecek bir doküman ya da öğe aramıꢀlardır. Hiçbir eꢀyanın yerini değiꢀtirmemiꢀlerdir.

Adalı’nın çalıꢀma odası dağınıktı ve kutulara dizilmiꢀ veya yığılmıꢀ olan çok sayıda kitap

vardı. Refik Öztümen, tanığa, içeride kimsenin olup olmadığını kontrol etmek için çok kısa

bir süreliğine eve girmiꢀ olduğunu söylemiꢀtir.

139. Tanık, olay evde değil sokakta gerçekleꢀmiꢀ olduğu için, parmak izi aramanın

gerekli olduğunu düꢀünmemiꢀtir. Öldürülen kiꢀinin kapı komꢀusu Ali Rıza Kırçay tarafından

verilen ifadelere göre, öldürülen kiꢀi, terasta tek baꢀına oturuyor ve televizyon izliyordu.

Tanık, son ifadeye dayanarak, Adalı’nın terasta bazı diğer kiꢀilerle oturmuꢀ olma ihtimalini

çıkarmıꢀtır. Tanık, kendisine gösterilen bir fotoğrafta bir bardak, bir ꢀiꢀe ve bir küllük teꢀhis

etmiꢀtir. Kuruyemiꢀ, özellikle kabak çekirdeği, yerken kabukları küllüğe atmanın adet

olduğunu ve birisinin yazın sıcak bir gecede balkonda oturması ve su içmesinin normal

olduğunu belirtmiꢀtir.

140. Tanığın ölmüꢀ olan kiꢀiyle göz aꢀinalığı vardı ve onu muhalif bir gazetedeki

yazılarından tanıyordu. Cinayeti araꢀtırırken, ister siyasi bir suç olsun ister Adalı’nın gazeteci

olarak faaliyetleriyle iliꢀkili olsun, olayın bütün yönleri değerlendirilmiꢀtir. Ancak, bu

sonuçlardan herhangi birine götürecek kadar önemli deliller yoktur. Tanığa, baꢀvuranın, Sivil

Savunma Teꢀkilatı Baꢀkanı’nın, Aziz Barnabas olayına iliꢀkin bir yazıdan dolayı gazeteye

karꢀı veya ꢀahsen Adalı’ya karꢀı tehditlerde bulunmuꢀ olduğu iddiası bildirilmiꢀtir. Baꢀvuran

kimsenin ismini veremediği ve olayın olduğu zamanda ve sonrasında bir süreliğine devamlı

olarak benzer tutarsız iddialarda bulunmuꢀ olduğu için, soruꢀturma makamları, bu iddiayı

doğrulamamıꢀlardır. Bunların ciddi olduğunu düꢀünmemiꢀlerdir. Onun tutarsız iddialarına

örnek olarak, tanık, baꢀvuranın, Altay Sayıl’ı, eꢀinin evlerini her gün ziyaret eden yakın bir

dostu olarak tarif etmiꢀ olduğuna ve sonra, yetkililere Sayıl’ın cinayetle iliꢀkisinden

ꢀüphelendiğinden ꢀikayette bulunmuꢀ olduğuna atıfta bulunmuꢀtur.

141. Hüseyin Demirci isimli bir kiꢀinin ve Albay Orhan olarak adlandırılan baꢀka bir

kiꢀinin cinayetle iliꢀkisi olduğunu iddia eden isimsiz bir telefonun gelmesine müteakiben,

soruꢀturma makamları, Demirci’yi bulmuꢀ ve onun iddialara iliꢀkin ifadelerini almıꢀtır.

Demirci’nin olay gecesinde Lefkoꢀa dıꢀında bulunduğu tespit edilmiꢀtir. Polis Müdürü 1.

Yardımcısı olan Mustafa Asilhan ve bir polis müfettiꢀi olan Muharrem Göç ile birlikte

Güzelyurt bölgesinde bir akꢀam yemeğindedir. Asilhan, tanığa, Demirci ile birlikte yemeğe

çıkmıꢀ olduğunu doğrulamıꢀtır. Göç’ün de ifadesi alınmıꢀtır. Đsimsiz arayan, kimliği tespit

20

edilemeyen bir bayandır. Tanık, baꢀvurana, isimsiz arayanın, polise sıkça böyle iddialarda

bulunan deli bir kadın olduğunu söylemiꢀ olduğunu reddetmiꢀtir.

142. Tanık, Altay Sayıl’ı, polis akademisine yazılmıꢀ oldukları ve aynı derse girdikleri

zamandan tanımaktadır. Ancak, baꢀvurana, Sayıl’ın çok iyi bir insan olduğunu ve onun

öldürme ile hiçbir ilgisi olmadığını söylemiꢀ olduğunu reddetmiꢀtir. Baꢀvuranla Sayıl

hakkında hiçbir zaman konuꢀmamıꢀtır. Tanık, hiçbir zaman, baꢀvurandan, Kutlu Adalı’yla

ilgili bir ifade almamıꢀtır ve baꢀvuran hiçbir zaman, ona, böyle bir ifadenin kopyasını temin

etmek için yaklaꢀmamıꢀtır. Tanık, ayrıca, baꢀvuranın, güvenlik kuvvetleri komutanının, Altay

Sayıl tarafından temin edilen belgelere dayanarak Adalı tarafından yazılan yazılar nedeniyle

görevinden alınmıꢀ olduğu iddiasının aksine, herhangi bir güvenlik komutanının herhangi bir

sebeple iꢀten çıkarılmamıꢀ veya görevinden ayrılmak zorunda bırakılmamıꢀ olduğunu

vurgulamıꢀtır.

143. O zaman Polis Müdürü olan Yusuf Özkum’a Demirci hakkında yapılan uyarıya

iliꢀkin olarak, tanık, ismini vermemiꢀ ve kimliğinin saklı kalmasını istemiꢀ olduğu için,

arayan bayanı soruꢀturma imkanlarının olmamıꢀ olduğunu belirtmiꢀtir.

144. 8 Temmuz 1996 tarihinde, Hükümet yanlısı Kıbrıs gazetesi, faꢀist bir grup olan

Türk Đntikam Tugayı’ndan, cinayetin sorumluluğunu üstlendiğine dair bir açıklama geldiği

haberini yazmıꢀtır. KKTC’de böyle bir örgüt var olmadığı ve soruꢀturma makamları bu

iddianın karıꢀıklığa sebep amacıyla taktik olarak yapılmıꢀ olduğunu değerlendirdiği için, bu

iddiaya yönelik hiçbir soruꢀturma yürütülmemiꢀtir.

145. Baꢀvuran, hiçbir zaman, tanıktan, kendisine otopsi raporunun bir örneğini temin

etmesini talep etmemiꢀtir. Zaten, soruꢀturma dosyasında yer alan belgeler gizlidir. Baꢀsavcılık

ile birlikte sadece tahkikat memuru ve onun amirlerinin giriꢀ izni olabilir. Tanık, 15 Ekim

2002 tarihinden itibaren yapılan müteakip soruꢀturmada yer almamıꢀtır.

4. Refik Öztümen

146. Tanık 1953 doğumludur. ꢁu anda “KKTC” Emniyet Genel Müdürlüğü’ne bağlı

adli ꢀubede çalıꢀmaktadır. Olay sırasında, Lefkoꢀa Polis Müdürlüğü’ne bağlı Yeniꢀehir Polis

Karakolu’nun komiseridir.

147. Tanığın sözkonusu olaydan saat 23:40’da karakolda haberi olmuꢀtur. Karakolda

görevli komiser yardımcısını bir ekiple birlikte olay yerine göndermiꢀtir. Ayrıca, yerel

hastaneden bir doktorun olay yerine gönderilmesini talep etmiꢀtir. Onların gidiꢀlerine

müteakiben, bir polis memuru ile birlikte o da suç mahalline gitmiꢀtir. Oraya 23:45’de

varmıꢀtır. Eybil Efendi daha sonra gelmiꢀtir. Ölü kiꢀinin, Ardıç Caddesi’ndeki evinin

kapısının 55 metre uzağında yerde yattığını görmüꢀtür. Ölüyü kontrol etmiꢀ ve nabzına

bakmıꢀtır. Daha sonra, “Đçeride kimse var mı?” diye seslenmiꢀtir. Kapı açıktır ve televizyon

çalıꢀmaktadır. Evde kimse yoktur. Dıꢀarıda bekleyen komꢀudan ailesinin yurtdıꢀında

olduğunu öğrenmiꢀtir. Tanık, yaklaꢀık 03:00 veya 03:30 sıralarında, Muhtar, Yusuf Özkum,

Mehmet Özdamar ve öldürülen kiꢀinin kayınbiraderi ile birlikte eve girmiꢀtir. Olaya ıꢀık

tutabilecek bir ipucu aramıꢀlardır. Çalıꢀma odası ve diğer odalara uğramıꢀlardır. Örneğin

çekmeceleri açarak, derinlemesine bir arama yürütmemiꢀlerdir. Ancak, hiçbir ꢀey

bulamamıꢀlardır. Televizyon evin giriꢀine yerleꢀtirilmiꢀti ve açıktı. Terasta bir plastik

sandalye ve bir masa vardı. Bu, Adalı’nın caddede öldürülmeden hemen önce terasta oturuyor

olduğu izlenimini veriyordu. Olayın evin dıꢀında gerçekleꢀmiꢀ olduğu gerçeği dolayısıyla

21

parmak izleri almayı düꢀünmemiꢀlerdir. Terasta hiçbir ꢀey, hiçbir bardak ve ꢀiꢀe veya terasta

sigara içilmiꢀ olduğunu gösteren herhangi bir iz, yoktu. Memurlar bardaklar bulmuꢀ olsalardı,

bunlarda parmak izleri aranırdı.

148. Tanık tarafından görevlendirilen memurlar, yakın çevrede ve olay yerinden daha

uzakta yaꢀayan aileleri ziyaret etmiꢀ ve isimlerini kaydetmiꢀlerdir. Olay sırasında evlerinde

bulunanlar sorgulanmıꢀtır. Memurlar, ayrıca, Pakistan kökenli Khan ailesinin evine de

gitmiꢀtir. Ailenin evde olmadığını tespit etmiꢀlerdir. Tanık, sonraki gün ve ertesi akꢀam Khan

ailesinin evlerinin zilini çalmıꢀtır, ancak iꢀe yaramamıꢀtır. Khan ailesinin komꢀusu Ali Rıza

Bey (Kırçay), tanığa, onların evde olmadığını söylemiꢀtir. Polis memurları, baꢀvuran

yurtdıꢀından dönene kadar onun evinde nöbet tutmuꢀlardır.

149. Baꢀvuran ve görevli memurlar, olay yerinde bulunan fiꢀekler haricinde,

saldırganlar tarafından bırakılmıꢀ olabilen herhangi bir ꢀey bulmak amacıyla bütün cadde

boyunca arama yürütmüꢀlerdir. Ancak, hiçbir ꢀey bulamamıꢀlardır. Olay yerinde bulunan

fiꢀekler, ilk olarak “KKTC”dekilerle karꢀılıklı incelenmiꢀ ve hiçbir eꢀleꢀtirme

bulunamamıꢀtır. Daha sonra, Ankara’da bir adli tıp laboratuarına gönderilmiꢀlerdir. Ancak,

onları atmıꢀ olabilecek silah hakkında kesin bir sonuç alınmamıꢀtır. Ölümünü müteakiben

Abdullah Çatlı’da bulunan silah da adli teste tabi tutulmuꢀtur. Sonuç negatiftir.

150. Baꢀvuranın iddiasına yanıt olarak, tanık, baꢀvuranın akrabası olduğunu

reddetmiꢀtir. Ancak, yakın akrabasının baꢀvuranın yengesi ile evlenmiꢀ olduğunu belirtmiꢀtir.

Tanık, sözkonusu olayın öncesinde, hiçbir zaman baꢀvuranla tanıꢀmamıꢀ veya konuꢀmamıꢀtır.

Bu bağlamda, baꢀvuranın, tanığın baꢀvuranın yengesine güvenlik kuvvetlerinin ona

soruꢀturmayı etkili olarak takip etmemesi talimatını verdiğini söylemiꢀ olduğu iddiasını

reddetmiꢀtir. Tanık, ayrıca, baꢀvuranın ondan hiçbir zaman Ziya Kasapoğlu’nun ifadesini

almasını talep etmemiꢀ olduğunu vurgulamıꢀtır. Tanık, ayrıca, baꢀvuranla yengesinin evinde

buluꢀmak istemiꢀ olduğu ꢀeklindeki baꢀvuranın iddiasını reddetmiꢀtir. Baꢀvuranla, kocasının

ölümünden sonra, onun evinde en az on kez buluꢀmuꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür. Ayrıca,

baꢀvuranla, hasarlı lastik olayı ve aynı zamanda diğer problemler ile ilgili olarak

konuꢀmuꢀtur.

151. Ekim 2002’de yürütülen soruꢀturmayı tanık idare etmiꢀtir. 1996 yılında, Güvenlik

Kuvvetleri Komutanı Đsmail Koçman’dır. Aynı yılın Ağustos ayında, yerine Hasan Peker

Günal geçmiꢀtir. Sivil Savunma Teꢀkilatı’nın iꢀlevine yönelik bir soruꢀturma yürütülmemiꢀtir

zira yetkililere onun sorumluluğu ile ilgili bir iddia iletilmemiꢀtir. Ancak, Milli Eğitim

Bakanlığı Aziz Barnabas olayını soruꢀturmuꢀ ve Sivil Savunma Teꢀkilatı’nın bir uygulama

yürütmüꢀ olduğu sonucuna varmıꢀtır.

152. Baꢀvuran, konuꢀmaları ve buluꢀmaları sırasında, hiçbir zaman Orhan Ceylan’a

iliꢀkin bir iddiada bulunmamıꢀtır. Gemikonağı ve Lefkoꢀa arasındaki mesafe yaklaꢀık 55-60

kilometre, baꢀka bir deyiꢀle yaklaꢀık bir saatlik mesafedir.

5. Hasan Peker Günal

153. Tanık 1948 doğumludur. ꢁu anda emekli bir Tümgeneraldir. Temmuz 1996’da,

Türkiye’nin güney-doğu Anadolu bölgesinde Komando Tugay Komutanı’ydı. 19 Ağustos

1996 ve 15 Ağustos 1998 tarihleri arasında, “KKTC” Güvenlik Kuvvetleri Komutanı olarak

22

görev yapmıꢀtır. Adaya geliꢀine müteakiben, tanık, basındaki yazılar yoluyla Adalı cinayetini

öğrenmiꢀtir. Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Adalı cinayetiyle iliꢀkili olduğu iddiaları karꢀısında,

Polis Genel Müdürlüğü’nden kendisini sözkonusu olay hakkında bilgilendirmesini istemiꢀtir.

1996 yılı Ağustos sonu veya Eylül baꢀı, Atilla Sav ve beraberindeki heyet, Adalı cinayeti ve

Polis Müdürlüğü’ndeki soruꢀturmanın son hali hakkında tanığı bilgilendirmiꢀtir. Tanık,

“KKTC” Anayasası’na göre, idari alanda, polisin Güvenlik Kuvvetleri Komutanı’nın yetkisi

altında olduğunu ve yargı alanında, Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’nın denetimi altında görev

yaptığını belirtmiꢀtir. Güvenlik Kuvvetleri Komutanı, Baꢀbakan’a karꢀı sorumludur.

154. Baꢀvuran, tanığa, soruꢀturmanın yürütülmesi hakkında ꢀikayet eden bir mektup

yazmıꢀtır. Tanık, ona, irtibat polis memuru aracılığıyla, yargı iꢀine müdahale edemeyeceğini,

ancak, o isterse, onunla görüꢀebileceğini söylemiꢀtir. Baꢀvuran kabul etmiꢀ ve 12 Aralık 1996

tarihinde, Polis Genel Müdürü Atilla Sav’ın makamında bir toplantı yapılmıꢀtır. Toplantıda,

Atilla Sav, baꢀvuran, baꢀvuranın kızı, tanık ve soruꢀturmayla ilgili diğer birkaç polis memuru

vardı. Toplantıda, baꢀvurana, soruꢀturma hakkında tüm ilgili bilgiler verilmiꢀtir. Tanık,

konuꢀmalara müdahale etmemiꢀ, ancak soruꢀturmayı yürütenlerden, “KKTC” ve sözkonusu

olayla iliꢀkisi ꢀüpheli olan Güvenlik Kuvvetleri’nin onurunu kurtarabilmek için cinayetin

faillerini bulmak üzere gerekli bütün önlemleri almalarını talep etmiꢀtir. Polis memurları,

baꢀvuranın ifadelerini ve taleplerini dinlemiꢀtir. Baꢀvuran, hiçbir ꢀekilde koruma talep

etmemiꢀtir. Toplantıda, birkaç kez tehdit edilmiꢀ olduğunu ve isimsiz telefonlar aldığını

belirtmiꢀtir.

155. Tanık, baꢀvurana, onun sivil polis memurları tarafından korunmuꢀ olduğunu

söylediğini reddetmiꢀtir. Toplantıda, baꢀvuran Sivil Savunma Teꢀkilatı’na iliꢀkin bir iddiada

bulunmamıꢀtır. Tanık, toplantı odasının camından dıꢀarıdaki arabaları iꢀaret etmiꢀ olduğunu

ve baꢀvurana onların onu korumak için orada olduklarını söylemiꢀ olduğunu reddetmiꢀtir zira

toplantı odası oradan dıꢀarı bakıp bir araba görülemeyecek küçük bir ofistir. Bu toplantı gizli

bir toplantı değildir. Basında haberi yapılmıꢀtır.

156. Tanık baꢀvuranla baꢀka vesilelerle konuꢀmuꢀtur ve bir seferinde onunla rahmetli

eꢀinin askerlik hizmeti süresi haklarına iliꢀkin görüꢀmüꢀtür. Tanık, aylık koordinasyon

toplantıları sırasında soruꢀturmadaki geliꢀmeler hakkında bilgilenmeye devam etmiꢀtir. Polis

kuvvetine, en ufak bir ꢀüpheyi bile araꢀtırmalarını söylemiꢀtir. Ayrıca, silahlı kuvvetler veya

silahlı kuvvetlerin herhangi bir mensubuna iliꢀkin herhangi bir ꢀeyi soruꢀturmak isterlerse

sözkonusu kiꢀi en yüksek rütbeli subay olsa dahi hiçbir ꢀekilde engel olmayacağını onlara

belirtmiꢀtir. Ancak, Güvenlik Kuvvetleri’nin herhangi bir mensubunun konuyla iliꢀkili

olduğuna dair en ufak bir belirti yoktur. Tanığa göre, cinayetin ardında siyasi bir neden

yoktur.

