COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

CĐHANGÜL/TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 44292/04)

KARAR

STRAZBURG

29 Eylül 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 44292/04 no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀı Erol Cihangül’ün (“baꢀvuran”), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 25 Ekim 2004

tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. maddesi

uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran, AĐHM önünde Ankara Barosu avukatlarından

O. Çelen tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

Baꢀvuran, 1980 doğumludur ve Đstanbul’da yaꢀamaktadır. 5 Mart 2003’te kendisi ve

ailesi hakkında yapılan gizli güvenlik soruꢀturması sonucu askeri akademi öğrencisi

olmasının uygun görülmemesi nedeniyle akademiyle iliꢀiği kesilmiꢀtir. Baꢀvurana, iliꢀiğinin

kesilmesine gerekçe olarak belirli bir neden bildirilmemiꢀtir.

Bilahare, baꢀvuran Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nden ihraç kararını bozmasını

talep etmiꢀtir. Yargılama sürecinde gizli belgelere ve Savunma Bakanlığı’nın, baꢀvuranı

askeri akademiden ihraç kararına gerekçe olarak Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne sunduğu

bilgiye eriꢀme imkanı olmamıꢀtır.

25 ꢁubat 2004’te Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi, baꢀvuranın talebini reddetmiꢀtir.

Askeri hizmetin yerine getirilmesi için gizlilik gerektiren bilgi ve belgelerin baꢀvurana

açıklanamayacağını kaydetmiꢀtir. Mahkeme ayrıca idare tarafından yapılan sınıflandırmaya

tabi olmadığını ve her bir davada, belgelerin gizli tutulmasını haklı kılacak sebepler bulunup

bulunmadığını resen değerlendirdiğini vurgulamıꢀtır. Yargılama sürecinde Cumhuriyet

Savcısı tarafından Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne sunulan yazılı görüꢀler, baꢀvurana

bildirilmemiꢀtir.

Müteakiben baꢀvuran, gizli nitelikli oldukları iddiasıyla güvenlik soruꢀturması

sonuçlarına eriꢀiminin engellenmesinin, kendisini gereğince savunmaktan alıkoyduğunu ileri

sürerek Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi kararının düzeltilmesini talep etmiꢀtir.

20 Mayıs 2004’te Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi, baꢀvuranın kararın düzeltilmesine

iliꢀkin talebini reddetmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, AĐHS’nin 6/1 maddesine dayanarak Savunma Bakanlığı tarafından Askeri

Yüksek Đdare Mahkemesi’ne sunulan gizli belgelere ve bilgilere eriꢀiminin engellenmesi ve

Cumhuriyet Savcısı’nın mahkemeye sunduğu yazılı görüꢀlerin kendisine bildirilmemesi

nedeniyle tarafların eꢀitliği ilkesinin ihlal edildiğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur.

A. Kabuledilebilirlik

Esas olarak Pellegrin/Fransa ([BD], no. 28541/95, AĐHM 1999-VIII) kararındaki

mahkeme içtihadını dayanak olarak gösteren Hükümet, baꢀvuran ve Devlet arasındaki hususi

iliꢀki nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin mevcut davada uygulanabilir olmadığını ileri

sürmüꢀtür.

AĐHM, son olarak Vilho Eskelinen ve Diğerleri/Finlandiya kararında ([BD], no.

63235/00, 62. paragraf, AĐHM 2007-IV) Devlet ve devlet memurları arasındaki

uyuꢀmazlıklarda 6/1 maddenin uygulanması hususundaki içtihadını gözden geçirdiğini

kaydeder. Yukarıda kaydedilen davada kabul edilen yeni kriterleri göz önüne alan AĐHM,

Hükümet’in öncelikle baꢀvuranın, ulusal hukuk bağlamında mahkemeye eriꢀim hakkı

bulunmadığını ve ikinci olarak, uyuꢀmazlık konusu göz önüne alındığında baꢀvuranın 6.

madde kapsamındaki haklardan mahrum bırakılmasının anlaꢀmazlığın mahiyeti bakımından

haklı bir gerekçeye dayandığını ortaya koyamadığını kaydeder. Sözkonusu koꢀullar altında

AĐHM, 6/1 maddenin mevcut davaya uygulanabilir olduğu kanaatindedir; bu nedenle

Hükümet’in ilk itirazını reddeder (bkz. Miran/Türkiye, no. 43980/04, paragraflar 9-12, 21

Nisan 2009, ve Topal/Türkiye, no. 3055/04, paragraflar 12-15, 21 Nisan 2009).

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde sözkonusu ꢀikayetlerin dayanaktan

yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik

unsuru taꢀımadıklarını tespit eder. Bu nedenle, baꢀvurunun sözkonusu kısmı kabuledilebilir

niteliktedir.

