CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

HÜRRİYET YILMAZ/TÜRKİYE

(Başvuru no. 17721/02)

KARAR

STRAZBURG

5 Haziran 2007

Sözkonusu karar AİHS’nin 44§2. maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır. Ancak,şekle ilişkin

değişiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULİ İŞLEMLER

Davanın nedeni, Türk vatandaşı Hürriyet Yılmaz’ın (“başvuran”), 8 Ocak 2002

tarihinde, insan Hakları ve Temel Özgürlükleri Korumaya Dair Sözleşme’nin (“Sözleşme”)

34. maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne yaptığı

başvurudur (başvuru no. 17721/02).

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

Başvuran, 1960 doğumludur ve halen Isparta Cezaevi⁵nde gözaltında tutulmaktadır.

Başvuranın silahlı soyguna dahil olduğundan şüphe edilmiştir. 1 Ağustos 1996’da

İstanbul Emniyet Müdürlüğü organize suçlar birimi polis memurları bir operasyon düzenlemiş

ve başvuran yakalanmıştır. Yakalanması sırasında dövüldüğü, boynuna ve sırtına vurulduğu

iddia edilmektedir. Müteakiben tıbbi bir muayeneye tabi tutulmaksızın Gayrettepe’de bulunan

Emniyet Müdürlüğü Binası’na götürülmüştür.

Emniyet müdürlüğü binasında gözlerinin bağlandığı ve sorguya çekildiği iddia

edilmiştir. Ancak Hükümet başvuranın ifadesinin avukatı eşliğinde alındığını öne sürmüştür.

3 Ağustos 1996 tarihinde Haydarpaşa Hastanesi’ne kaldırılmış ve bir doktor tarafından

muayene edilmiştir. Hazırlanan raporda doktor başvuranın vücudunda yara izine

rastlamadığını belirtmiştir.

1996 senesi Eylül ayında boyun ve yüz felcinden şikayetçi olarak cezaevi doktorunu

görmek istemiş ve doktor kendisini Kartal Hastanesi’ne transfer etmiştir.

16 Eylül 1996 tarihinde başvuran yakalandığı sırada şiddetli şekilde dövüldüğünü ileri

sürmüştür.

Belirli tıbbi testler sonrasında 15 Ekim 1996 tarihinde Kartal Hastanesi yayınladığı

tıbbi raporda travma sonrası vertebra bozukluğu yaşadığını belirtmiştir.

Cumhuriyet Savcısının isteği üzerine İstanbul Adli Tıp Kurumu başvuranın

yaralanmasına ilişkin nihai bir rapor hazırlamıştır. 23 Mart 1998 tarihli bu raporda Adli Tıp

Kurumu başvuranın aldığı yaraların hayati bir tehlike oluşturmaması yanında yirmi beş gün

boyunca çalışmasının uygun olmadığı sonucuna varmıştır. Hazırlanan rapor, Kartal

Hastanesi’nin 15 Ekim 1996 tarihli raporuna dayanmaktadır.

14 Eylül 2000 tarihinde İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, delil eksikliği nedeniyle

başvuranı dövmekle suçlanan polis memurlarının beraatına karar vermiştir.

3 Temmuz 2002 tarihinde Yargıtay başvuranın itiraz talebini reddetmiştir.

HUKUK

I. AİHS’NİN 3. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuran AİHS’nin 3. maddesi uyarınca yakalandığı ve müteakiben Emniyet

Müdürlüğü Binası’nda gözaltında tutulduğu sırada kötü muameleye maruz bırakıldığı

hususunda şikayette bulunmuştur. Ayrıca, yerel makamların kötü muameleden sorumlu polis

memurlarının cezalandırılmasını sağlayacak etkin bir soruşturma yürütmediklerini ileri

sürmüştür. AİHS’nin 3. maddesi aşağıda kaydedilmiştir:

“Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya işlemlere tabi tutulamaz.”

Hükümet sözkonusu iddialara itiraz etmiştir.

A. Başvuranın polis tarafından gözaltında tutulduğu sırada kötü muameleye

maruz bırakıldığı iddiası

Başvuran Gayrettepe Emniyet Müdürlüğü Binası’nda gözaltında tutulduğu sırada

çeşitli kötü muamele şekillerine maruz bırakıldığını ileri sürmüştür. Bu bağlamda, çıplak

bırakıldığını, kendisine vurulduğunu, copla dövüldüğünü ve testislerinin sıkıştırıldığını

belirtmiştir.

Hükümet başvurunun bu kısmı hususunda görüş belirtmemiştir.

AİHM öncelikle başvuranın, yerel makamlar önünde, iddiasının sözkonusu kısmını

öngörülen şekilde ve esasta sunmadığını belirtmektedir. İkinci olarak kötü muamele

iddialarının

uygun

delillerle

desteklenmesi

gerektiğini

hatırlatmaktadır.