157. Tanık, Albay Orhan Ceylan hakkında hiçbir iddia duymamıꢀtır. Onun görüꢀüne

göre, Orhan Ceylan, emekli bir albay veya o zaman Güvenlik Kuvvetleri’nde idari mevkide

çalıꢀan bir yarbay olabilirdi. “KKTC”de görev süresi zarfında, komutasındaki hiçbir kiꢀi

soruꢀturmaya tabi tutulmamıꢀtır. Tanık, Sivil Savunma Teꢀkilatı’nın Güvenli Kuvvetleri’nin

yetkisi altında bir birim olmadığını ancak Baꢀbakan’a karꢀı sorumlu olduğunu kaydetmiꢀtir.

6. Atilla Sav

158. 1938 doğumlu olan tanık, 4 Mayıs 1998 tarihinde emekliye ayrılan eski Polis

Genel Müdürüdür. Temmuz 1996’da, “KKTC” Polis Genel Müdürü’dür.

23

159. Adalı cinayetini bir niꢀan davetindeyken öğrenmiꢀtir. Olay yerine, Adalı’nın

öldürülmesinden yaklaꢀık bir buçuk saat sonra varmıꢀtır. Polis zaten evi güvenlik altına almıꢀ

ve halkın girmesini engellemiꢀtir. Tanık, suç mahallinde yarım saat kalmıꢀtır. Diğer

memurlarla birlikte Adalı ailesinin evine girmiꢀ ve sıra dıꢀı hiçbir ꢀey fark etmemiꢀtir.

Adalı’yı adından tanıyordur. Onu daha önce görmemiꢀtir. Ancak, Adalı’nın Yenidüzen’de

Hükümet’i eleꢀtirici yazılar yazan bir gazeteci olduğunu biliyordur. Soruꢀturmadaki

geliꢀmeler hakkında memurlar tarafından düzenli olarak bilgilendirilmiꢀtir

160. 12 Aralık 1996 tarihinde, tanığın makamında, baꢀvuran, baꢀvuranın kızı, Hasan

Peker Günal ve dönemin Adli Polis Müdürü Mehmet Özdamar ile bir toplantı düzenlenmiꢀtir.

Toplantı baꢀvuranın talebi üzerine düzenlenmiꢀtir. Baꢀvuran, sözkonusu olay hakkında

katılımcılara ilgili tüm bilgileri vermiꢀ ve isimsiz telefonlar almıꢀ olduğundan ve bu isimsiz

telefonlarda tehdit edilmiꢀ olduğundan ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ona hattını dinlettirmek için

Telekomünikasyon Kurumu’na baꢀvurması tavsiye edilmiꢀtir. Baꢀvuran, Hüseyin Demirci

hakkında ꢀüphesini ileri sürmüꢀtür ve baꢀvurana, Hüseyin Demirci’nin polis tarafından

ifadelerinin alınmıꢀ olduğu söylenmiꢀtir.

161. Tanık, Ziya Kasapoğlu’nu 1956 yılından beri tanımıꢀ olduğunu belirtmiꢀtir.

ꢁimdi emekliye ayrılmıꢀ bir polis memuru olarak Altay Sayıl’ı da tanıyordur. Sayıl ve

Kasapoğlu’nun isimlerinin toplantıda geçip geçmemiꢀ olduğunu hatırlamıyordu. Ayrıca,

baꢀvuranın, Albay Orhan Ceylan veya Sivil Savunma Teꢀkilatı hakkındaki iddialarını

bilmiyor veya hatırlamıyordu. Tanık, baꢀvuranın toplantıdaki ifadeleri veya iddialarına iliꢀkin

kayıt tutulup tutulmamıꢀ olduğunu hatırlamıyordu.

162. Tanığın herhangi bir ꢀekilde soruꢀturmaya müdahale etmesine gerek yoktu, zira

bir kusur yoktu. Soruꢀturma normal seyrine göre yürütülüyordu. Baꢀvuran, tanığa, Sivil

Savunma Teꢀkilatı’nın eꢀinin öldürülmesiyle ilgisine iliꢀkin ꢀüphesinden bahsetmemiꢀtir.

Tanık, soruꢀturma sonuçlanmadan Adalı cinayetini siyasi nedenli olarak nitelemenin

uygunsuz olacağını belirtmiꢀtir. Tanık, ayrıca, polisin soruꢀturmayı tamamladığı zaman

dosyaların soruꢀturmayı denetleyen Cumhuriyet Baꢀsavcısı’na verilmiꢀ olduğunu

kaydetmiꢀtir. Adalı’nın gözlüğünün dul eꢀine teslim edilmesine iliꢀkin soru hakkında, tanık,

sadece delillerin bir parçası olarak değerlendirilen eꢀyaların tutulmuꢀ olduğunu belirtmiꢀtir.

Tanık, Adalı’nın gözlüklerinin soruꢀturma açısından ilgisiz olarak değerlendirilebileceğini

ifade etmiꢀtir. Tanık, 12 Aralık 1996 tarihinde makamında gerçekleꢀen toplantıda, Güvenlik

Kuvvetleri Komutanı’nın binanın dıꢀındaki arabalara iꢀaret ederek baꢀvurana bunların onu

koruduğunu söylememiꢀ olduğunu vurgulamıꢀtır. Makamın, araba park yerine bakan bir

penceresinin olmadığını kaydetmiꢀtir.

7. Galip Mendi

163. 1951 doğumlu olan tanık, ꢀu anda Genelkurmay Harekat Baꢀkanıdır. Ağustos

1994 ve Temmuz 1996 tarihleri arasında Sivil Savunma Teꢀkilatı Baꢀkanı’dır. 2000 ve 2002

yılları arasında KKTC Güvenlik Kuvvetleri Komutanı olarak görev yapmıꢀtır.

164. KKTC kanunlarına göre, Türk vatandaꢀı olmak koꢀuluyla sivil veya asker

herhangi bir kiꢀi Sivil Savunma Teꢀkilatı Baꢀkanı olabilir. Bu görevin uzmanlık gerektirdiği

ve “KKTC” nin yeni kurulmuꢀ bir Devlet olduğu gerçekleri düꢀünüldüğünde, Sivil Savunma

Teꢀkilatı baꢀkanları Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları arasından atanır.

24

165. Sivil Savunma Teꢀkilatı, savaꢀ zamanında veya seller ve depremler gibi doğal

felaketler durumunda sivil nüfusun hayatı ve mülkiyeti ile birlikte kurumları ve teꢀkilatları

koruyan insani bir kurtarma teꢀkilatıdır. Teꢀkilatın herhangi bir askeri iꢀlevi yoktur. Teꢀkilatın

memurları üniforma giymemekte ve silah taꢀımamaktadırlar. Ancak, bazı kurtarma

operasyonlarında, yangın ve sel durumlarında, özel giysi giyerler. Silahlı Kuvvetler ve Sivil

Savunma Teꢀkilatı arasında teꢀkilata ait bir bağ yoktur, Sivil Savunma Teꢀkilatı doğrudan

Baꢀbakanlığın yetkisi altındadır. Ancak, sel, yangın veya savaꢀ gibi bazı durumlarda, Sivil

Savunma Teꢀkilatı görevini yerine getirirken askeriye ile iꢀbirliği yapar. Sivil Savunma

Teꢀkilatı, baꢀvuranın iddia ettiği gibi gizli bir teꢀkilat veya istihbarat teꢀkilatı değildir.

166. Tanık, Adalı’yı ꢀahsen tanımıyordu. Adalı’nın Yenidüzen gazetesinde yayınlanan

yazılarını okurdu. Ayrıca, baꢀvuranın sivil savunma ordusunda çalıꢀmıꢀ olduğunu biliyordu.

Baꢀvuran Girne Halk Ordusu’nda da görev yapmıꢀtır. Sivil nüfus felaket durumlarında

yetkililere yardımcı olmuꢀtur. Bu sivil hizmet için yaꢀ tahdidi kadınlar için elli ve erkekler

için altmıꢀtır. Bay ve Bayan Adalı’ya da hizmetleri için Girne’de düzenlenen bir seremonide

sertifika verilmiꢀtir. Bu, tanığın onlarla görüꢀmüꢀ olduğu tek vesiledir. Tanık, ayrıca,

Adalı’nın 1978 ve 1980 yılları arasında Sivil Savunma Komitesi’nde Kültür Bakanlığı’nı

temsil etmiꢀ olduğunu belirtmiꢀtir.

167. Tanık, Sivil Savunma Teꢀkilatı’nın Adalı’nın ölümüyle ilgisi olabileceğini

reddetmiꢀtir. Ayrıca, sözkonusu olaya yönelik soruꢀturmada yer almamıꢀ olduğunu ve bunun

olay hakkında ilk sorgulanıꢀı olduğunu kaydetmiꢀtir. Tanık, Sivil Savunma Teꢀkilatı’nın

Adalı cinayeti ile ilgili olduğu iddialarının farkındaydı. Ancak, ne onun ne de Sivil Savunma

Teꢀkilatının Adalı ile bir problemi vardı. Ayrıca, ona karꢀı kin beslemiyordu, zira onu

tanımıyordu. Đddiaların bütünüyle temelsiz olduğunu değerlendirdiği için teꢀkilat içinde

soruꢀturma yürütmeyi gerekli bulmamıꢀtır.

168. Tanığın görev süresi olaydan bir ay sonra bitmiꢀtir ve tanık adadan Ağustos

1996’da ayrılmıꢀtır. Türkiye’ye dönüꢀünün üzerine, üstlerine, ne kendisinin ne de Sivil

Savunma Teꢀkilatı’ndan herhangi baꢀka bir kiꢀinin cinayetle ilgisi olmuꢀ olduğunu rapor

etmiꢀtir.

169. Tanık, Aziz Barnabas olayının hiçbir ꢀekilde Sivil Savunma Teꢀkilatı ile

bağlantılı olmadığını iddia etmiꢀtir. O dönemde Barıꢀ Kuvvetleri Komutanlığı tarafından

yürütülen operasyon teröristlere karꢀı bir operasyondur. Bu nedenle, Sivil Savunma

Teꢀkilatı’nın Aziz Barnabas olayı ile iliꢀkili olduğu iddiaları doğru değildir. Tanık, bu

iddiaların, teꢀkilatının, PKK’ya karꢀı yürütülen bir operasyon için resmi üniformalı Barıꢀ

Kuvvetleri’ne sivil bir araba tahsis etmiꢀ olduğu gerçeğinden kaynaklandığını belirtmiꢀtir.

Arabanın tahsis edilmesi haricinde, Sivil Savunma Teꢀkilatı, Aziz Barnabas olayı ile

bağlantılı hiçbir geliꢀmeye müdahale etmemiꢀtir.

170. Aziz Barnabas olayı ve Sivil Savunma Teꢀkilatı’nın iliꢀkisi olduğu iddiası

hakkında birçok gazete makalesi vardı. Bu makalelerden bazıları Yenidüzen’de Adalı

tarafından yazılmıꢀtı. Tanık, hiçbir gazeteden bu iddiaları yalanlamasını talep etmemiꢀtir,

ancak Sivil Savunma Teꢀkilatı’nın basın dairesindeki çalıꢀma arkadaꢀlarına, gazeteye telefon

açmaları ve onlara teꢀkilatın Aziz Barnabas olayı ile iliꢀkili olmadığını söylemeleri talimatını

vermiꢀtir. Çalıꢀma arkadaꢀlarından biri bu mesajı gazeteye, muhtemelen yazı iꢀleri müdürüne,

uygun bir dille iletmiꢀ ve tanığa mesajın iyi kabul gördüğünü geri bildirmiꢀtir.

25

171. Tanık, Hüseyin Demirci ile, yerli halktan diğer birçok kiꢀiyle tanıꢀtığı gibi, sivil

savunmanın eğitim kurslarından birinde tanıꢀmıꢀtır. Ancak, Demirci’nin kendisinin danıꢀmanı

olduğu ꢀeklindeki baꢀvuranın iddiasını reddetmiꢀtir. Ayrıca, Orhan Ceylan’ı, kahramanca

yürüttüğü hizmetlerden oluꢀan bir meslek hayatından sonra ꢀimdi emekli olan tanınmıꢀ bir

subay olarak bildiğini ifade etmiꢀtir. Ancak, onunla tanıꢀmamıꢀtır.

172. Tanık, kendisinin Adalı cinayetinden iki gün önce, yani 4 Temmuz 1996

tarihinde adayı terk etmiꢀ olduğu ꢀeklindeki baꢀvuranın iddiasını reddetmiꢀtir. Tanık, 1996

Ağustos’unun ikinci haftasında, görev süresinin bitimine müteakiben, adadan ayrılmıꢀ

olduğunu vurgulamıꢀtır. Yenidüzen’in 23 Mart 1996 tarihli baskısındaki sütununda Adalı

tarafından yapılan Aziz Barnabas olayına iliꢀkin iddialar hakkında soru sorulduğunda, tanık,

iddialara karꢀı çıkmıꢀ ve beyaz Renault Toros marka arabayı teröristlere karꢀı bir operasyon

için temin etmiꢀ olduğunu belirtmiꢀtir.

173. Tanık, Yenidüzen editörünün tanığın gazeteye tehdit edici bir telefon açmıꢀ

olduğu derecesine varan iddialarda bulunmuꢀ olduğu Show TV’deki bir televizyon

programına tepki göstermemiꢀ olduğunu ifade etmiꢀtir. Türk Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay

Baꢀkanlığı’nın yetkisini almadan iddialara tepki vermenin mümkün olmadığını açıklamıꢀtır.

174. Afrika gazetesinde yayınlanan, Sivil Savunma Teꢀkilatı’nın iliꢀkisi hakkında yazı

yazmalarının daha iyi olacağını söylediği iddia edilen bir makalede, Mustafa Asilhan’dan,

tanığın danıꢀmanı olarak bahsetmiꢀtir. Tanık, bu makale hakkında, Asilhan’ın hiçbir zaman

kendisinin danıꢀmanı olmamıꢀ olduğunu ve iddiaların doğru olmadığını vurgulamıꢀtır.

HUKUK

I. HÜKÜMET’ĐN ÖN ĐTĐRAZLARI

A. Đç hukuk yollarını tüketmeme iddiası

1. Tarafların görüꢀleri

(a) Sorumlu Hükümet

175. Hükümet, baꢀvuranın, AĐHS’nin 35 § 1. maddesindeki iç hukuk yollarını

tüketme kuralına uymamıꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür. Hükümet, baꢀvuranın, etkili, yeterli ve

onun için kolaylıkla eriꢀilebilir olan ve “KKTC” yargı sistemi içinde ꢀikayetlerini tazmin

edebilecek olan yerel hukuk yollarına müracaat etmeden, baꢀvuruda bulunmuꢀ olduğunu ileri

sürmüꢀtür.

26

176. Hükümet, “KKTC” Anayasası’nın, “KKTC”de etkili ve bağımsız bir yargı

sisteminin mevcut olduğunu ve Türk-Kıbrıs mahkemelerinin kiꢀi haklarının koruyucusu

olduğunu açıkça gösterdiğini iddia etmiꢀtir. Bu bağlamda, Hükümet, “KKTC” Anayasası’nın,

1960 Kıbrıs Anayasası’ndan ve “KKTC” kanunlarının parçasını oluꢀturan Avrupa Đnsan

Hakları Sözleꢀmesi’nden alınan insan hakları hükümleri içerdiğini belirtmiꢀtir. Anayasa

uyarınca, temel haklar ve özgürlükler, ancak yasayla ve yasada belirtilen amaçlar için

kısıtlanabilir. Anayasa’nın 136 ila 155. maddeleri, Yüksek Anayasa Mahkemesi’ne baꢀvurma

yoluyla mevzuatın yargı denetimini (148. madde) ve mevzuatın ve ek mevzuatın iptali için

iꢀlemlerin baꢀlatılmasını (147. madde) öngörmüꢀtür ve bununla birlikte yasaya aykırılık veya

hukuki hata ve yetkinin gereğinden fazla ve/veya kötüye kullanılması gerekçeleriyle bağımsız

mahkemelere eriꢀimi ve idari iꢀlemlerin yargı denetimini öngörmüꢀtür (152. madde).

Özellikle, 152. madde, Yüksek Đdare Mahkemesi’nin, yürütsel veya yönetsel bir yetki

kullanan herhangi bir organ, makam veya kiꢀinin bir kararının, iꢀleminin veya ihmalinin, bu

Anayasanın veya herhangi bir yasanın veya bunlara uygun olarak çıkarılan mevzuatın

kurallarına aykırı olduğu veya bunların sözkonusu organ veya makam veya kiꢀiye verilen

yetkiyi aꢀmak veya kötüye kullanmak suretiyle yapıldığı ꢀikayeti ile kendisine yapılan

baꢀvuru hakkında, kesin karar vermek münhasır yargı yetkisine sahip olduğunu öngörmüꢀtür.

177. Hükümet, bütün soruꢀturmaların polis tarafından ve bütün kovuꢀturmaların

Baꢀsavcı tarafından yürütüldüğünü kaydetmiꢀtir. Yargıçların bağımsızlık güvencelerinden

tamamen yararlanan Baꢀsavcı (158. madde), soruꢀturmaların yürütülmesinde polis

kuvvetlerinin denetleyicisi olmuꢀtur. Kıbrıs’taki cezai adalet sistemi Đngiliz “itham sistemi”ne

dayanmaktadır ve ispat ölçütü “suçun kesin olarak veya her türlü makul ꢀüpheden uzak olarak

kanıtlanmıꢀ olması” ölçütüdür. Hukuk davaları konusunda, “KKTC” mahkemeleri, Đngiliz

Örfi Hukuku’nun tedvini olan Müsaade Edilmeyen Fiillere Đliꢀkin Kanun hükümlerini

uygular. Bir hukuk davasında ispat ölçütü “olasılıklar dengesinden uzak olarak kanıtlanmıꢀ

olma” ölçütüdür.

