C O N S E I L D E  
L ' E U R O P E  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ACUNBAY - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 61442/00 ve 61445/00)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRASBOURG  
31 Mayıs 2005  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek  
olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
____________________________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel  
Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak  
belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (61442/00 ve 61445/00) baꢀvuru no’lu  
davanın nedeni Fatma Acunbay ve Muzaffer Acunbay’ın (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları  
Komisyonuna 27 Temmuz 2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin (AĐHS) Temel  
Đnsan Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul barosu  
avukatlarından M.A. Kırdök ve M. Kırdök tarafından temsil edilmektedirler.  
OLAYLAR  
I. OLAYLARIN MEVCUT KOꢀULLARI  
Baꢀvuranlar sırasıyla 1968 ve 1969 doğumlu olup baꢀvurunun yapıldığı sırada Ümraniye  
(Đstanbul) Cezaevinde tutuklu bulunmaktaydılar.  
1. Muzaffer Acunbay hakkında yürütülen süreç  
5 Kasım 1992 tarihinde Muzaffer Acunbay, silahla otomobil gasp etme suçu ile Đstanbul  
Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi ekipleri tarafından tutuklanarak gözaltına  
alınmıꢀtır.  
11 Kasım 1992’de polisler baꢀvuranın ifadesini almıꢀ ve aynı gün tutuklama tutanağı  
hazırlamıꢀlardır. Baꢀvuran yasadıꢀı örgüt TKP / ML-TĐKKO (Türkiye Komünist Partisi /  
Marksist Leninist- Türkiye Đꢀçi Köylü Kurtuluꢀ Ordusu) üyesi olduğunu ve bu örgüt adına  
çeꢀitli silahlı eylemlere katıldığını kabul etmiꢀ ve ayrıca ayrıldığı eꢀi Fatma Acunbay’ın da  
örgüt bünyesinde yer aldığını beyan etmiꢀtir.  
17 Kasım 1992’de Kocaeli Cumhuriyet Savcısı, Kocaeli Asliye Ceza Mahkemesi’nden  
baꢀvuranın tutuklu yargılanması talebinde bulunmuꢀ, baꢀvuran aynı gün cezaevine  
konulmuꢀtur.  
10 ꢁubat 1993’te Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranın da aralarında bulunduğu yedi kiꢀiyi,  
TCK’nın 146 § 1. maddesi uyarınca yasadıꢀı bir örgüte yardım ve yataklık etmek ve Türkiye  
Cumhuriyeti Anayasal düzenini silah zoruyla yıkmaya teꢀebbüs etmek suçu ile itham etmiꢀ ve  
mahkumiyetlerini (ölüm cezası) istemiꢀtir.  
5 Nisan 1993-12 Ağustos 1994 tarihleri arasında, aralarında askeri bir hakimin de yer aldığı  
Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) heyeti on bir duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀ, yedisinde yeni  
yapısıyla toplanmıꢀ, mahkeme heyetinin her değiꢀikliğinde duruꢀma iddianamesi yeniden  
okunmuꢀtur.  
23 Eylül ve 31 Ekim 1994 tarihlerinde DGM yeni yapısıyla Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın  
baꢀkanlığında toplanmıꢀtır. Duruꢀmalar boyunca Mahkeme heyeti, mağdurları ve görgü  
tanıklarını dinlemiꢀ ve adres tespitlerinin yapılmasını talep etmiꢀtir. DGM, iꢀlenen suçun  
niteliğini, kanıtların durumunu ve tutukluluk halini göz önünde bulundurarak tutukluluk  
halinin devamına karar vermiꢀtir.  
2
8 ꢁubat 1995’te Devlet Güvenlik Mahkemesi yeni yapısıyla toplanmıꢀ ve Cumhuriyet  
Baꢀsavcısı’nın görüꢀüne istinaden adı geçenlerin tutukluluk hallerinin devamına karar  
vermiꢀtir.  
31 Mart 1995’ten 27 Mart 1996’ya dek DGM yeni yapısıyla dokuz duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀ,  
26 Mayıs 1995’te davanın baꢀka bir mahkemede süren davayla birleꢀtirilmesine ve iꢀlenen  
suçun niteliği, kanıtların durumu ve tutukluluk halini göz önünde bulundurarak tutukluluk  
halinin devamına karar vermiꢀtir.  
