CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

KAÇAR VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no : 38323/04, 38379/04, 38389/04, 38403/04, 38423/04,

38510/04, 38513/04 ve 38522/04 )

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

22 Temmuz 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup bazı

ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (38323/04, 38379/04, 38389/04, 38403/04,

38423/04, 38510/04, 38513/04 ve 38522/04) no’lu davaların nedeni (T.C. vatandaꢀları) Ensari

Kaçar, Haci Okcu, Zülküf Oruç, Emin Ökten, Hikmet Toz, Mehmet Yurt, Ahmet Yılmaz ve

Mehmet Garip Yılmaz’ın (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 6 Eylül

2004 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Sözleꢀmesi’nin

(AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurulardır.

Baꢀvuranlar, AĐHM önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından F. Üger tarafından temsil

edilmektedirler.

OLAYLAR

Baꢀvuranlar sırasıyla 1964, 1968, 1971, 1968, 1968, 1964, 1948 ve 1962 doğumlu olup

Diyarbakır’da ikamet etmektedirler.

Baꢀvuranlar 29 Nisan 1999 tarihinde Diyarbakır Đli Ergani Đlçesi’ne bağlı ꢁölen Belediyesi

tarafından iꢀten çıkarılmıꢀlardır.

Bunun üzerine baꢀvuranlar her biri ayrı ayrı olmak üzere kendilerine iꢀten çıkarılma tazminatı

ödenmesi istemiyle Ergani Asliye Hukuk Mahkemesine baꢀvurmuꢀlardır. Mahkeme aꢀağıdaki

tabloda gösterilen tarihlerde baꢀvuranları kısmen haklı bularak belediyeyi yasal gecikme

faiziyle birlikte tazminat ödemeye mahkum etmiꢀtir.

Temyiz baꢀvurusunda bulunulmaması üzerine bu kararlar kesinlik kazanmıꢀtır.

Daha sonra Diyarbakır Đcra Müdürlüğü baꢀvuranların talebi üzerine belediyeye ödeme emri

tebliğinde bulunmuꢀ ancak bu tebliğe rağmen baꢀvuranlara herhangi bir ödeme yapılmamıꢀtır.

Baꢀvuranlar buna paralel olarak belediyeye karꢀı icra davası açmıꢀlardır. Ancak 2004 sayılı

Kanunun 82. maddesinin 1. fıkrası uyarınca devlet malları hacze konu olamayacağından bu

davadan bir sonuç elde edilememiꢀtir.

21 Ocak 2008 tarihine kadar baꢀvuranların alacakları halen ödenmemiꢀ ya da ödenmesi

gereken gecikme faizi olmadan kısmen ödenmiꢀ durumdadır. Konuyla ilgili ayrıntılar

aꢀağıdaki tabloda gösterilmiꢀ olup meblağlar Türk Lirası cinsindendir.

2

Baꢀvuru no

Hükmün

kesinleꢀtiği

tarih

Mahkeme

tarafından

Gecikme faiziyle

birlikte

Belediyenin

ödemeyi

Yapılan ödeme

tutarı (Yargılama

belirlenen tazminat hesaplanan ödeme yaptığı tarih gideri ödendikten

tutarı (gecikme

faizsiz)

emri tutarı

sonra ve gecikme

faizsiz)

38323/04

38379/04

38389/04

38403/04

38423/04

38510/04

38513/04

38522/04

3/11/1999

30/12/1999

3/11/1999

30/12/1999

3/11/1999

1 609 228 953

806 815 482

2 574 621 919

1 213 986 515

3 297 712 589

3 555 957 645

2 925 578 488

5 040 570 057

4 435 816 111

1 289 485 771

4/12/2002

331 400 000

-

1 837 275 686

2 256 795 793

1 864 298 341

3 019 565 516

2 297 668 291

851 527 150

4/12/2002

375 910 000

684 600 000

-

HUKUK

I. DAVALARIN BĐRLEꢀTĐRĐLMESĐ

Baꢀvurularda gündeme getirilen olayların ve esasa iliꢀkin meselelerin benzerliğine istinaden

AĐHM bu baꢀvuruların birleꢀtirilerek tek bir kararda incelenmesinin uygun olduğuna

hükmetmektedir.