178. Baꢀvuranın, eꢀinin ölümüne yönelik yeterli soruꢀturma olmamasına iliꢀkin

iddiaları hakkında, Hükümet, yukarıda belirtilen hukuk yollarına atıfta bulunarak, baꢀvuranın

Yargıtay görevi gören “KKTC” Yüksek Mahkemesi’ne kamu hizmeti yapmayı zorunlu

kılmak üzere mandamus emri için ꢀikayette bulunabileceğini belirtmiꢀtir. “KKTC”

Anayasası’nın 151 § 3. maddesi uyarınca, Anayasa Mahkemesi’nin, habeas corpus,

mandamus, yasak ve certiorari niteliğinde hükümler vermekte bidayet mahkemesinin kaza

hakkı vardır. Yüksek Đdare Mahkemesi’nin, sözkonusu idari makam tarafından yapılması

ihmal edilen her ꢀeyin uygulanması gerektiği kararını verme yetkisi vardır. Ayrıca, herhangi

birisi hakkında cezai kovuꢀturma baꢀlatmak için, ꢀikayetçinin iddia edilen olaylar hakkında

polise ifade vermesi gerekmektedir. Ancak, yeterli delil olmadığı takdirde, hiç kimse

suçlanamaz.

179. Bu davada, öldürülen kiꢀiye yapıldığı iddia edilen ölüm tehditleri yetkililere

bildirilmemiꢀ ve Adalı’nın ölümünün öncesinde resmi birimlerden koruma talep edilmemiꢀtir.

Bu nedenle, bu gibi tehdit iddiaları ex post facto yapılmıꢀtır. Ayrıca, polise, Sivil Savunma

Teꢀkilatı Baꢀkanı’nın, baꢀvuranın eꢀi tarafından sözde Aziz Barnabas olayına iliꢀkin yazılan

yazı dolayısıyla Yenidüzen gazetesine tehditlerde bulunmuꢀ olduğuna dair ꢀikayette

bulunulmamıꢀtır.

180. Baꢀvuranın dernek kurma özgürlüğü hakkına müdahale edildiği iddiası

hakkında ꢀikayetle birlikte baꢀvuranın taciz, tehdit ve ayrımcılık iddiaları hakkında, Hükümet,

baꢀvuranın polise ꢀikayette bulunmasının yanı sıra, ayrıca, kendisini taciz ettiği ve/veya

27

mülküne tecavüz ettiği iddia edilen insanlar hakkında yetkili bölge mahkemelerinde hukuk

davası açabilmesinin mümkün olduğunu belirtmiꢀtir. Baꢀvuran, ayrıca, ꢀikayetlerine iliꢀkin

herhangi bir iꢀlem veya kararın iptali için, herhangi bir idari makam hakkında Yüksek Đdare

Mahkemesi’nde idari kovuꢀturma baꢀlatabilirdi.

181. Yukarıda belirtilenlerin karꢀısında, Hükümet, iç hukuk yollarını tüketilmediği

gerekçesiyle baꢀvurunun kabuledilmez olduğunu ileri sürmüꢀtür.

(b) Baꢁvuran

182. Baꢀvuran, Hükümet’in görüꢀlerine itiraz etmiꢀtir. Baꢀvuran, Hükümet’in

“KKTC” mevzuat hükümlerini uzun anlatımının teoride bağımsız kanuni sistemin varlığını

gösterebilir olduğunu, öte yandan, Hükümet’in, baꢀvuranın ꢀikayetçi olduğu Sözleꢀme

ihlalleri konusunda pratikte kendisi için uygun etkili iç hukuk yolları olduğunu gösterme

sorumluluğunu yerine getirmemiꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür.

183. Baꢀvuran, AĐHM’nin Kıbrıs – Türkiye kararında ([BD], no. 25781/94, § 91,

AĐHM 2001-IV), hukuk yollarının kiꢀilerin yararı için mevcut olduğu ve onlara Sözleꢀme

ihlallerini engellemekte makul baꢀarı ihtimalleri sunduğu gösterilebildiği durumda, bu gibi

hukuk yollarından yararlanılması gerektiği kararını vermiꢀ olduğunu belirtmiꢀtir. Mahkeme,

ayrıca, her ihlale iliꢀkin olarak sözkonusu kiꢀilerin tazminat almak için etkili hukuk

yollarından yararlanıp yararlanmamıꢀ olabileceğini inceleme kararı almıꢀtır. Özellikle, AĐHM

Kıbrıs kararında (yukarıda anılan, § 99) ꢀunları ifade etmiꢀtir:

“…Özellikle herhangi bir hukuk yolunun varlığının yalnızca teoride değil ama aynı zamanda

pratikte yeterli derecede kesin olup olmadığını ve sözkonusu kiꢀileri … sorumlu Hükümet’in iddia ettiği

ꢀekliyle … onlar için kullanılabilir olan … hukuk yollarını tüketme sorumluluğundan ibra eden özel

durumların olup olmadığını göz önünde tutacaktır.”

184. Yukarıda belirtilenlerin ıꢀığında, hukuk yolunun teorik ve pratik açıdan etkin

bir hukuk yolu olmuꢀ olduğuna AĐHM’yi ikna etmek için ispat yükümlülüğü sorumlu

Hükümet’in üzerindedir (ibid., § 106). Bu davada olduğu gibi, sorumlu Hükümet’in sorumlu

olduğu makamların, örneğin soruꢀturmalar üstlenmeyerek ve yardım sunmayarak, Devlet

görevlilerinin zarara neden olduğu veya görevi kötüye kullanma gibi ağır iddialar karꢀısında

pasif kaldığı durumda, bu iç hukuk yolları kuralının uygulanmasını engeller (ibid.).

Baꢀvuranın görüꢀüne göre, ꢀikayetinin idari uygulama ile ilgili olduğu gerçeğine rağmen,

onun durumunda iç hukuk yolları kuralı geçerli olsaydı, ꢀu sebeplerden dolayı “KKTC”

mahkemelerine baꢀvurmuꢀ olmak zorunda değildi:

(i) Adalı, “KKTC” yönetiminin politikalarına ve uygulamalarına sert muhalefeti

sebebiyle, cinayetin siyasi nedenli olduğunu kuvvetle ima eden ꢀartlarda öldürülmüꢀtür.

(ii) Türkiye ve “KKTC” yönetimi, polisi, güvenlik kuvvetlerini ve “KKTC”deki

diğer kamu makamlarını kontrol eder. Bu nedenle, teoride, veya baꢀka ꢀekillerde, konumu ne

olursa olsun, baꢀvuranın davasındaki konuların kararında mahkemelerin pratikte bağımsız

olması olası değildi.

28

(iii) “KKTC” mahkemelerinin bağımsız ve koruma sağlamaya hazır olduğu farz

edilse bile, ki bu tartıꢀılır, baꢀvuran, kanuni haklarından faydalanmak üzere “KKTC”de

hukuki yardım almaya çalıꢀmıꢀ ve alamamıꢀtır.

(iv) Baꢀvuranın yinelenen taleplerine rağmen, eꢀinin cinayetinin sebeplerine

yönelik çabuk, tarafsız, tam ve etkili bir soruꢀturma yürütülmemiꢀtir. Bu ona herhangi bir

hukuk yolunun tanınmamasını ve böylece, tazminat talebi de dahil olmak üzere, diğer

muhtemel hukuk yollarına eriꢀimin tanınmamasını içermiꢀtir.

(v) Eꢀinin ölümünden bu yana, baꢀvuran, kiꢀisel emniyeti için endiꢀelenmesine

sebep veren, sürekli izleme, taciz, tehdit ve ayrıma maruz kalmıꢀtır.

(vi) Yinelenen taleplere rağmen, baꢀvurana etkili koruma, güvenlik veya tazminat

sağlanmamıꢀ veya failler cezalandırılmamıꢀtır.

(vii) Bu ꢀartlarda, baꢀvuran, anlaꢀılabilir ve makul ꢀekilde, ulusal adli kanallar

yoluyla ilgi ve karꢀılık bulmayı bekleyemeyeceği inancını geliꢀtirmiꢀtir.

(c) Kıbrıs Hükümeti

185. Kıbrıs Hükümeti baꢀvuranın görüꢀlerine benzer görüꢀlerde bulunmuꢀ,

sorumlu Hükümet’in iddialarına itiraz etmiꢀtir. Kıbrıs Hükümeti, görüꢀlerinde, “KKTC”

hukuk sisteminin içindeki hukuk yollarının AĐHS’nin 35 § 1. maddesine uygun olarak

tüketilmeyi gerektiren etkili iç hukuk yolları oluꢀturmadığını iddia etmiꢀtir. Bundan baꢀka, bu

hukuk yollarının uluslararası hukuk bakımından kanuna aykırılığının, baꢀvuranı, tüketme

ꢀartından ibra eden “özel bir durum”a vardığını ileri sürmüꢀtür.

2. AĐHM’nin değerlendirmesi

186. Uluslararası hukukta hukuk yollarının iddia edilen kanuna aykırılığı ıꢀığında

35 § 1. maddenin uygulanması konusu hakkında, AĐHM, Kıbrıs kararında (yukarıda anılan, §

102),eski 26. maddeye (ꢀimdiki 35 § 1. madde) uygun olarak, “KKTC”de mevcut olan hukuk

yollarının sorumlu Hükümet’in “iç hukuk yolları” olarak sayılabileceği ve bunların etkisi

konusunun, ortaya çıktığı spesifik durumlarda değerlendirileceği kararını vermiꢀ olduğunu

belirtir. Ayrıca, aynı kararda, AĐHM, ꢀunları ifade etmiꢀtir:

“101. … kendisi tarafından kanunsuzca iꢀgal edilen ve yönetilen bölgede meydana gelen olaylardan

Devlet’in sorumlu tutulduğunu kabullenmenin ve bu Devlet’e, mahkemelerinde kendisine isnat

edilebilir yanlıꢀları düzelterek böyle bir sorumluluktan kaçınmaya çalıꢀma fırsatının tanınmamasının …

anlaꢀılması güçtür. Sorumlu Devlet’e sözkonusu uygulama çerçevesinde bu fırsatın verilmesi, hiçbir

ꢀekilde, uluslar arası hukuka göre kanuna aykırı olan bir sistemin dolaylı meꢀrulaꢀmasına varmaz.”

29

187. AĐHM, bir taraftan, Devlet bir hukuk yolu sağlamadığı için AĐHS’nin çeꢀitli

maddelerinin ihlal edildiğinin iddia edilemeyeceğini belirtirken, diğer taraftan, böyle herhangi

bir hukuk yolunun, sağlandığı takdirde, boꢀ ve geçersiz olacağını iddia eder (bkz., yukarıda

anılan, Kıbrıs, § 101 ve Djavit An – Türkiye, no. 20652/92, § 31, AĐHM 2003-III). Sonuç

olarak, AĐHS’nin 35 § 1. maddesinin, bu davadaki olaylar için geçerli olduğu kararına

varmıꢀtır.

188. Sözkonusu davadaki iddia edilen tüketmeme konusu hakkında, AĐHM,

AĐHS’nin 35 § 1. maddesinde belirtilen iç hukuk yollarını tüketme kuralının, baꢀvuranları, ilk

olarak, iddia edilen ihlaller karꢀılığında tazminat almalarını sağlayacak iç hukuk sisteminde

mevcut ve yeterli olan hukuk yollarını kullanmaya mecbur ettiğini yineler. Hukuk yollarının

varlığı, hem teoride hem de pratikte yeterli ölçüde kesin olmalıdır, olmaması durumunda

gerekli eriꢀilebilirlik ve etkiden yoksun olurlar. 35 § 1. madde, ayrıca, müteakiben AĐHM

huzurunda bulunulması niyetlenen ꢀikayetlerin, en azından esasta ve iç hukukta ortaya konan

önceki ꢀartlara ve zamanaꢀımlarına uyumlu olarak uygun yerel kuruluꢀa yapılmıꢀ olması

gereğini ve ayrıca, AĐHS’nin ihlalini engelleyebilecek herhangi bir usule ait yolun kullanılmıꢀ

olmasını gerektirir. Ancak, yeterli ve etkili olmayan hukuk yollarına baꢀvurma zorunluluğu

yoktur (bkz. Aksoy – Türkiye, 18 Aralık 1996 tarihli karar, Reports of Judgments and

Decisions 1996-VI, ss. 2275-76, §§ 51-52, ve Akdivar ve Diğerleri – Türkiye, 16 Eylül 1996

tarihli karar, Reports 1996-IV, s. 1210, §§ 65-67).

189. AĐHM’ye, baꢀvuranın baꢀvurmamıꢀ olduğu hukuk yollarını yeterli açıklıkta

göstermek ve AĐHM’yi, sözkonusu zamanda hukuk yollarının teoride ve pratikte uygun ve

etkili olduğuna, yani eriꢀilebilir olduklarına, baꢀvuranın ꢀikayetlerine iliꢀkin olarak tazminat

sağlayabileceklerine ve makul baꢀarı ihtimalleri sunduklarına ikna etmek, iç hukuk yollarının

tüketilmediği iddiasında bulunan Hükümet’e düꢀer (bkz., yukarıda anılan, Akdivar ve

Diğerleri, s. 1211, § 68).

190. Bu davada Hükümet tarafından belirtilen muhtemel hukuk yollarının

uygunluğu ve etkisi hakkında, AĐHM, 31 Ocak 2002 tarihli kabuledilebilirlik kararında,

sözkonusu cezai soruꢀturmanın AĐHS uyarınca etkili sayılıp sayılamayacağı konusunun

baꢀvuranın ꢀikayetlerinin konusu ile yakından bağlantılı olduğunu ve esaslara katılması

gerektiğini değerlendirdiğini belirtir. Bu konuda taraflar tarafından ileri sürülen iddiaları

dikkate alan AĐHM, bu konulara, baꢀvuranın AĐHS’nin 2, 3, 8 ve 14. maddeleri uyarınca olan

ꢀikayetlerinin konunun esastan incelenmesinde değinmenin uygun olduğunu değerlendirir.

191. Ancak, Hükümet’in iç hukuk yollarının tüketilmemesi itirazı, baꢀvuranın

dernek kurma özgürlüğü hakkına müdahale edildiği iddiası hakkındaki ꢀikayetine iliꢀkin

olduğu sürece, AĐHM, bu konuyu daha önce (yukarıda belirtilen) Djavit An – Türkiye

davasında incelemiꢀ olduğunu ve “yeꢀil hat” ta iznin reddedilmesi hakkındaki ꢀikayetlere

iliꢀkin olarak idari mahkemelerdeki hukuk yolunun uygun ve yeterli sayılamayacağını belirtir.

Zira, AĐHM, böyle iꢀlemlerde karar verilebileceğinden emin değildir. Yukarıda belirtilen

Djavit An kararındaki (yukarıda §§ 32-36) değerlendirmeleri karꢀısında, AĐHM, bu davada,

daha önceki kararlarından sapmasını gerektirecek bir neden görmemektedir. Dolayısıyla,

baꢀvuranın AĐHS’nin 11. maddesi uyarınca yapılan ꢀikayetlerine iliꢀkin olduğu sürece,

Hükümet’in iç hukuk yollarının tüketilmemesi itirazını reddeder.

B. Altı ay kuralına uymama iddiası

30

192. Hükümet, baꢀvuran cezai soruꢀturmanın etkili olmadığını iddia ettiğine göre,

baꢀvurusunun süre dolduktan sonra yapılmıꢀ olduğu gerekçesiyle reddedilmiꢀ olması

gerektiğini ileri sürmüꢀtür. Hükümet, baꢀvuranın eꢀinin 6 Temmuz 1996 tarihinde

öldürüldüğünü, öte yandan, baꢀvurusunun 12 Eylül 1997 tarihinde yapıldığını belirtmiꢀtir, bu

altı aydan uzun bir süre sonradır. Hükümet, ayrıca, bu davayı Kıbrıs – Türkiye davasındaki

durumdan ayırmıꢀtır ve baꢀvuranın haklarının sürekli ihlalinin sözkonusu olmadığını ileri

sürmüꢀtür.

193. Baꢀvuran Hükümet’in görüꢀüne itiraz etmiꢀ ve AĐHM’ye baꢀvurusunu

AĐHS’nin gerektirdiği gibi altı aylık zaman limiti içinde yapmıꢀ olduğunu iddia etmiꢀtir.

AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiğini sadece eꢀinin cinayetine iliꢀkin olarak iddia

etmediğini vurgulamıꢀ, ancak, sorumlu Hükümet’in üzerinde etkili kontrol uyguladığı

“KKTC”deki yetkililerin eꢀinin ölümüne yönelik tam ve etkili bir soruꢀturma yürütmemesi,

katillerini adalete teslim etmemesi ve eꢀinin ölümü için ona tazminat vermemesinden

ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca, AĐHS’nin 2. maddesi uyarınca olan ꢀikayetine ek olarak,

AĐHS’nin 3, 6, 8, 10, 11, 13 ve 14. maddeleri uyarınca olan haklarının sürekli ihlalinden

ꢀikayetçi olduğunu kaydetmiꢀtir.

194. Kıbrıs Hükümeti bu konuda görüꢀ bildirmemiꢀtir.

195. AĐHM, iç hukuk yollarının olmaması durumunda veya etkisiz olduklarına

karar verildiği takdirde, altı aylık zamanaꢀımının ꢀikayet konusu olayın tarihinden itibaren

iꢀlediğini kaydeder (bkz. Hazar ve Diğerleri – Türkiye (karar), no. 62566/00, 10 Ocak 2002;

bkz. ayrıca, L.C.B. – Đngiltere, no. 23413/94, 28 Kasım 1995 tarihli Komisyon kararı,

Decisions and Reports (DR) 83, s. 31). Baꢀvuranın baꢀta bir iç hukuk yolundan yararlandığı

ve bu hukuk yolunu etkisiz kılan ꢀartların ancak daha sonraki bir aꢀamada farkına vardığı

veya varmıꢀ olması gerektiği istisnai durumlarda özel yaklaꢀımlar uygulanabilir. Böyle bir

durumda, altı aylık süreç, baꢀvuranın bu ꢀartların farkına vardığı veya varmıꢀ olması gerektiği

zamandan itibaren hesaplanabilir ( Laçin – Türkiye, no. 23654/94, 15 Mayıs 1995 tarihli

Komisyon kararı, DR 81, s. 76).

