CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEY

Đ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

TUNA - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 22339/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

19 Ocak 2010

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (22339/03) baꢀvuru no’lu davanın nedeni

T.C. vatandaꢀları Ahmet Baran Tuna ve Mustafa Tarık Tuna’nın (baꢀvuranlar) 18 Mart 2003

tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS)

34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu

avukatlarından E. Cinmen tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1934 ve 1958 doğumlu olup Đstanbul’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuranlar, 1960 yılında doğan ve 8 Ağustos 1980 tarihinde hayatını kaybeden öğrenci

Faruk Tuna’nın babası ve erkek kardeꢀidir.

2 Ağustos 1980 tarihinde, Faruk Tuna kız arkadaꢀı F.Ç. ile birlikte yakalanarak gözaltına

alınmıꢀtır. Polisler bu iki genci afiꢀ astıkları gerekçesiyle Đstanbul’un Beꢀiktaꢀ semtindeki bir

pazar yerinde tutuklamıꢀlardır.

Faruk Tuna ve F.Ç.’nin sorgulamasını Đstanbul emniyet müdürlüğünden « n^o867 » kod

adlı bir polis ekibi gerçekleꢀtirmiꢀtir.

3 Ağustos 1980 tarihinde, koma halinde Haydarpaꢀa Numune Eğitim ve Araꢀtırma

Hastanesine sevk edilen Faruk Tuna aynı hastanede 8 Ağustos 1980 tarihinde vefat etmiꢀtir.

Karakol amirinin imzaladığı 3 Ağustos 1980 tarihli hastane sevk kağıdına göre, Faruk

Tuna’nın « mide sorunu » nedeniyle hastaneye kaldırılması gerekiyordu.

11 Ağustos 1980 tarihinde, Üsküdar Cumhuriyet Savcısı’nın talebi üzerine Cerrahpaꢀa

Hastanesi adli tabipleri tarafından bir otopsi gerçekleꢀtirilmiꢀtir. Otopsi raporuna göre

vücudun her tarafında çok sayıda ekimoz tespit edilmiꢀtir. Raporda ölüm nedeninin ilgili

ꢀahsın gözaltı sırasında maruz kaldığı yaralanmalara bağlı olarak geçirdiği beyin kanaması

olduğu belirtilmiꢀtir.

22 Ağustos 1980 tarihinde, Đstanbul valisinin 18 Ağustos 1980 tarihli talebi üzerine

emniyet müdürü ꢁ.B. Faruk Tuna’nın 3 Ağustos 1980 tarihinde mide ülserine bağlı olarak

sindirim bozukluğu ꢀikâyetiyle hastaneye kaldırıldığını ve 8 Ağustos 1980 tarihinde hastanede

hayatını kaybettiğini bildirmiꢀtir.

12 Eylül 1980 tarihinde, Türkiye’de askeri sıkıyönetim ilan edilmiꢀtir.

Belirtilmeyen bir tarihte, n^o867 kod adlı polis ekibi lağvedilmiꢀ ve ekip üyeleri ülkenin

çeꢀitli bölgelerine tayin edilmiꢀtir.

Birçok kere Faruk Tuna’yı sorgulayan polis memurlarının isimlerini isteyen savcı, çeliꢀkili

cevaplar almıꢀ ve kendisine isimleri verilen polislerden bazılarını dinlemiꢀtir.

2

Adı geçen polislerin arasında yer alan ve imzası deꢀifre edilen Sinan Yalçın (bundan böyle

« S.Y. » olarak adlandırılacaktır), ilk olarak 17 Ekim 1981 tarihinde Erzincan savcılığında

istinabe yoluyla dinlenmiꢀ ve orada tüm suçlamaları reddetmiꢀtir.

F.Ç. 1982 yılında beraat etmiꢀ ve iꢀkence gördüğü yönündeki suç duyurusu takipsizlik

kararıyla sonuçlanmıꢀtır.

1 Haziran 1983 tarihinde, diğer bir emniyet müdürü R.T., verdiği ifadelerde Faruk

Tuna’nın ölüm nedeninin mide ülseri olduğunu ileri sürmüꢀtür.

1 Kasım 1983 tarihinde tanık olarak dinlenen F.Ç. olayları aktarmıꢀtır.

8 Mart 1985 tarihinde, Siyasi ꢁube Müdürü M.A. Faruk Tuna’nın sorgulanmasını üstlenen

ekibin mensubu olarak beꢀ kiꢀinin ismini vermiꢀtir. Daha sonra, Faruk Tuna ve kız arkadaꢀını

tutuklayan bu kiꢀilerin bekçi oldukları anlaꢀılmıꢀtır.