2. Fatma Acunbay hakkında yürütülen süreç  
8 Eylül 1993 tarihinde Fatma Acunbay sahte kimlik bulundurma ve yasadıꢀı örgüt TKP/ML-  
TIKKO (Türkiye Komünist Partisi/Marksist Leninist- Türkiye Đꢀçi Köylü Kurtuluꢀ Ordusu)  
üyesi olma suçları ile Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi ekipleri  
tarafından tutuklanarak gözaltına alınmıꢀtır.  
14 Eylül 1993 tarihinde ifadesine baꢀvurulan baꢀvuran sözü edilen örgütün üyesi olduğunu ve  
bu örgütün eylemlerine katıldığını itiraf etmiꢀtir.  
20 Eylül 1993’te baꢀvuran Cumhuriyet Savcısı tarafından dinlenmiꢀ ve aynı gün Devlet  
Güvenlik Mahkemesi yetkili hakimi karꢀısına çıkarılmıꢀtır. Baꢀvuran burada hakkında yapılan  
iddiaları reddetmiꢀtir, adı geçen ayrıca adli tıp kurumunda sağlık kontrolünden geçirilmiꢀ,  
vücudunda herhangi bir ꢀiddet izine rastlanılmadığı belirtilmiꢀtir.  
16 Kasım 1993 tarihinde Cumhuriyet Savcısı baꢀvuranla birlikte dört kiꢀiyi yasadıꢀı bir örgüte  
yardım ve yataklık etmek ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasal düzenini silah zoruyla yıkmaya  
teꢀebbüs etmek suçu ile itham etmiꢀ ve TCK’nın 146 § 1. ve 3713 sayılı Terörle Mücadele  
Kanunu’nun 5. maddeleri uyarınca mahkumiyetlerini istemiꢀtir.  
27 Mart 1996’da Devlet Güvenlik Mahkemesi iki dava dosyasının birleꢀtirilmesini  
kararlaꢀtırmıꢀtır.  
3. Birleꢀik süreç  
3 Haziran 1996 tarihinden 20 ꢁubat 1998 tarihine dek DGM, on iki duruꢀma yapmıꢀ,  
Mahkeme bunlardan yedisinde yeni yapısıyla toplanmıꢀtır. Bu dönem boyunca Mahkeme  
özellikle mağdur tarafların ve görgü tanıklarının beyanlarını ve baꢀvuranların da yer aldığı  
sanıkların ifadelerini ve avukatlarının savunmalarını dinlemiꢀtir. 27 Ağustos 1997’de  
Mahkeme’ye iki tutuklunun cezaevinden firar ettikleri bilgisi ulaꢀmıꢀtır.  
Her duruꢀmada DGM, Cumhuriyet Savcısının görüꢀlerine dayalı olarak, iꢀlenen suçun  
niteliğini, kanıtların durumunu ve tutukluluk halini göz önünde bulundurarak tutukluluk  
halinin devamına karar vermiꢀtir. 22 Ekim 1997’de yapılan ithamlara dair gerekçelere ve firar  
etme olasılığına dayanarak adı geçenlerin tutukluluk süresinin uzatılmasına karar vermiꢀtir.  
24 Haziran 1998’den 17 Mart 1999’a kadar DGM, beꢀ duruꢀma düzenlemiꢀ, bu süre sonunda  
bir kez daha benzer gerekçelerle tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.  
26 Mayıs ve 22 Aralık 1999 tarihlerinde dört duruꢀma yapılmıꢀ, 28 Temmuz’da DGM heyeti  
tamamıyla sivil hakimlerden oluꢀmuꢀ ve heyet sanıkların ve avukatlarının savunmalarını  
3
dinlemiꢀtir. 26 Mayıs ve 28 Temmuz’da DGM davanın hüküm aꢀamasında olduğunu ifade  
etmiꢀtir.  
12 Haziran 2000 tarihli duruꢀmada, baꢀvuranların avukatları 17 Ocak 2000 tarihli Protokolün  
yürürlüğe girmesinin ardından cezaevlerinde bulunan hükümlülerin savunma haklarına  
kısıtlamalar getirildiği gerekçesiyle müvekkillerinin savunmalarını tam olarak yerine  
getiremeyeceklerini iddia etmiꢀlerdir. DGM, bu duruꢀmada baꢀvuranları haklarında yapılan  
ithamlardan suçlu bulmuꢀ ve TCK’nın 146 § 1 maddesi uyarınca ölüm cezası ile  
cezalandırılmalarını talep etmiꢀtir. TCK’nın 59 § 1 maddesi gereğince baꢀvuran Fatma  
Acunbay’ın cezası müebbet ağır hapis cezasına çevrilmiꢀtir.  