196. AĐHM, baꢀvuranın, eꢀinin ölümüne müteakiben, Devlet’in gizli ajanlarının

olaya karıꢀtığı hakkında yetkililere yönelik ciddi iddialarda bulunduğunu kaydeder. “KKTC”

Cumhurbaꢀkanı ve Güvenlik Kuvvetleri Komutanı da dahil olmak üzere yerel makamlardan,

eꢀinin katil(ler)ini bulmak için etkili ꢀekilde harekete geçilmesini sağlamak için adımlar

atmalarını talep etmiꢀ ve daha sonra bu makamlara düzgün bir soruꢀturmanın

yürütülmediğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur (bkz. yukarıda 31, 35 ve 37. paragraflar). Anlaꢀılan,

baꢀvuran, AĐHS’nin 2, 3, 6, 8, 10, 11, 13 ve 14. maddeleri uyarınca olan iddialarına yönelik

etkili bir soruꢀturmanın baꢀlatılacağından ꢀüphe duymaya baꢀladıktan sonra baꢀvurusunu

Sözleꢀme uyarınca 12 Eylül 1997 tarihinde yapmıꢀtır. Bu ꢀartlarda, AĐHM, baꢀvurunun,

AĐHS’nin 35 § 1. maddesi tarafından öngörülen altı aylık zaman sınırı içinde yapıldığını

kabul eder.

Yukarıda belirtilenlerin ıꢀığında, AĐHM, Hükümet’in altı ay kuralına iliꢀkin

itirazının reddedilmesi gerektiği kararına varır.

31

II. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

197. Baꢀvuran, eꢀinin Türk ve/veya “KKTC” makamlarının gizli ajanları

tarafından öldürülmüꢀ olduğundan ve ulusal makamların, onun öldürülmesine yönelik uygun

bir soruꢀturma yürütmemiꢀ olduklarından ꢀikayetçi olmuꢀtur. AĐHS’nin ꢀu ꢀekilde olan 2.

maddesine dayanmıꢀtır:

“1. Herkesin yaꢀam hakkı yasanın koruması altındadır. Yasanın ölüm cezası ile cezalandırdığı bir

suçtan dolayı hakkında mahkemece hükmedilen bu cezanın yerine getirilmesi dıꢀında hiç kimse kasten

öldürülemez.

2. Öldürme, aꢀağıdaki durumlardan birinde kuvvete baꢀvurmanın kesin zorunluluk haline gelmesi

sonucunda meydana gelmiꢀse, bu maddenin ihlali suretiyle yapılmıꢀ sayılmaz:

a) Bir kimsenin yasadıꢀı ꢀiddete karꢀı korunması için;

b) Usulüne uygun olarak yakalamak için veya usulüne uygun olarak tutuklu bulunan bir kiꢀinin

kaçmasını önlemek için;

c) Ayaklanma veya isyanın, yasaya uygun olarak bastırılması için.”

A. Tarafların Görüꢁleri

1. Baꢀvuran

198. Baꢀvuran, kamu incelemesine açık, etkili, bağımsız ve resmi bir soruꢀturmanın

olmadığı durumda, katillerin kimliğini kesin olarak tespit edemeyeceğini iddia etmiꢀtir.

Ayrıca, sorumlu Hükümet tarafından eꢀinin cinayetinin nedenlerine veya faillerin kimliğine

dair ikna edici ve mücbir deliller olmadığı durumda, AĐHM, Kutlu Adalı cinayetinin, kuzey

Kıbrıs’ta Türk kontrolü altında olan makamlar tarafından veya adına yapılmıꢀ olduğu

sonucunu çıkaracaktır. Bu bağlamda, baꢀvuran, bunun, ꢀüphesiz, sistemin baꢀlıca

eleꢀtirmenlerinden birinin siyasi suikastı olduğunu vurgulamıꢀtır. Yenidüzen’in 17 Mart 1996

tarihli baskısında Aziz Barnabas olayı hakkında bir yazının yayınlanmasına müteakiben,

Adalı, yukarıda belirtilen gazetenin editörü aracılığıyla bilinmeyen kiꢀiler ve Sivil Savunma

Teꢀkilatı Baꢀkanı tarafından tehdit edilmiꢀtir. 4 Temmuz 1996 tarihinde Yenidüzen

gazetesinde Türk Hükümeti’ni ve “KKTC” yönetimini ağır ꢀekilde eleꢀtiren baꢀka bir yazının

yayınlanmasından iki gün sonra 6 Temmuz 1996 tarihinde, Adalı öldürülmüꢀtür.

199. Baꢀvuran, diğer konuların yanı sıra, ayrıca, eꢀinin suikastının sonrasında

sadece birkaç dakika içerisinde evin dıꢀarısındaki sokağa yaklaꢀık on iki polis aracının gelmiꢀ

ve bölgeyi kordon altına almıꢀ olduğunu belirtmiꢀtir. Onun görüꢀüne göre, yakında

beklememiꢀ oldukları takdirde, bu kadar çok aracın böyle kısa bir zamanda varması mümkün

olmazdı. Ayrıca, eꢀinin cesedini görmesine izin verilmemiꢀ olduğunu kaydetmiꢀtir.

Hükümet’in 1 Nisan 1999 tarihli görüꢀlerinin alınmasından sonra otopsi yapılmıꢀ olduğundan

32

ve otopsi raporu izlenimi veren bir belgenin örneğinin görüꢀlerin ek kısmında yer almıꢀ

olduğundan haberdar olmuꢀtur.

200. 8 Temmuz 1996 tarihinde, “KKTC” Hükümeti yanlısı Kıbrıs gazetesi, faꢀist

bir grup olan Türk Đntikam Tugayı’ndan, Kutlu Adalı’yı öldürmüꢀ olduklarını iddia eden bir

açıklama geldiği haberini yazmıꢀtır. Bu grup, Türk Milliyetçi Hareket Partisi gençlik hareketi

sözde “Bozkurtlar” ile iliꢀkilidir. Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları, Türk polisi, Türk Milli

Đstihbarat Teꢀkilatı (“MĐT”), Türk paramiliter yapılanması, Türk bakanları ve Türk mafyası ile

yakın ve köklü iliꢀkileri vardır. Ayrıca, Adalı’nın öldürülmesinden iki gün sonra, baꢀvuranın

ailesi, cinayetten sorumlu olduklarını söylediği Hüseyin Demirci ve ilk adı Orhan olan bir

adamın isimlerini vermiꢀ olan kimliği belli olmayan birisi tarafından bir telefon almıꢀtır.

Baꢀvuran, Demirci’nin “Bozkurtlar” ve Sivil Savunma Teꢀkilatı üyesi olduğunu ve kendisine

Güvenlik Kuvvetleri tarafından ödeme yapıldığını öğrenmiꢀtir. Orhan, Türk Đꢀgal

Kuvvetleri’nde görevli bir albaydır. Baꢀvuran, bu bilgiyi polise vermiꢀ, ancak onlar uygun

ꢀekilde soruꢀturma yapmamıꢀlardır. Polise ve Güvenlik Kuvvetleri’ne bulunduğu ꢀikayetlere

rağmen, failleri adalete teslim etmek için bir adım atılmamıꢀtır.

201. Baꢀvuran, yukarıda belirtilen ana olayların büyük ölçüde tartıꢀma konusu

olmadığını ve Hükümet’in, yalnızca iddia olmaktan farklı, ikna edici delillerine ters

düꢀmediğini ileri sürmüꢀtür. Dolayısıyla, bunlar kuvvetli ikinci derecede kanıt

oluꢀturmuꢀlardır, bunlardan, makul olarak, kuzey Kıbrıs’taki makamların ve dolayısıyla

sorumlu Hükümet’in, baꢀvuranın eꢀinin cinayetinden dolayı Sözleꢀme uyarınca sorumluluk

taꢀıdığı sonucu çıkarılabilir.

202. Ayrıca, 1. madde ile birlikte yorumlanan 2. madde uyarınca yaꢀama hakkını

koruma zorunluluğu, kiꢀilerin kuvvete baꢀvurma sonucu öldürülmüꢀ olduğu durumda bir çeꢀit

etkili resmi soruꢀturma olmasını gerektirir (burada, belirtilen baꢀvuran Shanaghan – Đngiltere,

no. 37715/97, § 88, 4 Mayıs 2001). Böyle bir soruꢀturma, bağımsız ve kamu incelemesine

açık olmalıdır. Yaꢀama hakkı ile beraber sorumluların kimliğinin tespit edilmesini ve

cezalandırılmasını ve haksız bir fiil sonucu gerçekleꢀen ölüm karꢀılığı tazminat almayı

koruyan iç hukukun etkili uygulanmasını sağlamak amacıyla, makul ölçüde süratli, bağımsız

ve etkili resmi bir soruꢀturma yürütmek özellikle gereklidir. Aynı zamanda, teoride olduğu

kadar pratikte de sorumluluğu sağlamak için soruꢀturmada veya sonuçlarında yeterli unsurda

kamu incelemesi olması gereklidir (tekrar belirtilen baꢀvuran Shanaghan, §§ 89-92, ve ayrıca

Oğur – Türkiye [BD], § 92, no. 21954/93, AĐHM 1999-III). Bu bağlamda, baꢀvuran, sorumlu

Hükümet’in, baꢀvuranın eꢀinin ölümüne ve baꢀvuranın onun Devlet görevlileri tarafından

öldürüldüğüne dair iddiasına yönelik çabuk, tarafsız ve etkili resmi bir soruꢀturmanın

yapılmıꢀ olduğunu gösterecek ikna edici veya inandırıcı deliller sunmamıꢀ olduğunu ileri

sürmüꢀtür. Baꢀvuran, soruꢀturmadaki ꢀu kusurlara dikkat çekmiꢀtir:

(i) Otopsi raporu ve balistik inceleme sonuçları, baꢀvurana, ancak, eꢀinin

ölümünün üzerinden neredeyse üç yıl geçmesinin ardından verilmiꢀtir.

(ii) Olası tanıklar polis tarafından sorgulanmamıꢀtır. Örneğin, olası görgü tanıkları

olan Feri Khan ve onun annesinin ifadeleri alınmamıꢀtır

(iii) Soruꢀturmada Muhtar ve Ziya Kasapoğlu’nun ifadeleri alınmamıꢀtır.

33

(iv) Katiller, “ꢁahin” marka koyu kırmızı bir araba kullanmıꢀ olabilirlerdi, ancak

bu polis tarafından dikkate alınmamıꢀtır ve böyle bir arabayı bulmak için hiçbir giriꢀimde

bulunulmamıꢀtır.

(v) Hüseyin Demirci’nin 6 Temmuz 1996 tarihli akꢀamı Mustafa Asilhan ile

birlikte geçirmiꢀ olduğu iddiasını doğrulamak üzere Mustafa Asilhan’ın ifadesi alınmamıꢀtır.

(vi) Polis, Abdullah Çatlı’nın Adalı cinayetine karıꢀmıꢀ olduğuna dair yinelenen

iddiaları uygun bir ꢀekilde soruꢀturmamıꢀtır.

(vii) Ölüm vakasına iliꢀkin keꢀif ve tahkikat ancak baꢀvurunun sorumlu

Hükümet’e bildirilmesinin sonrasının ardında yapılmıꢀtır. Baꢀvuran ve ailesi, tahkikata

katılamamıꢀlardır ve orada ifade vermesi için sadece beꢀ tanık çağrılmıꢀtır.

203. Baꢀvuran, son olarak, kuzey Kıbrıs polisinin siyasi ve askeri kontrol altında

olduğunu iddia etmiꢀtir. Buna göre, soruꢀturmayı yürütmekten sorumlu olan kiꢀilerin olaylara

karıꢀmıꢀ kiꢀilerden farklı olması gerektiği ꢀartı karꢀılanmamıꢀtır. Bütün bu sebeplerden

dolayı, baꢀvuran, AĐHM’den, sorumlu Hükümet’in sorumlu olduğu “KKTC” makamlarının,

eꢀinin cinayetine yönelik çabuk, tam ve etkili bir soruꢀturma yürütmemiꢀ olduğu kararını

vermesini istemiꢀtir.

2. Sorumlu Hükümet

204. Sorumlu Hükümet, “KKTC” ve/veya sorumlu Hükümet görevlilerinin

baꢀvuranın eꢀinin cinayetine karıꢀmıꢀ olduğunu gösterecek bir delil olmadığını ileri

sürmüꢀtür. Baꢀvuranın, merhum eꢀinin siyasi bir figür olduğu iddiasına itiraz etmiꢀtir. Bu

bakımdan, Adalı’nın hiçbir zaman siyasi mevki sahibi olmamıꢀ olduğunu iddia etmiꢀtir.

Yazılarından dolayı hiçbir zaman kovuꢀturmaya tabi tutulmamıꢀ ve yetkililer tarafından

yayınlarının hiçbirine el konulmamıꢀ veya hiçbiri toplatılmamıꢀtır. Ayrıca, baꢀvuranın iddia

ettiği gibi, askerlik hizmetini yapmadığı için bir hafta hapis cezası çekmemiꢀtir.

205. Sivil Savunma Teꢀkilatı, Ulusal Düꢀünce Kuruluꢀu ve Hüseyin Demirci,

Orhan Ceylan, Ali Tekman, Abdullah Çatlı, Ziya Kasapoğlu ve Altay Sayıl isimli bazı

kiꢀilerin Adalı’nın öldürülmesiyle ilgili olduklarına iliꢀkin baꢀvuranın iddiasına atfen,

Hükümet, bu iddianın tutarsız ve temelsiz olduğunu ileri sürmüꢀtür. Bu bağlamda, Hükümet,

eꢀinin muhtemel suikastçılarına iliꢀkin baꢀvuranın iddialarının “KKTC” polisi tarafından iyice

incelenmiꢀ olduğunu ve “KKTC” polisinin bu iddiaların asılsız olduğu ve baꢀkalarından

iꢀitilen hususların tekraren beyanından ibaret delillere, söylentilere veya spekülasyonlara

dayandığı kararını vermiꢀ olduğunu ifade etmiꢀtir.

206. Hükümet, ayrıca, Adalı’nın öldürülmesinin öncesinde, yaꢀamının tehlikede

olduğunu gösteren bir delil olmadığını ileri sürmüꢀtür. Kıbrıs Türk polisine hiçbir zaman

böyle bir tehlike veya endiꢀe bildirilmemiꢀtir. Ayrıca, Kıbrıs Türk makamlarının baꢀvuranın

yaꢀamının tehlikede olduğunu bilmiꢀ olmaları gerektiğini gösteren hiçbir ꢀey yoktu. Hükümet,

Kutlu Adalı cinayetinin gerçek nedeninin iddia edildiği gibi siyasi olmadığını, ancak

Adalı’nın “gizli örgütler, uyuꢀturucu tacirleri ve para aklayıcıları” hakkında sahip olduğu

34

bilgilerle yakından ilgili olduğunu ileri sürmüꢀtür. Bu bağlamda, baꢀvuran tarafından verilen

bir röportaja dayanmıꢀtır, bu röportajda baꢀvuran, rahmetli eꢀinin, ailesi için endiꢀelendiğini

ifade etmiꢀtir. Hükümet, baꢀvuranın, cinayetin bu yönünü soruꢀturma yapan makamlardan

kasıtlı olarak saklamıꢀ olduğunu iddia etmiꢀtir.

207. Yetkililer tarafından yürütülen soruꢀturma hakkında, Hükümet, AĐHS’nin 2.

maddesinin ꢀartlarını yerine getirmiꢀ olduğunu iddia etmiꢀtir. Cinayet yetkililere bildirildikten

hemen sonra, polisin olay yerine gitmiꢀ olduğunu, yerin planının çizilmiꢀ olduğunu ve ilgili

objelerin bir listesinin hazırlanmıꢀ oluğunu kaydetmiꢀtir. Đlgili örnekler alınmıꢀ ve bilimsel

olarak incelenmiꢀtir. Cesedin ölümden sonra muayenesi ve otopsisi yapılmıꢀtır. Adli tıp

uzmanı tarafından, baꢀvuranın eꢀinin cinayetinde kullanılan fiꢀeklerin daha önceki sözde

“siyasi” olaylarla ilgisi olmadığı tespit edilmiꢀtir. En az altmıꢀ tanığın ifadeleri alınmıꢀtır.

Aynı zamanda, ölüm vakalarına iliꢀkin keꢀif ve tahkikat da yürütülmüꢀ ve ölüme organ

parçalanması, iç kanama ve kafada “subdural aꢀırı kan kaybı”nın sebep olduğu sonucu

çıkmıꢀtır. Yetkililerin çabalarına rağmen, suçluların kimliğini tespit etmek mümkün

olmamıꢀtır. Hükümet, soruꢀturmayla ilgili olarak, diğer hususların yanı sıra, ayrıca ꢀunları

kaydetmiꢀtir:

(i) “KKTC” polisi, cinayetin iꢀlendiği semtte yaꢀayan mevcut her kiꢀiyi

sorgulamıꢀtır. Soruꢀturmada polise yardımı olabilecek bilgiler verebilen olası her tanığın

ifadesi alınıꢀtır.

(ii) Baꢀvuran tarafından olası tanık olarak adlandırılmıꢀ olan Feri Khan, cinayet

gecesinde evde değildir, ayrıca, soruꢀturma zarfında da mevcut bulunmamıꢀtır.

(iii) “KKTC” polisi, aynı zamanda, soruꢀturma baꢀlatmak amacıyla olay yerine

varmıꢀ olan polis memurlarının da ifadelerini almıꢀtır. Olay yerine varmıꢀ olan her polisin

ifadesini almaya gerek yoktur. Mahallenin muhtarının ifadesi alınmamıꢀtır, zira polis, sadece

evde kimsenin olup olmadığından emin olmak amacıyla eve bakmıꢀtır, ancak arama

yürütülmemiꢀtir.

(iv) Polis, Abdullah Çatlı’nın Adalı’nın öldürülmesiyle ilgisi hakkındaki

spekülasyonu soruꢀturmuꢀtur. Çatlı’nın giriꢀ ve çıkıꢀlarına iliꢀkin tüm kayıtlar incelenmiꢀ ve o

tarihte kuzey Kıbrıs’ta olmamıꢀ olduğu tespit edilmiꢀtir.

(v) Polis, Mustafa Asilhan’ın ifadesini almaya gerek duymamıꢀtır, zira Hüseyin

Demirci’nin suç iꢀlendiğinde baꢀka yerde olduğu iddiası, yemekte onlara katılmıꢀ ve onlarla

bir süre kalmıꢀ olan Muharrem Göç isimli bağımsız bir tanık tarafından doğrulanmıꢀtır.

(vi) Polis, katiller tarafından kullanılan arabayı bulmak için gerekli tüm adımları

atmıꢀtır. Kuzey Kıbrıs’ta toplumun muhtelif kesimlerince kullanılan yaklaꢀık 47.640 “ꢁahin”

marka araba vardır ve bu arabaların genellikle “Bozkurtlar” tarafından kullanıldığı iddiası

yanlıꢀtır.

