C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ABDURRAHĐM DEMĐR - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 41213/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

19 Ocak 2010

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

_____________________________________________________________________________________________

Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak

belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi

ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (41213/02) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı

Abdurrahim Demir (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 6 Eylül 2002 tarihinde

Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan

Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu avukatlarından

S. Turgut tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Baꢀvuran 1963 doğumlu olup Đstanbul’da ikamet etmektedir.

9 Ekim 1995 tarihinde Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi ekipleri

tarafından yasadıꢀı örgüt PKK’ya ait bir evde yapılan aramada kaçma teꢀebbüsünde bulunan

baꢀvuran zor kullanılarak yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀtır.

25 Ekim 1995 tarihinde gözaltı süresinin bitiminde baꢀvuran adli tıp hekimi tarafından

muayene edilmiꢀ, düzenlenen raporda baꢀvuranın özellikle koltukaltı hizasında çok sayıda

ekimoz ve kollarında hareket güçlüğü tespit edilmiꢀtir.

Baꢀvuran 14 Aralık 1995 tarihinde Đstanbul Cumhuriyet Savcılığına giderek gözaltından

sorumlu polisler hakkında suç duyurusunda bulunmuꢀtur. Baꢀvuran özellikle dövüldüğünü,

kollarından asıldığını ve vücudunun çeꢀitli yerlerine elektroꢀok verildiğini ileri sürmüꢀtür.

Cumhuriyet Savcısı 19 Ocak 1996 tarihinde baꢀvuranı ve olaya karıꢀan polisleri dinlemiꢀtir.

Savcı 4 Aralık 1996 tarihinde delil yetersizliğinden davanın kapanmasına karar vermiꢀtir.

3 ꢁubat 1997 tarihinde baꢀvuranın yapmıꢀ olduğu itiraz üzerine Đstanbul Ağır Ceza

Mahkemesi dosyayı yeniden incelemiꢀ ve kötü muamele iddialarına iliꢀkin ceza davasının

yeniden açılmasına karar vermiꢀtir.

Cumhuriyet savcısı 14 ꢁubat 1997 tarihli bir iddianame ile Ağır ceza mahkemesi önünde

TCK’nın 243. maddesi hükümlerine dayalı olarak sözkonusu polisler hakkında kötü muamele

uygulamak suçundan ceza davası açmıꢀtır. Baꢀvuran bu davaya müdahil olarak katılmıꢀtır.

10 Aralık 1997 tarihinde Ağır ceza mahkemesinin talebi üzerine adli tıp kurumu dosya

üzerindeki bilirkiꢀi incelemesini tamamlamıꢀ ve 25 Ekim 1995 tarihli sağlık raporunda yer

alan ibarelerinin beꢀ günlük sağlık raporunun verilmesini gerektirdiğini ifade etmiꢀtir.

Sanık polislerin yapmıꢀ oldukları itiraz üzerine, Adli tıp kurumu üst kurulu dosyayı incelemiꢀ

ve oybirliğiyle sözkonusu yaralanmaların gözaltı süresi boyunca oluꢀtuğuna karar vermiꢀtir.

Duruꢀmalar sırasında, baꢀvuran sorumlu polisleri teꢀhis etmiꢀtir.

5 Aralık 2001 tarihinde Ağır ceza mahkemesi, suç unsurunu oluꢀturan olayları TCK’nın 245.

maddesi gereğince yeniden değerlendirmiꢀ ve ꢀartla salıverilmeye, dava ve cezaların

ertelenmesine dair 4616 sayılı Kanun’un uygulanmasına istinaden ceza davasının

ertelenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır. TCK’nın 245. maddesi bu kanunun uygulanma alanına

girmektedir oysa bahse konu 243. madde sözkonusu suç unsurunu önlenmesini

öngörmemekteydi.

Yargıtay 25 Mart 2002 tarihinde baꢀvuran tarafından yapılan temyiz baꢀvurusunu reddetmiꢀ

ve karar nihai hale gelmiꢀtir.

