C O N S E I L D E  
L ' E U R O P E  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
TESLĐM TÖRE - TÜRKĐYE DAVASI (no:2)  
(Baꢀvuru no: 13244/02)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
11 Temmuz 2006  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek  
olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
_____________________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları  
Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam  
o l a r a k b e l i r t i l m i ş o l m a s ı v e y u k a r ı d a k i t e l i f h a k k ı b i l g i s i y l e b e r a b e r o l m a s ı k o ş u l u i l e D ı ş i ş l e r i B a k a n l ı ğ ı A v r u p a K o n s e y i  
ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (13244/02) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke  
vatandaꢀı Teslim Töre’nin (baꢀvuran) 7 Mart 2002 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları  
Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ  
olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul  
Barosu avukatlarından E. Kanar tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
1939 doğumlu baꢀvuran Đstanbul’da ikamet etmektedir.  
Türkiye Komünist Đꢀçi Partisi’nin (TKĐP) sözde lideri baꢀvuran 5 Mayıs 1993 tarihinde  
Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi ekipleri tarafından yakalanarak  
gözaltına alınmıꢀtır.  
19 Mayıs 1993 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) yetkili hakimi  
karꢀısına çıkarılan baꢀvuran hakkında tutuklu yargılanma kararı alınmıꢀtır.  
DGM Cumhuriyet Savcısı 30 Temmuz 1993 tarihinde TCK’nın 146 § 1. maddesinin “Türkiye  
Cumhuriyeti Anayasasının tamamını ya da bir kısmını tağyir ve tebdil veya ilgaya ve bu  
kanun ile teꢀekkül etmiꢀ olan Büyük Millet Meclisini iskata veya vazifesini yapmaktan men’e  
cebren teꢀebbüs edenler idam cezasına mahkum olur” hükmü uyarınca baꢀvuran hakkında  
ceza davası açmıꢀtır.  
1993-1997 yılları arasında DGM önünde bir çok duruꢀma gerçekleꢀmiꢀ ve baꢀvuran bu  
duruꢀmalar sırasında suçsuz olduğunu ileri sürerek serbest bırakılmasını talep etmiꢀtir.  
Mahkeme genel olarak kanıtların durumu, iꢀlenen suçun niteliği, risk faktörü gibi nedenlerle  
kimi kez hiçbir gerekçe olmadan bu talepleri reddetmiꢀtir.  
1999-2001 yılları arasında Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde pek çok duruꢀma yapılmıꢀ ve  
baꢀvuran AĐHS’nin 5 § 3. ve AĐHM’nin uzun gözaltına iliꢀkin yerleꢀik içtihadına dayalı  
olarak serbest bırakılmasını talep etmiꢀtir. Bu talepler iꢀlenen suçun niteliği, dava dosyasının  
içeriği ve tutukluluk süresi gibi nedenlerle reddedilmiꢀtir.  
24 ꢁubat 2004 tarihinde DGM baꢀvuranı hakkında yapılan ithamlardan suçlu bulmuꢀtur.  
Yargıtay 4 Ekim 2004 tarihinde 24 ꢁubat tarihli kararı bozmuꢀtur.  
AĐHM’ye iletilen dosyaya göre dava halen Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nde sürmektedir,  
Ağır ceza mahkemesi 12 Kasım 2004 tarihinde firar eden baꢀvuran hakkında 30 Ağustos  
2005’te yeniden tutuklama emri çıkarmıꢀtır.  
HUKUK AÇISINDAN  
I. AĐHS’NĐN 5 § 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuran tutukluluk süresinin uzunluğundan ꢀikayetçi olmakta ve AĐHS’nin 5 § 3. maddesine  
atıfta bulunmaktadır.  
2
AĐHM bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca temelden yoksun olmadığı ve esastan  
incelenmesi gerektiği tespitinde bulunmaktadır. ꢁikayetin kabuledilemezliğine dair hiçbir  
gerekçe yer almamaktadır.  