3. Kıbrıs Hükümeti

35

208. Kıbrıs Hükümeti, sorumlu Hükümet’in, Adalı’nın, kendi görevlileri

tarafından öldürülmüꢀ olduğuna dair kuvvetli delilleri çürütecek olaylar veya ayrıntılı iddialar

ortaya koymamıꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür. Adalı ve ailesinin uzun süreli tehdide maruz

kalmıꢀ olduğunu ve dolayısıyla baꢀvuranın eꢀinin cinayetinin, sorumlu Hükümet’in bu siyasi

ꢀiddet kampanyasının son adımı olmuꢀ olduğunu belirtmiꢀtir.

209. Kıbrıs Hükümeti, sorumlu Hükümet tarafından kapsamlı ve etkili bir

soruꢀturma olmadığı için, Adalı cinayetinin faillerinin kimliğini teꢀhis etmenin imkansız

olduğunu iddia etmiꢀtir. Sorumlu Hükümet’in katillerin kimliğini bildiğini ve hatta cinayeti

düzenlemiꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür. Hükümet’in görüꢀüne göre, ulusal makamların düzgün

bir soruꢀturma yürütmeyecek olması ꢀaꢀırtıcı değildi.

210. Ayrıca, Kıbrıs Hükümeti, makamların bazı açık soruꢀturma yollarını

izlememiꢀ ve çok sayıda tanığı sorgulamamıꢀ olduklarını iddia etmiꢀtir. Cinayetin üzerinden

ancak iki yıl geçmesinden sonra Adalı’nın ölümüne yönelik bir soruꢀturma düzenlenmiꢀ ve

sadece beꢀ tanık çağrılmıꢀtır. Baꢀvuran ve ailesine soruꢀturma bildirilmemiꢀ veya karar

söylenmemiꢀtir. Makamlar hatalı soruꢀturmayı ancak baꢀvurunun sorumlu Hükümet’e

bildirilmesinden sonra baꢀlatmıꢀlardır. AĐHM’ye, ölüme yönelik uygun bir soruꢀturmanın

yürütülmekte olduğu fikrini vermek isteği ile hareket etmiꢀtir. Yukarıda belirtilenler

karꢀısında, AĐHS’nin 2. maddesi açıkça ihlal edilmiꢀtir.

B. AĐHM’nin değerlendirmesi

1. Baꢀvuranın eꢀinin öldürülmesine iliꢀkin

211. Yaꢀam hakkını koruyan ve yaꢀam hakkından mahrum bırakmanın haklı

olabileceği ꢀartları ortaya koyan 2. madde, hakkında derogasyona izin verilmeyen, AĐHS’nin

en temel hükümlerinden birisi olarak yer alır. Ayrıca, 3. madde ile birlikte, Avrupa

Konseyi’ni oluꢀturan demokratik toplumların temel değerlerinden birini oluꢀturur. Yaꢀam

hakkından mahrum bırakmanın haklı olabileceği ꢀartlar, dolayısıyla dar bir ꢀekilde

yorumlanmalıdır. Đnsanların korunması için bir araç olarak AĐHS’nin hedef ve amacı, ayrıca,

2. maddenin, teminatlarını etkili ve uygulanabilir kılacak ꢀekilde, yorumlanmasını ve

uygulanmasını gerektirir (bkz. McCann ve Diğerleri – Đngiltere, 27 Eylül 1995 tarihli karar,

Seri A no. 324, ss. 45-46, §§ 146-147).

212. 2. madde tarafından sağlanan korumanın önemi ıꢀığında, AĐHM, sadece

Devlet görevlilerinin hareketlerini değil aynı zamanda o sırada mevcut tüm ꢀartları göz önüne

alarak, yaꢀam hakkından mahrum bırakan durumları en dikkatli ꢀekilde incelemeye tabi

tutmalıdır (bkz., diğer içtihatların yanı sıra, Orhan – Türkiye, no. 25656/94, § 326, 18 Haziran

2002).

213. AĐHM, görevinin yardımcı niteliğine duyarlıdır ve bunun belirli bir davanın

ꢀartlarınca kaçınılmaz kılınmadığı durumda bir ilk derece mahkemesinin görevini üstlenirken

dikkatli olmalıdır (bkz, örneğin, McKerr – Đngiltere (karar), no. 28883/95, 4 Nisan 2000).

Yerel yargı sürecinin gerçeklemiꢀ olduğu durumda, yerel mahkemelerin olaylara iliꢀkin

36

değerlendirmesi yerine kendi değerlendirmesini koymak AĐHM’nin görevi değildir ve genel

bir kural olarak ellerindeki delilleri değerlendirmek yerel mahkemelere düꢀer (bkz. Klaas –

Almanya, 22 Eylül 1993 tarihli karar, Seri A no. 269, s. 17, § 29). AĐHM, yerel mahkemelerin

kararlarına tabi olmasa da, normal koꢀullarda, bu mahkemeler tarafından olaylara iliꢀkin

verilen kararlardan sapmasına yol açması için ikna edici unsurlara gerek duyar (Ibid., s. 18, §

30). Aynı ilkeler, mutatis mutandis soruꢀturma makamları yerel mahkeme iꢀlemlerini

baꢀlatmak üzere yeterli delil bulmadığı için bu iꢀlemlerin yer almamıꢀ olduğu durumda da

geçerlidir. Ancak, AĐHS’nin 2 ve 3. maddeleri uyarınca iddialarda bulunulduğu durumda,

AĐHM, bazı yerel iꢀlemler ve soruꢀturmalar yer almıꢀ olsa bile, özellikle tam bir inceleme

uygulamalıdır (bkz., mutatis mutandis, Ribitsch – Avusturya, 4 Aralık 1995 tarihli karar, Seri

A no. 336, § 32 ve Avꢀar – Türkiye, no. 25657/94, § 283, AĐHM 2001-VII (alıntılar)).

214. Yukarıda belirtilen ilkeleri göz önünde bulundurarak, AĐHM, sözkonusu

davada ortaya çıkan konuları tanıklar tarafından verilen sözlü deliler, taraflar tarafından

gösterilen yazılı deliller, özellikle sözkonusu olaya yönelik yürütülen kanuni tahkikatlara

iliꢀkin olarak Hükümet tarafından sunulan belgeler ve tarafların esaslara iliꢀkin yazılı

görüꢀleri ıꢀığında inceleyecektir.

215. AĐHM, baꢀvuranın, bazı kiꢀilerin ve kurumların eꢀinin öldürülmesiyle ilgisi

hakkında ağır iddialarda bulunduğunu kaydeder. Baꢀvuran, AĐHM’ye sunduğu görüꢀlerinde

ve yerel makamlara verdiği ifadelerde, eꢀinin siyasi bir figür ve “KKTC” yönetiminin açık bir

eleꢀtirmeni olduğu unsurlarını önemli ꢀekilde vurgulamıꢀtır. Ayrıca, Aziz Barnabas olayı gibi

kamuya mal olan hassas konulara iliꢀkin bazı kiꢀileri, grupları veya Devlet kurumlarını

eleꢀtiren veya lekeleyen yazıları dolayısıyla rahmetli eꢀine karꢀı yapılan tehdit iddialarına

dayanmıꢀtır. Bu bağlamda, AĐHM, Kutlu Adalı’nın ölümünün öncesindeki iddia edilen

olayların, baꢀvuranın, eꢀinin öldürülmesinin onun bir gazeteci olarak faaliyetleri ile ilgili

olduğu ꢀeklindeki iddiasını bir ölçüde desteklediğini değerlendirir. Buna göre, baꢀvuranın,

eꢀinin Devlet görevlileri tarafından veya en azından Devlet görevlilerinin iꢀtiraki ile

öldürüldüğü ꢀeklindeki iddiası, dolayısıyla ilk bakıꢀta savunulması olanaksız olarak

elenmemelidir.

216. Ancak, AĐHM için, AĐHS’nin amaçlarına uygun, delillerle ilgili gerekli ispat

ölçütü “suçun kesin olarak veya her türlü makul ꢀüpheden uzak olarak kanıtlanmıꢀ olması”

ölçütüdür ve böyle bir ispat yeterli derecede kuvvetli, açık ve uygun sonuçların veya benzer

çürütülmemiꢀ fiili karinelerin bir arada var olmasına bağlı olabilir (bkz. Đrlanda – Đngiltere, 18

Ocak 1978 tarihli karar, Seri A no. 25, s. 65, § 161). Bu bağlamda, AĐHM, Devlet’in, AĐHS

uyarınca, kurumlarının, görevlilerinin ve memurlarının hareketlerinden doğan

sorumluluğunun, herhangi bir bireyin cezai mesuliyeti ile karıꢀtırılmaması gerektiğini yineler

(bkz., yukarıda anılan, Avꢀar § 284).

217. Dava hakkında, AĐHM, baꢀvuranın eꢀinin cinayetinin görgü tanığı olmadığını

kaydeder. Baꢀvuran tarafından atıfta bulunulan tanıkların kimliği belirsiz kalmıꢀ ve muhtelif

sebeplerden dolayı tanıklık etmemiꢀlerdir (bkz. yukarıda 30. paragraf). Bu bağlamda mevcut

olan tek delil Adalı’nın vücudundan çıkarılan iki mermi kovanıdır. Bu mermi kovanlarının

adli incelemesi, bunların “KKTC” sınırları içinde bulunan veya katili bilinmeyen cinayetlere

iliꢀkin dosyalarda kayıtlı baꢀka fiꢀekler veya mermi kovanlarıyla uyuꢀmadığı tespitiyle

sonuçlanmıꢀtır. Baꢀvuran tarafından ꢀüpheli olarak adlandırılan kiꢀiler, Kutlu Adalı cinayetine

karıꢀtıklarına iliꢀkin iddiaları kuvvetli bir ꢀekilde reddetmiꢀlerdir (bkz. yukarıda 167.

paragraf). Yetkililer tarafından, Abdullah Çatlı’nın Adalı’nın öldürülmesiyle ilgili olduğu

iddiasına yönelik yürütülen soruꢀturma herhangi bir sonuç vermemiꢀtir.

37

218. Ayrıca, baꢀvuran, eꢀinin öldürülmesi sırasındaki mevcut ꢀartlarla ilgili

iddialarını kanıtlayamamıꢀtır. Bu bağlamda, AĐHM, inter alia, ꢀunları kaydeder:

(a) Baꢀvuranın iddia ettiği gibi, olay yerindeki ve civardaki sokak lambalarının

Adalı’nın öldürülmesi sırasında kapalı olmadığı ve bunların Sivil Savunma Teꢀkilatı güç

kaynağı tarafından çalıꢀtırılmadığı anlaꢀılır (bkz. yukarıda 58. paragraf).

(b) Baꢀvuranın iddia ettiği gibi, Sivil Savunma Teꢀkilatı’nın gizli bir teꢀkilat

olduğu veya kendisine verilen görevlerden farklı özel görevler gerçekleꢀtirdiği tespit

edilmemiꢀtir (bkz. yukarıda 79. paragraf).

(c) Güvenlik Kuvvetleri Komutanı’nın Adalı tarafından yazılan yazılar nedeniyle

görevinden alındığı (bkz. yukarıda 94 ve 142. paragraflar) ꢀeklindeki baꢀvuranın iddiasının

aksine, Mehmet Özdamar tarafından verilen sözlü delile göre hiçbir güvenlik komutanı

herhangi bir sebeple iꢀten çıkarılmamıꢀ veya görevinden ayrılmak zorunda bırakılmamıꢀtır.

Özellikle, Aziz Barnabas olayından sonra Galip Mendi görevinden alınmamıꢀtır ve Adalı’nın

öldürülmesinden iki gün önce adayı terk etmemiꢀtir (bkz. yukarıda 78 ve 168. paragraflar).

(d) Ziya Kasapoğlu, cinayet gecesinde baꢀvuranın ailesi veya polisi aramıꢀ

olduğu, baꢀvuranın kayınpederinin onun amiri olduğu ve olaydan sonra Đnönü köyüne

yerleꢀmiꢀ olduğu ꢀeklindeki baꢀvuranın iddialarını reddetmiꢀtir (bkz. yukarıda 93. paragraf).

(e) Hüseyin Demirci’nin yanıklar için hastaneye kabul edilmiꢀ olduğu ve Adalı’yı

kendisinin öldürmüꢀ olduğunu iddia ederek hastane içinde ateꢀ açmamıꢀ olduğu tespit

edilmemiꢀtir (bkz. yukarıda 99. paragraf).

(f) Hüseyin Demirci’nin Galip Mendi’ye danıꢀman veya özel sekreter olarak

vermiꢀ olduğu veya “KKTC”nin herhangi bir devlet dairesinden maaꢀ veya ekonomik yardım

aldığı kanıtlanmamıꢀtır (bkz. yukarıda 30, 99 ve 171. paragraflar).

(g) Albay Orhan Ceylan’ın silahı üzerinde yapılan balistik incelemeye göre, olay

yerinde bulunan mermi kovanlarıyla herhangi bir benzerliğe rastlanmamıꢀtır (bkz. yukarıda

125. paragraf).

(h) Refik Öztümen, baꢀvuranın yengesine, soruꢀturmayı etkili olarak

yürütmemesi için Güvenlik Kuvvetleri tarafından kendisine talimatlar verildiğini söylemiꢀ

olduğunu reddetmiꢀtir (bkz. yukarıda 104 ve 150. paragraflar).

219. Yukarıda belirtilenlerin ıꢀığında, AĐHM, baꢀvuranın ölümünün gerçekleꢀtiği

ꢀartlara iliꢀkin iddiaların spekülasyon ve varsayımın ötesine gitmediğini gözlemler.

Dolayısıyla, dava dosyasındaki belgelerin, her türlü makul ꢀüpheden uzak olarak, baꢀvuranın

eꢀinin herhangi bir Devlet görevlisi veya Devlet makamları adına hareket eden bir kiꢀi

tarafından veya onun iꢀtiraki ile baꢀvuran tarafından iddia edilen ꢀartlarda öldürüldüğü

sonucuna varmayı mümkün kılmadığını değerlendirir.

220. Son olarak, AĐHM, Hükümet’in, Kutlu Adalı’nın yeraltı teꢀkilatları tarafından

öldürülüp öldürülmediğinden emin olmak amacıyla soruꢀturmasını geniꢀletme talebini kabul

etmeyi gerekli bulmadığını kaydeder, zira bu farklı herhangi bir sonuca götürmezdi.

38

Baꢀvuranın eꢀinin öldürülmesine iliꢀkin olarak 2. maddenin ihlal edilmediğini

belirtir.

2. Soruꢀturmanın yetersiz olduğu iddiasına iliꢀkin

221. AĐHS’nin 1. maddesi uyarınca Devlet’in “kendi yetki alanları içinde bulunan

herkese bu Sözleꢀme’nin birinci bölümünde açıklanan hak ve özgürlükleri tanıma” genel

görevi ile birlikte yorumlanan AĐHS’nin 2. maddesi uyarınca yaꢀama hakkını koruma

zorunluluğu, ayrıca, ima yoluyla, bireylerin ꢀiddet kullanımı sonucu öldürülmüꢀ olduklarında,

bir çeꢀit etkili resmi bir soruꢀturma olmasını gerektirir (bkz., yukarıda anılan, Kıbrıs § 131;

Hugh Jordan – Đngiltere, no. 24746/94, § 105, AĐHM 2001-III (alıntılar); Akdeniz ve

Diğerleri – Türkiye, no. 23954/94, § 89, 31 Mayıs 2001 ve Kaya – Türkiye, 19 ꢁubat 1998

tarihli karar, Reports 1998-I, s. 324, § 86). Böyle bir soruꢀturmanın esas amacı yaꢀama

hakkını koruyan iç hukukun etkili biçimde uygulanmasını teminat altına almak ve Devlet

görevlileri veya kurumlarıyla ilgili davalarda onların sorumluluğu altında gerçekleꢀen

ölümlerde onların mesuliyetini sağlamaktır. Bu amaçları ne tür bir soruꢀturmanın

gerçekleꢀtireceği farklı durumlarda değiꢀiklik gösterebilir. Ancak, nasıl bir usul kullanılırsa

kullanılsın, yetkililer, konu dikkatlerine sunulduktan sonra, kendi inisiyatifleriyle hareket

etmelidirler. Resmi bir ꢀikayette bulunmayı veya herhangi bir soruꢀturma iꢀleminin

yürütülmesi sorumluluğunu almayı en yakın akrabanın inisiyatifine bırakamazlar (bkz.,

örneğin, mutatis mutandis, Đlhan – Türkiye [BD], no. 22277/93, § 63, AĐHM 2000-VII ve

yukarıda anılan Avꢀar § 393). Ayrıca, en yakın akrabanın, meꢀru haklarını korumak amacıyla

prosedüre gerektiği kadar katılması gereklidir (bkz. yukarıda anılan Hugh Jordan, § 109, ve

Oğur – Türkiye [BD], no. 21594/93, § 92, AĐHM 1999-III, bu davada kurbanın ailesinin

soruꢀturmaya ve mahkeme belgelerine eriꢀim imkanı yoktu).

222.Devlet görevlileri tarafından yapıldığı iddia edilen kanunsuz bir öldürmeye

yönelik soruꢀturmanın etkili olabilmesi için, genel olarak, soruꢀturmadan sorumlu olan ve

soruꢀturmayı yürütenlerin, olaylarda adı geçen kiꢀilerden bağımsız olmaları gereklidir (bkz

Güleç – Türkiye, 27 Temmuz 1998 kararı, Reports 1998-IV, §§ 81-82, ve yukarıda anılan

Oğur, §§ 91-92). Bu, yalnızca hiyerarꢀik ya da kurumsal bir bağlantının bulunmaması değil,

fiili bir bağımsızlığın bulunmaması anlamına da gelir (bkz örneğin, Ergi – Türkiye, 28

Temmuz 1998, Reports 1998-IV, §§ 83,84. Bu davada, iddia edildiği üzere bir çatıꢀma anında

ölen bir kızın ölümünü soruꢀturan Cumhuriyet Savcısı’nın, adı olaylarda geçen jandarmalarca

verilen bilgiye çok sıkı bir biçimde dayanmak suretiyle bağımsızlık sergilememesi sözkonusu

idi).

