C O N S E I L D E  
L ' E U R O P E  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ÖRS VE DĐĞERLERĐ- TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 46213/99)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
20 Haziran 2006  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli  
bazı düzeltmelere tabi olabilir.  
_____________________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel  
Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak  
belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi  
ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (46213/99) baꢀvuru no’lu davanın nedeni, bu  
ülke vatandaꢀları Saime Örs (S.Ö.), Sevim Aktaꢀ (S.A.), Behzat Örs (B.Ö.), Hakan Eyi (H.E.),  
Nevzat Çiftçi (N.Ç.), Kadri Teymur (K.T.) ve Hüseyin Aslan’ın (H.A.) (baꢀvuranlar), 21  
Kasım 1996 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) eski 25. maddesi  
uyarınca Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na (Komisyon) yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.  
Baꢀvuranlar, Đzmir Barosu avukatlarından Sedef Özdoğan tarafından temsil  
edilmektedirler.  
OLAYLAR  
I. DAVA KOꢀULLARI  
1. Yakalama ve gözaltına alma  
13 Mayıs 1996 tarihinde, yasadıꢀı “Ekim” örgütü hakkında yürütülen bir soruꢀturma  
kapsamında, ertesi gün yakalanan S.Ö. hariç, baꢀvuranların tamamı Ankara Emniyet  
Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi polisleri tarafından yakalanmıꢀtır. Baꢀvuranlar aynı gün  
Terörle Mücadele ꢁubesi’nde gözaltına alınmıꢀtır.  
15 Mayıs 1996 tarihinde, H.A.’nın kardeꢀi E.A., Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi  
(GDM) Cumhuriyet Baꢀsavcısı’ndan kardeꢀini görme izni istemiꢀtir. E.A.’nın bu talebi  
soruꢀturmanın gizli olduğu gerekçesiyle reddedilmiꢀtir.  
17 Mayıs 1996 tarihinde, avukatın müvekkili H.E. ile görüꢀme talebi DGM  
Cumhuriyet Baꢀsavcısı tarafından sözkonusu soruꢀturmanın gizli olduğu ve Ceza  
Muhakemeleri Usulü Kanun’un (CMUK) 136. maddesinin Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nin  
görev alanlarına giren suçlarda uygulanamayacağı gerekçesiyle reddedilmiꢀtir.  
Gözaltı sırasında, baꢀvuranlar polis tarafından sorgulanmıꢀlardır. Emniyet Müdürlüğü  
polisleri tarafından düzenlenen 22 Mayıs 1996 tarihli tutanaklara göre, S. A., N.Ç. ve S. Ö.  
isimli baꢀvuranlar ifade vermeyi reddetmiꢀlerdir. Diğerleri ise, adıgeçen yasadıꢀı örgüte üye  
olduklarını ve bu örgüt adına faaliyetlerde bulunduklarını belirten ifadeleri imzalamıꢀlardır.  
Aynı ꢀekilde, B.Ö. yirmi altı sayfalık ifadesinde, sözkonusu örgütün yapısı, iꢀleyiꢀi ve üyeleri  
hakkında yarıntılı bilgiler vermiꢀtir. B.Ö. özellikle 1994 yılından itibaren bu örgütün  
yönetiminde yer aldığını ve aynı kadroda görev yapan H.E. ile bu ꢀekilde tanıꢀtıklarını  
belirtmiꢀtir. B.Ö. ayrıca, S.A.’nın gençlik kollarında görev aldığını ve K.T.’nin yeni üyelerin  
toplamasından sorumlu olduğunu ifade etmiꢀtir. Son olarak da, N.Ç. ile 1996 yılında  
tanıꢀtığını ve N.Ç.’nin örgütün Ankara sorumlularından birisi olduğunu belirtmiꢀtir.  
Baꢀvuranlar gözaltı süresinin sona erdiği 24 Mayıs 1996 tarihinde, adli tıp doktoru  
tarafından muayene edilmiꢀtir. Adli tıp doktoru, vücutlarında ekimoz ve kollarında ağrılar  
tespit edildiğinden N.Ç. için beꢀ, K.T. için iki, H.E. için bir ve S.A. için de üç gün olmak  
üzere iꢀ göremez raporu vermiꢀtir. Adli tıp doktoru, B.Ö. isimli baꢀvuranın kasıklarında iki  
santimetre uzunluğunda ve bir santimetre derinliğinde bir kesik, S.Ö. isimli baꢀvuranın  
kollarında ise ağrı olduğunu tespit etmiꢀtir.  
Aynı gün, Cumhuriyet Baꢀsavcısı tarafından baꢀvuranların ifadeleri alınmıꢀtır.  
Baꢀvuranlar, aleyhlerindeki suçlamaların tamamını reddetmiꢀlerdir. B.Ö., polisteki ifadesinin  
Emniyet Müdürlüğü tarafından düzenlenen bir oyundan ibaret olduğunu ifade etmiꢀtir. K.T.,  
2
S.Ö., S.A. ve H.A. ise gözaltında baskılara maruz kaldıklarını iddia etmiꢀlerdir. Avukatın,  
baꢀvuranların sorgusuna katılma yönündeki talebi, Cumhuriyet Baꢀsavcısı tarafından  
reddedilmiꢀtir.  
