COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

M. TOSUN – TÜRKĐYE DAVASI

(Başvuru no: 33104/04)

KARAR

STRAZBURG

18 Kasım 2008

Đşbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

___________________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakan-

lığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan

amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 33104/04 no’lu davanın nedeni, T.C.

vatandaşı Mustafa Tosun’un (başvuran), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 22 Temmuz

2004 tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan

Hakları Sözleşmesi’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde, Đstanbul Barosu

avukatlarından Sabri Kuşkonmaz tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

Başvuran, 1974 doğumludur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir.

Başvuran, 10 Kasım 1995 tarihinde, o zaman yürürlükte olan Ceza Kanunu’nun 146.

maddesi uyarınca suç teşkil eden anayasal düzeni bozmaya teşebbüs şüphesiyle yakalanmıştır.

Başvuran, daha sonra cezaevine gönderilmiş ve aleyhindeki cezai kovuşturma başlayıncaya

kadar burada alıkonmuştur.

4 Aralık 1995’te, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, aynı

mahkemeye, başvuran ile diğer birkaç kişiyi yukarıda bahsi geçen suçla itham eden bir

ithamname vermiştir.

24 Aralık 2002’de, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (buradan itibaren “ilk derece

mahkemesi”), başvuranı suçlu bulmuş ve müebbet hapis cezasına çarptırmıştır. Başvuran

temyize gitmiştir.

8 Aralık 2003’te, Yargıtay kararı bozmuş ve başvuran aleyhindeki cezai kovuşturma

ilk derece mahkemesi önünde yeniden başlamıştır.

Devlet Güvenlik Mahkemelerinin kaldırılmasından sonra, Đstanbul Ağır Ceza

Mahkemesi davayı devralmıştır. 18 Mayıs 2006’da, başvuran, Kasım 2005’ten beri tutuklu

bulunduğu cezaevinden şartla salıverilmiştir. Yargılama halen Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi

önünde beklemededir. Başvuranın verdiği bilgiye göre, en son duruşma 1 Mayıs 2008

tarihinde yapılmıştır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5/3 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Başvuran, tutukluluk süresinin çok uzun olduğu konusunda şikayetçi olmuş ve bu

şikayetini AĐHS’nin 5/3 maddesine dayandırmıştır.

Hükümet, bu iddiaya itiraz etmiştir.

A. Kabuledilebilirlik

2

AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu şikayetin dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeden AĐHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle şikayet kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

Hükümet, yargılanma sürecinde başvuranın tutuklu bulunmasının, kamu güvenliği ile

yeniden suç işleme veya aleyhindeki kanıtları ortadan kaldırma riskleri nedeniyle gerekli

olduğunu ileri sürmüştür.

Başvuran, iddialarını sürdürmüştür.

AĐHM, başvuranın tutukluluğunun yakalanıp gözaltına alındığı 10 Kasım 1995

tarihinde başlayıp ilk derece mahkemesi tarafından hüküm giydiği 24 Aralık 2002 tarihine

kadar devam ettiğini gözlemlemektedir (bkz, Wemhoff / Almanya, A Serisi no. 7). Başvuran,

24 Aralık 2002 tarihinden mahkumiyet kararının Yargıtay tarafından bozulduğu 8 Aralık 2003

tarihine kadar, AĐHS’nin 5/1 (a) maddesi uyarınca “yetkili mahkeme tarafından mahkum

edildikten sonra” hapsedilmiştir. Bu nedenle, hükümlülük süresi 5/3 maddesinin kapsamının

dışında kalmaktadır (bkz, Cahit Solmaz / Türkiye, no. 34623/03). Başvuran, AĐHS’nin 5/3

maddesi uyarınca, 8 Aralık 2003 ile şartla salıverildiği 18 Mayıs 2006 tarihleri arasında, ön

duruşma sürecinde bir kez daha tutuklanmıştır. Dolayısıyla, başvuran, toplamda dokuz yıl

yedi ay yirmi dört gün tutuklu bulunmuştur.

AĐHM, sözkonusu davadakine benzer sorunlar içeren birçok davada AĐHS’nin 5/3

maddesinin ihlalini saptamıştır (Münire Demirel / Türkiye, no. 5346/03).