223.Soruꢀturmanın, bu tür davalarda kullanılan gücün, ꢀartlar dahilinde haklı olup

olmadığını belirlemeye (bkz yukarıda anılan Kaya, s.324, § 87) ve sorumluların bulunmasına

ve cezalandırılmasına muktedir olması açısından da etkili olması gereklidir (bkz. yukarıda

anılan Oğur, § 88). Bu, sonuca değil, yönteme dair bir yükümlülüktür. Yetkililerin, görgü

tanığı ifadesi, adli tıp kanıtları ve uygun olduğu hallerde cinayet mahalline gidilmesi, balistik

inceleme, ve eksiksiz yaralanma kaydı sağlayacak bir otopsi ile ölüm nedeni de dahil olmak

üzere klinik bulguların objektif incelenmesi çerçevesinde olayla ilgili kanıtları sağlamak için

imkanları dahilindeki adımları atmaları gerekli idi (otopsilerle ilgili olarak bkz. Salman –

Türkiye [BD], no. 21986/93, § 106, AĐHM 2000-VII; klinik bulgularla ilgili olarak bkz

Tanrıkulu – Türkiye [BD], no.23763/94, § 109, AĐHM 1999-IV; adli tıp kanıtları ile ilgili

39

olarak bkz. Gül – Türkiye, no. 22676/93, § 89, 14 Aralık 2000; balistik inceleme ile ilgili

olarak bkz. yukarıda anılan Oğur). Ölümün sebebini veya ölüme sebebiyet veren kiꢀi veya

kiꢀileri tespit etme kabiliyetine zarar veren herhangi bir eksiklik, soruꢀturmanın bu standardı

karꢀılamaması riskini taꢀıyacaktır.

224.Bu bağlamda, bir ivedilik ve makul süratlilik gereği de bulunmaktadır (bkz. Yaꢀa

– Türkiye, 2 Eylül 1998 kararı, Reports 1998-VI, ss.2439-2440, §§ 102-104; Çakıcı – Türkiye

[BD], no. 23657/94, §§ 80-87 ve 106, AĐHM 1999-IV; yukarıda anılan Tanrıkulu, § 109, ve

Mahmut Kaya – Türkiye, no. 22535/93, §§ 106-107, AĐHM 2000-III). Belirli bir durumda bir

soruꢀturmada ilerlemeyi önleyen engeller veya güçlükler olduğu kabul edilmelidir. Ancak,

yetkililerin, bir ölümcül güç kullanımını veya bir kaybolma olayını soruꢀturmadaki süratliliği,

genel olarak, kamunun hukukun üstünlüğüne olan güvenini muhafaza etmede ve kanunsuz

fiillere karıꢀma veya bu tür fiillere tolerans gösterme görüntüsünü önlemede esas olduğu

düꢀünülebilir.

225.Baꢀvuran, yetkililerce yürütülen soruꢀturmanın yetersiz olduğu iddiasına iliꢀkin

olarak birkaç ꢀikayette bulunmuꢀtur, Hükümet ise sözkonusu soruꢀturmanın AĐHS’nin 2.

maddesinde ifade bulan standardı karꢀıladığını iddia etmiꢀtir. Dolayısıyla, AĐHM, 2.

maddenin prosedüre iliꢀkin bu boyutuna uygun hareket edilip edilmediğini inceleyecektir.

226.Tanıklardan alınan ifadelerin sayısına ve baꢀvuranın yaptığı çeꢀitli ꢀikayetlere

cevaben yapılan soruꢀturmaların gösterdiği üzere, yerel makamların gerçekten de baꢀvuranın

eꢀinin öldürülmesine yönelik kapsamlı bir soruꢀturma yürüttüğünün gözlenmesi gereklidir.

Yine de, soruꢀturmanın baꢀlangıcından itibaren ciddi eksiklikler bulunmaktaydı.

227.Bu bağlamda, AĐHM, soruꢀturmayı yürüten yetkililerin, bu trajik olayın

aydınlatabilecek olan bir ipucu bulmak bağlamında terasta ya da baꢀvuranın evinde parmak

izi almadığına dikkat çeker (bkz. 117., 139., ve 147. paragraflar). Bu son hususla ilgili olarak,

olay mahallinin soruꢀturma makamlarınca denetlenmesinde hiçbir gözle görülür koordinasyon

olmadığı da gözlenmelidir. Bunun tipik bir örneği, terasta ve evin içinde ne bulunduğuna dair

hiçbir raporun bulunmadığı, ancak olaydan kısa bir süre sonra baꢀvuran tarafından çekilen ve

sonra AĐHM’ye sunulan bir fotoğrafta, terasta bir bardak, bir ꢀiꢀe ve bir kül tablasının

görülmesidir (bkz. 139. paragraf). Ayrıca, olay mahallini inceleyen polislerin terasın ya da

evin içinin fotoğrafını çekmeyi düꢀünmemiꢀ olması da ꢀaꢀırtıcıdır.

228.AĐHM, ayrıca, yetkililerce yapılan balistik incelemenin yetersiz olduğu

kanısındadır. Özellikle, yetkililerin olay mahallinde bulunan mermi kovanlarını “KKTC”

polis laboratuarlarındakilerle karꢀılaꢀtırmalarına rağmen, balistik testlerin kapsamını

Türkiye’deki polis arꢀivlerini kapsayacak ꢀekilde geniꢀletmeye yönelik yapılmıꢀ hiçbir giriꢀim

kaydedilmemiꢀtir (bkz. 125. ve 126. paragraflar). Soyalan’ın aksini iddia etmesine rağmen,

Türkiye’de yapılmıꢀ bir balistik teste iliꢀkin hiçbir rapor AĐHM’ye iletilmemiꢀtir (ibid.).

229.AĐHM, ayrıca, soruꢀturma makamlarının bazı kilit tanıklardan ifade almadığını

gözlemler. Örneğin, yetkililer, baꢀvuranın, Aziz Barnabas olayı ve eꢀinin öldürülmesi ile

Galip Mendi tarafından Yeni Düzen gazetesine ve Kutlu Adalı’ya yapıldığı iddia edilen

tehditler arasında bağlantıyla ilgili olarak dile getirdiği ꢀüphelerden haberdar idi. Ancak,

adının geçmesine iliꢀkin iddialarla ilgili olarak Galip Mendi’nin sorgulanmasına yönelik

hiçbir giriꢀimde bulunulmamıꢀtır (bkz. 120., 140., 151., 167. paragraflar). Aynı ꢀekilde,

Ceylan’la birlikte Hüseyin Demirci’nin cinayeti iꢀlediğine dair basında yer alan iddialardan

haberdar olduktan sonra yetkililerin Orhan Ceylan’ın ifadesini derhal almaya yönelik hareket

40

ettiği görülmemektedir (bkz. 132. paragraf). Dolayısıyla, Ceylan ve Demirci’nin olaya

karıꢀmıꢀ olabileceğine yönelik soruꢀturma tatmin edici olmaktan uzak idi (bkz. 129., 132., ve

152. paragraflar). Ayrıca, vurulma olayından hemen sonra polis tarafından olay mahallinde

yaꢀayan insanlardan epey ifade alınmıꢀ olmasına rağmen, o bölgedeki bütün insanların

sorgulanıp sorgulanmadığına dair etkili bir kontrol olup olmadığı da ꢀüpheli gözükmektedir

(bkz. 119. ve 148. paragraflar).

230.Hükümet, AĐHM’ye, Ekim 2002’ye ait, yani baꢀvuranın eꢀinin öldürülmesinden

yaklaꢀık altı yıl yedi ay sonraya ait, tanık ifadeleri ve raporları içeren ek bir soruꢀturma

dosyası sunmuꢀtur. Kanıtları sözkonusu olaya ıꢀık tutabilecek kilit tanıklar içeren bu

soruꢀturmanın, ancak baꢀvurunun iletilmesinden ve ardından Strazburg’da yapılan iki

duruꢀmadan sonra yapılmıꢀ olması ꢀaꢀırtıcıdır. Bu bağlamda, AĐHM, Ekim 2002’ye kadar,

yetkili makamların, olay mahalline ilk gelen polis memuru olan Eybil Efendi’nin ve

mahallenin o tarihteki muhtarı olan ve polis memurlarıyla birlikte eve ilk giren Ali Rıza

Görgüner’in ifadesini almak doğrultusunda hiçbir giriꢀimde bulunmadıklarını not eder (bkz.

116. ve 117. paragraflar). Aynı ꢀekilde, 18 Ekim 2002 tarihinde kadar Mustafa Asilhan’ın

ifadesini almayı da düꢀünmemiꢀlerdir (bkz. 128 paragraf).

231.Daha önce de not edildiği üzere, AĐHM, baꢀvuranın, eꢀinin öldürülmesinin bir

gazetecilik faaliyetleriyle bağlantılı olduğu iddiasının mantıksız olmadığı kanısındadır (bkz.

215. paragraf). Ancak, yetkililerin, Adalı’nın öldürülmesinin ardındaki saikleri yeteri kadar

soruꢀturmadığı kanısındadır. Dolayısıyla, cinayetin siyasi sebepleri olduğu veya Adalı’nın

gazetecilik faaliyeti ile arasında bir bağlantı olduğunun soruꢀturulması için yeterli adımların

atıldığı kesinliğe kavuꢀmamıꢀtır. Aksine, yetkililerin, soruꢀturmanın daha ilk safhasında ve

yetersiz bir temel üzerine bu ihtimali kapsam dıꢀı bıraktığı gözükmektedir (bkz. 120., 140.,

144. 156 paragraflar). Ayrıca, AĐHM, cinayetin saiklerini aydınlatabilecek olan kanıtların

bulunması amacıyla merhuma ait çalıꢀmaların ve diğer eꢀyaların üzerinde hiçbir araꢀtırma

yapılmadığına iꢀaret eder (bkz. 117. ve 147. paragraflar).

232.Son olarak, AĐHM, yetkililerce yürütülen soruꢀturmada kamu araꢀtırmasının

bulunmadığı ve merhumun ailesine bilgi verilmediği hususu ile de ilgilenmektedir.

Soruꢀturma dosyasının, soruꢀturmadaki geliꢀmeler ve soruꢀturmanın yürütülmesi hakkında

bilgi edinmek için hiçbir yolu olmayan baꢀvuranın eriꢀimine açık olmadığını not eder.

Baꢀvuru, Hükümet’e iletilmesine kadar kendisine post-mortem ve balistik raporların bir

kopyası verilmemiꢀ ve ölüm vakasında görevli memur tarafından yapılan tahkikatta yer almak

için davet edilmemiꢀtir (bkz. 123. paragraf). AĐHM, bu bağlamda, merhumun ailesinin veya

hukuki mümessillerinin soruꢀturmaya dahil edilmesinin, onlara bilgi verilmesinin ve baꢀka

kanıt sunmalarının önemini vurgular (bkz. yukarıda anılan Hugh Jordan, § 92; yukarıda

anılan Oğur, § 92; 24 Mayıs 1989 tarihli "Yasadıꢀı, Keyfi ve Toplu Đnfazların Önlenmesi Đçin

Đlkeler’le ilgili BM Ekonomik ve Sosyal Konseyi Kararının (1989/65) 16. Bölümü )

233.Yukarıda anlatılar ıꢀığında, AĐHM, ulusal makamların baꢀvuranın eꢀinin

öldürülmesini çevreleyen koꢀullara yönelik etkili ve yeterli bir soruꢀturma yapmadığı

kanısındadır. Buna göre, Hükümet’in iç hukuk yollarının tüketilmemesine dair itirazını

reddetmiꢀ (bkz. 190. paragraf) ve 2. maddenin usul açısından ihlal edildiğine karar vermiꢀtir.

II.AĐHS’NĐN 3., 8. VE 14. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

41

234.Baꢀvuran, eꢀinin ölümünden sonra, “KKTC” yetkililerinin sürekli bir taciz,

korkutma ve ayrımcılığına maruz kaldığını ve bunun AĐHS’nin 3., 8. ve 14. maddelerinde

ifade bulan haklarını ihlal ettiğini iddia etmiꢀtir.

235.3. madde ꢀöyledir:

“Hiç kimse iꢀkenceye, insanlık dıꢀı ya da onur kırıcı ceza veya iꢀlemlere tabi

tutulamaz.”

8. madde:

“1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve haberleꢀmesine saygı gösterilmesi

hakkına

sahiptir.

2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu otoritesinin müdahalesi, ancak ulusal güvenlik,

kamu emniyeti, ülkenin ekonomik refahı, dirlik ve düzenin korunması, suç iꢀlenmesinin

önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya baꢀkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması

için, demokratik bir toplumda, zorunlu olan ölçüde ve yasayla öngörülmüꢀ olmak

koꢀuluyla söz konusu olabilir.”

14. madde:

“Bu Sözleꢀmede tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil,

din, siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azınlığa

mensupluk, servet, doğum veya herhangi baꢀka bir durum bakımından hiçbir

ayırımcılık

yapılmadan

sağlanır.”

A.Tarafların görüꢁleri

1.Baꢀvuran

236. Baꢀvuran, çeꢀitli olaylara istinaden (bkz. 38-45 paragraflar), iddia edilen

davranıꢀların, insanlık dıꢀı ve küçültücü muamele ve cezaya ve özel ve aile yaꢀam hakkına

yapılmıꢀ bir müdahaleye vardığını öne sürmüꢀtür. Ayrıca, kendisi ve eꢀinin siyasi ve diğer

görüꢀlerinden dolayı, ve/veya “KKTC” ve sorumlu Hükümet’in politikaları ve davranıꢀlarını

kamu tarafından bilinen bir eleꢀtirmenin dul eꢀi olarak, yetkililerin ayrımcı muamelesine

maruz kaldığını ileri sürmüꢀtür.

2.Sorumlu Hükümet

237.Sorumlu Hükümet, sözkonusu iddiaların temeli olmadığını ifade etmiꢀ ve bunların

yetkililerce yürütülen soruꢀturma sonrasında temelsiz olduğunun kanıtlandığını öne sürerek

itiraz etmiꢀtir. Ayrıca, sözkonusu ꢀikayetlerin, AĐHM’de dosyaya dahil edilmelerinden önce

yetkililerin dikkatine sunulmadığını not etmiꢀtir.

3.Kıbrıs Hükümeti

238.Kıbrıs Hükümeti, baꢀvuranın maruz kaldığı muamelenin, baꢀvuranda korku ve

sıkıntı ile birlikte utanç ve aꢀağılanmaya varan duygular oluꢀturduğunu ve dolayısıyla insanlık

dıꢀı ve küçük düꢀürücü muameleye vardığını öne sürmüꢀtür. Ayrıca, baꢀvuranca iddia edilen

her AĐHS ihlalinin, eꢀinin siyasi görüꢀleri veya sorumlu Devlet’in politikalarının ve

42

uygulamalarının baꢀvuran tarafından mütemadiyen ve çekinmeden açıkça eleꢀtirmesinden

kaynaklandığını iddia etmiꢀtir.

B.AĐHM’nin değerlendirmesi

239.AĐHM, baꢀvuranın, “KKTC” yetkililerince taciz, korkutma ve ayrımcı

davranıꢀları ile ilgili olarak birkaç iddia öne sürdüğünü not eder. Bu iddiaların olgusal

temeline Hükümet tarafından kati olarak itiraz edilmiꢀtir. Dolayısıyla, sözkonusu iddianın

makuliyeti, tarafların AĐHM’ye ilettiği yazılı ve diğer kanıtlar ıꢀığında ve AĐHS’nin ihlali

iddialarının bir temeli olup olmadığını tespit ederken kullandığı kanıt standardını, yani “hiçbir

ꢀüpyehe yer bırakmayacak ꢀekilde” kanıt standardı dikkate alınarak test edilmelidir (bkz.

yukarıda anılan Đrlanda, § 161). Bu tür bir kanıta, yeterince güçlü, açık ve birbiriyle uyumlu

çıkarımların veya benzer çürütülmemiꢀ karinelerin bulunması halinde ulaꢀılabilir.

240.Bu davada, iddia edildiği üzere, baꢀvuranın taciz, korkutma ve ayrımcılığa maruz

kalıp kalmadığına dair birkaç olgu ꢀüphe uyandırmaktadır. AĐHM, birkaç örnekle, görünüꢀe

bakılırsa, baꢀvuranın aracının lastiğinin birisi tarafından indirildiği için değil, eksi ve

yıpranmıꢀ olduğu için indiğine dikkat çeker. Musa Öneral’ın, su tankındaki sızıntıyı tamir

etmek için baꢀvuranın bahçesine girdiği görünmektedir. Adalı’nın fotoğrafının, “KKTC”

yetkilileri veya sorumlu Hükümet için çalıꢀan bir ꢀahıs tarafından baꢀvuranın bahçesinden

çalındığına dair hiçbir kanıt yoktur. Aynı ꢀekilde, baꢀvuranın köpeğine Devlet yetkilileri

tarafından iꢀkence yapıldığı veya köpeğin yine Devlet yetkililerince öldürüldüğü de kesin

değildir (bkz. 161. paragraf). Ayrıca, baꢀvuran, Hükümet’in baꢀvuranın posta ve iletiꢀimine

yetkililerce müdahale edildiğine iliꢀkin itirazına reddedebilecek herhangi bir somut kanıt

ortaya koyamamıꢀtır.

241.Bu tespitler ıꢀığında ve aksi bir kanıtın yokluğunda, baꢀvurana yönelik taciz,

korkutma ve ayrımcılık eylemlerinin varlığını kesinleꢀtirmek için gerekli olan kanıt

standardını dikkate alarak, AĐHM, AĐHS’nin 3., 8. ve 14. maddelerinin ihlal edilmediği

sonucuna varmıꢀtır.

Bu tespit, Hükümet’in hukuk yollarının tüketilmemesine iliꢀkin itirazının

incelenmesini gereksiz kılmıꢀtır (bkz. 191. paragraf).

III.AĐHS’NĐN 6. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

242.Baꢀvuran, yetkililerin, eꢀinin öldürülmesine iliꢀkin koꢀullara yönelik ivedi,

tarafsız, tam ve etkili bir soruꢀturma yürütmemesinin AĐHS’nin 6 § 1. ve 13. maddelerini ihlal

ettiğini öne sürerek ꢀikayetçi olmuꢀtur.

243.6 § 1. maddenin ilgili bölümleri ꢀöyledir:

“Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar, … konusunda karar

verecek olan, … bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının …

görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

13. maddeye göre:

43

“Bu Sözleꢀme’de tanınmıꢀ olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi

görev yapan kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmıꢀ da olsa, ulusal

bir makama etkili bir baꢀvuru yapabilme hakkına sahiptir.”