Baꢀvuranlar daha sonra Ankara DGM yedek hakimine sevk edilmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar,  
aleyhlerindeki suçlamaları reddetmiꢀ ve polise verdikleri ifadelerden bahsetmiꢀlerdir.  
Baꢀvuranlar, yasadıꢀı örgüte üye olduklarını, bu örgütün faaliyetlerine katıldıklarını  
reddetmiꢀler ve gözaltında iken avukat olmadan baskı altında ifadelerinin alındığını iddia  
etmiꢀlerdir. B.Ö. gözaltında iken kendisine iꢀkence yapıldığını ileri sürmüꢀ ve adıgeçen  
doktor raporlarının değerlendirilmesini talep etmiꢀtir. DGM yedek hakimi, S.A. ve H.A.’yı  
serbest bırakılmasına ve diğer baꢀvuranların tutuklanmasına karar vermiꢀtir.  
S.A. isimli baꢀvuran, DGM tarafından çıkarılan 29 Mayıs 1996 tarihli tevkif  
müzekkeresi uyarınca 4 Haziran 1996 tarihinde tutuklanmıꢀtır.  
Ayrıca, H.E.’nin ꢀikayeti üzerine, gözaltında bulunduğu sırada kendisine kötü  
muamele yapıldığı gerekçesiyle polisler aleyhinde ceza soruꢀturması baꢀlatılmıꢀtır. Dava  
dosyasından, baꢀlatılan ceza soruꢀturmasının 2003 yılının Haziran ayında zamanaꢀımı  
nedeniyle sona erdiği anlaꢀılmaktadır.  
2. Kamu davası  
Cumhuriyet Baꢀsavcısı, 21 Haziran 1996 tarihinde, baꢀvuranları DGM’de itham  
etmiꢀtir. Cumhuriyet Baꢀsavcısı, baꢀvuranları yasadıꢀı “Ekim” örgütü üyesi ya da yöneticisi  
olmakla itham etmiꢀtir ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’un 7 § 1. maddesi uyarınca  
mahkum edilmelerini talep etmiꢀtir.  
B.Ö. ve K.T. isimli baꢀvuranlar, DGM’de gözaltından sorumlu güvenlik güçlerinin  
elleri arasındayken kendilerine iꢀkence yapıldığı yönündeki iddialarını yinelemiꢀ ve polise  
verdikleri ifadelerin içeriğini reddetmiꢀlerdir. S.A., S.Ö. ve H.A. isimli baꢀvuranlar ise aynı  
dönemde kendilerine baskı yapıldığını ileri sürmüꢀlerdir.  
6 Kasım 1996 tarihinde yapılan duruꢀma sonrasında, esasa bakan hakimler S.A. ve  
S.Ö.’nun serbest bırakılmasına karar vermiꢀlerdir.  
10 Mart 1997 tarihli bir kararla DGM, N.Ç. ve B.Ö.’yü silahlı örgüt yönetmekle  
suçlayarak sırasıyla yedi yıl ve altı yıl hapis cezasına ve 4.200.000.000 ve 3.600.000.000 Türk  
Lirası para cezasına mahkum etmiꢀtir. Aynı zamanda kamu hizmetinden men edilmiꢀlerdir.  
DGM, N.Ç.’nin suçluluğunu ortaya koyabilmek amacıyla sanıkların polise vermiꢀ oldukları  
ifadeleri ve aynı zamanda N.Ç.’nin sahte bir kimlikle yakalanmıꢀ olması; kimlik tespiti ve  
parmak izi incelemesi sonucunda Đzmir Cezaevi’nden firar ettiğinin ortaya çıkması; adıgeçen  
örgüt tarafından “hücre” olarak kullanılan evinde yakalanmıꢀ olması, yakalandığı sırada  
sözkonusu yasadıꢀı örgüt adına çok sayıda yayın, afiꢀ ve broꢀürün ele geçirilmesi gibi  
hususları dikkate almıꢀtır. B.Ö. isimli baꢀvuranla ile ilgili olarak ise DGM verdiği kararında,  
baꢀvuran tarafından polise verilen ifadelere ve örgüt tarafından hücre olarak kullanılan  
Keçiören’de bulunan evinde yapılan aramalar sırasında polis tarafından, 9 mm ve 7,65 mm  
çapında 140 adet merminin, örgüt adına hazırlanmıꢀ olan çok sayıda yayın, afiꢀ ve broꢀürün,  
“Partizan” isimli derginin basımında kullanılan baskı makinesinin, sahte kimlik belgelerinin,  
boꢀ kimlik belgelerinin ve bir mührün, “Ekim” örgütünün harcamalarının ve kaynaklarının,  
3
sözkonusu örgütün faaliyetlerine ve yapısına iliꢀkin bilgilerin yer aldığı raporların  
bulunmasını gerekçe göstermiꢀtir.  
