COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

BEꢀĐNCĐ DAĐRE

ACUN VE YUMAK – TÜRKĐYE

(B a ꢀvuru no. 67112/01)

KARAR

STRAZBURG

10 Ağustos 2006

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır.

Ancak, ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

____________________________________________________________________________________________

Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa

Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla

alıntılanabilir.

ACUN VE YUMAK – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi

uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Dudu Acun ve Ahmet Yumak (“baꢀvuranlar”) isimli

Türk vatandaꢀları tarafından, 26 Ocak 2001 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

yapılan baꢀvurudan (no. 67112/01) kaynaklanmaktadır.

OLAYLAR

DAVA OLAYLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1944 ve 1951 doğumludur ve Antalya’da ikamet etmektedir.

10 Aralık 1997 tarihinde Devlet Hava Meydanları Genel Müdürlüğü baꢀvuranlara ait bir

arsayı kamulaꢀtırmıꢀtır. Bir bilirkiꢀi heyeti arsanın değerini tayin etmiꢀ ve ilgili miktar

kamulaꢀtırmanın gerçekleꢀtiği zaman baꢀvuranlara ödenmiꢀtir.

30 Aralık 1997 tarihinde baꢀvuranlar Antalya Asliye Hukuk Mahkemesinde bir dava

açarak ek tazminat talep etmiꢀlerdir. 20 Nisan 1998 tarihinde Birinci Derece Mahkemesi yasal

faiziyle birlikte ek tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

21 ꢁubat 2000 tarihinde Yargıtay tazminat miktarını çok fazla bularak Antalya Asliye

Hukuk Mahkemesinin kararını bozmuꢀtur.

22 Aralık 2000 tarihinde Antalya Hukuk Mahkemesi arsanın tapu sicilinin devredildiği

19 Aralık 1997 tarihinden baꢀlamak üzere karar tarihinde geçerli yasal faiziyle birlikte

baꢀvuranlara 8,185,550,750 Türk Lirası (yaklaꢀık 5,100 Euro) ek tazminat ödenmesine karar

vermiꢀtir. Mahkemenin kararı 18 Ocak 2001 tarihinde kesinleꢀmiꢀtir.

12 Ocak 2001 tarihinde yetkililer baꢀvuranlara faiz dahil toplam 21,896,872,000 Türk

Lirası (yaklaꢀık 13,700 Euro) ödemiꢀtir.

HUKUK

I. 1 NO’LU PROTOKOLÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar ancak üç yıllık mahkeme sürecinden sonra yetkililerden alabildikleri ek

tazminatın değerinin, ödenen yasal faizin Türkiye’deki çok yüksek enflasyon ile orantılı

olmaması nedeniyle düꢀmüꢀ olmasından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Đlgili kısmı aꢀağıda çıkarılan 1

No’lu Protokolün 1. maddesine atıfta bulunmuꢀlardır:

“Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır.

Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve uluslararası hukukun

genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.”

ACUN VE YUMAK – TÜRKĐYE KARARI

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet Mahkemeden öncelikle baꢀvuranların mağduriyet için gerekli koꢀulları

sağlayamamaları nedeniyle baꢀvuruyu reddetmesini talep etmiꢀtir. Ek tazminat, kararın

kesinleꢀmesinden sadece 21 gün sonra ödendiği için baꢀvuranların gecikme yaꢀamadığını

iddia etmiꢀlerdir. Ayrıca baꢀvuranların ek tazminatın düꢀük olması iddiasıyla Yargıtay’a

baꢀvurmamaları nedeniyle mevcut iç hukuk yollarını tüketmediklerini ileri sürmüꢀlerdir.

Mahkeme, baꢀvuranların ꢀikayetinin arsanın kamulaꢀtırılması ile ek tazminatın

ödenmesi arasında geçen süreden kaynaklandığını dikkate alır. Baꢀvuruları sonucunda yerel

mahkemelerin baꢀvuranlara, arsanın kamulaꢀtırılmasını müteakip makul bir süre içinde

ödenmiꢀ olsaydı tatmin edici olabilecek bir ek tazminat ödenmesine karar verdiğini

gözlemler. Baꢀvuranların 30 Aralık 1997 tarihinde yerel mahkemelerde dava açmıꢀ olması

dikkate alındığında ek tazminatın baꢀvuranlara taleplerinden üç yıldan fazla bir süre sonra

ödendiği görülmektedir.

Baꢀvuranların 22 Aralık 2000 tarihli karara itiraz etmemeleriyle ilgili olarak Mahkeme,

kendi lehlerinde olan bir karara itiraz etmelerinin baꢀvuranlardan beklenemeyeceği

kanaatindedir. Ayrıca Mahkeme baꢀvuranların ek tazminat miktarından ꢀikayetçi

olmadıklarını gözlemlemektedir. Daha ziyade ek tazminat ödemesinin gecikmesi nedeniyle

uğradıkları zarardan ꢀikayetçi olmuꢀlardır.