Muzaffer Acunbay 10 Aralık 2000 tarihinde tutuklu bulunduğu Edirne F tipi Cezaevinde açlık  
grevine baꢀlamıꢀtır.  
15 Mayıs 2001 tarihinde alınan ve 30 Mayıs 2001’de tebliğ edilen kararı ile Yargıtay, Đlk  
derece mahkemesinin baꢀvuranlar ve diğer on kiꢀi hakkında almıꢀ olduğu kararı bozmuꢀ ve  
Devlet Güvenlik Mahkemesine göndermiꢀtir.  
11 Temmuz 2001 tarihinde hazırlanan Adli Tıp Kurumu bilirkiꢀi raporu ile Muzaffer  
Acunbay’ın yakalandığı Wernicke Korsakoff sendromu nedeniyle mahkumiyetini imkansız  
kıldığı ifade edilmiꢀtir.  
16 Temmuz 2001 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi, sağlık durumunu gözönünde  
bulundurarak baꢀvuranın salıverilmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.  
20 Temmuz 2001’de Adli Tıp Kurumundan bir bilirkiꢀi Fatma Acunbay’ın da Wernicke  
Korsakoff sendromuna yakalandığını ve mahkumiyetini sürdüremeyeceğini belirtmiꢀtir.  
Sağlık durumu dikkate alınan baꢀvuran aynı gün serbest bırakılmıꢀtır.  
Devlet Güvenlik Mahkemesi önündeki yargılama halen devam etmektedir.  
HUKUK AÇISINDAN  
I. AĐHS’NĐN 5 § 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLMESĐNE ĐLĐꢀKĐN  
Baꢀvuranlar tutukluluk süresinin aꢀırı derecede uzunluğundan ꢀikayetçi olmakta ve bu  
durumun AĐHS’nin 5 § 3. maddesinde yer alan zamanaꢀımı ilkesine aykırı olduğunu ileri  
sürmektedirler.  
Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.  
A. Kabuledilebilirliğe dair  
Hükümet, baꢀvuranların iç hukuk mercileri önünde tutukluluk sürelerine itirazda  
bulunmadıklarını, CMUK’un 298. ve 299. maddelerine dayalı olarak bu duruma itiraz  
edebileceklerini, yine aynı ꢀekilde 466 sayılı Kanun uyarınca mahkum edilmelerinden  
kaynaklanan zararı giderecek tazminat davası açabileceklerini savunmaktadır.  
4
Baꢀvuranlar hükmedilen cezanın ağırlığının altını çizerek -ölüm cezası- ulusal hukuk  
makamlarının buna dayalı olarak mahkumiyetlerini talep etmeleri ölçüsünde meꢀruten tahliye  
edilme ꢀanslarının hiç bulunmadığını ileri sürmekte ve yargılama süreci boyunca yargı  
merciinin taleplerini sistemli olarak reddettiğini ve suç ortaklarının kendilerinden daha az  
ceza aldıklarını gerekçe olarak göstermektedirler.  
AĐHM, Mahkemenin bilinen uluslararası genel hukuk prensiplerinde de yer aldığı üzere  
AĐHS’nin 35 § 1. maddesi uyarınca iç hukuk yollarının tüketilmesinin ardından baꢀvuruyu  
inceleyebileceğini hatırlatmaktadır. Bu kural öncelikli olarak Savunmacı Devlet’e iç hukuk  
düzeninde kendi olanakları ile sözü edilen durumu giderme yetisini vermeye ve netice  
itibariyle haklarında yapılan iddiaları ortadan kaldırmaya dayalıdır. Bu ilkenin otomatik bir  
uygulaması olmadığı gibi kati bir yapısı da yoktur; davanın mevcut koꢀulları ıꢀığında bu  
ilkeye riayet edilmesini gerekli kılar (Bkz. Van Oosterwijck-Belçika kararı, 6 Kasım 1980,  
seri : A no: 40, s.18, §§ 34-35).  