Đki ay sonra, 15 Mayıs 1985 tarihinde, M.A. daha öncekilerin yerine aralarında S.Y.’nin de

bulunduğu dört farklı isim vermiꢀtir.

1985 yılında bir kez daha dinlenen S.Y., ekibin ꢀef yardımcısı olarak Faruk Tuna’nın

ifadelerinin altına imza attığını, ancak sorgulamayı gerçekleꢀtiren « yedi polis memuru »

arasında yer almadığını belirtmiꢀtir. S.Y. ayrıca söz konusu polislerden üçünün ismini

verebileceğini eklemiꢀtir.

Đçiꢀleri bakanlığı, 19 Kasım 1985 tarihinde baꢀvuranların avukatının talebine cevap olarak

davayla ilgili soruꢀturmanın Diyarbakır askeri savcılığında devam ettiğini bildirmiꢀtir.

13 Kasım 1986 tarihinde, baꢀvuran Baran Tuna yargılamanın aꢀırı uzun sürdüğünü ileri

sürerek Diyarbakır askeri savcısının ya yetkisizlik kararı alarak dosyayı Đstanbul savcılığına

göndermesini, ya da Faruk Tuna’nın ölümünden sorumlu kiꢀilerin kovuꢀturulmasını talep

etmiꢀtir.

Türkiye, 28 Ocak 1987 tarihinden itibaren bireysel baꢀvuru hakkını tanımıꢀtır.

1. Faruk Tuna’nın sorgulanmasını üstlenen polisler hakkında ilk yargılama : S.Y.’nin

mahkûmiyeti

Đstanbul Cumhuriyet Savcısı, 6 Haziran 1988 tarihli iddianamesinde Faruk Tuna’nın

gözaltına alınmasından sorumlu polislerden biri olan S.Y.’nin iꢀkence uygulamaktan mahkûm

edilmesini istemiꢀtir. Bu davanın yargılaması Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi 5. Dairesi

önünde görülmeye baꢀlamıꢀtır.

28 Haziran 1988 tarihinde Erzincan Ağır Ceza Mahkemesi tarafından istinabe yoluyla

dinlenen S.Y., Faruk Tuna’nın gözaltı sırasında kendisinin izinde olduğunu, daha sonra

« musevi olan ilgili ꢀahsın askerler tarafından copla dövüldüğünü ve bunun sonucunda

meydana gelen mide kanaması nedeniyle hastaneye kaldırıldığını » duyduğunu ifade

etmiꢀtir.

12 Temmuz 1988 tarihinde, baꢀvuranlar davanın müdahil tarafı olmuꢀlardır. Baꢀvuranların

avukatı, daha sonra emniyet müdürlüğüne terfi eden M.A.’nın 1985 yılında verdiği ifadeleri

açıklaması amacıyla ağır ceza mahkemesi tarafından dinlenmesini istemiꢀtir. Avukat diğer

3

taraftan olayların meydana geldiği dönemde emniyet müdürü olan ꢁ.B.’nin de dinlenmesini

talep etmiꢀtir. Avukatın bu talepleri reddedilmiꢀtir.

Baꢀvuranların avukatı, 13 Temmuz 1988 tarihli duruꢀmada n^o867 kod adlı ekibin mensubu

olduğunu kendisinin ifade ettiği Y.T.’nin tanık olarak dinlenmesini talep etmiꢀtir.

21 ꢁubat 1989 tarihinde, baꢀvuranların avukatı Đstanbul ağır ceza mahkemesi hakimleri

için redd-i hakim talep etmiꢀtir Avukat, sekiz yıl süren soruꢀturmanın sonucunda yalnızca bir

polisin suçlandığını; n^o867 kod adlı ekip mensuplarının tespitini yapabilecek en önemli isim

olan dönemin emniyet müdürü ꢁ.B.’nin dinlenmesi talebinin de yine aynı mahkeme

tarafından reddedildiğini kaydetmiꢀtir. Avukata göre tüm bu unsurlar ağır ceza mahkemesinin

tarafsızlığını ciddi ꢀekilde tartıꢀılır hale getirmiꢀtir.

Söz konusu ağır ceza mahkemesinin hakimleri redd-i hakim talebini reddetmiꢀtir.

27 Mart 1990 tarihli duruꢀmada, F.Ç. mahkeme tarafından bir araya getirilen bir grup insan

arasından S.Y.’yi Faruk Tuna’ya iꢀkence uygulayanlardan biri olarak tespit etmiꢀtir.