AĐHM, kendisine sunulan bütün belgeleri inceledikten sonra, Hükümet’in bu davada

farklı bir sonuca varmasını sağlayacak herhangi bir kanıt veya iddia ortaya koymadığı

kanaatine varmıştır.

Yukarıdaki bilgiler ışığında, AĐHM, başvuranın tutukluluk süresinin aşırı olduğu

sonucuna varmıştır.

Buna göre, AĐHS’nin 5/3 maddesi ihlal edilmiştir.

II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Başvuran, son olarak, aleyhindeki cezai kovuşturma süresinin AĐHS’nin 6/1

maddesinde yer alan makul süre şartını ihlal ettiği konusunda şikayetçi olmuştur.

Hükümet, bu iddiaya itiraz etmiştir. Hükümet, kovuşturmanın karmaşık olduğunu ve

başvuranın duruşmada yazılı savunmasını sunmada yaşattığı gecikmelerin kovuşturmanın

uzun sürmesinde etkili olduğunu iddia etmiştir. Hükümet’e göre, ilk derece mahkemesi davayı

itinayla yönetmiş ve düzenli aralıklarla duruşma yapmıştır.

AĐHM, başvuran aleyhindeki cezai kovuşturmanın yakalandığı 10 Kasım 1995

tarihinde başladığını ve ilk derece mahkemesi önünde halen derdest olduğunu

gözlemlemektedir.

A. Kabuledilebilirlik

3

AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu şikayetin dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeden AĐHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle şikayet kabuledilebilir niteliktedir.

C. Esas

AĐHM, yargılama süresinin makul olup olmadığı konusunun dava koşulları ışığında

değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatmaktadır. Davanın karmaşıklığı ve makamların başvuran

ile ilgili tutumu özellikle gözönünde bulundurulmalıdır (bkz, Pélissier ve Sassi / Fransa, no.

25444/94).

AĐHM, başvuran ile diğer birkaç sanık aleyhindeki ciddi iddiaların karara

bağlanmasını gerektirmesi nedeniyle dava konusunun karmaşık olduğu hususunda

Hükümet’le hemfikirdir. Ancak, başvuranın savunmasını sunmada yaşattığı gecikmelerle

açıklanamayacak olan ilk derece mahkemesi önündeki toplam yargılama süresini –yaklaşık on

üç yıl- gözönünde bulunduran AĐHM, sözkonusu cezai yargılamanın makul bir süre içerisinde

yapıldığı konusunda ikna olmamıştır.

AĐHM, yukarıda anlatılanlar ışığında, AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen “makul

süre” şartının yerine getirilmediği sonucuna varmıştır. Sonuç olarak, AĐHS’nin 6/1 maddesi

ihlal edilmiştir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Başvuran, maddi tazminat olarak 50,000 Euro, manevi tazminat olarak 50,000 Euro

talep etmiştir.

Hükümet, talep edilen miktarların aşırı olduğunu ve yazılı delillerle desteklenmediğini

iddia etmiştir.

Başvuranın maddi tazminat talebini desteklemek üzere herhangi bir belge sunmadığını

gözlemleyen AĐHM, bu talebi reddeder. Ancak, AĐHM, başvuranın tespit edilen ihlalin tek

başına yeterli tatmin oluşturamayacağı düzeyde manevi zarar görmüş olabileceğini kabul

etmektedir. AĐHM, benzer davaları dikkate alarak ve hakkaniyete uygun temellere dayanarak,

bu başlık altında başvurana 13,500 Euro ödenmesine karar verir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuran, yargılama masraf ve giderleri için herhangi bir talepte bulunmamıştır.

Dolayısıyla, AĐHM, başvurana bu bağlamda herhangi bir ödeme yapılmasına gerek olmadığı

kanaatindedir.

4

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Başvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleştiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet

tarafından başvurana manevi tazminat olarak 13,500 Euro (on üç bin beş yüz Euro)

ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal

kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiştir.

Đşbu karar Đngilizce olarak hazırlanmış ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 18 Kasım 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

5

6