AĐHM, bu hükmün «belirli bir esneklik» dahilinde «aꢀırıya kaçmadan» uygulanması  
gerektiğini hatırlatarak (Bkz. Cardot-Fransa kararı, 19 Mart 1991, seri: A no:200, s. 18, § 34);  
ilgilinin ulusal makamlar karꢀısında öne sürdüğü ꢀikayetlerini «en azından özü itibariyle ve iç  
hukukta belirtilen sürede ve koꢀullarda» AĐHM önünde dile getirmesinin yeterli olacağına  
itibar etmektedir (Bkz. Castells-Đspanya kararı, 23 Nisan 1992, seri: A no: 236, s. 19, § 27, ve  
Akdivar ve diğerleri-Türkiye kararı, 16 Eylül 1996, 1996-IV, §§ 65-69).  
Bu bağlamda AĐHM, baꢀvuranların ꢀikayetinin iç hukuk sürecinde incelendiğini  
gözlemlemekte, dava dosyasında yer alan unsurlar ıꢀığında, baꢀvuranın avukatının sanıkların  
davalarının aynı türden olması nedeniyle dosyaların birleꢀtirilmesi ve genel olarak tahliye  
talebinde bulunduğunu hatırlatmaktadır. Yine aynı ꢀekilde, dava dosyasının birleꢀtirilmesinin  
ardından avukat, ulusal yargı makamının dikkatini sözkonusu yargı sürecinin uzunluğuna  
çekmiꢀ ve netice itibariyle baꢀvuranların da yer aldığı sanıkların durumunun altını çizmiꢀtir.  
Ayrıca, her duruꢀmada Devlet Güvenlik Mahkemesi, Cumhuriyet Baꢀsavcısı nezdinde  
baꢀvuranların tutukluluğuna dair yetkisini sorgulamıꢀ ve sözkonusu sorunla ilgili olarak yazılı  
görüꢀ istemiyle ertelenen celseler ile yasal otuz günlük sürenin dıꢀına çıkmıꢀtır. Böylelikle,  
sözkonusu süreç boyunca DGM, CMUK’un 112. maddesinde öngörülen hükümler uyarınca  
baꢀvuranların tutukluluk hallerinin devam edip etmeyeceğini kırk sekiz kez resmi olarak  
incelemiꢀtir.  
Bu koꢀullar altında AĐHM, yerel hukuk mercilerinin bu sözde aꢀırı tutukluluk süresine son  
verme (Bkz. Temel ve Taꢀkın-Türkiye kararı no: 40159/98, 14 Kasım 2002) ve böylece  
haklarında yapılan iddialardan kaçınma veya bu eksiklikleri giderme olanağı bulduğuna itibar  
etmektedir.  
466 sayılı Kanun’a iliꢀkin baꢀvurulara gelince, AĐHM bu hükmün, kanun dıꢀı yakalanan veya  
tutuklanan kimselere tazminat verilmesini öngördüğünü –mevcut davaya yabancı mülahazalar  
–ıꢀığında veya men’i muhakeme kararından yararlanan tutukluların durumuna göre ceza  
verilmesine veya tahliyesine hükmettiğini hatırlatmaktadır. Mevcut durumda böyle değildir,  
ilk derece mahkemesi tarafından mahkum edilen baꢀvuranlar sağlık durumları nedeniyle  
meꢀruten tahliye hakkından yararlanmıꢀlardır. Bununla birlikte AĐHM, baꢀvuranların  
tutukluluk kararı ile uğradıkları zararın giderilmesi için iç hukuk yollarının yokluğundan  
değil, bu sürenin uzunluğundan ꢀikayetçi oldukları tespitinde bulunmaktadır.  
5
Hükümetin sözünü ettiği baꢀvuru yoluna değin itirazlar yalnızca AĐHS’nin 5 § 5. maddesine  
girdiği halde baꢀvuranların ꢀikayetleri 5 § 3. maddesi ile ilgilidir.  
Bu durumda Hükümet tarafından yapılan ön itirazın reddedilmesi gerekmektedir.  
B. Esas hakkında  
Hükümet, iꢀlenen suçun niteliği, çokluğu, ağırlığı ve kovuꢀturma yapılan kiꢀiler dikkate  
alındığında baꢀvuranlara verilen tutukluk kararının gerekli olduğunu belirtmektedir. Karar,  
her türlü tekerrürü, soruꢀturma kapsamında tanıklar üzerinde baskı oluꢀturabilecek sakıncalı  
her türlü gidiꢀatı önleme amaçlıdır. Öngörülen ceza baꢀvuranların, -adalet önünde  
tanınmalarını belirsiz kılacak- sahte kimlik bulundurmaları ve olası firar etme teꢀebbüsleri  
nedeniyledir.  