Aynı kararla, K.T. isimli baꢀvuran da yasadıꢀı silahlı örgüte üye olduğu gerekçesiyle  
üç yıl hapis ve 1.250.000.000 Türk Lirası para cezasına mahkum edilmiꢀ ve kamu  
hizmetinden men edilmiꢀtir. DGM, baꢀvuranın polise verdiği ifadelerine ve aynı zamanda  
baꢀvuranın Batıkent’te bulunan bir “hücrede” yakalanmıꢀ olmasına ve el konulan afiꢀ,  
yasadıꢀı yayınlar ve “Ekim” dergileri gibi delillere dayanmıꢀtır.  
10 Mart 1997 tarihli bir kararla, S.Ö. ve S.A. silahlı örgüte üye oldukları gerekçesiyle  
(3713 sayılı Kanun’un 7 § 2. maddesinde cezalandırılması öngörülen suç) on ay hapis  
cezasına ve 500.000.000 Türk Lirası para cezasına mahkum edilmiꢀlerdir. DGM karar  
gerekçesinde, diğer sanıkların ifadelerinin yanı sıra, parmak izi incelemesini, yakalama  
tutanaklarını, yakalama sırasında polislerin, baꢀvuranların evinde yaptıkları aramalar sırasında  
el konulan ve sözkonusu örgüt adına hazırlanmıꢀ olan yayın, afiꢀ ve broꢀürleri dikkate  
almıꢀtır.  
CMUK’un 128. maddesinin dördüncü paragrafı (18 Kasım 1992 tarihli 3842/9 sayılı  
Kanun ile düzenlendiği ꢀekliyle), yakalanan ve/ veya Cumhuriyet Savcısı’nın yazılı emri ile  
yakalama süresinin uzatılmasına karar verilen kiꢀi, sözkonusu karara itiraz etmek için ve  
gerektiğinde serbest bırakılma talebini dile getirmek üzere yetkili sulh hakimine baꢀvurabilir.  
Türk Ceza Hukuku’nun içtihadına yönelik ilkelerden, bir ꢀüphelinin sorgulanmasının,  
aleyhinde kanıt elde edilmesini amaçlayan bir tedbir değil de, ꢀüphelinin istifade etmesi  
gereken bir savunma aracı niteliğinde olduğu anlaꢀılmaktadır. Sorgu bitiminde alınan ifadeler,  
hakimin olaylara iliꢀkin takdirinde değerlendirilmeye alınacak ifadelerse, en azından bu  
ifadelerin rıza ile verilmiꢀ olması gerekmektedir. Baskıya ya da ꢀiddete baꢀvurularak alınan  
her türlü ifadenin, inandırıcı bir değeri bulunmamaktadır. Yargıtay tarafından da dile  
getirildiği üzere, CMUK’un 247. maddesi uyarınca, polise ya da Savcılığa verilen ve  
itirafların yer aldığı sorgulama tutanağının aleyhte kanıt olarak değerlendirilebilmesi için, bu  
itirafların hakim karꢀısında yapılması zorunludur. Aksi durumda ise, benzer ifadelerin kanıt  
olarak duruꢀma sırasında okunması yasaklanır ve o anda mahkumiyet kararı için bir gerekçe  
gösterilemez (Kolu-Türkiye, no: 35811/97, 2 Ağustos 2005).  
CMUK’un 135. maddesi aynı zamanda, itirafa zorlamak amacıyla iꢀkenceyi ve her  
türlü kötü muameleyi yasaklamaktadır.  
HUKUK AÇISINDAN  
Baꢀvuranlar, hakim önüne çıkarılmadan önce, uzun süre gözaltında tutulduklarından  
ꢀikayetçi olmakta ve AĐHS’nin 5 § 3. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.  
B.Ö., S.Ö., K.T. ve S.A. isimli baꢀvuranlar, AĐHS’nin 6 §§ 1 ve 3 c) maddesi  
kapsamında, ceza mahkemelerinin, gözaltında avukat yardımından yararlanmaksızın alınan  
ifadeleri değerlendirmeye aldıklarını iddia etmektedirler.  
Baꢀvuranlar son olarak, tutuklandıklarına dair yakınlarına bilgi verilmediğini ve  
gözaltı süresince yakınlarıyla görüꢀtürülmediklerini iddia etmekte ve bu itibarla AĐHS’nin 8.  
maddesine atıfta bulunmaktadırlar.  
4
I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐꢁKĐN  
A. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında  
Hükümet iki açıdan iç hukuk yollarının tüketilmediğini belirtmektedir. Hükümet  
öncelikle, baꢀvuranların CMUK’un 128 § 4. maddesine dayanarak serbest bırakılma talebinde  
bulunmaları gerektiğini belirtmektedir. Đkinci olarak, Hükümet, 466 sayılı Kanun Dıꢀı  
Yakalanan veya Tutuklanan Kimselere Tazminat Verilmesi Hakkındaki Kanun’a atıfta  
bulunmaktadır. Hükümet, baꢀvuranların ꢀu anda AĐHM’de ileri sürdükleri iddialarını yetkili  
Ağır Ceza Mahkemesi önünde dile getirmeleri gerektiğini belirtmektedir.  
