C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ABDULHADĐ YILDIRIM - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 13694/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

15 Aralık 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup, ꢀekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

1

_____________________________________________________________________________________________

Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak

belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi

ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (13694/04) baꢀvuru no’lu davanın nedeni

T.C. vatandaꢀı Abdulhadi Yıldırım’ın (baꢀvuran) 4 Mart 2004 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ

olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu

avukatlarından S. Demirtaꢀ tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

1950 doğumlu baꢀvuran, Diyarbakır’da ikâmet etmektedir. Baꢀvuran, 1980 yılında doğan

ve 2003 yılında vefat eden Mehmet Galip Yıldırım’ın (bundan böyle « M.G.Y. » diye

anılacaktır) babasıdır.

13 Haziran 2001 tarihinde, M.G.Y. zorunlu askerlik hizmetini yerine getirirken,

Narlıdere’deki kıꢀlasından firar etmiꢀtir.

M.G.Y., 26 Haziran 2001 tarihinde kendi isteğiyle kıꢀlaya geri dönmüꢀtür.

Kara Kuvvetleri Komutanlığı savcısı, 12 Kasım 2001 tarihli iddianamesinde M.G.Y.’yi

firar etmekle suçlamıꢀtır.

7 Aralık 2001 tarihinde M.G.Y., Ege Askeri Mahkemesi tarafından istinabe yoluyla

dinlenmiꢀtir. Đlgili ꢀahıs firar ettiğini kabullenmiꢀ, geceleyin nasıl kaçtığını, bölgedeki inꢀaat

ꢀantiyelerinde günlerce nasıl kendini bilmeden dolaꢀtığını, Bursa’daki yakınlarının yanına

nasıl gittiğini ve babası tarafından ait olduğu alaya nasıl geri getirildiğini hatırlamadığını ifade

etmiꢀtir. M.G.Y. bunalımda olduğunu ve intihar etmeyi düꢀündüğünü belirtmiꢀtir.

Ankara Askeri Mahkemesi baꢀvuranın oğlunun cezai sorumluluğunu belirlemek üzere bir

tıbbi bilirkiꢀi raporu istemiꢀtir.

7 Aralık 2001 tarihinde düzenlenen raporda, psikiyatri uzmanı askeri doktor, olayın vuku

bulduğu dönem için bir « anksiyete durumu» teꢀhis etmiꢀtir. Bununla birlikte, doktora göre,

bu durum sanığın zihinsel kapasitesini önemli bir ꢀekilde etkilememiꢀtir. Doktor, M.G.Y.’nin

tam bir cezai kapasiteye sahip olduğu sonucuna varmıꢀtır.

27 Aralık 2001 tarihinde, Ankara Askeri Mahkemesi M.G.Y.’yi beꢀ ay hapis cezasına

mahkûm etmiꢀtir.

M.G.Y., askerlik hizmetini yerine getirmek üzere kıꢀlaya geri döndükten sonra, cezasını

çekmeden önce, psiꢀik bozukluklar göstermiꢀ ve bu nedenle iki defa kendisine üç ay izin

verilmiꢀtir.

2

On gün hastanede yattıktan sonra, Hava Kuvvetleri Komutanlığı Hastanesi’nin psikiyatrı, 4

Ekim 2002 tarihinde M.G.Y.’yi muayene etmiꢀ ve hastanın can yakma taꢀkınlığı ile kalıcı

halüsinasyonlu psikotik tepkiler göstermesi dolayısıyla askerlik hizmetini yapmaya ehil

olmadığı yönünde bir tıbbi rapor düzenlemiꢀtir.

M.G.Y. çürüğe çıkarılarak, evine geri gönderilmiꢀtir.

21 Ekim 2002 tarihinde askeri savcılık, Kulp (Diyarbakır) savcılığına gönderdiği yazıda,

sivil hayata geri döndüğü gerekçesiyle M.G.Y.’nin hapis cezasının infaz edilmesini istemiꢀtir.

Baꢀvurana göre, M.G.Y. ilk olarak 8 Ocak 2003 tarihinde evindeyken Kulp jandarması

tarafından yakalanarak Diyarbakır Hastanesine götürülmüꢀ, daha sonra 11 Ocak 2003

tarihinde Kulp savcılığı tarafından belirlenemeyen bir nedenle serbest bırakılmıꢀtır. Dosya bu

olayla ilgili herhangi bir belge içermemektedir.