HUKUK

AĐHS’nin 3. ve 13. maddelerine atıfta bulunan baꢀvuran polis nezaretinde bulunduğu sırada

kötü muamele ve iꢀkence gördüğünü ileri sürmekte, etkili bir baꢀvuru yolunun bulunmadığını

iddia etmektedir. AĐHM bu baꢀvuruyu yalnızca AĐHS’nin 3. maddesi çerçevesinde

inceleyecektir (Bkz. Fazıl Ahmet Tamer ve diğerleri-Türkiye kararı no: 19028/02, 24

Temmuz 2007).

Hükümet, baꢀvuranın hukuk ve idare mahkemeleri önünde maddi ve manevi tazminat

talebiyle dava açmaması doğrultusunda iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında

bulunmaktadır.

AĐHM geçmiꢀte de müteaddit defa benzer itirazın yapıldığını ve bunların reddedildiğini

hatırlatır (Bkz. diğerleri arasında, Karayiğit-Türkiye kararı, no: 63181/00, 5 Ekim 2004).

AĐHM mevcut baꢀvuruda daha önce benimsemiꢀ olduğu bu sonuçların dıꢀına çıkılmasını

gerektirecek herhangi bir istisnai durumun yer almadığını hatırlatır. AĐHS’nin 35. maddesinin

3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca

baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu

nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

AĐHM, bir kimsenin tamamıyla polis memurlarının denetimi altında gözaltında tutulduğu

sırada meydana gelen her türlü yaralanmanın ciddi kuꢀkulara yol açtığını hatırlatır (Salman –

Türkiye, no: 21986/93, prg. 100). Dolayısıyla bu yaraların nedeni hakkında makul bir izahatta

bulunarak baꢀvuranın iddialarına, hele ki bu iddialar tıbbi belgelerle desteklenmiꢀ ise, ꢀüphe

düꢀüren delilleri sunma görevi Hükümete ait olmaktadır (bkz., diğerleri arasında, Selmouni –

Fransa, no: 25803/94, prg. 87, Berktay-Türkiye kararı no: 22493/93, 1 Mart 2001 ve Ayꢀe

Tepe-Türkiye no: 29422/95, 22 Temmuz 2003).

AĐHM mevcut baꢀvuruda, adli tıp yetkilileri tarafından düzenlenen sağlık raporlarında

baꢀvuranın gözaltı süresinin bitiminde darp ve yara izlerini taꢀıdığının ortaya konulduğunu

hatırlatır. Hükümet sözü edilen bu durumun baꢀvuranın yakalanması sırasında polislere karꢀı

direnmesi sonucu oluꢀtuğunu savunmaktadır. Bununla birlikte, tarafların ceza davası

kapsamında ulusal mahkemeler önünde ve AĐHM nezdinde sunmuꢀ oldukları delil unsurları

baꢀvuranın uğradığı kötü muamelenin ciddiyet düzeyi açısından birbiri ile uyuꢀmaktadır. Bu

durumda, dosyada yer alan deliller ve bilhassa da adli tıp hekimleri ve adli tıp kurumu

tarafından yapılan saptamalar ıꢀığında AĐHM, Savunmacı Devletin baꢀvuranın vücudunda

tespit edilen izlerin sorumluluğunu taꢀıdığına itibar etmektedir.

Sonuç itibarıyla, AĐHS’nin 3. maddesi esas bakımından ihlal edilmiꢀtir.

AĐHS’nin 3. maddesinin usul bakımından incelenmesine iliꢀkin, AĐHM tümüyle güvenlik

güçlerinin elinde bulunan bir kiꢀinin 3. maddeye aykırı olarak ciddi muamelelere maruz

kalmasının etkili resmi bir soruꢀturmayı gerekli kıldığını hatırlatır

Bu amaçla yürütülen soruꢀturma sorumluların kimliklerinin tespit edilmesini ve

cezalandırılmasını sağlayacak yapıda olmalıdır (Bkz. Batı ve diğerleri-Türkiye kararı, no:

33097/96 ve 57834/00). AĐHM ayrıca, kötü muamele iddiaları ile itham edilen Devletin bir

görevlisine karꢀı baꢀlatılacak ceza davasının «etkili» bir yapıda olmasının sorumluların

zamanaꢀımından veyahut neredeyse suçsuzluk olanağından yararlanmamaları bakımından

büyük önem taꢀıdığının altını çizer (Bkz. Labita-Đtalya no: 26772/95).