Aynı duruꢀma sırasında, S.Y. ağır ceza mahkemesine n^o867 kod adlı ekip mensuplarının

isimlerini vermiꢀtir : N.G. (komiser, ekip ꢀefi) ile polis memurları H.G., M.Y., M.S. ve Y.T..

Ağır ceza mahkemesi bu isimlerin tanık olarak dinlenmek üzere duruꢀmaya çağırılmasını

istemiꢀtir.

Sanık S.Y. tutuklanmamıꢀ ve görevi dolayısıyla duruꢀmalara katılmaktan muaf

tutulmuꢀtur.

26 Haziran 1990 tarihinde, n^o867 kod adlı ekibin ꢀefi tanık N.G., 1980 yılında meydana

gelen olaylarla ilgili olarak ifade vermiꢀtir :

18 Temmuz 1990 tarihinde, tanık M.S. de ifade vermiꢀtir.

Baꢀvuranların avukatı, sanık S.Y.’nin isimlerini verdiği n^o867 kod adlı ekibin mensubu

dört polis memuru hakkında cezai kovuꢀturma baꢀlatılmasını talep etmiꢀtir. Avukat, Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin iꢀkence ve acı ya da insanlık dıꢀı veya aꢀağılayıcı uygulamaları

önleyici hükümlerine atıfta bulunmuꢀ ve Faruk Tuna’ya iꢀkence uygulayanların

cezalandırılmadığını belirtmiꢀtir.

Baꢀvuranların avukatı, Ağır ceza mahkemesine esas hakkında sunulan 20 Aralık 1990

tarihli layihalarında, F.Ç.’nin ifade tutanağının altında bulunan imzaların grafoloji uzmanı

tarafından incelenmesini talep etmiꢀtir. Avukat, görevlerini yerine getirirken suç iꢀlemeleri

durumunda Devletin kendi görevlilerini tespit etme sorumluluğu olduğuna dikkat çekmiꢀtir.

Đstanbul ağır ceza mahkemesi, 14 Ekim 1991 tarihinde Faruk Tuna’yı itirafa zorlamak

amacıyla dövmek ve bu suretle ölümüne sebebiyet vermek suçundan S.Y.’yi Türk Ceza

Kanunu’nun 452/1 ve 243/2 maddeleri uyarınca dört yıl beꢀ ay on gün hapis cezasına

mahkûm etmiꢀ ve ayrıca üç ay süreyle görevden men cezası vermiꢀtir. Mahkeme daha sonra

S.Y.’nin Faruk Tuna’yı dövenlerden biri olduğu kesin olmakla beraber, otopsi raporuna göre

ölüm sebebi olarak belirtilen beyin kanamasına neden olan darbenin kim tarafından vurulduğu

tespit edilemediğinden, Türk Ceza Kanunu’nun 463. maddesi uyarınca cezanın yarıya

indirilmesine karar vermiꢀtir.

4

21 Nisan 1992 tarihinde Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararını tüm hükümleriyle

birlikte onamıꢀtır.

26 Ekim 1992 tarihinde ağır ceza mahkemesine sunulan mektupta S.Y., Đstanbul emniyet

müdürü olan M.A.’nın kendisinin suçlu olmadığını bildiğini söylediğini, emekliye

ayrılabileceği ve mahkûm edilse bile hapse atılmayacağı konusunda kendisine söz verdiğini

ifade etmiꢀtir. S.Y. ayrıca, altı ay önce verilen kesin karardan beri görevinin baꢀında olduğunu

ve maaꢀını muntazaman almaya devam ettiğini belirtmiꢀtir. 1993 yılı mart ayında

emekliliğine hak kazanacağını belirten S.Y., kararın düzeltilmesini talep etmiꢀtir.

3 Mart 1993 tarihinde, ağır ceza mahkemesi kararın düzeltilmesi talebini reddetmiꢀtir.

19 Kasım 1993 tarihinde, S.Y. bu kararı temyize götürmüꢀtür.

Temyiz baꢀvurusu 21 Aralık 1993 tarihinde alınan kararla reddedilmiꢀtir. Bu suretle 14

Ekim 1991 tarihli karar kesinleꢀmiꢀtir.

Dosyadaki unsurlar polis memuru S.Y.’nin cezasını çekip çekmediği konusunda bir bilgi

sunmamaktadır.