M.G.Y.’nin askerlik için ehil olmadığını belgeleyen rapor, son olarak 4 ꢁubat 2003

tarihinde askeri yetkililer tarafından onaylanmıꢀtır.

18 Mart 2003 tarihinde jandarma tarafından ikinci kez çağırılan M.G.Y., Kulp karakoluna

gitmiꢀ ve orada derhâl tutuklanmıꢀtır.

Oğlunun tutuklandığını öğrenen baꢀvuran, oğlunun sağlık durumu ve daha önceki intihar

giriꢀimleriyle ilgili uyarmak üzere Kulp (Diyarbakır) savcısıyla temasa geçmiꢀ ve tutuklandığı

takdirde oğlunun büyük risk altında olacağını bildirmiꢀtir. Savcı, kendisinin bir ꢀey

yapamayacağını, bundan sonra sorumluluğun Lice cezaevi yetkililerinde olduğunu

söylemiꢀtir.

Baꢀvuran, ertesi gün oğlunun sorunlarını dile getirmek üzere Lice cezaevine gitmiꢀtir.

Burada cezaevi müdürü ve cezaevi baꢀgardiyanı B.E. ile temasa geçmiꢀtir. Baꢀvuran,

baꢀgardiyana intihar riski olduğunu belirten tıbbi raporun bir fotokopisini bırakmıꢀ ve böylesi

bir riskin gerçekleꢀmesini engellemek için gerekli tüm önlemlerin alınmasını rica etmiꢀtir

20 Mart 2003 tarihinde, M.G.Y. Lice hastanesinde bir doktor tarafından muayene edilmiꢀ

ve bu doktor ilgili ꢀahısın aynı hastanenin psikiyatri bölümüne sevk edilmesine karar

vermiꢀtir. Doktor, düzenlediği raporda M.G.Y.’nin ꢀizofreni hastası olduğunu ve tıbbi bir

tedavinin onun için hayati önem taꢀıdığını ve özellikle intihar etme riski bulunduğunu

belirtmiꢀtir.

Cezaevi yetkilileri, sevk iꢀlemleri için Adalet Bakanlığı’nın iznini almak üzere gerekli

adımları atmıꢀlar, ancak gönderilen yazılara « acil » ibaresini koymayı unutmuꢀlardır.

Sözkonusu izin yazısı beklenirken, M.G.Y. diğer tutuklularla aynı koğuꢀta kalmıꢀtır.

24 Mart 2003 tarihinde, diğer tutukluların davranıꢀ bozukluğu gösterdiği yönündeki

uyarıları üzerine M.G.Y. en sonunda tek baꢀına bir koğuꢀa yerleꢀtirilmiꢀtir. Bu konuyla ilgili

olarak, dört infaz koruma memuru tarafından bir tutanak düzenlenerek, imzalanmıꢀ ve bu

tutanakta M.G.Y.’nin ꢀiddet içeren davranıꢀları ve kendisinin yalnız kalma isteği

doğrultusunda tecrit edilmesinin zaruri hale geldiği belirtilmiꢀtir.

3

Aynı gün saat 23:30 sıralarında, M.G.Y. infaz koruma memurları tarafından ölü

bulunmuꢀtur. M.G.Y., bir elektrik kablosu ve tabure yardımıyla kendisini tuvaletlerin kapı

pervazındaki lentoya asmıꢀtır.

Hemen olayla ilgili bir tutanak düzenlenmiꢀtir.

25 Mart 2003 tarihinde baꢀvuran, aile yakını bir tutuklu tarafından M.G.Y.’nin hastaneye

sevk edildiği haberini almıꢀtır. Bunun üzerine baꢀvuran, Diyarbakır hastanesine gitmiꢀ ve

orada oğlunun öldüğünü öğrenmiꢀtir.

Aynı gün, merhumun vücudu üzerinde bir otopsi yapılmıꢀtır. Adli tabip, M.G.Y’nin

kendini asması sonucu boğularak öldüğü kanaatine varmıꢀtır.