II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN VE 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN

ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐALARI HAKKINDA

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

Baꢀvuranlar öncelikle yargı kararlarıyla kesinleꢀmiꢀ bulunan tazminatların idare tarafından

ödenmemesinden ꢀikayetçi olmaktadırlar. Baꢀvuranlar ayrıca, alacaklarına uygulanan

gecikme faizinin Türkiye’deki yüksek enflasyon karꢀısında yetersiz kalmasından

yakınmaktadırlar. Baꢀvuranlar bu hususta AĐHS’nin 6/1 maddesine ve 1 No’lu Ek

Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.

Hükümet bu savlara karꢀı çıkmaktadır. Hükümet, baꢀvuranlar tarafından açılan icra davası

halen devam ettiği ve baꢀvurunun erken yapıldığı cihetle, iç hukuk yollarının tüketilmediği

itirazında bulunmaktadır.

Baꢀvuranlar bu argümana itiraz etmektedirler. Baꢀvuranlar bir yargı kararıyla hükmedilen

tazminatların makul bir süre içinde ödenmesi için idareye karꢀı iç hukukta etkili bir baꢀvuru

yolu bulunmadığını ve uygulamada idarenin borçlarını ödemediğini iddia etmektedirler.

AĐHM demokratik bir toplumun asli temellerinden biri olan hukukun üstünlüğü ilkesinin

AĐHS maddelerinin tamamında mündemiç olduğunu (bkz. Belvedere Alberghiera Ltd. –

Đtalya, no: 31524/96, prg. 63 ; Amuur – Fransa, 25 Haziran 1996 tarihli karar, prg. 50) ve

devletin ya da bir kamu makamının aleyhlerinde verilmiꢀ olan bir hüküm ya da karara uyma

ödevini de kapsadığını anımsatır (bkz., mutatis mutandis, Hornsby – Yunanistan, 19 Mart

1997 tarihli karar, prg. 41).

3

Mevcut davada AĐHM ulusal mahkemelerin belediyeyi baꢀvuranlara iꢀten çıkarma tazminatı

ödemeye mahkum ettiğini tespit etmektedir. Bunun üzerine baꢀvuranlar bir icra davası

açmıꢀlar ancak 2004 sayılı Kanunun 82. maddesinin 1. fıkrası uyarınca devlet malları hacze

konu olamayacağından bu davadan bir sonuç elde edilememiꢀtir.

Bu noktada AĐHM, bir yargı kararı neticesinde devlete karꢀı alacaklı hale gelmiꢀ olan bir

kimseden alacağını tahsil etmesi için icra davası açmasının istenmesinin uygun olmayacağı

yönündeki içtihadını anımsatır (bkz., diğerleri arasında, Karaholios – Yunanistan, no:

62503/00, prg. 23, 11 Aralık 2003 ; Metaxas – Yunanistan, no: 8415/02, prg. 19, 27 Mayıs

2004 ; Yalçınkaya – Türkiye, no: 14796/03, prg. 17, 2 ꢁubat 2006 ; mutatis mutandis, Tunç –

Türkiye, no: 54040/00, prg. 28, 24 Mayıs 2005).

Bu itibarla AĐHM Hükümetin itirazını reddeder. Öte yandan AĐHM içtihadından doğan

kıstasların ıꢀığında (bkz., özellikle, Hornsby, adıgeçen ; Akkuꢀ – Türkiye, 9 Temmuz 1997

tarihli karar ; Tunç, adıgeçen) elindeki bilgilerin tamamını göz önünde bulundurarak

baꢀvuruların esastan incelenmesi gerektiği kanaatine varmaktadır. AĐHM ayrıca baꢀvuruların

baꢀka herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesinin bulunmadığını tespit etmektedir.

B. Esasa iliꢁkin

AĐHS’nin 6/1 maddesine ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunan baꢀvuranlar

idare tarafından kendilerine tazminat ödenmesi yönündeki yargı kararlarının

uygulanmamasından ꢀikayetçi olmaktadırlar.

Hükümet bu sava itiraz etmektedir. Hükümet, esasen sözkonusu belediyenin ağır mali

sorunlar yaꢀaması nedeniyle borçlarını ödeyemediğini belirtmektedir.