2. Faruk Tuna’nın sorgulanmasını üstlenen polisler hakkında ikinci yargılama: davanın

zamanaꢀımı dolayısıyla düꢀmesi

Bu arada, Đstanbul ağır ceza mahkemesi savcısı 17 Kasım 1992 tarihli iddianamede dördü

yukarıdaki davada tanık olarak yer alan N.G., M.S., H.G., Y.T ve S.T. isimli diğer beꢀ polis

memurunun mahkûm edilmesini istemiꢀtir.

Baꢀvuranlar, 15 Aralık 1992 tarihinde bu davanın da müdahil tarafı olmuꢀlardır.

21 Aralık 1995 tarihinde, Đstanbul ağır ceza mahkemesi delil yetersizliğinden ve bilhassa

F.Ç.’nin olaydan on beꢀ yıl sonra ꢀahısları teꢀhis edememesinden dolayı tüm sanık polis

memurlarının beraatına karar vermiꢀtir.

Baꢀvuranlar, 13 ꢁubat 1996 tarihinde kararı temyize götürmüꢀlerdir.

11 Aralık 1996 tarihinde Yargıtay, yargılamada örneğin F.Ç.’nin ifadelerinin altındaki

imzaların bilirkiꢀi tarafından incelenmemesi; F.Ç. tarafından ileri sürülen iꢀkence iddiaları

hakkındaki soruꢀturma dosyasının takipsizlik kararıyla sonuçlanması ve bu dosyanın delil

unsurları içerme ihtimali bulunduğu halde incelenmemesi gibi bazı eksiklikler olduğu

gerekçesiyle 21 Aralık 1995 tarihli kararı bozmuꢀtur.

1 Temmuz 2002 tarihinde, ağır ceza mahkemesi söz konusu polislerden Y.T.’yi dört yıl beꢀ

ay on gün hapis cezasına mahkûm etmiꢀ ve ayrıca üç ay süreyle görevden men cezası

vermiꢀtir. Diğer sanıklar beraat etmiꢀlerdir.

16 Nisan 2003 tarihinde, Yargıtay bu kararı bozmuꢀ ve on beꢀ yıllık zamanaꢀımı süresinin

cinayet tarihinde, yani 8 Ağustos 1980’de baꢀladığını belirterek davanın zamanaꢀımı

nedeniyle düꢀürülmesine hükmetmiꢀtir.

5

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 2. VE 3. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, oğul ve kardeꢀlerinin gözaltı sırasında sorgulamasını yapan yetkililer

tarafından iꢀkenceye maruz kaldığını ve bu uygulamaların 1980 yılında onun ölümüne sebep

olduğunu iddia ekmektedir. Baꢀvuranlar, 2003 yılında zamanaꢀımıyla son bulan ceza

yargılamasında ve iꢀkence yapanlar ile katillerin cezasız bırakılmasında birçok eksiklikler

bulunduğunu savunmaktadır. Bu cezasız bırakma baꢀlı baꢀına AĐHS’nin 2. maddesinde

teminat altına alınan hakların özüne ve 3. maddede belirtilen mutlak yasaklara aykırılık teꢀkil

etmektedir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

1. AĐHM’nin zaman bakımından yetkisi

AĐHM, AĐHS’nin 2 ve 3. maddelerine dayalı ꢀikâyetlerle ilgili olarak Hükümetin

AĐHM’nin zaman bakımından yetkisizliği yönünde bir iddiası bulunmadığını kaydetmektedir.

Bununla birlikte AĐHM, Hırvatistan aleyhine Blečić davası ([GC], n^o59532/00, prg. 63-67,

CEDH 2006-III) kararında ortaya koyduğu muhakeme doğrultusunda bu konuyu resen

incelemeye karar vermiꢀtir.

AĐHM ayrıca, Türkiye aleyhine sunulan baꢀvurular için AĐHM’nin zaman bakımından

yetkisinin bu devletin bireysel baꢀvuru hakkını tanıdığı 28 Ocak 1987 tarihinde baꢀladığını

önemle hatırlatmaktadır (bakınız, örneğin, Türkiye aleyhine Surp Pirgiç Ermeni Hastanesi

Vakfi davası (karar), n^o50147/99, 14 Haziran 2005, ve Türkiye aleyhine Akıllı davası,

n^o71868/01, prg. 18, 11 Nisan 2006).