AĐHM bu baꢀvuruda, baꢀvuran tarafından yapılan suç duyurusunu müteakip adli

soruꢀturmanın hemen baꢀlatıldığını ve sorumlu polisler hakkındaki ceza davasının etkili bir

biçimde yürütüldüğünü kaydetmektedir. Buna karꢀılık, mezkur ceza davası süreci baꢀvuranın

öne sürmüꢀ olduğu iddiaların doğruluğunu teyit etmeye mahal vermeksizin davanın ceza

hükmünün nihai surette ertelenmesi ile sona etmiꢀtir. Böylelikle, kötü muamelede bulunan

faillerin mutlak bir cezasızlıktan yararlandıkları 4616 sayılı Kanun’un uygulanmasına

istinaden sözü edilen yargı süreci sonuçsuz kalmıꢀtır (Bkz. Kelekçiler-Türkiye no: 5387/02,

28 Nisan 2009 ve mutatis mutandis, Orhan Kur-Türkiye no: 32577/02, 3 Haziran 2008).

Yukarıda dile getirilenler ıꢀığında AĐHM, bu baꢀvuruda yürütülen soruꢀturmanın AĐHS’nin 3.

maddesi bakımından etkili bir soruꢀturma olarak nitelendirilemeyeceği kanısına varmaktadır.

Bu nedenle, AĐHS’nin 3. maddesi usul bakımından da ihlal edilmiꢀtir.

AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varması ıꢀığında, AĐHM aynı olaylara dayalı

olarak 13. maddenin ayrıca incelenmesini gerekli görmemektedir.

Geriye AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması kalmaktadır. Baꢀvuran herhangi bir kanıtlayıcı

belge olmaksızın 15.000 Euro maddi ve 30.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Baꢀvuran ayrıca temsil giderleri de dahil yargılama giderleri için 2.638 Euro talep etmekte, bu

bağlamda, bir tercüme bürosu tarafından çevirisi yapılan 180 TL (yaklaꢀık 90 Euro)

tutarındaki faturayı sunmaktadır.

AĐHM maddi tazminat talebinin yeterince gerekçelendirilmediğini hatırlatmakta, bu yönde bir

ödeme yapılmasını gerekli görmemektedir. AĐHM buna karꢀın, uğradığı manevi zararın

karꢀılanması bakımından baꢀvurana 10.000 Euro manevi tazminat ödenmesini

kararlaꢀtırmaktadır. Yargılama masraf ve giderlerime iliꢀkin AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına

göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliliğini kanıtladığı makul miktarlardaki yargı giderlerini

elde edebilir (Bkz. örneğin, Bottazzi-Đtalya kararı no: 34884/97 ve Sawicka-Polonya kararı

no: 37645/97, 1 Ekim 2002). AĐHM sunulan belgeler ve bu yöndeki yerleꢀik içtihadı ıꢀığında

Avrupa Konseyi tarafından adli yardım baꢀlığı altında verilen 850 Euro tutarındaki meblağ

düꢀülmek suretiyle yargılama gider ve masrafları için baꢀvurana 1.500 Euro ödenmesini

kararlaꢀtırmıꢀtır.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin esas ve usul bakımlarından ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 13. maddesine yönelik ꢀikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

4. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından:

i. baꢀvurana 10.000 (on bin) Euro manevi tazminat ödenmesine;

ii. Avrupa Konseyi tarafından adli yardım baꢀlığı altında verilen 850 Euro tutarındaki

meblağ düꢀülmek suretiyle yargılama masraf ve giderleri için baꢀvurana 1.500 (bin

beꢀ yüz) Euro ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 19 Ocak 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.