Aynı tarihte, savcılık dört infaz koruma memuru hakkında görevi ihmal ꢀüphesiyle

soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır. Savcı, birçok tanığın ifadesini almıꢀtır.

Đlk koğuꢀta M.G.Y. ile beraber kalan diğer tutuklular, 25 Mart 2003 tarihinde alınan

ifadelerinde, ilgili ꢀahısın sürekli intihardan bahsettiğini ve bu yönde notlar yazdığını,

kendisinin yalnız bırakılmasını istediğini ve özellikle gaz tüpünün gazını açarak ya da

idarenin verdiği mutfak bıçağı ile kendisini öldürmekle tehdit ederek ya da kırık bir cam

parçasıyla diğer tutukluların üzerine yürüyerek koğuꢀun düzenini bozduğunu belirtmiꢀlerdir.

Tutuklular, M.G.Y.’nin saldıracağı korkusuyla geceleri uyumadıklarını ifade etmiꢀlerdir.

Aynı gün alınan ifadesinde baꢀgardiyan, tutukluların söylediklerini doğrulamıꢀ ve

M.G.Y.’nin ertesi gün hastaneye sevk edileceğini belirterek, onlardan bir gün daha

sabretmelerini istediğini eklemiꢀtir.

25 Mart 2003 tarihinde jandarmalar tarafından düzenlenen olay yeri inceleme raporunda,

askerin kendisini asarken kullandığı kablonun 3,34 metre boyunda olduğu ve ucunda bir priz

bulunduğu belirtilmiꢀtir. Odanın aydınlatılmasına yarayan bu kablo, genç adam tarafından

duvardan sökülerek alınmıꢀtır.

17 Nisan 2003 tarihinde, baꢀvuran suç duyurusunda bulunmuꢀ ve Lice savcılığı tarafından

cezaevi yetkilileri aleyhine görevi ihmal suçlamasıyla baꢀlatılan soruꢀturmada müdahil taraf

oluꢀturmuꢀtur. Baꢀvuran, yaptığı suç duyurusunda olayların nasıl geliꢀtiğini ve oğlunun

hayatının tehlikede olduğu konusunda yetkililerin dikkatini çekmek için sarf ettiği çabaları

ayrıntılı bir ꢀekilde anlatmıꢀtır (yukarıdaki ilgili paragraflar). Đlk olarak oğlunun 8 Ocak 2003

tarihinde gerçekleꢀen birinci tutuklanma koꢀulları hakkında bilgi talep etmiꢀtir. Đkinci olarak

baꢀvuran, oğlunun intihar riskini bertaraf etmek için gerekli önlemleri almadıklarını iddia

ederek savcılığın baꢀlattığı soruꢀturmada adı geçen dört infaz koruma memuru hakkında cezai

kovuꢀturma baꢀlatılmasını ve ayrıca kendi düꢀüncesine göre, tıbbi raporun da belirttiği gibi,

durumun acil olmasına rağmen oğlunun en kısa zamanda hastaneye sevkini gerçekleꢀtirmek

için gerekeni yapmayan cezaevi ile jandarma personeli hakkında dava açılmasını talep

etmiꢀtir.

5 Haziran 2003 tarihinde, sanık olarak dinlenen infaz koruma memurları koğuꢀta saat 22 :

30’a kadar sırayla M.G.Y.’nin yanında kaldıklarını ifade etmiꢀlerdir. Bu saatten sonra

M.G.Y.’yi dikiz deliğinden kontrol ettiklerini ve yatağında göremeyince paniklediklerini

belirten infaz koruma memurları, onu tuvaletlerin giriꢀinde asılmıꢀ olarak bulduklarını,

vücudunun hâlâ sıcak olduğunu görünce onu koğuꢀtaki bir yatağa yatırdıklarını ve onu tekrar

4

hayata döndürebilmek için hemen doktoru çağırdıklarını, ancak baꢀarılı olamadıklarını

söylemiꢀlerdir.

16 Haziran 2003 tarihinde Cumhuriyet savcısı, sanık infaz koruma memurlarının gözetim

konusundaki tüm yasal talimatları uyguladıkları ve olayda hiçbir ihmalleri bulunmadığı

gerekçesiyle takipsizlik kararı almıꢀtır.