Delilleri

değerlendirmek için AİHM genel olarak “makui şüphenin ötesinde” kanıt standartını

uygulamaktadır (bkz., Talat Tepe/Türkiye, no. 31247/96, § 48, 21 Aralık 2004). Ancak bu tür

bir kanıt, yeterli derecede güçlü, açık ve uygun çıkarımların veya çürütülmemiş benzer maddi

karinelerin birarada mevcut olmasından kaynaklanabilmektedir (bkz., Labita/İtalya, no.

26772/95, § 121, AİHM 2000-IV).

Sözkonusu davada başvuran, Emniyet Müdürlüğü Binası’nda sorgulandığı sırada

çıplak bırakıldığı, kendisine vurulduğu, copla dövüldüğü ve testislerinin sıkıştırıldığı

hususunda şikayette bulunmuştur. Bununla birlikte, birçok unsur başvuranın iddialarından

şüphe duyulmasına yol açmaktadır. AİHM polis tarafından gözaltında tutulduğu son gün

başvuranın

Haydarpaşa

Hastanesinde

bir

doktor

tarafından

muayene

edildiğini

gözlemlemektedir. Sözkonusu rapora göre, vücudunda kötü muamele izi bulunmamaktadır.

AİHM rapordaki ayrıntı eksikliğinin farkındadır. Ancak, başvuran iddialarına ağırlık

kazandıracak bir delil sunmamıştır. Bununla birlikte, Hükümet’in sunduğu görüşlerden

başvuranın polise verdiği ifadenin avukatı Gürkan Atabay eşliğinde alındığı anlaşılmaktadır.

Bu nedenle AİHM dava dosyasında başvuranın iddia ettiği gibi polis tarafından gözaltında

tutulduğu sırada kötü muameleye maruz kaldığını gösteren bir bilgi bulunmadığı kanısındadır.

Yukarıda kaydedilenler ışığında AİHM başvuranın savunulabilir bir iddia ortaya

koymadığı ve başvurunun sözkonusu kısmının AİHS’nin 35 §§ 3. ve 4. maddeleri bağlamında

temelden yoksun olması nedeniyle kabuledilmez olduğuna karar verilmesi gerektiği sonucuna

varmaktadır.

B. Başvuranın yakalandığı sırada kötü muameleye uğradığına ilişkin iddiası

1.Kabuledilebilirlik

Hükümet AİHM’den, AİHS’nin 35

§ 1. maddesi uyarınca iç hukuk yollarının

tüketilmesi gereğine uyulmaması nedeniyle kabuledilmez olduğu için başvurunun

reddedilmesini talep etmiştir. Başvuranın, hukuk mahkemelerinde veya idari mahkemelerde

dava açarak uğradığını iddia ettiği zararın tazminini talep etmesi mümkün olduğu halde

etmediğini ileri sürmüştür.

AİHM daha önce benzeri davalarda Hükümet’in ilk itirazlarını incelemiş ve reddetmiş

olduğunu yinelemektedir (bkz,, Karayiğit/Tiirkiye, no. 63181/00, 5 Ekim 2004). Sözkonusu

davada, yukarıda anılan davada vardığı sonuçlardan farklı sonuçlara varmasına neden olacak

özel bir durum görmemektedir. Sonuç olarak, Hükümet’in ilk itirazını reddetmektedir.

AİHM başvuranın şikayetinin AİHS bağlamında karara bağlanması için esasların

incelenmesinin gerektiği olaylara ve hukuka ilişkin ciddi konulan ortaya çıkardığı

kanısındadır. Bu nedenle başvurunun, AİHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca temelden yoksun

olmadığı sonucuna varmaktadır. Kabuledilmez olduğu kanısına varmak için başka bir gerekçe

görülmemektedir. Bu nedenle kabuledilebiliır olduğuna karar verilmelidir.

2. Esaslar

a) Kötü muamele iddiaları

AİHM kötü muamele iddialarının uygun delillerle desteklenmesi gerektiğini

yinelemektedir. Sözkonusu delilleri değerlendirmek için “makul şüphenin ötesinde” kanıt

standartını kabul etmektedir ancak bu tür bir kanıtın, yeterli derecede güçlü, net ve uygun

çıkarımların veya çürütülmemiş benzer maddi karinelerin bir arada mevcut olmasından

kaynaklanabileceğini belirtmektedir. AİHM birçok kez bir kişinin gözaltında veya polis

kontrolünde tutulduğu sırada yaralanması durumunda bu tür bir yaralanmanın kişinin kötü

muameleye maruz bırakıldığı şeklinde anlaşılacağına karar vermiştir. Devlet, sözkonusu

yaralanmalara neyin neden olduğuna ilişkin bir açıklamada bulunmakla yükümlüdür. Aksi

halde AİHS’nin 3. maddesi bağlamında ciddi bir konu ortaya çıkacaktır.