Müteaddit defalar mevcut davadakine benzer meseleleri gündeme getiren davaları incelemiꢀ

olan AĐHM anılan hükümlerin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (Burdov – Rusya, no: 59498/00 ;

Romachov – Ukrayna, no: 67534/01, 27 Temmuz 2004 ; Tunç, adıgeçen ; Kuzu – Türkiye, no:

13062/03, 17 Ocak 2006 ; Çoban ve diğerleri – Türkiye, no: 2620/05, 24 Ocak 2008 ; Akıncı –

Türkiye, no: 12146/02, 8 Nisan 2008).

AĐHM, bir devlet kurumunun yargı kararına dayanan bir borcu ifa etmemek için kaynak

yokluğunu mazeret olarak ileri süremeyeceğini ve borçların ödenmesi noktasında meydana

gelebilecek ciddi gecikmelerin AĐHS ve 1 No’lu Ek Protokol hükümlerince güvence altına

alınan hakların ihlaline yol açacağını özellikle anımsatır (Burdov, adıgeçen, prg. 35 ve 40).

AĐHM, 1999 yılında kesinlik kazanmıꢀ olan baꢀvuranların lehindeki kararların bir bölümünün

4 Aralık 2002 tarihinden bugüne kadar idarenin ilgililere gecikme faizi olmaksızın

alacaklarından bir kısmını ödemesi suretiyle kısmen uygulandığını (38323/04, 38423/04 ve

38510/04 no’lu baꢀvurular) diğer bölümünün ise sekiz yıldır hiçbir surette uygulanmadığını

tespit etmektedir. Bu cihetle yetkili makamlar, yıllardır gerekli tedbirleri almaktan imtina

ederek kesinleꢀmiꢀ yargı kararlarına uymamak suretiyle AĐHS’nin 6/1 maddesini ve 1 No’lu

Ek Protokol’ün 1. maddesini yararlı etkilerinden kısmen yoksun bırakmıꢀlardır. AĐHM benzer

davalarda vardığı sonuçtan ayrılmasını gerektirecek herhangi bir unsur ya da argüman tespit

etmemiꢀtir.

4

Bu unsurlar AĐHM’nin, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin

mevcut davada ihlal edildiği sonucuna varması için yeterlidir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

1. Maddi tazminat

Baꢀvuranlar maddi tazminat olarak aꢀağıdaki meblağları talep etmektedirler:

– Ensari Kaçar için 16.096 YTL [yaklaꢀık 8.235 Euro] ;

– Haci Okcu için 6.217 YTL [yaklaꢀık 3.181 Euro] ;

– Zülküf Oruç için 19.619 YTL [yaklaꢀık 10 037 Euro] ;

– Emin Ökten için 25.624 YTL [13 109 Euro] ;

– Hikmet Toz için 19.504 YTL [yaklaꢀık 9 978 Euro] ;

– Mehmet Yurt için 37.156 YTL [yaklaꢀık 19.009 Euro] ;

– Ahmet Yılmaz için 27.722 YTL [yaklaꢀık 14.182 Euro] ;

– Mehmet Garip Yılmaz için 6.393 YTL [yaklaꢀık 3.271 Euro] .

Hükümet bu konuda görüꢀ bildirmemektedir.

AĐHM, baꢀvuranların lehinde olan ve idareyi baꢀvuranlara tazminat ödemeye mahkum eden

kesinleꢀmiꢀ yargı kararlarının uygulanmaması sebebiyle mevcut davada AĐHS’nin 6/1

maddesinin ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitinde bulunduğunu

anımsatır. Ancak 21 Ocak 2008 tarihine kadar geçen zaman diliminde ya hiçbir ödeme

yapılmamıꢀ ya da gecikme faizleri ödenmeksizin kısmi ödeme yapılmıꢀtır. Bu itibarla AĐHM

baꢀvuranların kesinleꢀmiꢀ yargı kararları uyarınca alacaklarını elde etme haklarının halen

bulunduğunu değerlendirmektedir.