1 Temmuz 2003 tarihinde, baꢀvuran bu karara itiraz etmiꢀtir. Đlk olarak oğlunun 8 Ocak

2003 tarihinde gerçekleꢀen birinci tutuklama koꢀullarıyla ilgili bilgi talebine savcılığın cevap

vermediğini kaydeden baꢀvuran, ayrıca oğlunun tek baꢀına kaldığı koğuꢀta hiçbir güvenlik

önlemi alınmadığını ve intihar ettiğini yinelemiꢀtir.

6 Ağustos 2003 tarihinde, Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi baꢀvuranın itirazını

reddetmiꢀtir. Bu karar baꢀvurana 9 Eylül 2003 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.

HUKUK

I. ĐHTĐLAF KONUSU HAKKINDA

AĐHS’nin 2. maddesine atıfta bulunan baꢀvuran, öncelikle mevcut davada oğlunun hayatını

korumada yetkililerin ihmali olduğu kanaatindedir. Baꢀvuran, yetkililerin davranıꢀlarını

birçok noktadan eleꢀtirmekte ; askeri doktorun oğlunun cezai sorumluluğunu belirlemek üzere

gerçekleꢀ tirdiği muayenenin yeteri kadar kapsamlı olmadığını ; ayrıca, oğlu tutuklandığında

ve hayatının risk altında olduğu tıbbi olarak belirlendiğinde, yetkililerin onu bir psikiatri

hastanesine sevk etmek için gerekli itinayı göstermediklerini ; son olarak, oğlunun tutuklu

kaldığı yerlerde intihar için kullanılabilecek her türlü nesnenin kaldırılması hususunda gerekli

önlemlerin alınmadığını kaydetmektedir.

AĐHS’nin 2. maddesiyle bağlantılı olarak 13. maddesine atıfta bulunan baꢀvuran, daha

sonra oğlunun ölümünden sorumlu kiꢀilerin tespit edilerek, cezalandırılmasını sağlayacak

herhangi bir itiraz yolunun olmadığını savunmaktadır.

AĐHS’nin 3. maddesine atıfta bulunan baꢀvuran, son olarak oğlunun ölüm koꢀullarının,

özellikle oğlunun ölümünden önce ve sonrasında yürütülen soruꢀturma sürecinde yetkililerin

ilgisiz ve dikkatsiz davranıꢀlarının, bir babanın nezdinde, insanlıkdıꢀı ve aꢀağılayıcı bir

uygulama olduğunu iddia etmektedir.

AĐHM’nin kanaatine göre, yukarıdaki ꢀikâyetlerin AĐHS’nin 2. maddesinin aꢀağıdaki gibi

kaleme alınan 1. paragrafındaki esas ve usul hükümleri bakımından incelenmesi

gerekmektedir :

II. HÜKÜMETĐN ÖN ĐTĐRAZI HAKKINDA

Hükümet, baꢀvuranın mümkün olan idari ve hukuki itiraz yollarını kullanmadığını

kaydederek, iç hukuk yollarının tüketilmediğini ileri sürmektedir.

AĐHM, oğlunun ölümünde ihmalleri olduğu gerekçesiyle cezaevi ve jandarma yetkilileri

hakkında suç duyurusunda bulunarak baꢀvuranın, mevcut davada, AĐHS’nin 35. maddesinin

5

1. paragrafının amacına uygun ve yeterli bir hukuki yol izlediği kanaatindedir (bakınız,

diğerleri arasından, Türkiye aleyhine Salgın davası, n^o46748/99, prg. 60, 20 ꢁubat 2007, ve

Türkiye aleyhine Kanlıbaꢀ davası (karar), n^o32444/96, 28 Nisan 2005). Üstelik, AĐHM’nin

defalarca yinelediği nedenlerle, baꢀvuran ayrıca Hükümetin atıfta bulunduğu idari ya da

hukuki tazminat yollarını tüketmek zorunda değildi (Salgın, ilgili bölüm, prg. 61, Türkiye

aleyhine Erdoğan davası (karar), n^o26337/95, 6 Eylül 2001, ve Türkiye aleyhine ꢁahmo

davası (karar), n^o57919/00, 1 Nisan 2003).