Hükümet iç hukuk mercilerinin baꢀvuranın tutuklu yargılanma kararlarını  
gerekçelendirdiklerini ifade ederek, adı geçenin 12 Kasım 2004 tarihinden bu yana firari  
olduğunun altını çizmektedir.  
Baꢀvuran Hükümetin savlarına karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM baꢀvuranın tutukluluğuna dair sözkonusu ilk dönemin 5 Mayıs 1993 tarihinde  
baꢀladığını ve hakkında açılan 30 Temmuz 1993 tarihli ceza davası kapsamında 19 Aralık  
1997 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin baꢀvuranın tahliye edilmesi yönündeki kararı  
ile sona erdiğini hatırlatmaktadır. Bununla birlikte baꢀvuran, 8 Kasım 1993 tarihli tutuklu  
yargılanma kararı nedeniyle serbest bırakılmamıꢀ, 11 Eylül 2001 tarihinde nihai surette  
tahliye edilmiꢀtir. Toplam tutukluluk süresi sekiz yıl dört ayı bulmaktadır.  
Böyle bir durumda ulusal makamlara gözaltı süresinin makul süre sınırlarının aꢀılmamasını  
gözetmek düꢀmektedir. Yetkililerin bu amaçla, olayların bütününü incelemeleri ve masumiyet  
karinesi, bireysel haklara saygı ilkesine yönelik istisna uyarınca kamu menfaatini meꢀru kılan  
zorunluluğun varlığını bertaraf etmeleri ve alınan kararlarda serbest bırakılma taleplerini  
reddeden kararları dikkate almaları gerekir. Özellikle mevcut kararlarda yer alan gerekçelere,  
ilgili tarafından yapılan baꢀvurularda itilafa mahal vermeyen olaylara dayalı olarak AĐHM,  
AĐHS’nin 5 § 3 maddesine yönelik bir ihlalin olup olmadığını tespit etmek durumundadır  
(Bkz. Assenov ve diğerleri-Bulgaristan kararı, 28 Ekim 1998).  
Bu bağlamda, bir suç iꢀlediği gerekçesiyle tutuklanan kiꢀiye yönelik makul ꢀüphelerin  
devamlılığının sine qua non olmazsa olmaz koꢀulu tutukluluk kuralına uygunluktur, fakat  
kimi kez bu yeterli olmamaktadır; Mahkeme, hukuki mercilerin hürriyet hakkından yoksun  
bırakmaya devam etme gerekçelerinin meꢀruluğunu ortaya koymak durumunda olduklarını  
eklemektedir. Bunların «gerekli» ve «yeterli» olduğu takdirde, AĐHM ulusal makamların  
yargı süreci boyunca yeterli ihtimamı gösterip göstermediklerinin ayrıca belirlenmesi  
gerektiğini ifade etmektedir (Bkz. diğerleri arasında, Mansur-Türkiye kararı, 8 Haziran 1995).  
Mevcut baꢀvuruda, Devlet Güvenlik Mahkemesi her duruꢀmada «isnat edilen suçun niteliği»  
ve «kanıtların durumu» gibi benzer ifadelerle baꢀvuranın serbest bırakılma taleplerini  
reddetmiꢀ ve tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.  
AĐHM, ulusal mahkemelerin, baꢀvuranın adaletten kaçabileceği yönünde bir tehlikenin var  
olduğunu düꢀünmüꢀ olabileceklerini anlamaktadır. Bu bağlamda, baꢀvuranın çok uzun süre  
tutuklu kaldığını gözden kaçırmaksızın, ceza soruꢀturmalarının baꢀlatılmasının ardından on  
bir yıl boyunca firari olması dikkate alınması gereken bir husustur. AĐHM ayrıca, firar  
riskinin yalnızca çekilen cezanın ağırlığına dayalı olarak değerlendirilemeyeceğini  
hatırlatmaktadır (Bkz. Muller-Fransa kararı, 17 Mart 1997). Ulusal yargı, sekiz yıldan fazla  
bir süre boyunca nasıl bir firar tehlikesinin sürdüğüne ve baꢀvuranın tutukluluk halinin  
devamı doğrultusunda verilen kararların gerekçelerine açıklık getirmelidir (Bkz. diğerleri  
arasında, Letellier kararı ve Zannouti-Fransa kararı, no: 42211/98, 31 Temmuz 2001).  