AĐHM, Öcalan-Türkiye kararında CMUK’un 128 § 4. maddesi uyarınca, ilgili kiꢀilerin  
tutukluluk hallerinin yasallığı hakkında iç hukuk hakiminin uyguladığı denetimin, olayların  
meydana geldiği sırada 5. maddenin gerekliliklerini yerine getirmediğine karar verdiğini  
hatırlatmaktadır. AĐHM, bu kararından ayrılmasını gerektirecek herhangi bir neden  
görmemektedir. Ayrıca, mevcut davada baꢀvuranlara isnat edilen suçların ciddiyetini ve  
olayların meydana geldiği dönemde gözaltı süresinin, mevzuata uygun olduğunu dikkate  
almaktadır. Bu koꢀullarda AĐHM, bu hususta hakime yapılacak bir itirazın, baꢀvuranların  
serbest bırakılmalarını sağlamaktan uzak olduğu kanaatindir (Öcalan kararı). Bu nedenle  
AĐHM Hükümet’in itirazını reddetmektedir.  
Hükümet’in, 466 sayılı Kanun’la öngörülen tazminat yoluna iliꢀkin itirazı ile ilgili  
olarak AĐHM, tutuklamanın yasalara uygun olması halinde, hakimin serbest bırakılma emrini  
verme yetkisinin olmaması ve tutuklamanın iç hukuka uygun olması durumunda AĐHS’ye  
uyulmadığı gerekçesiyle tazminata hükmedilmesinin mümkün olmaması nedeniyle buna  
benzer bir itirazı, Öcalan-Türkiye kararında reddettiğini hatırlatmaktadır. Oysa AĐHM,  
mevcut davada, baꢀvuranların dava konusu tutuklanma iꢀleminin, Hükümet’in de doğruladığı  
gibi, iç hukuka uygun olarak gerçekleꢀtirildiğini gözlemlemektedir. Bu nedenle, sözkonusu ön  
itirazın, dayanaktan yoksun olduğu ve bu nedenle kabul edilemeyeceği sonucu ortaya  
çıkmaktadır.  
AĐHM bu ꢀikayetin, AĐHS’nin 35 § 3. maddesindeki anlamıyla açıkça dayanaktan  
yoksun olmadığına ve baꢀka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığına kanaat  
getirmiꢀtir. Baꢀvurunun kabuledilebilir bulunması uygundur.  
B. AĐHS’nin 6 §§ 1. ve 3. c) maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında  
Hükümet ilk aꢀamada, Cumhuriyet Baꢀsavcısı ve yedek hakim karꢀısında ifade  
verdikleri sırada baꢀvuranların, bir avukat tarafından temsil edilme talebinde  
bulunmadıklarının altını çizmektedir. Hükümet ayrıca, baꢀvuranların, Yargıtay’da ve  
DGM’de iddianamede yer alan suçlamalara cevap verme, yakalama tutanaklarına itiraz etme  
ve savunmalarını hazırlayabilmek için gerekli süreyi talep etme imkanına sahip olduklarını,  
baꢀvuranların ise susma haklarını kullandıklarını belirtmektedir. Hükümet, baꢀvuranların  
savunmalarını desteklemek için gerekli olan kanıtları sunma imkanına sahip olduklarını da  
eklemektedir. Bu nedenle, AĐHS’nin 6 §§ 1. ve 3. c) maddesi ihlal edilmemiꢀ sayılmaktadır.  
Baꢀvuranlar, bu sava itiraz etmektedirler.  
AĐHM, tarafların argümanları ıꢀığında baꢀvurunun bu kısmının, esastan incelemeyi  
zorunlu kılan olaylara ve hukuka iliꢀkin ciddi sorular ortaya çıkardığı kanaatindedir. Sonuç  
5
olarak, AĐHM bu ꢀikayetin, AĐHS’nin 35 § 3. maddesindeki anlamıyla açıkça dayanaktan  
yoksun olmadığına ve baꢀka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığına kanaat  
getirmiꢀtir.  
C. AĐHS’nin 8. maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında  
Hükümet, gözaltında bulundukları süre içerisinde baꢀvuranların, yakınlarına haber  
verme imkanına sahip olduklarını belirtmektedir. Bununla ilgili olarak, H.A.’nın kardeꢀinin  
H.A.’yı ziyaret etme talebinde bulunduğunu, bu talebinin soruꢀturmanın gizliliği nedeniyle  
reddedildiğine ve diğer baꢀvuranların yakınlarının benzer bir talepte bulunmadıklarına dikkat  
çekmektedir. Hükümet, baꢀvuranların AĐHS’nin 8. maddesine iliꢀkin olarak ileri sürdükleri  
iddiaların dayanaktan yoksun olduğu kanaatindedir.  