Sonuç olarak AĐHM, Hükümetin ön itirazını reddetmekte ve AĐHS’nin 35. maddesinde

dile getirilen baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığından, baꢀvuruyu

kabuledilebilir ilan etmektedir.

III. BAꢁVURUNUN MEꢁRULUĞU HAKKINDA

A. AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiği iddiası

1. Esasa iliꢀkin bölüm

Hükümet, dört infaz koruma memuru tarafından M.G.Y.’nin tek baꢀına bir koğuꢀa

yerleꢀtirilmesi sırasında düzenlenen tutanağa atıfta bulunmakta ve bu tecritin ilgili ꢀahısın

kendisine ya da baꢀkalarına zarar vermemesi için kontrol altında tutulmasına yönelik

olduğunu vurgulamaktadır. Hükümet, yetkililerin de M.G.Y.’nin « olası » psikolojik

sorunlarını öğrendikten hemen sonra vakit kaybetmeden gerekli önlemleri aldıklarını

belirtmektedir.

Hükümet, ayrıca hastane sevki iꢀlemlerinin fazla uzun sürmediği kanaatinde olduğunu, zira

eğer bir gün önce intihar etmeseydi M.G.Y.’nin 25 Mart 2003 günü saat 7’de hastaneye sevk

edileceğini savunmaktadır.

Hükümet, böylece M.G.Y.’nin hayatının ani bir risk altında olmamasına rağmen, gerekli

tüm önlemlerin alındığı sonucunu çıkarmaktadır.

Baꢀvuran, yukarıdaki ꢀikâyetlerini yinelemektedir.

AĐHM, ilk olarak 2. maddenin ilk cümlesinin, Devlet’in yalnızca kasti ve hukuka

aykırı ölüme sebebiyet vermekten kaçınmasını değil, aynı zamanda görev alanı dahilindeki

kiꢀilerin yaꢀamlarının korunması için gerekli tedbirleri almasını da zorunlu kıldığını

hatırlatmaktadır. Dolayısıyla AĐHM, mevcut dava koꢀullarında, Devlet’in baꢀvuranın

oğlunun hayatının gereksiz yere tehlikeye atılmasını engelleyici önlemleri alıp almadığını

belirlemek durumundadır (Birleꢀik Krallık aleyhine L.C.B. davası, 9 Haziran 1998, prg. 36,

Karar ve hükümlerin derlemesi 1998-III). AĐHS’nin 2. maddesi aynı zamanda ve belirli

koꢀullarda, yetkili mercilere, bireyi üçüncü kiꢀilerin eylemlerine ya da bazı özel koꢀullarda

kendi eylemlerine karꢀı korumaları amacıyla uygulamaya iliꢀkin tedbirleri almalarını içeren

pozitif yükümlülük yüklemektedir.

Bununla birlikte bu hüküm, yetkili mercilere katlanılmaz veya aꢀırı bir yük yüklemeyecek

ꢀekilde ve güvenlik güçlerinin günümüz toplumlarında görevlerini ifa ederken karꢀılaꢀtıkları

güçlükler, insan davranıꢀının öngörülemezliği ve öncelikler ile kaynaklar konusunda

yapılacak iꢀlevsel seçimler göz ardı edilmeden yorumlanmalıdır. Dolayısıyla, AĐHS

açısından, yaꢀama karꢀı her tehdit varsayımı, bunun gerçekleꢀmesine engel olmak için yetkili

6

mercileri somut önlemler almak zorunda bırakmamaktadır (bakınız, mutatis mutandis,

Birleꢀik Krallık aleyhine Osman davası, 28 Ekim 1998, prg. 115-116, Derleme 1998-VIII).