AİHM öncelikle 15 Ekim 1996 ve 23 Mart 1998 tarihli tıbbi raporların başvuranın

travma sonrası vertebra bozukluğu yaşadığını ve C6 vertebrasında eski bir çatlak

bulunduğunu gösterdiğini belirtmektedir. Ayrıca sözkonusu yaralanmaların, 15 Ekim 1996

tarihinden en az üç hafta önce oluştuğu tespit edilmiştir. AİHM bunun başvuranın

yakalanması ile aynı tarihe denk geldiğini belirtmektedir.

Bununla birlikte başvuranın Cumhuriyet Savcısı’na sunduğu dilekçesindeki görüşleri

ve Isparta Sulh Ceza Mahkemesi ile Isparta Ağır Ceza Mahkemesi Önündeki müteakip

ifadeleri uyumludur. Görgü tanıklarının ifadeleri, başvuranın ifadelerini desteklemektedir.

Mahekeme’nin görüşüne göre tıbbi raporlardaki bulgular başvuranın yakalandığı sırada

sırtından ve boynundan darbeler aldığına ilişkin iddialarına uygundur.

AİHM ayrıca Hükümet’in başvurana ilişkin tıbbi raporlardaki yaralanmaların nasıl

oluştuğuna ilişkin inandırıcı bir açıklama sunmadığını gözlemlemektedir.

Dava koşulları ve Hükümet’in, başvuranın aldığı yaraların nasıl oluştuğuna ilişkin

açıklamada bulunmaması gözönüne alındığında AİHM, sözkonusu yaralanmaların

sorumluluğu Devlet’e ait olan bir muamele sonucu olduğu kanısındadır.

Dolayısıyla bu hususta AİHS’nin 3. maddesi ihlal edilmiştir.

b) Etkin soruşturma yapılmadığına ilişkin iddialar

Başvuran ayrıca AİHS’nin 3. maddesi uyarınca yetkili makamların kötü muameleye

uğradığına ilişkin şikayetleri hususunda etkin bir soruşturma yürütmediklerini ileri sürmüştür.

Hükümet sözkonusu iddialara itiraz etmiştir. Yetkili makamların başvuranın iddiaları

hususunda ciddi bir soruşturma yürüttüklerini belirtmiştir.

Kişinin 3. maddenin ihlali yönünde polis tarafından ciddi şekilde kötü muameleye

maruz bırakıldığına ilişkin iddiada bulunması durumunda Devlet’in AİHS’nin 1. maddesi

uyarınca “kendi yetki alan[ı] içinde bulunan herkese ... Sözleşme’nin birinci bölümünde

açıklanan hak ve Özgürlükleri tanı [masına] "ilişkin genel yükümlülüğü ile bağlantılı olan

sözkonusu madde, etkin bir resmi soruşturma yapılmasını gerekli kılmaktadır. Bu soruşturma

sorumlu olan tarafların tespit edilmesini ve cezalandırılmasını sağlamalıdır. AİHM içtihatınca

tanımlanan etkinliğe ilişkin minimum standartlar soruşturmanın bağımsız ve tarafsız

olmasına, kamu araştırmasına tabi tutulmasına ve yetkili makamların örnek teşkil edecek bir

gayret ve ivedilik ile hareket etmelerine ilişkin gerekleri kapsamalıdır (bkz., Çelik ve

İmret/Türkiye, no. 44093/98, § 55,26 Ekim 2004).

Sözkonusu davada AİHM öncelikle başvuranın yetkili makamlar önünde yakalandığı

sırada boynuna ciddi darbeler aldığı hususunda şikayette bulunduğunu belirtmektedir.

Başvuran içerisinde iddialarını destekleyen görgü tanıklarının isimlerinin geçtiği tıbbi bir

rapor sunmuştur. AİHM, tıbbi delillerin ve başvuranın şikayetinin yaralanmasına polisin yol

açmış olabileceği hususunda bir şüpheye neden olduğu kanısındadır. Bu nedenle yetkili

makamlar, AİHS’nin 3. maddesinin yukarıda anılan gereklerini gerçekleştiren etkin bir

soruşturma gerçekleştirme yükümlülüğü altındadır.

AİHM, başvuranın 16 Eylül 1996 tarihli şikayetini müteakiben İstanbul Cumhuriyet

Savcısı’nın yine başvuranın iddialarına ilişkin bir soruşturma başlattığını belirtmektedir.

Ancak sözkonusu soruşturmanın ivedilikle yürütüldüğü veya bir diğer değişle “etkin” olduğu

kanısında değildir.