ꢁayet «kanıtların durumu» suçun varlığı ve sürdüğü ꢀeklindeki ciddi emareleri ortaya koyuyor  
ve olayların koꢀulları genel olarak ilgili etkenleri oluꢀturuyor ise de, tek baꢀına, tutukluluk  
3
süresinin bu denli uzun oluꢀunu meꢀrulaꢀtırmaya yetmemektedir (Bkz. sözü edilen Mansur  
kararı § 57 ve Demirel-Türkiye kararı, no: 39324/98, 28 Ocak 2003).  
AĐHM, baꢀvuran aleyhinde açılan ceza davalarının çok sayıda olduğunu ve darbe giriꢀimiyle  
suç örgütü kurma, yakıp yıkma ve adam öldürme gibi baꢀvurana isnat edilen suçların  
ağırlığının davayı özellikle karmaꢀık hale getirdiğini kabul etmektedir. Bunun yanı sıra,  
davanın seyrindeki hiçbir önemli gecikme baꢀvurana yüklenemez.  
AĐHM, Devlet Güvenlik Mahkemesinin kararlarındaki gerekçelerin baꢀvuranın sözü edilen  
dönem boyunca tutulu bulundurulmasını haklı çıkarmaya yetmediği sonucuna varmaktadır.  
Bu durumda AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuran yargı sürecinin uzunluğu ile «makul süre» ilkesine riayet edilmediğini iddia etmekte  
ve AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğini öne sürmektedir.  
Mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihadına (Cardot-Fransa kararı, 19 Mart 1991) atıfta  
bulunan Hükümet, baꢀvuranın ileri sürdüğü ꢀikayetini adli yetkililer karꢀısında hiçbir zaman  
dile getirmemesi doğrultusunda iç hukuk yollarının tüketilmesi koꢀulunu yerine getirmediğini  
savunmaktadır.  
AĐHM, Türk hukuk düzeninin yargı sürecinin uzunluğu hakkında AĐHS’nin 13. maddesince  
muhakeme edilebilir etkili bir baꢀvuru yolu sunmadığı tespitinin daha önce de yapıldığını  
hatırlatmaktadır (Bkz. Tendik ve diğerleri-Türkiye kararı, no: 23188/02, § 36, 22 Aralık  
2005). Sonuç olarak, baꢀvuranın ꢀikayetini dile getirebileceği etkili bir baꢀvuru yolu koꢀulu  
yerine getirilmemiꢀtir. Hükümetin itirazı kabul edilmemektedir.  
AĐHM, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi gereğince temelden yoksun olmadığı ve  
esastan incelenmesi gerektiği tespitini yapmaktadır. ꢁikayetin kabuledilemez bulunması için  
hiçbir gerekçe yer almamaktadır.  
Hükümet davanın esasına iliꢀkin olayların koꢀulları göz önünde bulundurulduğunda, yargı  
süreci uzunluğunun makul olmadığının söylenemeyeceğini savunmaktadır. Hükümet davanın  
kanıt unsurları baꢀvurana yüklenebilecek karmaꢀık bir yapısının olduğunun, sözkonusu  
sürecin uzun ve çok emek sarf edici tahkikleri gerektirdiğinin altını çizmektedir. Üstelik,  
tamamlayıcı soruꢀturmalara iddianamenin tamamlanmasının ardından lüzum görülmüꢀtür.  
Son olarak, iç yetkili mercilere yüklenebilecek hiçbir ihmalkârlık veya etkisiz bir dönem  
bulunmamaktadır.  