AĐHM ayrıca, yetkili mercilerin, tutukluları gözetim altında tutma ve intiharları önleme

görevleri çerçevesinde tutuklu bir kiꢀinin yaꢀam hakkını korumaya iliꢀkin pozitif

yükümlülüklerini yerine getirmedikleri iddiası karꢀısında, AĐHM’nin, sözkonusu mercilerin,

tutuklunun o anda böyle bir davranıꢀta bulunabileceğini biliyor olmaları gerektiğine, fakat bu

mercilerin yetkileri dahilinde, makul bir bakıꢀ açısıyla bakıldığında, sözkonusu riski ortadan

kaldıracak önlemleri almadıklarına ikna olması gerektiğini hatırlatmaktadır. AĐHM’ne göre ve

2. madde ile korunan hakkın niteliği dikkate alındığında, baꢀvuranın, yetkili mercilerin fark

ettikleri ya da fark etmiꢀ olmaları gereken, yaꢀam hakkı açısından ortaya çıkabilecek belirli ve

ani bir riskin gerçekleꢀmesinin önlenmesi için, kendilerinden makul olarak beklenen her ꢀeyi

yerine getirmediklerini göstermesi yeterlidir. Burada sözkonusu olan, cevabı mevcut davaya

iliꢀkin koꢀulların tümüne bağlı olan bir sorudur. Dolayısıyla AĐHM davaya ait özel koꢀulları

inceleyecektir (bakınız, örneğin, Türkiye aleyhine Tanribilir davası, n^o21422/93, prg. 70-72,

16 Kasım 2000).

Mevcut davada, AĐHM öncelikle ilgili ꢀahısın askerlik hizmetine ehil olmadığının tespit

edilmesinden ve 20 Mart 2003 tarihli tıbbi raporun düzenlenmesinden sonra, baꢀvuranın

oğlunun ciddi psiꢀik bozukluk yaꢀadığının ulusal merciler tarafından bilindiğine ve kabul

edildiğine hiç kimsenin itirazı olmadığını gözlemlemektedir. AĐHM, bu bağlamda sözkonusu

bozukluğun Hükümetin belirttiği gibi bir olasılık değil, kesin olarak kanıtlanmıꢀ bir gerçek

olduğunu kaydetmektedir.

Ancak AĐHM, askerlik hizmetine elveriꢀsizlik tespitinin gerekçesini oluꢀturan bir akli

dengesizliğin mutlak surette cezai sorumsuzluk nedeni olmadığını düꢀünmektedir. Bununla

birlikte, AĐHM mevcut davada 4 Ekim 2002 tarihinde tespit edilen akli dengesizliğin ciddi ve

tekrarlayan bir nitelik taꢀıdığını ve üstelik M.G.Y.’nin mahkûmiyet sebebi olan firar olayı ile

açık bir ꢀekilde bağlantılı olduğunu kaydetmektedir.

AĐHM, askeri yetkililerin M.G.Y.’nin askerlik hizmetine elveriꢀsizliği ile ilgili tespitin

içeriğine bakarak, ilgili ꢀahısa askerlik hizmetinden firar etmesi dolayısıyla verilen cezanın

infazını tekrar gözden geçirmeleri gerektiği kanaatindedir.

Dosya içeriğinde askeri yetkililerin art arda giriꢀimlerde bulunduklarını gösteren hiçbir

unsur yer almamaktadır. Aksine, bu yetkililer neredeyse kendi tespitlerini göz ardı ederek,

baꢀvuranın oğluna verilen hapis cezasının infaz edilmesini istemiꢀler; oysa ki mahkûmiyet

sebebi olan firar suçu büyük olasılıkla ilgili ꢀahısın muhakeme yeteneğini kaybettiği bir anda

vuku bulmuꢀtur.

AĐHM ayrıca, ilkesel olarak, tutukluların yaꢀamının korunması açısından bu türlü risklerin

önüne geçilmesi amacıyla, tutuklu psikiyatrik bozukluklar göstersin ya da göstermesin ceza

ve tutukevleri rejimlerinde kesici aletlerin, kemer ve bağların teslim edilmesini öngördüğünü

hatırlatmaktadır (bakınız, örneğin, Tanrıbilir, ilgili bölüm, prg. 74-75).

AĐHM, mevcut davada tutuklu M.G.Y.’nin psiꢀik bozukluğunun tüm cezaevi personeli

tarafından bilindiğini yinelemektedir (bakınız yukarıda tanık ifadelerinin bulunduğu paragraf).

Oysa, AĐHM ilgili ꢀahısın diğer tutuklularla birlikte kaldığı yerlerde gaz tüpü ve mutfak

bıçağı gibi son derece tehlikeli nesnelerin bulunduğunu, tecrit odasında ise intihar ederken

kullandığı gözle görünür uzun bir elektrik kablosunun mevcut olduğunu gözlemlemektedir.