Hükümet, tutukluluk süresinin davanın karmaꢀık yapısı ve iꢀlenen suçların niteliği ile  
açıklanabileceğini, verilen cezanın önemi ıꢀığında hakimin davaya neden olan olayların  
geliꢀimini dikkatli bir biçimde incelemesinin zorunlu olduğunu savunmaktadır. Hakkında  
kovuꢀturma yapılan kiꢀi sayısı (yirmi), iꢀlenen suçların çokluğu, birbirleriyle olan bağı, birçok  
kez duruꢀmalara katılmayı reddeden baꢀvuranların tutumu, mekanların çeꢀitliliği yargı  
sürecinin uzama nedenidir.  
Baꢀvuranlar, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin her duruꢀmada hiçbir ayrıntıya girmeksizin ve  
kesin olmadan, «iꢀlenen suçun niteliği, kanıtların durumu ve sanıkların durumu» gibi  
gerekçelere dayalı olarak tutukluluk halinin devamına karar verdiğini ileri sürmekte, ayrıca,  
özellikle bazı tanıkların aranması ve yıllar sonunda duruꢀmaya çağrılması gibi nedenlerle  
ulusal makamların yargılama sürecinin yürütülmesinde gerekli ihtimamı göstermediklerini  
iddia etmektedirler.  
AĐHM, AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin son kısmında öngörülen son sürenin «tutuklunun ilk  
derece mercii tarafından esasa dayalı olarak itham edilmesi» olduğunu hatırlatmaktadır (Bkz.  
diğerleri arasında, Labita-Đtalya kararı no: 26772/95, § 147, AĐHM 2000-IV). Bu bağlamda  
AĐHM, baꢀvuran Muzaffer Acunbay’ın tutukluluk süresi 5 Kasım 1992’de ve Fatma  
Acunbay’ın tutukluluk süresi ise 8 Eylül 1993’te baꢀlamıꢀ ve 12 Haziran 2000’de Devlet  
Güvenlik Mahkemesi’nin vermiꢀ olduğu kararla sırasıyla yaklaꢀık yedi yıl yedi ay ve altı yıl  
dokuz ay sürmüꢀtür.  
Mahkeme ayrıca böyle bir durumda ulusal makamlara gözaltı süresinin makul süre sınırlarının  
aꢀılmamasını gözetmek düꢀtüğünün altını çizmektedir. Bu amaçla, olayların bütününü  
incelemek ve masumiyet karinesi, bireysel haklara saygı ilkesine yönelik istisna uyarınca  
kamu menfaatini meꢀru kılan zorunluluğun varlığını bertaraf etmek ve alınan kararlarda  
serbest bırakılma taleplerini reddeden kararları dikkate almak gerekir. Özellikle mevcut  
kararlarda yer alan gerekçelere, ilgili tarafından yapılan baꢀvurularda itilafa mahal vermeyen  
olaylara dayalı olarak AĐHM, AĐHS’nin 5 § 3 maddesine yönelik bir ihlalin olup olmadığını  
tespit etmek durumundadır (Bkz. Assenov ve diğerleri-Bulgaristan kararı, 28 Ekim 1998,  
1998-VIII, § 154).  
Bu bağlamda, bir suç iꢀlediği gerekçesiyle tutuklanan kiꢀiye yönelik makul ꢀüphelerin  
devamlılığının sine qua non olmazsa olmaz koꢀulu tutukluluk kuralına uygunluktur, fakat  
kimi kez bu yeterli olmamaktadır; Mahkeme, hukuki mercilerin hürriyet hakkından yoksun  
6
bırakmaya devam etme gerekçelerinin meꢀruluğunu ortaya koymak durumunda olduklarını  
eklemektedir. Bunların «gerekli» ve «yeterli» olduğu takdirde, AĐHM ulusal makamların  
yargı süreci boyunca yeterli ihtimamı gösterip göstermediklerinin ayrıca belirlenmesi  
gerekmektedir (Bkz. diğerleri arasında, Mansur-Türkiye kararı, 8 Haziran 1995, seri A no:  
319-B, § 52).  