Ayrıca, AĐHM tarafından AĐHS’nin 6. maddesinin ihlal edildiği tespitinde bulunulduğunda,

baꢀvurulacak en uygun telafi yöntemi, baꢀvuranı mümkün olduğunca bu hükmün ihlali

olmadığı duruma tekabül eden bir duruma getirmektir (bkz. Basoukou – Yunanistan, no:

3028/03, prg. 26, 21 Nisan 2005 ; Ahmet Kılıç – Türkiye, no: 38473/02, prg. 39, 25 Temmuz

2006 ; Sipchenko – Rusya, no: 38368/04, prg. 51, 1 Mart 2007 ; mutatis mutandis, Piersack –

Belçika, 26 Ekim 1984 tarihli karar, prg. 12 ; Gençel – Türkiye, no: 53431/99, prg. 27, 23

Ekim 2003). AĐHM, ihlal tespitleri göz önünde bulundurulduğunda bu ilkenin mevcut davada

da uygulanır olduğunu değerlendirmektedir. Savunmacı Devletin Ergani Asliye Hukuk

Mahkemesince verilen yukarıdaki tabloda belirtildiği üzere kesinleꢀmiꢀ kararların idare

tarafından gereği gibi uygulanmasını uygun surette güvence altına alması gerektiği

kanaatindedir.

2. Manevi tazminat

Baꢀvuranlar ayrıca 50.000 Euro tutarında manevi tazminat talep etmektedirler.

Hükümet bu konuda görüꢀ bildirmemektedir.

Hakkaniyete uygun bir karara varan AĐHM baꢀvuranların her birine 3.000 Euro ödenmesinin

yerinde olacağı kanaatindedir.

5

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranların her biri AĐHM önünde yaptıkları masraf ve harcamaların iadesi için 7.110 YTL

(yaklaꢀık 3.637 Euro) talep etmektedir. Baꢀvuranların taleplerinin ayrıntıları aꢀağıdaki gibidir:

– avukatlık ücreti ve AĐHM önündeki baꢀvuru formunun hazırlanması için 3.200 YTL

[yaklaꢀık 1.637,10 Euro] ;

– baꢀvuranlarla avukatları F. Üger arasında 10 Kasım 2007 tarihinde imzalanan vekalet

ücret sözleꢀmesine göre baꢀvurunun sunulmasından sonra yapılan masraf ve harcamalar

için 3.700 YTL [yaklaꢀık 1.893 Euro] (saati 300 YTL [yaklaꢀık 153.50 Euro]

üzerinden). Baꢀvuranlar, ücret sözleꢀmesinin bir nüshasını taleplerini desteklemek

üzere sunmuꢀlardır ;

– fotokopi ve tercüme masrafları gibi diğer masraflar için 210 YTL [yaklaꢀık 107 Euro].

Baꢀvuranlar bu konuda kanıtlayıcı bir belge sunmamıꢀlardır.

Baꢀvuranlar avukatlık ücret sözleꢀmelerinde belirlenen meblağların Diyarbakır Barosunca

tayin edilen asgari ücret tarifesine uygun olduğuna belirtmektedirler.

Hükümet bu konuda görüꢀ bildirmemektedir.

AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvurana yaptığı masraf ve harcamaların iadesi ancak bu

masraf ve harcamaların gerçekliği, zorunluluğu ve makul oranda olduğu ortaya konulduğu

müddetçe mümkündür (bkz., diğerleri arasında, Iatridis – Yunanistan, no: no: 31107/96, prg.

54 ; Svipista – Letonya, no: 66820/01, prg. 170 ; mutatis mutandis, Nikolova – Bulgaristan,

no: 31195/96, prg. 79). Mevcut davada elindeki unsurları ve yukarıda ifade edilen kıstasları

göz önünde bulunduran AĐHM yargılama masraf ve giderleri baꢀlığı altında baꢀvuranlara

ortaklaꢀa 4.000 Euro ödenmesinin makul olacağına hükmetmektedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı orana üç

puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine ;

2. Baꢀvuruların kabuledilebilir olduğuna ;

3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine ;

4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

Savunmacı Devlet tarafından Ergani Asliye Hukuk Mahkemesinin yukarıda da belirtildiği

üzere kesinleꢀmiꢀ kararlarının uygulanmasını uygun surette temin edilmesine ;

b) yine aynı üç aylık dönem içinde ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye

çevrilmek üzere miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı

Devlet tarafından manevi tazminat olarak baꢀvuranların her birine 3.000 Euro (üç bin

Euro) ödenmesine ;

6

c) yine aynı üç aylık dönem içinde ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye

çevrilmek üzere miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı

Devlet tarafından yargılama masraf ve giderleri için baꢀvuranlara ortaklaꢀa 4.000 Euro

(dört bin Euro) ödenmesine ;

d) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına ;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine ;

Karar vermiꢁtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 22 Temmuz 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir

7