Baꢀvuran bu sava karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM, dikkate alınacak dönemin baꢀvuranın yakalandığı 5 Mayıs 1993 tarihinde baꢀladığını  
not etmektedir. Süreç halen sürmekte, iki dereceli mahkemede on üç yıldan fazla bir süredir  
devam etmektedir. Buna karꢀın, kaydedilecek son döneme iliꢀkin, bir sanık hukukun  
üstünlüğünü benimseyen bir Devletten kaçtığında, bu dönem sonrasındaki sürecin makul  
süresinde ꢀikayetini dile getiremediği bir karine, ya da bu karineyi bertaraf edecek derecede  
yeterli gerekçeler mevcuttur (Bkz. Ventura-Đtalya kararı, no: 7438/76). Mevcut halde böyle  
4
olmamıꢀtır. Sonuç itibariyle kaydedilecek son dönem baꢀvuranın firar ettiği 12 Kasım  
2004’tür (Bkz. mutatis mutandis X-Đrlanda kararı, no: 9429/81). Süreç on bir yıl altı ay  
sürmüꢀtür.  
Dava sürecinin makul yapısı davayı çevreleyen olayları takiben, AĐHM içtihadı ıꢀığında  
özellikle davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve yetkili makamların tutumu ile değerlendirilir  
(Bkz. Pelissier ve Sassi-Fransa kararı, no: 25444/94).  
Bu ivedilik zorunluluğu sekiz yıldan fazla tutulu bulundurulan baꢀvuran açısından özel bir  
önem taꢀımaktadır (Bkz. Kalachnikov-Rusya kararı no: 47095/99). Kuꢀkusuz, baꢀvuranın 12  
Kasım 2004’te firar etmesi sürecin yavaꢀlamasına yol açmıꢀtır. Buna karꢀın, ilgilinin firar  
etmesinden evvel, bu süre on iki yıldan fazla sürmüꢀtür.  
Mahkemeye sunulan tüm delil unsurlarının incelenmesinin ardından ve mahkemenin bu  
yöndeki yerleꢀik içtihadı dikkate alındığında, AĐHM, sözkonusu yargı sürecinin aꢀırı olduğu  
ve «makul süre» koꢀulunu karꢀılamadığı kanaatine varmaktadır.  
Bu nedenle, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
A. Tazminat  
Baꢀvuran 40.000 YTL [yaklaꢀık 22.200 Euro] maddi ve aynı miktarda manevi tazminat talep  
etmektedir.  
Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmıꢀtır.  
AĐHM, ihlal tespiti ile öne sürülen maddi zarar arasında hiçbir illiyet bağı bulunmadığından  
bu talebi reddetmiꢀtir. Buna karꢀın, baꢀvuranın uzun tutukluluk ve uzun yargı nedeniyle  
yalnızca ihlal kararının tespiti ile giderilemeyecek manevi bir zarara maruz kaldığını kabul  
etmektedir. Hakkaniyete uygun olarak ve baꢀvuranın 12 Kasım 2004 tarihinden bu yana  
firarda olduğunu gözden kaçırmaksızın, AĐHM baꢀvurana 10.000 Euro manevi tazminat  
ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.  
B. Masraf ve harcamalar  
Baꢀvuran iç hukukta ve AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargı giderleri için 60.219,70 YTL  
[yaklaꢀık 33.450 Euro] talep etmektedir.  
Hükümet bu miktara karꢀı çıkmıꢀtır.  
AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul  
miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Sunulan deliller ve sözü edilen kıstaslar ıꢀığında  
AĐHM baꢀvurana tüm yargı masrafları için 1.500 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.  
C. Gecikme faizi  
AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3  
5
puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;  
2. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;  
3. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;  
4. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf  
tutulmak üzere Savunmacı Hükümetin baꢀvurana 10.000 (on bin) Euro manevi tazminat ve  
yargı giderleri için 1.500 (bin beꢀ yüz) Euro ödemesine;  
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet  
tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan  
fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;  
5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3. maddesine  
uygun olarak 11 Temmuz 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.  
6