Bu çerçevede, Devlet Güvenlik Mahkemesi dava dosyasında yer alan unsurlar ıꢀığında her  
duruꢀmada düzenli olarak «iꢀlenen suçun yapısı», «suçun niteliği», «kanıtların durumu»,  
«tutukluluk süresi», «dava dosyasının içeriği» gibi benzer ifadelerle baꢀvuranların serbest  
bırakılma taleplerini reddetmiꢀ ve tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir. DGM, iki  
defa, davanın hüküm aꢀamasında olduğunu, bir defa, verilen cezanın uygunluğunu ve  
yalnızca iki defa baꢀvuranların firar riskini vurgulamıꢀ ve tutukluluk hallerinin devamına  
karar vermiꢀtir.  
AĐHM, baꢀvuranlara itham edilen suçların ve verilen cezanın ağırlığını : ölüm cezası, kabul  
etmektedir.Yine de firar tehlikesinin sadece çarptırılan cezanın ciddiyetine  
indirgenemeyeceğini (Bkz. Muller-Fransa kararı 17 Mart 1997, 1997-II, § 43) fakat tutukluluk  
halini doğrulayacak ilgili tamamlayıcı kanıtların bütününe göre değerlendirilmesi gerektiğini  
hatırlatmaktadır (Bkz. diğerleri arasında sözü edilen Mansur kararı, § 55 ).  
Bunun yanı sıra, AĐHM ulusal hakimin esasa dair mütalaalarının gerekçesinde firar olasılığını  
belirleyici ve yargı sürecinin bu denli uzun sürme nedenlerini belirtmediğini kaydetmektedir  
(Bkz. diğerleri arasında, Letellier-Fransa kararı, 26 Haziran 1991, seri:A no:207, s. 319-B, §  
52). Ayrıca dava dosyasında yer alan delillerin okunmasında ulusal yargı makamlarının yargı  
süreci boyunca baꢀvuranların yargı karꢀısına çıkarılmalarında-firar etme- riski ile karꢀı  
karꢀıya kaldıklarının ayırımındadır, fakat genel anlamıyla bu olasılığa atıfta bulunmak mevcut  
sonucu hafifletmemektedir (Bkz. Contrada-Đtalya kararı, 24 Ağustos 1998, 1998-V, § 58).  
AĐHM’ye göre «delillerin durumu» ifadesi ile suça iliꢀkin ciddi göstergelerin mevcut olduğu ve  
devam ettiği anlaꢀılmaktadır. Genel olarak ilgili etkenler olmasına rağmen, mevcut davada bunlar  
ꢀikayet konusu tutukluluk süresinin bu denli uzun olmasını haklı çıkarmamaktadır. (Bkz. özellikle  
sözü edilen Mansur kararı, § 57, ve Demirel-Türkiye kararı, no: 39324/98, § 61, 28 Ocak 2003).  
Son olarak AĐHM, Hükümetin görüꢀlerinde belirttiği sanık kiꢀilerin sayısının fazlalığı, suçun her  
türlü tekerrürünü ve soruꢀturma kapsamında tanıklar üzerinde baskı oluꢀturulabilecek  
sakıncalı her türlü gidiꢀatı önleme gibi tespitlerinin ulusal merciler tarafından dikkate  
alınmadığını gözlemlemektedir (Bkz. sözü edilen Demirel kararı, § 61).  
Sonuç itibariyle yargı sürecinin seyrinin incelenmesi gerekmektedir.  
Bu çerçevede AĐHM, hakkında açılan davayı «özel ivedilik» ile inceleten tutuklu bir sanığın bu  
hakkının, hakimlerin görevlerini istenilen düzeyde ifa edebilmek için gösterdikleri gayretlere zarar  
vermemesi gerektiğinin bilincindedir (Bkz. Toth-Avusturya kararı, 12 Aralık 1991, seri: A  
no:224, § 77). Bununla birlikte, kararların birbiri ardı sıra birleꢀtirilmesinin ardından suç  
ortaklarının sayısının fazla olması, bahsekonu suçlar ve tanıkların dinlenmesi nedeniyle  
baꢀvuranlar hakkında açılan dava süreci karmaꢀık bir hal almıꢀtır. Yine de bu süreçteki gecikme  
baꢀvuranlara yüklenemez: adı geçenlerin bazı duruꢀmalarda bulunmayıꢀı Devlet Güvenlik  
Mahkemesi’nin toplanmasına engel teꢀkil etmemiꢀ, duruꢀma tutanaklarında yer almamıꢀtır;  
baꢀvuranlar ayrıca avukatları aracılığıyla temsil edilmiꢀlerdir.  