B. Esas

Hükümet, baꢀvuranın Cumhuriyet Savcısı’nın yazılı görüꢀlerinin kendisine

bildirilmemesine iliꢀkin ꢀikayeti hususunda baꢀvuranın, Cumhuriyet Savcısı’nın yazılı

görüꢀlerini de kapsayan dava dosyasını her zaman inceleme imkanına sahip olduğunu ileri

sürmüꢀtür. Ayrıca, Cumhuriyet Savcısı’nın görüꢀlerinin idari yargılama sürecindeki mahkeme

kararında hiçbir etkisi bulunmadığını savunmuꢀtur. Gizli belgelere eriꢀimine getirilen

kısıtlamaya iliꢀkin ꢀikayet hususunda Hükümet, bu tür bir gizliliğin kamu yararı için gerekli

olduğunu ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, daha önce benzer ꢀikayetleri incelediğini ve AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal

edildiği sonucuna vardığını kaydeder (bkz. Güner Çorum/Türkiye, no. 59739/00, paragraflar

24-31, 31 Ekim 2006; Aksoy (Eroğlu)/Türkiye, no. 59741/00, paragraflar 24-31, 31 Ekim

2006; Meral/Türkiye, no. 33446/02, paragraflar 32-39, 27 Kasım 2007; Miran, paragraflar 13-

18; Topal, paragraflar 16 ve 17). AĐHM, mevcut davada sözkonusu içtihadı dıꢀında kalan bir

karar vermesini gerektirecek özel koꢀullar tespit etmemiꢀtir.

Dolayısıyla, baꢀvuranın Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne sunulan gizli belgelere

eriꢀiminin engellenmesi ve Cumhuriyet Savcısı’nın yazılı görüꢀlerinin baꢀvurana

bildirilmemesi hususlarında AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN DĐĞER MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, öncelikle Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nin askeri hakimlerden oluꢀması

ve tek birinci derece mahkemesi olarak görev yapması nedeniyle bağımsız ve tarafsız

olmayan bir mahkemenin kendisini, 6/1 maddeyi ihlal edecek ꢀekilde adil olarak

yargılamadığından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca, sözkonusu maddeye dayanarak Askeri Yüksek

Đdare Mahkemesi kararının makul olmadığını ve bu mahkemenin hangi dairesinin davayı

inceleyeceğini önceden bilmenin mümkün olmadığını ileri sürmüꢀtür. Son olarak, AĐHS’nin

13., 17. ve 18. maddelerinin ihlal edildiğini iddia etmiꢀtir.

Sunulan deliller ıꢀığında yetki alanına giren ꢀikayet konularını göz önüne alan AĐHM,

sözkonusu ꢀikayetlerin AĐHS ya da ek protokollerinde ortaya konan hak ve özgürlüklerin ihlal

edildiğini iꢀaret etmediği sonucuna varır (Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nin bağımsız ve

tarafsız olmadığına iliꢀkin ꢀikayet hususunda, bkz. Yavuz ve Diğerleri/Türkiye (karar), no.

29870/96, 25 Mayıs 2000; Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nin kararlarına itiraz

prosedürünün mevcut olmaması ve bu mahkemenin hangi dairesinin davayı inceleyeceğini

bilmenin mümkün olmaması hususunda bkz. Yavuz Selim Karayiğit/Türkiye (karar), no.

45874/05, 23 Eylül 2008).

Sonuç olarak, baꢀvurunun sözkonusu kısmı AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.

paragrafları uyarınca dayanaktan yoksun olması nedeniyle reddedilmelidir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

A. Zarar ve Yargılama Masrafları

Baꢀvuran askeri akademide geçirdiği ve iliꢀiği kesildikten sonra iꢀ aradığı süre

boyunca uğradığı gelir kaybı için maddi tazminat olarak 30,000 Euro talep etmiꢀtir. Ayrıca,

manevi tazminat olarak 20,000 Euro ve masraf ve harcamalar için 3,000 Euro talep etmiꢀtir.

Baꢀvuran hükümet’in tümüyle itiraz ettiği talepleri için hiçbir gerekçe sunmamıꢀtır.

Tespit edilen ihlal ve talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı bulunmadığını

tespit eden AĐHM (bkz. Kingsley/Đngiltere [BD], no. 35605/97, 40. paragraf, AĐHM 2002-IV),

sözkonusu talebi reddeder. Ancak AĐHM, mevcut davada baꢀvuranın, ihlal tespiti ile yeterince

telafi edilemeyecek manevi bir zarara uğramıꢀ olduğu kanaatindedir. Hakkaniyet temelinde,

41. maddeye uygun olarak, baꢀvurana 6,500 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir (bkz. Güner

Çorum, 39. paragraf; Aksoy (Eroğlu), 39. paragraf; Miran, 22. paragraf; Topal, 23. paragraf).

Yargılama masraf ve giderleri hususunda AĐHM, baꢀvuranın taleplerine gerekçe

göstermemesi nedeniyle bu baꢀlık altında tazminat ödenmemesine karar vermiꢀtir.

B. Gecikme Faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Baꢀvuranın AĐHS’nin 6/1 maddesi kapsamında, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne

sunulan gizli belgelere ve bilgilere eriꢀiminin engellenmesi ve Cumhuriyet Savcısı’nın

mahkemeye sunduğu yazılı görüꢀlerin baꢀvurana bildirilmemesine iliꢀkin ꢀikayetlerin

kabuledilebilir ve baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. Baꢀvuranın Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne sunulan gizli belgelere ve bilgilere

eriꢀiminin engellenmesi ve Cumhuriyet Savcısı’nın mahkemeye sunduğu yazılı görüꢀlerin

baꢀvurana bildirilmemesi hususunda AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere Savunmacı

Hükümet tarafından baꢀvurana manevi tazminat olarak 6,500 Euro (altı bin beꢀ yüz Euro) ve

bu meblağa uygulanabilecek her tür verginin ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının

üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 29 Eylül 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.