Baꢀvuranlar bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM, baꢀvuranların AĐHS’nin 8. maddesine iliꢀkin olarak ileri sürdükleri ꢀikayetin  
iki noktada yapıldığını gözlemlemektedir. Baꢀvuranlar bir taraftan yakınlarına haber  
verilmediğini iddia etmekte diğer taraftan ise gözaltında bulundukları süre içerisinde yakınları  
ile görüꢀtürülmediklerini ileri sürmektedirler.  
AĐHS’nin 8. maddesine iliꢀkin ꢀikayetin birinci kısmı ile ilgili olarak AĐHM, bu  
ꢀikayetin olaylarla desteklenmediğini gözlemlemektedir. Mevcut davada, kardeꢀinin  
tutuklandığından haberdar edilen H.A.’nın, 15 Mayıs 1996 tarihinde, yani H.A.’nın  
tutuklanmasından iki gün sonra ziyaret talebinde bulunduğu konusuna itiraz edilmemektedir.  
Bununla ilgili olarak, baꢀvuranların avukatı, kendi imkanları ile baꢀvuranların tutuklanma  
sebepleri hakkında bilgi aldıklarını iddia etse de, bu imkanların neler olduğu hakkında yeterli  
bir bilgi vermemektedir. Kısacası, AĐHM’nin elinde bulunan unsurlar, olayların meydana  
geldiği sırada, yasal düzenlemelere uygun olarak baꢀvuranların yakınlarına bilgi verilmediği  
iddiasını doğrulayacak herhangi bir kanıt sunmamaktadır (Ahmet Mete-Türkiye, 25 Nisan  
2006).  
AĐHS’nin 8. maddesine iliꢀkin ꢀikayetin ikinci kısmı ile ilgili olarak, AĐHM, yalnızca  
H.A.’nın kardeꢀinin görüꢀme talebinde bulunduğunu gözlemlemektedir. Dosyada yer alan  
unsurlardan, diğer baꢀvuranların yakınlarının ya da bizzat baꢀvuranların bu yönde bir talepte  
bulundukları sonucu çıkmamaktadır (Bkz. a contrario, McVeigh, O’Neill, Evans-Birleꢀik  
Krallık, no: 8022/77, 8025/77, 8027/77, Komisyon’un 18 Mart 1981 tarihli raporu, kararlar ve  
Raporlar). AĐHM ayrıca, ne H.A.’nın ne de kardeꢀinin, sözkonusu red cevabı hakkında  
makamlara herhangi bir itirazda bulunmadıklarını tespit etmektedir. Bu koꢀullar altında, ilgili  
kiꢀiler, yetkililerin kararlarına uymadıklarından ꢀikayetçi olamazlar.  
AĐHM, baꢀvuranların ꢀikayetinin hiçbir ꢀekilde desteklenmediği görüꢀündedir.  
Baꢀvuranların dile getirdiği olay bir “müdahale” olarak değerlendirilse bile AĐHM, organize  
suçlarla mücadelede, suça ortak olan kiꢀilerin haberdar edilebileceği, bu kiꢀilerin kaçabileceği  
ya da kanıt unsurlarını yok edebileceği tehlikesinin bulunduğunu göz ardı etmemektedir.  
Mevcut davada Savunmacı Devlet’in, aile hayatının korunması hakkı ile organize suçlarda  
cezai soruꢀturmanın seyri arasındaki dengeyi kurma konusunda kendisine tanınan takdir  
marjını aꢀtığı sonucunu doğurmamaktadır.  
Sonuç olarak AĐHM, baꢀvurunun bu kısmının AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca  
açıkça dayanaktan yoksun olduğu kanaatindedir.  
6
II. ESAS HAKKINDA  
A. AĐHS’nin 5 § 3. maddesi  
Hükümet, baꢀvuranların gözaltında tutulmalarının ilgili iç tüzüğe uygun olarak  
gerçekleꢀtirildiğini belirtmektedir. Bununla ilgili olarak Hükümet, mevcut davada da olduğu  
gibi birçok kiꢀiyi ilgilendiren terör suçlarına iliꢀkin olarak yürütülen soruꢀturmalarda ortaya  
çıkan zorluklara dikkat çekmektedir. Hükümet, baꢀvuranların gözaltı sürelerinin, kanıtların  
toplanması için gerekli olduğunu belirtmektedir.  