A.Tarafların görüꢁleri

1.Baꢀvuran

244.Baꢀvuran, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi kapsamında, eꢀinin ölümüne iliꢀkin koꢀullara

yönelik tarafsız ve bağımsız bir soruꢀturma yapılmamasından dolayı, Devlet görevlilerince

iꢀlendiği iddia edilen cinayete iliꢀkin tazminat yoluna baꢀvurma hakkını belirlemek için

mahkemelere etkili eriꢀiminin engellendiğini ifade etmiꢀtir. Ayrıca, “KKTC” yönetiminde

olan bölgedeki siyasi koꢀullar ve baꢀvuranın davasına iliꢀkin olaylar, baꢀvuranın bağımsız ve

tarafsız adalete ulaꢀmasını daha da imkansız kılmıꢀtır.

245.Baꢀvuran, AĐHS’nin 13. maddesi kapsamında, eꢀinin öldürülmesine iliꢀkin

koꢀullara yönelik olarak, yetkililerin, Türkiye’nin yapmakla yükümlü olduğu ivedi, tarafsız ve

kapsamlı bir soruꢀturmayı yapmamasının ve etraflı bir post-mortem muayene

yapmamalarının, soruꢀturma ve kamu kovuꢀturmasından sorumlu olanların da, “KKTC”

yönetiminin veya sorumlu Devlet görevlilerinin iꢀlediği iddia edilen siyasi cinayetlere benzeri

bir yanlı yaklaꢀımları olduğunu gösterdiğini ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran, aynı durumun,

kendisine yönelik yapılan gözetleme, taciz, korkutma ve ayrımcılık kampanyası iddiaları için

de geçerli olduğunu iddia etmiꢀtir. 13. maddenin ayrı bir ihlali olarak, “KKTC” yönetiminde

olan bölgede hukukun bağımsızlığı sağlanmamıꢀ olduğundan kendisine bir hukuk yolu imkanı

tanınmamıꢀtır, bu da nitelikli avukatların, etkili yasal tazmin elde edebilmesinde hukuki

yardım yapmayı mütemadiyen reddetmeleri sonucunu beraberinde getirmiꢀtir.

2.Sorumlu Hükümet

246.Sorumlu Hükümet, baꢀvuranın iddialarını reddetmiꢀ ve “KKTC”de gerek

uygulanabilir gerek iꢀlevi olan ve dolayısıyla baꢀvuranın yararlanabileceği iç hukuk yolları

olduğunu öne sürmüꢀtür. Örnek olarak, baꢀvuranın yaptığı baꢀvurudan sonra “Kutlu Adalı

Vakfı”na bir “KKTC” mahkemesi tarafından izin verildiğine iꢀaret etmiꢀtir.

247.Hükümete göre ayrıca, “KKTC” yetkilileri, baꢀvuranın eꢀinin ölümüne yönelik

ivedi ve yeterli bir soruꢀturma yapmıꢀtır. Yetkililer, Adalı üzerinde post-mortem muayene de

yapmıꢀlar ve Adalı cinayetinin siyasi olduğu iddialarına karꢀı yanlı bir yaklaꢀım

sergilememiꢀlerdir. Bu iddia, asla kesinlik kazanmamıꢀ bir varsayım idi. Buna ek olarak,

baꢀvuranın “gözetlenme, taciz, ve korkutma”ya iliꢀkin iddiaları temelsizdi ve yetkililerin

dikkatine hiçbir zaman sunulmamıꢀtı. Ayrıca, “KKTC” deki mahkemelerin ve hukuk

mesleğinin bağımsız olmadığına dair iddialarının aslı yoktu.

3.Kıbrıs Hükümeti

248.Kıbrıs Hükümeti, “KKTC”deki sözde mahkemelerin, kuruluꢀ ve iꢀlev bakımından

bağımsız ve tarafsız olmadığını belirtmiꢀtir. Baꢀvuranın kuzeyde hukuki temsil

sağlayamaması ve Adalı’nın ölümüne yönelik ivedi, kapsamlı ve tarafsız bir soruꢀturma

yapılmamasının yanı sıra, baꢀvuranın, tazminat ve özel hayat haklarını talep etmek için

mahkemelere eriꢀim imkanı yoktu. Sorumlu Devlet ve “mahkemeleri”nin baꢀvurana destek

44

verecek gibi gözükmüyordu. AĐHM’de ꢀu anda görülmekte olan davalarının durumu, etkili

olmadıklarının açık bir kanıtıdır.

B.AĐHM’nin değerlendirmesi

1.6. maddeye iliꢀkin olarak

249.AĐHM, baꢀvuranın “KKTC” mahkemelerinde tazminat aramak için hiçbir

giriꢀimde bulunmadığını not eder. Dolayısıyla, bu davada, iddiaları hakkında hüküm verip

veremeyeceğinin belirlenmesi mümkün değildir. AĐHM, baꢀvuranın bir mahkemeye

eriꢀiminin olmamasına iliꢀkin ꢀikayetinin, soruꢀturma mercilerinin baꢀvuranın eꢀinin

öldürülmesiyle ele alma biçimine iliꢀkin daha genel ꢀikayeti ile, bunun, öldürme sonucunda

baꢀvuranın karꢀı karꢀıya kaldığı sıkıntıları tazmin etmeye yarayacak etkili hukuk yollarına

eriꢀim üzerindeki etkileri ile bağlantılı olduğu kanısındadır. Bu ꢀartlar altında, AĐHM, kendi

içtihadı uyarınca, (bkz. örneğin, Gündem – Türkiye, 25 Mayıs 1998, Reports 1998-III s.1136,

§ 74; ve yukarıda anılan Kaya, s.329, § 105), bu ꢀikayeti, Devlet’lerin, 13. madde

çerçevesinde, iddia edilen AĐHS ihlalleri bağlamında etkili bir hukuk yolu sağlamak ꢀeklinde

daha genel yükümlülükleri kapsamında incelemenin uygun olacağı kanısındadır.

2.13. maddeye iliꢀkin olarak

(a)Genel ilkeler

250.AĐHM, yerel hukuki düzende her ne ꢀekilde tanımlanmıꢀ olursa olursa olsun,

AĐHS’nin 13. maddesinin hak ve özgürlüklerinin özünü hayata geçirmek için ulusal düzeyde

bir hukuk yolunun sağlanmasını teminat altına aldığını tekrarlar. Dolayısıyla, 13. maddenin

maksadı, bu madde kapsamında Sözleꢀmeci Devlet’lere AĐHS yükümlülüklerine uygun

hareket etme ꢀekline iliꢀkin bir takdir yetkisi tanınmıꢀ olmasına rağmen, AĐHS’nin 13.

maddesinin maksadının, AĐHS kapsamında yapılmıꢀ “savunulabilir bir ꢀikayet”in konusuna

iliꢀkin bir hukuk yolu ve uygun tazminat sağlamaktır. 13. madde yer alan yükümlülüğün

kapsamı, baꢀvuranın AĐHS çerçevesinde yaptığı ꢀikayetin niteliği bağlı olarak değiꢀebilir.

Yine de, 13. madde ile ꢀart koꢀulan hukuk yolunun, gerek uygulamada gerekse hukuk

açısından “etkili” olması gereklidir, özellikle de hayata geçirilmesinin, sorumlu Devlet

yetkililerinin fiilleri ve ihmalleri ile haksız olarak engellenmemesi gereklidir (bkz. yukarıda

anılan Aksoy, s.2286, § 95; Aydın – Türkiye, 25 Eylül 1997 kararı, Reports 1997-VI, ss.1895-

96, § 103; ve yukarıda anılan Kaya, § 106).

(b) Baꢁvuranın eꢁinin öldürülmesine iliꢁkin olarak

251.Yaꢀam hakkının korunmasının temel önemi ıꢀığında, 13. madde, uygun olan

hallerde tazminat ödenmesine ek olarak, yaꢀamın elden alınmasından sorumlu olanların

belirlenmesi ve cezalandırılmasını ve müꢀtekinin soruꢀturma sürecine etkili eriꢀimini

sağlayacak kapsamlı ve etkili bir soruꢀturma yapılmasını gerektirir (bkz. yukarıda anılan

Kaya, ss.330-31, § 107).

252.Bu davada sunulan kanıtlar temelinde, AĐHM, hiçbir ꢀüpheye yer bırakmayacak

ꢀekilde Devlet görevlilerinin baꢀvuranın eꢀinin öldürülmesini gerçekleꢀtirdiği veya bu olaya

karıꢀtıklarının kanıtlandığını tespit etmemiꢀtir (bkz. 219. paragraf). Ancak, geçmiꢀ davalarda

karar verdiği üzere, bu tespit, 2. madde bağlamında yapılan ꢀikayetin, 13 maddenin maksadı

bakımından “savunulabilir” bir ꢀikayet olmasını engellemez (bkz. Boyle ve Rice- Đngiltere, 27

45

Nisan 1988, Seri A no. 131, s. 23, § 52; yukarıda anılan Kaya, ss. 330-31, p 107; ve yukarıda

anılan Yaꢀa, s. 2442, § 113)ç Bu bağlamda, AĐHM, baꢀvuranın eꢀinin kanunsuz bir öldürme

olayının kurbanı olduğunun ihtilaf konusu olmadığını gözlemler. Buna göre, 2. madde

kapsamındaki ꢀikayetin, AĐHS’nin 13. maddenin maksatları açısından savunulabilir olduğu

kanısındadır.

253.Dolayısıyla, yetkililerin baꢀvuranın eꢀinin öldürülmesine iliꢀkin koꢀullara yönelik

etkili bir araꢀtırma yapma yükümlülüğü bulunmaktaydı. Yukarıda bahsedilen gerekçelerden

dolayı (bkz 221-233 paragraflar), 2. madde yükümlülüklerinin gerektirdiklerinden daha

kapsamlı olan 13. maddede yer alan yükümlülükleri uyarınca hiçbir soruꢀturma yapılmadığı

düꢀünülebilir (bkz. yukarıda anılan Kaya, ss. 330-31, § 107). Dolayısıyla AĐHM, baꢀvurana,

eꢀinin ölümüne iliꢀkin olarak etkili bir hukuk yolu ve böylelikle, uygun bir tazminat da dahil

olmak üzere, faydalanabileceği diğer tazmin yolları tanınmadığını tespit etmiꢀtir.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

(c)Baꢁvurana yapıldığı iddia edilen taciz, korkutma ve ayrımcılık

254.AĐHM, bu davada sunulan kanıtlar temelinde, baꢀvuranın “KKTC” yetkililerinin

taciz, korkutma ve ayrımcılığına maruz kaldığının kesinleꢀtiğini tespit etmemiꢀtir (bkz. 239-

241 paragraflar). 13. maddede yer alan ꢀartlar ele alındığında, baꢀka bir maddenin ihlalinin,

maddenin uygulanması için ön koꢀul olmadığını tekrarlar (bkz. Yukarıda Boyle ve Rice, s.23,

§ 52). Ancak, AĐHM, baꢀvuranın AĐHS’nin 3., 8. ve 14. maddeleri çerçevesinde yaptığı temel

ꢀikayetlere iliꢀkin yukarıdan bahsedilen tespitlerini dikkate alarak,”KKTC” yetkililerinin kötü

davranıꢀlarını görünürde temelini ortaya koyduğu sonucuna varamaz. Bu bağlamda,

baꢀvuranın Hükümet’in görüꢀlerini çürütmediğine ve yerel yetkililerin kendisinin

ꢀikayetlerine yönelik soruꢀturmasının sonuçlarına dikkat çeker (bkz. 240. paragraf).

255.Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, AĐHM, yukarıda bahsedilen durumun baꢀvuranın

etkili hukuk yolu hakkının ihlali olarak görülemeyeceği kanısındadır.

Dolayısıyla, bu bağlamda AĐHS’nin 13. maddesi ihlal edilmemiꢀtir.

IV.AĐHS’NĐN 10. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

256.Baꢀvuran, eꢀinin kanunsuzca öldürülmesinin, aynı zamanda AĐHS’nin 10.

maddesine ifade bulan ifade özgürlüğü hakkına müdahale teꢀkil ettiğini iddia etmiꢀtir.

Sözkonusu maddeye göre:

“1. Herkes görüꢀlerini açıklama ve anlatım özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, kanaat

özgürlüğü ile

kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke sınırları söz konusu olmaksızın haber veya

fikir almak ve vermek özgürlüğünü de içerir. Bu madde, devletlerin radyo, televizyon

ve sinema iꢀletmelerini bir izin rejimine bağlı tutmalarına engel değildir.

2. Kullanılması görev ve sorumluluk yükleyen bu özgürlükler, demokratik bir

toplumda, zorunlu tedbirler niteliğinde olarak, ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün

veya kamu emniyetinin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suç iꢀlenmesinin

önlenmesi, sağlığın veya ahlakın, baꢀkalarının ꢀöhret ve haklarının korunması, veya

yargı gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması için yasayla öngörülen bazı biçim

46

koꢀullarına, sınırlamalara ve yaptırımlara bağlanabilir.”

257.Baꢀvuran, Kutlu Adalı’nın sorumlu Devlet’in politikalarını ve uygulamalarını ile

Türk kontrolünde olan kuzey Kıbrıs’taki görevlileri sertçe eleꢀtiren görüꢀlerini açıkça ifade

etmek sebebiyle öldürüldüğünü ileri sürmüꢀtür.

258.Hükümet, bu iddiaların olgusal temeline itiraz etmiꢀ ve Adalı’nın siyasi sebepler

veya görüꢀleri yüzünden öldürüldüğüne dair hiçbir kanıt olmadığını vurgulamıꢀtır.

259.Kıbrıs Hükümeti, baꢀvuranın eꢀinin öldürülmesinin sebebinin, sorumlu Devlet’in

iꢀgal edilmiꢀ Kıbrıs’taki yönetimini açıkça eleꢀtirmesi olduğunu öne sürmüꢀtür.

260.AĐHM, baꢀvuranın iddialarının AĐHS’nin 2. maddesinde incelenen aynı

olgulardan kaynaklandığını not eder. Dolayısıyla, sözkonusu ꢀikayeti ayrı olarak incelemenin

gerekli olmadığı kanısındadır.

V.AĐHS’NĐN 11. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

261.Baꢀvuran, Türk ve Kıbrıslı Türk yetkililerin, kendisinin, güney Kıbrıs’taki bir

radyo istasyonunun düzenlediği bir toplantıya katılmak için “yeꢀil hat”tı geçmesine izin

vermemesinin, AĐHS’nin 11. maddesinde ifade bulan toplantı yapma özgürlüğünü ve bu

bağlamda Kıbrıslı Rumlarla toplantı yapma özgürlüğünü ihlal ettiğini öne sürerek ꢀikayetçi

olmuꢀtur. 11. maddeye göre:

“1. Herkes asayiꢀi bozmayan toplantılar yapmak, demek kurmak, ayrıca çıkarlarını

korumak için baꢀkalarıyla birlikte sendikalar kurmak ve sendikalara katılmak

haklarına

sahiptir.

2. Bu hakların kullanılması, demokratik bir toplumda, zorunlu tedbirler niteliğinde

olarak, ulusal güvenliğin, kamu emniyetinin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve

suç iꢀlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya baꢀkalarının hak ve

özgürlüklerinin korunması amaçlarıyla ve ancak yasayla sınırlanabilir. Bu madde, bu

hakların kullanılmasında silahlı kuvvetler, kolluk mensupları veya devletin idare

mekanizmasında görevli olanlar hakkında meꢀru sınırlamalar konmasına engel

değildir.”

A.Tarafların görüꢁleri

1.Baꢀvuran

262.Baꢀvuran, hattın Kıbrıs Hükümeti’nin kontrolünde olan bölümünde bir radyo

istasyonu tarafından 20 Haziran 1997 tarihinde düzenlenecek olan toplantıya davet edildiğini

belirtmiꢀtir. Baꢀvuran ve kızı önceden, diğer tarafa geçme izni için “KKTC” yönetiminin

Dıꢀiꢀleri Bakanlığı’na müracaat etmiꢀtir. Herhangi bir gerekçe gösterilmeksizin izin talebi

reddedilmiꢀ, ancak kuzeydeki gazetecilere izin verilmiꢀtir. Bu önlem, AĐHS’nin 11.

maddesinde yer alan toplantı yapma özgürlüğünü ihlal etmiꢀtir.

2.Sorumlu Hükümet

47

263.Hükümet, baꢀvuranın savlarına itiraz etmiꢀ ve baꢀvuranın, yalnızca bu tür bir

toplantı sebebiyle toplantı yapma özgürlüğü hakkının ihlal edilmediğini öne sürmüꢀtür. Bu

bağlamda, “KKTC” ile güney Kıbrıs arasındaki “yeꢀil hat”tın geçilmesinin, “KKTC”

kanunlarıyla düzenlendiğini ve bu konuda genel kısıtlamaların bulunduğunu vurgulamıꢀtır.

Bu, zaman zaman gerekli görülen güvenlik önlemlerine bağlıdır. Kontrol noktalarında ya da

sınırda gösteri veya ꢀiddet içeren protestolar meydana geldiğinde, hattı geçmek emniyetli

olmuyordu ve taraflardan biri izinleri askıya alabiliyordu. Sonuç olarak, “KKTC”

yetkililerinin amacı, baꢀvurana veya kızına ayrımcılık yapmak değil, adada barıꢀı muhafaza

etmek için tüm Kıbrıslı Türklerin korunmasını temin etmekti.

264.20 Haziran 1997 tarihinde adanın Rum tarafında bir radyo istasyonu tarafından

düzenlenen toplantıyla ilgili olarak, toplantı yalnızca gazetecilere yönelikti ve baꢀvuranın bu

toplantıda bulunması, siyasi propaganda amacıyla suistimal edilebilirdi.

2.Kıbrıs Hükümeti

265.Kıbrıs Hükümeti’ne göre, yetkililerin baꢀvuranın Kıbrıs’ın güney bölümüne

gitmesine izin vermeyi reddetmeleri, AĐHS’nin 11. maddesini ihlali etmiꢀtir ve sorumlu

Hükümet, baꢀvuranca ortaya koyulan kanıtları çürütecek ikna edici herhangi bir kanıt

sunmamıꢀtır.

B.AĐHM’nin değerlendirmesi

1.Genel ilkeler

266.AĐHM, ilk olarak, toplantı yapma özgürlüğünün demokratik bir toplumda temel

bir hak olduğunu ve ifade özgürlüğü gibi, bu tür bir toplumun temellerinden biri olduğunu

gözlemler. Dolayısıyla, kısıtlayıcı olarak yorumlanmamalıdır (bkz. yukarıda anılan Djavit An

– Türkiye, § 54; G – Almanya, no. 13079/87, 6 Mart 1989 tarihli Komisyon kararı, DR 60, s.