AİHM, iddiaların ciddiyetine rağmen adli makamların soruşturmayı ivedilikle

yürütmedikleri gerçeğini dikkat çekici bulmaktadır. Bu bağlamda Cumhuriyet Savcısının

görgü tanıklarından başvuranın 1997 senesi Ocak ayında ilk olarak yakalanmasına ilişkin

ifade almış olduğu gözlemlenmektedir. Görgü tanıkları ifadelerinde başvuranı 1 Ağustos

1996’da döven polis memurlarını gördüklerini ve yüz yüze gelme fırsatları olsa kendisini

teşhis edebileceklerini belirtmişlerdir. AİHM ayrıca İstanbul Adli Tıp Kurumu’nun nihai

raporunu iddia edilen olaydan 18 ay sonra 23 Mart 1998’e kadar hazırlamamasını da dikkat

çekici bulmaktadır. Bu noktada Adli Tıp Kurumu’nun sözkonusu raporu yalnızca Kartal

Hastanesi’nin 15 Ekim 1996 tarihli raporuna dayanarak hazırladığını belirtmek önemlidir.

Cumhuriyet Savcısı, olaydan iki yıl soma 3 Haziran 1998 tarihinde dört polis memuru

aleyhinde cezai takibat başlatmıştır. Tanıklar

Şubat 1999’da İstanbul Sulh Ceza

Mahkemesince yeniden dinlenmiştir ancak, ne başvurana ne de tanıklara suçlanan polis

memurları ile karşılaşma şansı verilmemiştir. Sulh Ceza Mahkemesi 29 Aralık 1999Ma

takipsizlik kararı verdiğinde cezai takibat üç yıldan fazla süredir devam etmektedir. 2000

senesi Ocak ayında İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi önünde devam etmekte olan cezai

takibatta aynı görgü tanıkları ve suçlanan polis memurları bir kez daha Ağır Ceza Mahkemesi

önünde dinlenmiştir. Ancak bu sefer tanıklar, olayın gerçekleştiği tarihte başvuranı döven

polis memurlarını görmüş olmalarına rağmen uzun bir süre geçmiş olması sebebiyle

karşılaşsalar dahi polis memurlarını tanıyamayacaklarını belirtmişlerdir. Tüm bunları

gözönünde

bulunduran

AİHM

yetkili

makamların

soruşturmayı

gereken

süratle

yürütmedikleri sonucuna varmıştır. Sözkonusu gecikme nedeniyle başvuran ve görgü tanıkları

polis memurları ile yüz yüze görüşme ve onları teşhis etme fırsatından mahrum bırakılmıştır.

AİHM ayrıca cezai takibatın hiçbir aşamasında 1 Ağustos 1996 tarihli tıbbi raporu

hazırlayan doktorun veya polis tarafından gözaltında tutulduğu süre içerisinde başvurana

yasal yardım sağlayan avukat Gürkan Atabay’ın ifadesinin alınmadığım belirtmektedir.

Ayrıca soruşturma dosyasından cezai takibattan sorumlu makamların veya yerel

mahkemelerin başvuranın vertebral bozukluğunun ve C6 vertebrasında oluşan çatlağın nasıl

oluştuğuna ilişkin açıklama gelmediği anlaşılmaktadır.

Yukarıda kaydedilenler ışığında AİHM, başvuranın yakalandığı sırada kötü

muameleye uğradığına ilişkin iddiasının AİHS’nin 3. maddesinin gerektirdiği gibi yerel

makamlarca etkin bir soruşturmaya tabi tutulmadığı sonucuna varmaktadır.

Bu nedenle sözkonusu hususta 3. madde usul yönünden ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. maddesi aşağıda kaydedilmiştir:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

Başvuran adil tazmine ilişkin bir talep sunmamıştır. Dolayısıyla AİHM kendisine bu

hususta tazminat verme gereği olmadığı kanısındadır.

BU NEDENLERLE, AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvuranın yakalanması sırasında kötü muamele gördüğü ve yetkili makamların bu

iddiaya

ilişkin

etkin

bir

soruşturma

yürütmedikleri

hususundaki

şikayetin

kabuledilebilir ve başvurunun geri kalanının kabuledilmez olduğuna;

2. Başvuranın yakalandığı sırada gördüğü muamele hususunda AİHS’nin 3. maddesinin

ihlal edilmiş olduğuna;

3. Yetkili makamların, başvuranın polis tarafından kötü muameleye maruz bırakıldığına

ilişkin iddiaları hususunda etkin bir soruşturma yürütmediklerine ve bu nedenle

AİHS’nin 3. maddesinin ihlal edilmiş olduğuna karar vermiştir.

İşbu karar, İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 5 Haziran 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.