Bunun sonucu olarak, Savunmacı Devlet aleyhine sunulan baꢀvurularla ilgili olarak AĐHM,

yukarıda belirtilen kritik tarihten önce vuku bulan olaylardaki ꢀiddet uygulamalarına dayalı

ꢀikâyetler hakkında bilgi edinme yetkisi bulunmadığını kaydetmektedir (Türkiye aleyhine

Teren Aksakal davası, n^o51967/99, prg. 61-62, CEDH 2007-X (alıntılar)).

Bu durumda geriye, mevcut dava koꢀullarında böyle bir durumun söz konusu olup

olmadığının bu alanda dikkate alınan yerleꢀik kıstaslar ıꢀığında incelenmesi kalmaktadır.

AĐHM, ilk olarak 2 Ekim 2007 tarihli kısmi kararında da AĐHS’nin 2 ve 3. maddelerine

dayalı ꢀikâyetin esasa iliꢀkin bölümünü zaman bakımından yetkisizlik gerekçesiyle

incelemediğini not etmektedir. Dolayısıyla AĐHM, bu hükümlerin yalnızca usule iliꢀkin

bölümünü inceleyecektir (Teren Aksakal davasıyla karꢀılaꢀtırınız, ilgili bölüm, prg. 65-77).

AĐHM, olguların 2 ve 3. maddelerin esasa iliꢀkin bölümüyle ilgili olduğu durumlarda usule

iliꢀkin yükümlülüklerin « birbirinden ayrılabilmesi » konusu ile, özellikle, zaman bakımından

yetkisini belirlemek üzere uygulanan iki kıstas (idem, prg. 162-163) konusunda Büyük

Daire’nin Slovenya aleyhine Šilih davasıyla ilgili olarak yakın zamanda aldığı kararda ortaya

çıkan ilkeleri (n^o71463/01, prg.153-163, 9 Nisan 2009) hatırlatmaktadır ki; orada da mevcut

davada olduğu gibi olguların esasa iliꢀkin bölümü AĐHM’nin yetkili olduğu dönemin dıꢀında

kaldığı halde, usule iliꢀkin bölümü, yani daha ileri tarihteki yargılama süreci kısmen de olsa

bu dönemin içerisinde yer almaktadır (idem, prg. 148).

6

Mevcut davada, AĐHM ilk olarak yalnızca 28 Ocak 1987 tarihinden sonraki dönemlerde

tespit edilen usule iliꢀkin hatalı uygulama ve/veya ihmallerin AĐHM’nin zaman bakımından

yetkisi kapsamına girebileceğini gözlemlemektedir.

Đkinci olarak AĐHM, 2 ve 3. maddelerin zorunlu kıldığı usule iliꢀkin yükümlülüklerin

uygulanabilmesi için iꢀkence altında vuku bulan ölüm ile Savunmacı Devletin AĐHS’ni

tanıdığı tarih arasında gerçek bir bağlantı olması gerektiğini not etmektedir (idem, prg. 163 ve

164).

Her ne kadar baꢀvuranların yakınlarının ölümü kritik tarih olan 28 Ocak 1987 tarihinden

yedi yıl önce vuku bulmuꢀ olsa da, ceza davalarının her ikisi de söz konusu tarihten sonra

açılmıꢀ ve görülmüꢀtür. Gerçekten de, zanlılardan biri hakkında yürütülen ceza davası

hakkındaki iddianamenin sunulduğu 6 Haziran 1988 tarihinde baꢀlarken, diğer beꢀ zanlı

hakkındaki dava ise çok daha sonra 17 Kasım 1992 tarihinde baꢀlamıꢀtır.

AĐHM, baꢀvuranların – Hükümetin de itiraz etmediği – usule iliꢀkin ꢀikâyetinin, esas

itibariyle yukarıda belirtildiği üzere AĐHS yürürlüğe girdikten sonraki dönemde yürütülen ve

özellikle ölüm koꢀullarının ve aynı zamanda olası sorumlulukların belirlenmesiyle ilgili adli

iꢀlemler üzerine yoğunlaꢀtığını gözlemlemektedir.

Yukarıdaki değerlendirmeler ıꢀığında AĐHM, kendisinin 2. ve 3. maddelerin usul

yönünden ihlal edildiği iddialarını incelemek üzere zaman bakımından yetkili olduğu

kanaatine varmaktadır. AĐHM, Türkiye’nin bireysel baꢀvuru hakkını tanımasından sonra vuku

bulan olaylarda bu hükümlerin ihlal edilip edilmediğini incelemeye çalıꢀacaktır.

2. Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediğine dayalı ön itirazı

AĐHM, Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediği yönündeki ön itirazını baꢀvurunun

bütününü göz önüne alarak incelemiꢀtir. AĐHM, bu ön itirazı benzer davalarda defalarca

reddettiğini hatırlatmaktadır (AĐHS’nin 2 ve 3. maddelerine dayalı ꢀikâyetler için bakınız,

diğer birçoğu arasından, Türkiye aleyhine Yaꢀa davası, 2 Eylül 1998, prg. 71’den 75’e kadar,

Karar ve hükümlerin derlemesi 1998-VI, ve Türkiye aleyhine Hüseyin ꢁimꢀek davası,

n^o68881/01, prg. 60’dan 62’ye kadar, 20 Mayıs 2008, ve yine içerisinde yer alan referanslar;

6. maddenin 1. paragrafına dayalı ꢀikâyet için, bakınız Türkiye aleyhine Karakullukçu davası,

n^o49275/99, prg. 28, 22 Kasım 2005).

Bunun sonucunda AĐHM, Hükümetin ön itirazını reddetmektedir. AĐHM, baꢀvurunun

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve

baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit etmektedir. Dolayısıyla, ꢀikâyetin

kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.

B. Esasa iliꢀkin

1. Tarafların argümanları

Hükümet, Faruk Tuna’nın ölümü hakkında bilgi sahibi olur olmaz yetkililerin derhal bir

soruꢀturma baꢀlattıklarını savunmaktadır. Hükümet ayrıca, konuyla ilgili adli yargılamanın ilk

bölümünde yetkililerin sorumlu polislerden birini saptayarak mahkûm ettiklerini ve ikinci

yargılamada ise ulusal mahkemelerin yegâne görgü tanığı F.Ç.’nin teꢀhis edememesi

7

dolayısıyla diğer zanlıların olaydaki sorumluluklarının belirlenemediğine kanaat getirdiklerini

kaydetmektedir.

Hükümet, olayla ilgili tüm iddia ve soruların incelendiği ve soruꢀturmaların Yargıtay

kararına uygun olarak geniꢀletildiği kanaatindedir. Hükümete göre, baꢀvuranlar bu yargılama

sürecinde aktif bir rol oynayamamıꢀlardır.

Hükümet, ön soruꢀturma gibi polis memurları hakkında yürütülen diğer iki ceza

yargılamasının da AĐHS’nin 2 ve 3. maddelerinin usule iliꢀkin bölümünde belirtilen etkinlik

kıstasına cevap verdiği sonucunu çıkarmaktadır.

Baꢀvuranların kanaatine göre, ulusal makamlar, sorumluların cezasız kalmaları için çaba

göstererek yargılamayı bilinçli bir ꢀekilde karmaꢀık ve etkisiz hale getirmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar

özellikle yetkililerin n^o867 kod adlı ekibin mensubu olan polislerin tespitinde pasif

davrandıklarını, otopsi raporunda açıkça belirtildiği halde ısrarla kötü niyetli bir tutum

sergileyerek ölümün mide sorunu yüzünden vuku bulduğunu belirttiklerini ileri sürmekte,

ayrıca emniyet müdürünün S.Y.’ye ceza almayacağı yönünde söz verdiğini ve S.Y’nin

dosyada yer alan bir mektubunda bunu doğruladığını, son olarak da ceza yargılamasının

zamanaꢀımı gerekçesiyle düꢀürüldüğünü hatırlatmaktadır.

2. AĐHM’nin değerlendirmesi

AĐHM, herꢀeyden önce, AĐHS’nin – 3. maddesinde olduğu gibi – 2. maddesi kapsamında

Devletlerin üstlendiği usule iliꢀkin yükümlülükler konusundaki yerleꢀik içtihadında belirtilen

genel ilkeleri anımsatmaktadır (Teren Aksakal, ilgili bölüm, prg. 84-87 ; Türkiye aleyhine

Okkalı davası, n^o52067/99, prg. 65, 66 ve 76, CEDH 2006-XII (alıntılar) ; Yunanistan

aleyhine Makaratzis davası [GC], n^o50385/99, prg. 73 ve 74, CEDH 2004-XI ; Türkiye

aleyhine Çamdereli davası, n^o28433/02, prg. 36 ve 37, 17 Temmuz 2008 ; Türkiye aleyhine

Türkmen davası, n^o43124/98, prg. 51-53, 19 Aralık 2006 ; yine bakınız, mutatis mutandis,

Türkiye aleyhine Abdülsamet Yaman davası, n^o32446/96, prg. 55, 2 Kasım 2004 ; Türkiye

aleyhine Yeꢀil ve Sevim davası, n^o34738/04, prg. 37, 38 ve 41, 5 Haziran 2007 ; Türkiye

aleyhine Batı ve diğerleri davası, n^o33097/96 ve 57834/00, prg. 133-137, CEDH 2004-IV, ve

Türkiye aleyhine ꢁimꢀek ve diğerleri davası, n^o35072/97 ve 37194/97, prg. 114’den 117’ye

kadar, 26 Temmuz 2005).