7

AĐHM, buradan yola çıkarak askeri yetkililerin ve cezaevi personelinin, M.G.Y.’nin

hayatını tehdit eden gerçek ve anlık tehlikelerin varlığını bildikleri halde, hapishane yaꢀamı

için gerekli asgari önlemleri almadıkları sonucuna varmaktadır.

Tüm bu unsurlar, AĐHM için M.G.Y.’nin yaꢀam hakkının mevcut davada korunmadığı

kanaatine varmasına yeterli olmaktadır. AĐHM, hastaneye sevk edilme süresinin uzun olup

olmadığını ya da infaz koruma memurlarının tutukluyu intihar ettiği gece yeteri kadar ciddi

bir ꢀekilde kontrol edip etmediklerini ayrıca incelemesinin gerekli olmadığı kanaatindedir.

Yukarıda belirtilen nedenlerle AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesinin esasa iliꢀkin bölümü

bakımından ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

2. Usule iliꢀkin bölüm

Baꢀvuran, ꢀikâyetlerini yinelemekte ve özellikle ön soruꢀturma safhasında kendisinin

dinlenmediğini ileri sürmektedir.

Hükümet, savcının olaydan hemen sonra baꢀvuranın suç duyurusunda bulunmasını

beklemeden derhâl ve resen ön soruꢀturmayı baꢀlattığını kaydetmektedir.

Hükümet, yetkililerin tüm delil unsurlarını incelediğini ve kendisine göre objektif bir

ꢀekilde, olayın meydana gelmesinde herhangi bir ihmalin bulunmadığı sonucuna vardıklarını

eklemektedir.

AĐHM, mevcut davaya benzer davalar için, AĐHS’nin yaꢀam hakkını koruyan usule iliꢀkin

bölümünde, ölüme neden olan koꢀulların ve sorumlularının belirlenmesi amacıyla bağımsız

bir soruꢀturma yapılmasının zorunlu kılındığını hatırlatmaktadır.

AĐHM ayrıca, bu bağlamda sözkonusu yetkililerin resen hareket etmeleri ve merhumun

yakınlarının resmen suç duyurusunda bulunmasını ya da soruꢀturma baꢀlatılması için

sorumluluk almasını beklememeleri gerektiğini hatırlatmaktadır. Her halükarda bu kiꢀilerin

meꢀru menfaatlerini korumak için de olsa hukuki iꢀlemlere katılmaları gerekmektedir

(bakınız, diğer birçoğu arasından, Salgın ilgili bölüm, prg. 86 ve 87).

AĐHM, mevcut davada, M.G.Y.’nin ölümünün ertesi günü resen bir ceza soruꢀturması

baꢀlatıldığını gözlemlemektedir. Olay yeri incelenmiꢀ, tutanaklar tutulmuꢀ, tanık ifadeleri

alınmıꢀ ve özellikle intihar gecesi yapılan gözetim konusunda suçlanan infaz koruma

memurları dinlenmiꢀtir.

Her ne kadar, intihardan hemen önce vuku bulan olayların nasıl meydana geldiğinin

açıklığa kavuꢀturulması için yapılan soruꢀturmayı yönetenlerin iyi niyetinden ꢀüphe

duyulmasa da, AĐHM tarafından yukarıda kaydedilen kanıtlayıcı unsurların bir incelenme

konusu olmadığı da ayrı bir gerçektir. Özellikle, askeri, adli ve cezaevi yetkililerinin (cezai,

idari, disiplinle ilgili v.b.) sorumlulukları, hiçbir zaman sorgulanmamıꢀ ve soruꢀturma

yalnızca dört infaz koruma memurunun olası mesleki hatasının araꢀtırılmasıyla sınırlı

kalmıꢀtır.

AĐHM, buna ilaveten baꢀvuranın, uygulamada, soruꢀturmadan uzak tutulduğunu: hukuki

iꢀlemlerin bu safhasına katılamadığını, yetkililer tarafından oğlunun ölümünden en kısa

sürede haberdar edilmediğini ve takipsizlik kararından önce bir hakim tarafından dinlenme

imkânı bile bulamadığını kaydetmektedir.