AĐHM, terör suçlarına iliꢀkin olarak yürütülen soruꢀturmaların, hiç kuꢀkusuz  
yetkilileri bir takım özel sorunlarla karꢀı karꢀıya bıraktığını birçok kez kabul etmiꢀtir (Brogan  
ve diğerleri-Birleꢀik Krallık, 29 Kasım 1988, Murray-Birleꢀik Krallık, 28 Ekim 1994, ve  
Aksoy-Türkiye, 18 Aralık 1996 tarihli karar, Derleme Hükümler ve Kararlar). Bununla  
birlikte bu, yetkililerin terör suçu iꢀlendiğini belirttikleri her durumda, yerel mahkemelerin ve  
en son aꢀamada da AĐHS organlarının denetimi dıꢀında ꢀüphelileri gözaltına almak için,  
yetkililere 5. madde uyarınca sınırsız bir hak tanındığı anlamına gelmemektedir (Sakık ve  
diğerleri-Türkiye, 26 Kasım 1997).  
Mevcut davada, dava konusu gözaltı süresinin, baꢀvuranların tutuklandığı 13–14  
Mayıs 1996 tarihinde baꢀladığını ve 24 Mayıs 1996 tarihinde son bulduğunu tespit etmektedir.  
O halde baꢀvuranların ortalama gözaltı süresi on ila on bir gündür.  
AĐHM, Brogan ve diğerleri kararında, terör amaçlı iꢀlenen kolektif suçların önüne  
geçme amacını taꢀısa dahi yargı denetimi olmaksızın dört gün altı saatlik gözaltı süresinin  
AĐHS’nin 5 § 3 maddesinde belirlenen sınırların ötesine geçtiğini kaydetmektedir.  
AĐHM, baꢀvuranların, “hakim karꢀısına çıkarılmaksızın” on ve on bir gün süreyle  
gözaltında tutulmalarının gerekli olduğunu görüꢀüne katılmamaktadır.  
Sonuç olarak AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
B. AĐHS’nin 6 §§1 ve 3 c) maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında  
AĐHM, B.Ö., S.Ö., K.T. ve S.A.’nın ꢀikayetlerinin, haklarında verilen mahkumiyet  
kararında, gözaltında avukat olmadan iꢀkence ile verdikleri ifadelere baꢀvurulması ile ilgili  
olduğunu gözlemlemektedir. 6. maddenin 3. paragrafında yer alan gereklilikler, 1. paragrafla  
güvence altına alınan davanın hakkaniyete uygun olarak görülmesini isteme hakkı ilgisi  
bulunduğundan AĐHM, mevcut davada ortaya çıkan soruları birbiriyle ilgili olan bu iki madde  
çerçevesinde inceleyecektir (Bkz. Van Mechelen ve diğerleri-Hollanda, 23 Nisan 1997 tarihli  
karar).  
Hükümet sözkonusu yargılamanın adil olduğunu belirtmektedir. Hükümet, DGM’nin,  
baꢀvuranların suçluluğunu ortaya koyabilmek amacıyla, hem diğer sanıkların itiraf ve  
ifadelerini hem de baꢀvuranların yakalanması sırasında polisler tarafından ele geçirilen sahte  
kimlik belgelerini, sözkonusu yasadıꢀı örgüt adına hazırlanan yayın, afiꢀ ve broꢀürleri,  
örgütün masraf ve mali kaynaklarının, faaliyetlerinin ve yapısının gösterildiği belgeleri ve çok  
sayıda mermi bulunmuꢀ olmasını dikkate aldığını belirtmektedir. Hükümet, DGM’de ve Ağır  
Ceza Mahkemesi’nde bir avukat tarafından temsil edilen baꢀvuranların, ilk derece  
7
mahkemelerine sunulan delilerle ve hazırlık soruꢀturması sırasında verdikleri ifadelere itiraz  
etme imkanına sahip olduklarını belirtmektedir.  
AĐHM, delillerin ikamesinin öncelikle iç hukuk kuralları ile ilgili olduğunu ve  
toplanan delilleri değerlendirme görevinin ilke olarak ulusal mahkemelere ait olduğunu  
hatırlatmaktadır. AĐHS’nin kendisine yüklediği görev, kanıtların sunuluꢀ ꢀekli de dahil olmak  
üzere, bir bütün olarak incelenen davanın hakkaniyete uygun olarak görülüp görülmediğinin  
incelenmesi görevidir (Bkz., diğerleri arasında, Edwards-Birleꢀik Krallık, 16 Aralık 1992).  
AĐHM, her ne kadar AĐHS’nin 6. maddesinde açıkça ifade edilmese de, susma hakkı ve bunun  
türevlerinden biri olan savunma yapmama hakkının, bu madde ile tanınan adil yargılanma  
hakkı kavramı ile iç içe olduğunu ve bunların genel olarak kabul gören uluslararası kavramlar  
olduğunu hatırlatmaktadır. Bu hakların tanınma sebebi, yetkililer tarafından uygulanabilecek  
aꢀırı bir zorlama olması durumunda sanığın korunması esasına dayalıdır. Böylelikle adli  
hatalar önlenebilir ve 6. maddede ifade edilen amaçlara ulaꢀabilir (John Murray-Birleꢀik  
Krallık, 8 ꢁubat 1996, ve Funke-Fransa, 25 ꢁubat 1993).  