AĐHM, özellikle mevcut davada olduğu gibi ceza davası açılmasına neden olan

durumlarda, devletin üstlendiği usule iliꢀkin yükümlülüklerin ön soruꢀturma aꢀamasıyla sınırlı

kalmadığını hatırlatmaktadır. Bu durumda, karar aꢀaması da dahil olmak üzere yargılamanın

tamamında, 2. maddede belirtilen zorunluluklar karꢀılanmalıdır. Böylelikle, ulusal

mahkemeler kiꢀilerin hayatlarına mal olabilecek ve/veya onları maddi ya da manevi zarara

uğratabilecek davranıꢀları hiçbir zaman cezasız bırakmamalıdır. Halkın güvenini kazanmak,

onun hukuk devletine katılımını sağlamak ve ona yasadıꢀı eylem veya hile suçlarının hoꢀ

görülmediğini göstermek için bu kaçınılmazdır. Bir devlet görevlisi 2. ve 3. maddelere aykırı

bir davranıꢀta bulunmakla suçlanıyorsa, yargılama veya mahkûmiyet zamanaꢀımına

uğratılarak hükümsüz bırakılmamalı ve bu gibi davalarda af veya bağıꢀlama gibi önlemlerin

uygulanmasına izin verilmemelidir (Teren Aksakal, söz konusu bölüm, prg. 88 ; aynı ꢀekilde

bakınız, mutatis mutandis, Türkmen, söz konusu bölüm, prg. 51 ve 53 in fine ; Yeꢀil ve Sevim,

söz konusu bölüm, prg. 38 ; Okkalı, söz konusu bölüm, prg. 76, ve Türkiye aleyhine Evrim

Öktem davası, n^o9207/03, prg. 55, 4 Kasım 2008).

8

Mevcut davada, AĐHM ilk olarak polislerden birinin mahkûmiyet aldığı birinci davanın

olayın aydınlatılması ve sorumluların tespit edilerek cezalandırılması için yeterli olmadığı

kanaatine varan ulusal mahkemelerin ikinci davayı açtıklarını gözlemlemektedir. AĐHM,

dosyada mahkemelerin bu tespitinin yanlıꢀ olduğunu gösterecek hiçbir unsur görememektedir.

Mevcut davada aynı olayların iki defa farklı sanık isimleriyle aynı mahkeme tarafından

incelenmesi söz konusu olduğundan, AĐHM’nin incelemesi daha çok birinci yargılamadaki

unsurlar ıꢀığında ikinci yargılama üzerine yoğunlaꢀacaktır.

AĐHM, Đstanbul ağır ceza mahkemesinin n^o867 kod adlı ekip mensuplarının isimlerini en

geç 27 Mart 1990 tarihinde öğrendiğini ve bu kiꢀileri ancak iki buçuk yıl sonra 17 Kasım

1992 tarihinde sanık olarak adaletin önüne çıkarmayı yeğlediğini not etmektedir.

Öte yandan AĐHM, izah edilemeyen baꢀka hukuki savsaklamalar bulunduğunu: ikinci ceza

yargılamasının baꢀladığı bu son tarih ile 21 Aralık 1995 tarihi arasında F.Ç. tarafından yapılan

baꢀarısız kimlik tespiti çabası haricinde davayla ilgili hiçbir hukuki iꢀlemin yapılmadığını

kaydetmektedir. Yargıtay bir yıl sonra verdiği kararda Đstanbul ağır ceza mahkemesinin 1988

yılından beri elinde bulunan bu dosya üzerindeki incelemelerinde bazı boꢀluk ve belirsizlikler

bulunduğunu kaydetmiꢀtir. Son olarak, dosyaya bakıldığında Yargıtay kararı ile ağır ceza

mahkemesinin verdiği ikinci karar arasında geçen altı yıla yakın bir zaman süresince önemli

herhangi bir hukuki iꢀlemin yapılmadığı anlaꢀılmaktadır.