256; Rassemblement jurassien ve Unité jurassien – Đsviçre, no. 8191/78, 10 Ekim 1979 tarihli

Komisyon kararı, DR 17, s. 93; ve Rai ve Diğerleri – Đngiltere, no. 25522/94,6 Nisan 1995

tarihli Komisyon kararı, DR 81-A, s.146). ꢁu halde, bu hak, özel toplantıları, açık alanlardaki

toplantıları, statik toplantıları, toplu geçitleri kapsar ve bireyler ile toplantıyı organize edenler

tarafından kullanılabilir (yukarıda anılan Rassemblement jurassien ve Unité jurassien, ve

Christians Against Racism and Fascism – Đngiltere, no. 8440/87, 16 Temmuz 1980 tarihli

Komisyon kararı, DR 21, s.138).

267.Ayrıca, AĐHM, Devletlerin barıꢀ ortamında toplanma hakkını yalnızca korumaları

değil, aynı zamanda bu hak üzerinde dolaylı olarak haksız kısıtlamalar uygulamaktan

kaçınmaları gereklidir (bkz. yukarıdan anılan Djavit An – Türkiye, § 57). Son olarak, AĐHM,

11. maddenin ana maksadının bireyi, kamu mercilerinin, korunan hakların kullanılmasına

keyfi müdahale etmelerine karꢀı korumak olmasına rağmen, ek olarak, bu hakların etkili

kullanılmasını temin etmek bakımından kesin yükümlülükler bulunabilir (bkz. yukarıda anılan

Christians Against Racism and Fascism, s. 148).

2.Yukarıdaki ilkelerin bu davaya uygulanması

(a)Bir müdahale olup olmadığı

48

268.AĐHM, ilk olarak, “KKTC” yetkililerinin 1996’nın ikinci yarısından sonra,

kısıtlamalar ve aslen yasaklar getirmek suretiyle, iki toplum arasındaki temaslara iliꢀkin

edindiği sert yaklaꢀımla ilgili olarak, Kıbrıs – Türkiye ve Djavit An – Türkiye davalarındaki

tespitlerini tekrarlar (bkz. yukarıda anılan iki karar, sırasıyla §§ 368-69 ve § 59).

269.Bu davada, AĐHM, baꢀvuranın 20 Haziran 1997 tarihinde güney Kıbrıs’ta yapılan

toplantıya katılmasına izin verilmediğini not eder. Bu durumda, yetkililerin baꢀvurana izin

vermeyi reddetmesi, kendisinin orada iki toplumlu bir toplantıya katılmasını ve sonuç olarak

her iki toplumdan insanlarla barıꢀ ortamında toplantıya katılmasının engellemiꢀtir. Bu

bağlamda, AĐHM, sözkonusu engellemenin, tıpkı yasal bir engel gibi, bir AĐHS ihlaline

vardığını gözlemler (bkz. Loizidou – Türkiye, 18 Aralık 1996 kararı, Reports, 1996-VI, § 63).

270.Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, AĐHM, baꢀvuranın AĐHS’nin 11. maddesiyle

teminat altına alınan toplanma hakkına müdahale edildiği sonucuna varmıꢀtır.

(b)Müdahalenin haklı olup olmadığı

271.Bu tür bir müdahale, “kanunla öngörülmemiꢀ” ise, 2. fıkra çerçevesinde bir ya da

birden fazla meꢀru amaç için yapılmamıꢀ ise ve bu amaçların elde edilmesi için“demokratik

bir toplumda gerekli” değil ise, 11. madde ihlal edilmiꢀ olacaktır.

272.AĐHM, öncelikle, sözkonusu müdahalenin kanunla öngörülüp öngörülmediğini

tayin edecektir. Bu bağlamda, “kanunla öngörülen” ifadesinden doğan gerekliliklerden

birinin, sözkonusu önlemin önceden gelebileceğini görmek olduğunu tekrarlar. Bir kural, bir

bireyin davranıꢀını düzenlemesini sağlamak bakımından yeterince net ve doğru formüle

edilmemiꢀse, bir “kanun” olarak görülemez: birey, - gerektiğinde uygun bilgilendirme ile –

ꢀartlar dahilinde mümkün olduğu kadar, belirli bir davranıꢀın beraberinde getireceği sonuçları

önceden görebilmelidir (bkz. örneğin Rekvényi – Macaristan [BD], no. 25390/94, § 34,

AĐHM 1999-III).

273.Bu davada, sorumlu Hükümet, “KKTC” ve güney Kıbrıs arasındaki “yeꢀil hat”tın

geçilmesine dair genel kısıtlamalara atıfta bulunmuꢀtur. “KKTC”de, kuzey Kıbrıs Türklerinin,

iki toplumlu toplantılara katılmak için “yeꢀil hat”tan güney Kıbrıs’a geçmelerine izni vermeyi

düzenleyen herhangi bir kanun veya önleme atıfta bulunmamıꢀtır. Ayrıca, bu tür izinlerin ne

zaman verilmediğine dair herhangi bir bilgi sunmamıꢀtır.

274.Benzer bir konuya iliꢀkin olarak Djavit An – Türkiye (yukarıdan anılan, § 67)

davasındaki tespitini ve elindeki bu davanın koꢀullarını dikkate alarak, AĐHM, bu davada,

kuzey Kıbrıs’ta yaꢀayan Kıbrıslı Türklere, “yeꢀil hat”tan güney Kıbrıs’a geçerek Kıbrıslı

Rumlarla barıꢀ ortamında toplantı yapmak için izin verilmesini düzenleyen uygulanabilir

hiçbir kanun bulunmadığı sonucuna varmıꢀtır. Dolayısıyla, baꢀvuranın toplanma hakkına

kısıtlama getrimle ꢀekli, AĐHS’nin 11 § 2. maddesinin anlamı kapsamında “kanunla

öngörülmüꢀ” değildir.

275.Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, AĐHM, AĐHS’nin 11 § 2. maddesi ile ꢀart koꢀulan

diğer gerekliliklerin karꢀılanıp karꢀılanmadığını incelemenin gerekli olduğu kanısında

değildir.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 11. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

49

VI.AĐHS’NĐN 34. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

276. Baꢀvuran, sorumlu Hükümet’in, kendisinin AĐHM’ye bireysel baꢀvuru hakkından

etkili olarak faydalanmasını engellemeye çalıꢀtığını ve bunun AĐHS’nin 34. maddesini ihlal

ettiğini öne sürerek ꢀikayetçi olmuꢀtur. Sözkonusu maddenin ilgili bölümlerine göre:

“Đꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinde tanınan hakların Yüksek Sözleꢀmeci Taraflardan

biri tarafından ihlalinden zarar gördüğü iddiasında bulunan her gerçek kiꢀi, hükümet

dıꢀı her kuruluꢀ veya kiꢀi grupları Mahkeme’ye baꢀvurabilir. Yüksek Sözleꢀmeci

Taraflar bu hakkın etkin bir ꢀekilde kullanılmasına hiçbir suretle engel olmamayı

taahhüt ederler.”

277.Baꢀvuran, 4 Aralık 1999 tarihinde, sorumlu Devlet’in eski Hükümet Ajanı Prof.

Bakır Çağlar ile görüꢀtüğünü, ve Çağlar’ın baꢀvurana AĐHM’ye baꢀvuru hakkında sorular

sorduğunu ileri sürmüꢀtür. Çağlar ayrıca, ꢀayet AĐHM’de davayı kazanırsa, baꢀvuranın

suikaste uğrayacağını ve kızının bursunun kesileceğini söyleyerek tehdit etmiꢀtir.

278.Sorumlu Hükümet, baꢀvuranın iddiasına itiraz etmiꢀ ve Loizidou – Türkiye

davasında Hükümet Ajanı olan Çağlar’ın, görevinden ayrıldığını ve dolayısıyla Türk

Hükümeti’ni temsil etmediğini belirtmiꢀtir.

279.Kıbrıs Hükümeti, bu konu hakkında görüꢀ bildirmemiꢀtir.

280.AĐHM, sözkonusu tarihte Prof. Çağlar’ın Türk Hükümeti adına çalıꢀtığının öne

sürülmediğini veya buna iliꢀkin bir gösterge olmadığını gözlemler. Ayrıca, baꢀvuranın AĐHM

delegelerine sunduğu sözlü kanıtlardan, Prof. Çağlar’ın amacının baꢀvuranı baꢀvurusundan

vazgeçirmeye ikna etmekten ziyade, onu AĐHM’de temsil etmek olduğu görülmektedir (bkz.

45. paragraf). Bu gerekçelerden dolayı, AĐHM, Prof. Çağlar’ın iddia edilen davranıꢀının

sorumlu Hükümet’e yüklenemeyeceği kanısındadır.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 34. maddesi ihlal edilmemiꢀtir.

VII.AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

281.AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A.Maddi tazminat

282.Baꢀvuran, AĐHM’den eꢀinin kazanç kaybının tazminat olarak kendisine

ödenmesine karar vermesini talep etmiꢀtir. Ailesinin, eꢀinin “KKTC”deki kamu görevi

nedeniyle aldığı emekli maaꢀını alma haklarını kaybettiklerini not etmiꢀtir. Aldığı dul maaꢀı,

Kutlu Adalı’nın alacağı emekli maaꢀından miktar olarak daha azdı. Baꢀvuran ayrıca, adil

tazmin değerlendirmesinde, AĐHM’den, “KKTC”nin ve Türk yetkililerin, AĐHM’ye baꢀvurma

hakkından etkili olarak faydalanmayı engelleme çabalarının sonucunda çocuklarının

kariyerlerinin zarar gördüğü gerçeğini de dikkate almasını talep etmiꢀtir.

50

283.Sorumlu Hükümet, baꢀvuranın bu baꢀlık altındaki iddialarına iliꢀkin olarak hiçbir

görüꢀ bildirmemiꢀtir.

284.AĐHM, AĐHS ihlali teꢀkil ettiği ileri sürülen hususlarla baꢀvuranın maruz kaldığı

iddia edilen maddi zarar arasında hiçbir sebep sonuç bağı olmadığını gözlemler (bkz. yukarıda

anılan Çakıcı ve Djavit An, sırasıyla §§ 127 ve 80). Dolayısıyla, baꢀvuranın bu baꢀlık

altındaki talebini reddeder.

B.Manevi tazminat

285.Baꢀvuran, herhangi bir meblağ belirtmeden, AĐHM’den, kendisine manevi

tazminat ödenmesine karar vermesini talep etmiꢀtir. AĐHM’den, Kutlu Adalı’nın ölümü

sebebiyle kendisi ve çocuklarının içine düꢀtüğü büyük sıkıntı ve acı ile endiꢀe, çaresizlik ve

hayal kırıklığını ve Adalı’nın ölümüne yönelik bağımsız ve etkin bir soruꢀturma yapılmaması

ve faillerin adalete huzuruna çıkarılmamasını dikkate almasını talep etmiꢀtir. Baꢀvuran ayrıca,

yetkililerin kendilerine yönelik yaptıkları taciz ve korkutma kampanyası nedeniyle ailesinin

çektiği sıkıntıyı dikkate almıꢀtır.

286.Sorumlu Hükümet, baꢀvuranın talebine iliꢀkin olarak görüꢀ bildirmemiꢀtir.

287.AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesinde yer alan usuli yükümlülüğe ve 13. maddesine

aykırı olarak, yetkililerin baꢀvuranın eꢀinin öldürülmesini çevreleyen koꢀullara yönelik etkili

bir soruꢀturma yapmadığını tekrarlar. Ayrıca, baꢀvuranın toplanma hakkının, yetkililerin,

baꢀvuranın, Kıbrıslı Rumlarla iki toplumlu bir toplantıda bir araya gelmek için Kıbrıs’ın

güneyine geçmesini reddetmesi sebebiyle ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır. Benzer

davalardaki yerleꢀik içtihadı ıꢀığında (bkz. Tepe – Türkiye, no. 27244/95, § 212, 9 Mayıs

2003; Tekdağ – Türkiye, no. 27699/95, § 117, 15 Ocak 2004; ve yukarıda anılan Gjavit An, §

84) ve dava olaylarını dikkate alarak, AĐHM, ödeme gününde geçerli olan kur üzerinden Türk

Lirası’na çevrilmek ve baꢀvuranın banka hesabına yatırılmak üzere, 20.000 Euro ve

uygulanabilecek her türlü verginin ödenmesine karar vermiꢀtir.

C.Mahkeme masrafları

288.Baꢀvuran, Sözleꢀme kurumlarında davasının hazırlık ve sunuluꢀu esnasında

yapılan masraflar ve ücretler için toplam 319.783,85 Sterlin (464.534,44 Euro) ve

uygulanabilecek her türlü verginin ödenmesini talep etmiꢀtir. Bu meblağ, baꢀvuranın

Londra’da bulunan Bindman & Partners hukuk bürosuna bağlı Đngiliz hukuki

mümessillerinin, önde gelen bir avukatın, hukukçuların, bir stajyer avukatın ve yöneticilerin

masraflarını (adli çalıꢀmalar, Đngilizce – Türkçe ve Türkçe – Đngilizce çeviri ve özetler,

telefon konuꢀmaları, posta, fotokopi ve kırtasiye) kapsamaktaydı. Bu meblağ, (1)1 Nisan

2000’e kadar yapılan 149.757,74 Sterlin masrafı (2) 1 Mayıs 2002’ye kadar yapılan 72.276,11

Sterlini ve (3) baꢀvurunun sonuçlanmasına kadar yapılacağı tahmin edilen 97.750 Sterlin

masrafı kapsamaktadır.

289.AĐHM, baꢀvuranın AĐHS çerçevesindeki ꢀikayetlerini yalnızca kısmen ortaya

koyduğuna dikkat çeker. Ancak, bu davanın, Strazburg’ta bir duruꢀma ve hem Strazburg hem

Lefkoꢀa’da tanıklardan kanıt almak dahil olmak üzere, ayrıntılı inceleme gerektiren karmaꢀık

hukuki ve olgusal konular içermekteydi. AĐHM, bu bağlamda, yalnızca gerektiği için ve

gerçekten yapılmıꢀ masrafların AĐHS’nin 41. maddesi çerçevesinde ödenebileceğini tekrarlar.

51

290.Bu bağlamda, AĐHM, bu davada, tüm mahkeme masraflarının gerektiği için ve gerçekten

yapıldığı hususunda ikna olmamıꢀtır. Hukuki mümessillerin, seyahat ile, birbirleri ve üçüncü

taraflar ile istiꢀareleriyle ilgili olarak talep ettikleri meblağların bir bölümünün abartılmıꢀ

olduğu kanısındadır. AĐHM, baꢀvuranın Đngiliz avukatları ve danıꢀmanlarıyla ilgili olarak

belirttiği toplam adli çalıꢀma saatinin ve her çalıꢀma saati baꢀına olan meblağın aꢀırı olduğunu

kanısındadır. Dolayısıyla, tüm adli masrafların gerektiği için ve gerçekten yapıldığının

kanıtlanmadığını tespit etmiꢀtir. Benzer davalardaki içtihadı ıꢀığında, (bkz. yukarıda anılan

Tepe ve Akdağ), baꢀvuranın taleplerinin ayrıntılarını dikkate alarak, AĐHM, baꢀvurana, ödeme

gününde geçerli olan kur üzerinden Sterlin’e çevrilmek ve baꢀvuranın Đngiltere’deki hukuki

mümessillerinin banka hesabına yatırılmak ve Avrupa Konseyi’nden alınan 7.236,74 Euro

yasal yardım çıkarılmak üzere, 75.000 Euro ve her türlü verginin ödenmesine karar vermiꢀtir.

D.Gecikme faizi

291.AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir

YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM,

1.Baꢀvuranın toplantı yapma özgürlüğüne iliꢀkin ꢀikayetiyle ilgili olarak Hükümet’in, iç

hukuk yollarının tüketilmemesine iliꢀkin ön itirazının reddine oybirliğiyle,

2.Hükümet’in hukuk yollarının tüketilmemesine iliꢀkin ön itirazını, baꢀvuranın AĐHS’nin 2.,

3., 8. ve 14. maddeleri kapsamındaki ꢀikayetleri ile ilgili olarak, bu ꢀikayetlerin incelenmesi

ile birleꢀtirmeye oybirliğiyle,

3.Baꢀvuranın eꢀinin öldürülmesine iliꢀkin olarak AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edilmediğine

oybirliğiyle,

4.Yetkililerin, baꢀvuranın eꢀinin ölümünü çevreleyen koꢀullara yönelik yeterli ve etkili

soruꢀturma yapmamasından dolayı AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiğine ve bu sebeple

Hükümet’in ön itirazının reddine bire karꢀı altı oyla,

5.AĐHS’nin 3., 8. ve 14. maddelerinin ihlal edilmediğine oybirliğiyle,

6.AĐHS’nin 2. maddesi çerçevesindeki ꢀikayetlerle ilgili olarak AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal

edildiğine bire karꢀı altı oyla,

7.AĐHS’nin 3., 8. ve 14. maddesi çerçevesindeki ꢀikayetlerle ilgili olarak AĐHS’nin 13.

maddesinin ihlal edilmediğine oybirliğiyle,

8.AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin incelenmesinin gerekli olmadığına

oybirliğiyle,

9.AĐHS’nin 11. maddesinin ihlal edildiğine oybirliğiyle,

52

10.AĐHS’nin 34. maddesinin ihlal edilmediğine oybirliğiyle,

11.(a)Sorumlu Devlet’in, baꢀvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği

tarihten itibaren üç ay içinde aꢀağıdaki meblağları ödemesine bire karꢀı altı oyla,

(i)ödeme gününde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek ve baꢀvuranın

banka hesabına yatırılmak üzere, her türlü vergiden muaf olarak 20.000 Euro (yirmi bin Euro)

manevi tazminat ve bu meblağ üzerine uygulanabilecek her türlü vergi,

(ii)mahkeme masrafları için, 7.236,74 Euro (yedi bin iki yüz otuz altı Euro yetmiꢀ dört

Cent) düꢀüldükten sonra ödeme gününde geçerli kur üzerinden Sterlin’e çevrilmek ve

baꢀvuranın Đngiltere’deki hukuki mümessillerinin hesabına yatırılmak ve üzere, her türlü

vergiden muaf, 75.000 Euro (yetmiꢀ beꢀ bin Euro),

(b)Yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek

suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

12. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine oybirliğiyle

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đngilizce hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 31

Mart 2005 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Soren Nielsen

Sekreter

Christos ROZAKIS

Baꢀkan

53