8

Yukarıda belirtilen tüm bu ihmaller AĐHM’nin mevcut davada yürütülen soruꢀturmanın

bütünüyle ele alındığında « etkili » olmadığı sonucuna varmasına yetmektedir.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 2. maddesi usule iliꢀkin bölümü bakımından da ihlal edilmiꢀtir.

B. Baꢀvurunun geri kalan bölümü

AĐHM, mevcut baꢀvuruda ortaya çıkan temel hukuki sorunu karara bağladığı kanaatini

taꢀımakta ve davadaki tüm olgular ile tarafların argümanlarını göz önüne alarak, AĐHS’nin 3.

ve 13. maddelerine dayalı diğer ꢀikâyetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığı sonucuna

varmaktadır (yukarıdaki ilgili paragraflar – bakınız, diğer birçoğu arasından, Türkiye aleyhine

Kamil Uzun davası, n^o37410/97, prg. 64, 10 Mayıs 2007, ve Türkiye aleyhine Kılınç ve

diğerleri davası, n^o45145/98, prg. 98, 7 Haziran 2005).

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran, maddi tazminat olarak 30 000 Euro ve manevi tazminat olarak 50 000 Euro

talep etmektedir.

Hükümet, bu taleplere itiraz etmektedir.

Maddi tazminatla ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranın taleplerinin detaylı bir ꢀekilde

hesaplanmadığını ve belgelere dayandırılmadığını not etmektedir. Bu nedenle, AĐHM bu

bağlamda bir tazminat ödenmesinin uygun olmayacağı kanaatine varmaktadır.

Manevi tazminatla ilgili olarak ise AĐHM, baꢀvuranın yukarıda tespit edilen AĐHS

ihlallerinden dolayı ꢀüphesiz acı çektiği kanaatini taꢀımaktadır. AĐHM, uğranılan bu manevi

zararın karꢀılığında baꢀvurana 12 000 Euro ödenmesinin hakkaniyete uygun olacağına

hükmetmektedir.

B. Yargılama gider ve masrafları

Baꢀvuran, ulusal mahkemeler ile AĐHM önünde görülen yargılamaların gider ve masrafları

karꢀılığında 10 995 Euro talep etmektedir. Baꢀvuran, bu talebine savunma için harcanan

çalıꢀma saatlerinin özet listesi ile fotokopi, tercüme ve posta ücretleri gibi çeꢀitli masrafları

eklemektedir. Baꢀvuran ayrıca, Diyarbakır barosunun tarifesini sunmaktadır.

Hükümet, çalıꢀma saatleriyle ilgili olarak sunulan basit bir özet listenin gerçekten o iꢀin

yapıldığını göstermeyeceği kanaatindedir. Hükümete göre, avukat ücreti notlarının, fatura ve

makbuzların olmaması dolayısıyla AĐHM’nin her halükarda fahiꢀ rakamlar içeren bu talebi

kabul etmemesi gerekir.

AĐHM masraf ve harcamalarla ilgili olarak, AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca yalnızca

gerçekliği ve gerekliliği ispat edilen makul orandaki miktarların ödendiğini hatırlatmaktadır

(Bulgaristan aleyhine Nikolova davası [GC], n^o31195/96, prg. 79, CEDH 1999-II).

9

Mevcut davada, AĐHM baꢀvuranın özellikle avukatının ücretine iliꢀkin hiçbir not

sunmadığını gözlemlemektedir. Yukarıda dile getirilen kıstaslar ile ilgili ꢀahısın adli yardım

baꢀlığı altında Avrupa Konseyi’nden aldığı 850 Euro’yu göz önüne alan AĐHM, yargılama

gider ve masrafları için ayrıca bir ödeme yapılmasına gerek olmadığı kanaatine varmaktadır.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana

üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Hükümetin ön itirazının reddine;

2. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

3. AĐHS’nin 2. maddesinin (esas bakımından) ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 2. maddesinin (usul bakımından) ihlal edildiğine;

5. Kalan diğer ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

6. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf tutulmak

üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana 12.000 (on iki bin) Euro manevi tazminat

ödenmesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, bu meblağlara

Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit

faizin uygulanmasına;

7. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 15 Aralık 2009 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

10