Savunma yapmama hakkı, aynı zamanda, bir ceza davasında, sanığın isteği dıꢀında  
zorlama ve baskıyla elde edilmiꢀ olan kanıtlar kullanılmaksızın yargılama yapılmasını  
içermektedir (Shannon-Birleꢀik Krallık, no:6563/03, 4 Ekim 2005).  
AĐHM, mevcut davada baꢀvuranların, yaklaꢀık on gün süreyle güvenlik güçleri  
tarafından ve gözaltı süresi sonunda ise Cumhuriyet Baꢀsavcısı ve yedek hakim tarafından  
sorgulandıklarını gözlemlemektedir. Bu zaman zarfında bir avukat tarafından temsil  
edilemeyen baꢀvuranlar, kendi kendilerini suçlayan ifadelerde bulunmuꢀlardır. Bu ifadeler,  
daha sonra DGM’nin mahkumiyet kararının gerekçesinde, diğer kanıt unsurları ile birlikte  
değerlendirilmiꢀtir. Bununla ilgili olarak AĐHM, S.A. ve S.Ö. adındaki baꢀvuranların  
gözaltında bulundukları süre içerisinde susma haklarını kullanmıꢀ olsalar bile, iꢀkence ile  
ifade verdiklerini belirten B.Ö. gibi diğer sanık ifadelerinin, kendilerini doğrudan olaya dahil  
edebilecek türden bilgiler içerdiğini ve bu ifadelerin bir sonraki yargılama sırasında  
iddianamede ve ayrıca DGM’nin 10 Mart 1997 tarihli kararında gerekçe olarak kullanıldığını  
tespit etmektedir.  
AĐHM ayrıca baꢀvuranların gözaltı sürelerinin bittiği 24 Mayıs 1996 tarihinde,  
baꢀvuranların adli tıp doktoru tarafından muayene edildiklerini, adli tıp doktorunun,  
baꢀvuranların vücudunda ciddi yaralanmalar ve ekimozlar tespit ettiğini ve gözaltında  
bulundukları sırada baꢀvuranlara iꢀkence gibi kötü muamelelerde bulunduklarından ꢀüphe  
edilen polisler hakkında ceza davası açıldığını tespit etmektedir.  
Bu noktada AĐHM, mevcut davada AĐHS’nin 3. maddesine iliꢀkin bir ꢀikayetin  
yapılmamıꢀ olmasının, bununla ilgili olarak ortaya çıkan koꢀulları 6. madde bakımından  
değerlendirmesi için bir engel teꢀkil etmediğini belirtmektedir (Bkz., mutatis mutandis, Kolu-  
Türkiye, no:35811/97; Ferrantelli ve Santangelo-Đtalya, 7 Ağustos 1996 tarihli karar). AĐHM,  
baꢀvuranların gözaltından sorumlu olan polisler aleyhinde baꢀlatılan ceza davasının 2003  
yılının Haziran ayında zamanaꢀımı nedeniyle düꢀtüğünü gözlemlemektedir. Böylece, ulusal  
mahkemeler, baꢀvuranların vücudunda tespit edilen yara ve ekimozların nasıl meydana  
geldiği ve baꢀvuranların, kendilerini zorlayıcı bir ortamda bulunup bulunmadıkları konusuna  
ıꢀık tutabilecek imkanlardan faydalanmamıꢀlardır (Bkz. a contrario, Ferrantelli ve  
Santangelo). Hükümet’te bu konu ile ilgili olarak bir açıklamada bulunmamıꢀtır.  
8
AĐHM, mevcut davada iddia edilen kötü muamelelerden güvenlik güçlerinin sorumlu  
olabileceği yönündeki güçlü varsayıma ve güvenlik güçleri aleyhinde açılan ceza davasının  
devam etmesine rağmen DGM’nin, iꢀkence ile alınan itiraf ve beyanları kanıt olarak  
değerlendirmiꢀ olmasını ꢀaꢀkınlıkla karꢀılamaktadır. DGM, kararını vermeden önce, suçlanan  
güvenlik güçlerinin davalarının görüldüğü ceza mahkemesine herhangi bir soru sormak gibi  
bir gereklilik duymamıꢀtır (karꢀılaꢀtırın Hulki Güneꢀ-Türkiye, no: 28490/95). AĐHM, bütün  
yargılama boyunca davalı kiꢀilerin, dava konusu itiraf ve ifadelerin gerçekliğine boꢀu boꢀuna  
itiraz etmeye çalıꢀtıklarını tespit etmektedir (Bkz. Kolu ve, a contrario, ꢁahiner-Türkiye  
(karar), no: 29279/95, 11 Ocak 2000; Yakıꢀ-Türkiye (karar), no:33368/96, 11 Ocak 2000).  