Bu değerlendirmeler ıꢀığında Mahkeme, baꢀvuranların mağduriyet durumuna iliꢀkin

Hükümetin itirazlarını reddeder.

Son olarak Hükümet, Borçlar Kanununun 105. maddesinde yer alan yolu tam olarak

kullanamamaları nedeniyle baꢀvuranların AĐHS’nin 35. maddesinin zorunlu kıldığı iç hukuk

yollarını tüketmediklerini öne sürmüꢀtür. Bu hükümle ek tazminatın ödenmesindeki gecikme

nedeniyle oluꢀan zararın yasal faiz oranını aꢀtığını tespit ettirebilseler iddia ettikleri zararın

tazmini mümkün olabilecekti.

Mahkeme, Aka – Türkiye (Raporlar 1997-VI) davasında benzer bir itirazı reddetmiꢀ

olduğunu gözlemlemektedir. Mahkeme, sözkonusu davada baꢀka bir uygulama yapmak için

sebep görmemekte ve bu yüzden Hükümet’in itirazlarını reddetmektedir.

Bu nedenle içtihadında yerleꢀmiꢀ ilkeler (bkz. diğer içtihatların yanında Aka – Türkiye,

yukarıda anılan) ve sunulan tüm deliller ıꢀığında Mahkeme baꢀvurunun esaslar hakkında bir

inceleme gerektirdiği ve baꢀvurunun kabuledilmez olduğuna dair baꢀka dayanak bulunmadığı

kanaatindedir.

B. Esaslar

Mahkeme, buradakine benzer unsurları ortaya çıkaran birtakım davalarda 1 No’lu

Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz. Aka, yukarıda anılan).

Hükümetçe sunulan olay ve delilleri inceleyerek Mahkeme, önceki davalardaki varmıꢀ

olduğu tespitlerinden baꢀka bir sonuca varmak için gerekçe görmemektedir. Ödenmesine

yerel mahkemeler tarafından karar verilen ek tazminatın ödenmesindeki gecikmenin

kamulaꢀtıran kurumdan kaynaklanmıꢀ olduğunu ve mal sahiplerine kamulaꢀtırılan arsalarına

ek bir zarar oluꢀturduğunu değerlendirmektedir. Sözkonusu gecikme ve iꢀlemlerin tamamının

ACUN VE YUMAK – TÜRKĐYE KARARI

süresinin uzunluğunun sonucu olarak Mahkeme baꢀvuranların kamu yararı ile mal ve mülkün

dokunulmazlığı hakkı arasında tesis edilmesi gereken adil dengeyi bozan ferdi ve aꢀırı bir yük

altında kaldıklarını tespit etmiꢀtir.

Dolayısıyla 1 No’lu Protokolün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Maddi ve manevi tazminat

Baꢀvuranlar toplam 5,292 ABD Doları maddi tazminat talep etmiꢀlerdir. Manevi

tazminat için ise 10,000 ABD Doları talep etmiꢀlerdir.

Hükümet, taleplere itiraz etmiꢀtir.

Aka (yukarıda anılan) kararındaki hesaplama yöntemini kullanarak ve ilgili ekonomik

bilgileri dikkate alarak Mahkeme, baꢀvuranlara maddi tazminat için talep ettikleri miktarın

tamamı olan 4,440 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

Mahkeme, baꢀvuranların uğradığı herhangi bir manevi zararla ilgili olarak 1 No’lu

Protokolün 1. maddesinin ihlalinin tespitinin kendi içinde yeterli tazmin sağladığını

değerlendirmektedir.

B. Mahkeme masrafları

Baꢀvuranlar ayrıca AĐHM’deki masraf ve harcamalara karꢀılık olarak 900 ABD Doları

talep etmiꢀtir.

Hükümet, iddialara itiraz etmiꢀtir.

Mevcut bilgilere dayanarak kendi hesabını oluꢀturan Mahkeme, baꢀvuranlara 500 Euro

ödenmesinin makul olacağını değerlendirmektedir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

ACUN VE YUMAK – TÜRKĐYE KARARI

YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. 1 No’lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Đhlalin tespitinin kendi içinde baꢀvuranların uğradığı manevi zararın adil tazmini için

yeterli olduğuna;

4. (a) Sorumlu Devlet’in baꢀvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği

tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme günü uygulanabilecek her tür vergi ve damga

vergisi miktara eklenmek üzere, ödeme gününde geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk

Lirası’na çevrilerek:

(i) 4,400 Euro (dört bin dört yüz Euro) maddi tazminat;

(ii) Mahkeme masrafları için 500 Euro (beꢀ yüz Euro) ödenmesine;

(b) Yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan

eklemek suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

5. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đngilizce hazırlanmıꢀ, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 10

Ağustos 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Claudia WESTERDIEK

Peer LORENZEN

Yazı Đꢀleri Müdürü

Baꢀkan