Yukarıda dile getirilen ve çok ciddi sonuçlar doğuran bir davada davacı tarafın önemli bir

eylemine karꢀı direnç gösterme ꢀeklinde ortaya çıkan pasif tutum, davanın zamanaꢀımı

dolayısıyla düꢀmesi ve üstelik sorumluların bir ꢀekilde cezasız kalmasıyla sonuçlanmıꢀtır.

AĐHM, daha önce de aynı hukuki sorunların ortaya çıktığı durumlarla karꢀılaꢀtığını

(bakınız, diğerleri arasından, Batı ve diğerleri, söz konusu bölüm, prg. 147 ;

Abdülsamet Yaman, söz konusu bölüm, prg. 59; Çamdereli, söz konusu bölüm, prg. 38, ve

Teren Aksakal, söz konusu bölüm, prg. 99-100) ve mevcut davada daha öncekilerden farklı

bir çözüm bulunmasını gerektirecek herhangi bir neden görmediğini anımsatmaktadır.

Bunun sonucu olarak AĐHM, mevcut davada yürütüldüğü ꢀekliyle ceza yargılamalarının

bütününe bakıldığında, bu yargılamaların gereği kadar özenli bir ꢀekilde yürütülmediği ve

baꢀvuranların iddia ettikleri gibi yasadıꢀı eylemlere karꢀı caydırıcı etki yaratacak bir nitelik

taꢀımadığı kanaatine varmaktadır. Mevcut dava koꢀullarında, AĐHM söz konusu ihtilaflı iki

ceza yargılaması sonucunda AĐHS’nin 2 ve 3. maddelerinde dile getirilen değerlerin ihlalini

önleyici uygun bir iyileꢀtirme sunulmadığına hükmetmektedir. Dolayısıyla, bu iki madde

usule iliꢀkin bölümü bakımından ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN 1. PARAGRAFININ ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuranlar, yukarıda incelenen ꢀikâyetleriyle bağlantılı olarak ayrıca polis memurları

hakkında yürütülen yargılama süresinin uzunluğundan ꢀikâyetçi olmakta ve AĐHS’nin 6.

maddesinin 1. paragrafına atıfta bulunmaktadır.

AĐHM, mevcut dava dosyasında 2 ve 3. maddeler kapsamında ortaya çıkan hukuki konular

üzerine daha önce de hüküm vermiꢀ olduğunu hatırlatmaktadır. AĐHM, davayla ilgili bütün

gerekçeler ile tarafların argümanlarını göz önüne alarak, AĐHS’nin 6. maddesinin 1.

paragrafına dayandırılan diğer ꢀikâyetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığı kanaatine

9

varmaktadır (bakınız, diğer birçok karar arasında, Türkiye aleyhine Kamil Uzun davası,

n^o37410/97, prg. 64, 10 Mayıs 2007, ve Evrim Öktem, ilgili bölüm, prg. 65 ).

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuranlar, maddi tazminat olarak 30 000 Euro ve manevi tazminat olarak ise 40 000

Euro talep etmektedir. Manevi tazminatla ilgili olarak baꢀvuranlar, Faruk Tuna’nın hayatta

olması halinde sağlayabileceği mali yardıma atıfta bulunmaktadır.

Hükümet, bu taleplerin dayanaktan yoksun ve aꢀırı olduğu kanaatindedir.

AĐHM, tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında nedensel bağlantı

görememekte ve bu talebi reddetmektedir. Buna karꢀın, AĐHM baꢀvuranlara beraberce

40 000 Euro manevi tazminat ödenmesinin hakkaniyete uygun olacağı kanaatindedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar ayrıca, iç hukukta ve AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargılama giderleri için

15 000 Euro talep etmektedir. Baꢀvuranlar, davayla ilgili dosyaların yirmi dört yıl boyunca

takip edilmesine atıfta bulunmaktadır. Baꢀvuranlar, alternatif olarak, AĐHM’den Đstanbul

barosunun tarifesine tekabül eden 4 000 Euro tutarının ödenmesini talep etmektedir.

Hükümet, bu taleplerin herhangi bir belgeyle desteklenmediği kanaatindedir.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini ve gerekliğini kanıtladığı

makul miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM mevcut davada sunulan belgeler ve

sözü edilen kıstaslar ıꢀığında, yargılama masraf ve giderleri için yapılan talebi reddetmektedir.

C. Gecikme faizi

AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini kaydetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 2. maddesinin (usul bakımından) ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 3. maddesinin (usul bakımından) ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 6/1 maddesi hakkındaki ꢀikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru

10

üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvurana 40.000 (kırk bin)

Euro manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 19 Ocak 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

11