Ayrıca, Hükümet dava konusu mahkumiyetin bir dizi emareye dayandığını  
belirttiğinde AĐHM, Hükümet’le aynı görüꢀü paylaꢀamamaktadır. AĐHM, baꢀvuranların  
mahkumiyetlerinin, iddia edildiği gibi baskı altında polise verilen ifadelere belirleyici bir  
ꢀekilde dayanıp dayanmadığı konusunu daha fazla araꢀtırmanın gerekli olmadığı  
görüꢀündedir. Ceza mahkemeleri tarafından gerçekleꢀtirilen olay tespitinin bir kısmının,  
baꢀvuranların iꢀkence ile ve avukat bulunmaksızın alındığını iddia ettikleri ifadelere  
dayandığını tespit etmesi yeterli olacaktır (ꢁahiner ve Yakıꢀ kararı; Yalgın ve diğerleri-Türkiye  
(karar), no: 33370/96, 11 Ocak 2000; Fikret Doğan-Türkiye (karar), no: 33363/96, 11 Ocak  
2000).  
AĐHM, mevcut davada sunulan usule iliꢀkin güvencelerin, avukat bulunmaksızın ve  
savunma yapmama hakkı ihlal edilerek iꢀkence ile alındığı iddia edilen itirafların  
değerlendirilmesini engelleyemediği kanaatindedir. Yargıtay’ın sözkonusu eksiklikleri  
gidermediği dikkate alındığında AĐHM, dava konusu yargılamada 6. maddede ifade edilen  
sonuçlara ulaꢀılamadığını gözlemlemektedir. Bu nedenle, B.Ö., S.Ö., K.T. ve S.A. isimli  
baꢀvuranlar ile ilgili olarak 6 §§ 1 ve 3 c) maddesinin ihlal edildiğine karar vermiꢀtir.  
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
A. Tazminat  
Baꢀvuranlar, 70.000 Euro tutarında manevi tazminat talep etmektedirler.  
Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM, baꢀvuranların, herhangi bir adli müdahale yapılmaksızın ve aileleri ile hiçbir  
iletiꢀim kurmaksızın on ila on bir gün süreyle gözaltında tutulduklarını tespit etmektedir. Bu  
nedenle, bu durumun baꢀvuranlarda manevi bir zarara yol açmıꢀ olabileceği kanaatindedir.  
Davanın çeꢀitli yönlerini gözönünde bulunduran AĐHM, 41. madde uyarınca ve  
hakkaniyete uygun olarak N.Ç. isimli baꢀvuran adına davayı takip eden dul eꢀi Hanım  
Çiftçi’ye de olmak üzere, baꢀvuranların her birine 3.500 Euro (üç bin beꢀ yüz) ödenmesinin  
uygun olduğu kanaatindedir.  
AĐHM, AĐHS’nin 6 §§ 1 ve 3 c) maddeleri ile güvence altına alınan haklarının ihlal  
edilmesi nedeniyle, B.Ö., S.Ö., K.T. ve S.A. isimli baꢀvuranların mağdur olduklarına  
hükmettiğini hatırlatmaktadır. Bununla ilgili olarak AĐHM, mevcut dava koꢀullarında ihlal  
kararının tespitinin, adil tazmin için baꢀlı baꢀına yeterli olduğu kanaatindedir.  
B. Masraf ve Harcamalar  
9
Baꢀvuranlar, AĐHM ve yerel mahkemeler nezdinde yaptıkları masraf ve harcamalar  
için 7.000 Euro talep etmektedirler.  
Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.  
Mahkemenin bu konudaki içtihadı ve elindeki mevcut unsurlar doğrultusunda AĐHM,  
baꢀvuranlara toplu olarak 1.500 Euro ödenmesinin makul olduğu kanaatindedir.  
C. Gecikme Faizi  
Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına  
uyguladığı faiz oranına üç puan eklenecektir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. AĐHS’nin 5 § 3 ve 6 §§ 1 ve 3 c) maddelerine iliꢀkin ꢀikayetlerin kabuledilebilir, ve  
geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;  
2. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;  
3. B.Ö., S.Ö., K.T. ve S.A. isimli baꢀvuranlarla ilgili olarak AĐHS’nin 6§ 1 ve 3 c)  
maddesinin ihlal edildiğine;  
4. B.Ö., S.Ö., K.T. ve S.A. isimli baꢀvuranların yaꢀamıꢀ oldukları manevi zarar için  
AĐHS’nin 6 § 1 ve 3 c) maddesinin ihlal edildiğinin tespit edilmesinin adil tazmin için baꢀlı  
baꢀına yeterli olduğuna;  
5. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay  
içinde, miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet  
tarafından, N.Ç. isimli baꢀvuran adına davayı takip eden dul eꢀi Hanım Çiftçi’ye de olmak  
üzere, baꢀvuranların her birine manevi tazminat için 3.500 Euro (üç bin beꢀ yüz), masraf ve  
harcamalar için de baꢀvuranlara toplu olarak 1.500 Euro (bin beꢀ yüz) ödenmesine;  
b) Bu miktarların ödeme tarihinde döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmesine;  
c) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet  
tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan  
fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;  
6. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
karar vermiꢀtir.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77§§ 2 ve 3  
maddesine uygun olarak 20 Haziran 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.  
10  
11