7
Ulusal yargının tutumuna gelince, AĐHM Devlet’e düꢀen yükümlülüğün makul süre zarfında  
yargı mercilerini bir araya getirmek olduğunu hatırlatmaktadır (Bkz. diğerleri arasında sözü edilen  
Mansur kararı, § 68). Ulusal yargı, adaletin iyi iꢀlerliği bakımından bazı farklı aꢀamalardaki  
dosyaların birleꢀtirilmesini uygun görüyorsa eğer, sözkonusu süreç Devlet Güvenlik  
Mahkemesi’nin yapısındaki yirmi yedi değiꢀikliğe damgasını vurmuꢀ, her duruꢀma yeni yapıdan  
oluꢀan heyetin duruꢀma tutanaklarını yeniden okumasıyla sürmüꢀtür. Bu süreç aynı zamanda  
Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın on sekiz defa Savcılığa vekaleten atanmasına tanık olmuꢀtur. Her  
defasında hakimlerin olduğu kadar savcıların da dava delillerini yeni baꢀtan incelemeleri ile  
tekerrür eden bu değiꢀikliklerin davanın seyrini yavaꢀlattığına hiç ꢀüphe yoktur (Bkz. Yavuz-  
Türkiye kararı, no: 52661/99, § 60, 13 Kasım 2003, ve mutatis mutandis, sözü edilen Muller  
kararı, § 48). Bu durumda baꢀvuranların tutukluluk halleri makul süre zarfını aꢀmıꢀtır.  
Bu nedenle AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
AĐHS’nin 41. maddesinde yer alan unsurlar.  
A. Tazminat  
Baꢀvuran Fatma Acunbay 18.000.000.000 TL [yaklaꢀık 11.162 Euro] ve baꢀvuran Muzaffer  
Acunbay 20.944.000.000 TL.[yaklaꢀık 12.988 Euro] maddi tazminat talebinde bulunmaktadır.  
Baꢀvuranlar ayrıca maruz kaldıkları manevi zarar için 10.00.000.000 TL. [yaklaꢀık 6.201  
Euro] talep etmektedirler.  
Hükümet bu miktarlara aꢀırı olduğu gerekçesiyle karꢀı çıkmakta ve AĐHS’nin 41. maddesi  
uyarınca AĐHM’nin ulusal yargının Sözleꢀme’nin ihlaline yol açan sonuçları gideremediğine  
kanaat getirdiğinde mağdur tarafa tazminat ödenmesine hükmettiğini hatırlatmaktadır. Ayrıca  
Hükümet, ulusal hukukta bir men’i muhakeme, salıverilme veya beraat kararının  
baꢀvuranların talepleri doğrultusunda tazmin yolunu açan nihai kararı baꢀlattığının altını  
çizmektedir.  
AĐHM, baꢀvuranların iç hukukta tazmin yolu bulamadıkları tespitinde daha önce bulunduğunu  
hatırlatmaktadır. Ayrıca Mahkeme, ihlal tespiti ile öne sürülen maddi zarar arasında bir illiyet  
bağı bulunmadığını ifade ederek bu talebi reddetmektedir. Buna karꢀın tutukluluk süresinin  
uzunluğu baꢀvuranları manevi bakımından mağdur etmiꢀtir ve bu durum ihlal tespiti ile  
giderilememektedir (Bkz. özellikle, Kudla-Polonya kararı no: 30210/96, § 165, AĐHM 2000-  
XI). AĐHM, hakkaniyete uygun olarak baꢀvuran Fatma Acunbay’a 5.500 Euro ve baꢀvuran  
Muzaffer Acunbay’a 6.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.  
B. Masraf ve harcamalar  
Baꢀvuranlar AĐHM nezdinde yapmıꢀ oldukları harcamalar için 200.000.000 TL [yaklaꢀık 124  
Euro] ve avukatlık giderleri için 4.800.000.000 TL. [yaklaꢀık 2.976 Euro] talep etmekte, bu  
doğrultuda avukatlık ücret tarifesini sunmaktadırlar.  
Hükümet bu miktarları aꢀırı olarak nitelendirmektedir.  
8
Mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran yapmıꢀ olduğu masraf ve  
harcamaların gerçekliğini ve gerekliliğini makul oranlarda ortaya koyduğu ölçüde bir  
tazminat elde edebilir. Mevcut durumda sunulan deliller ve görüꢀler ıꢀığında AĐHM, Avrupa  
Konseyi tarafından verilen 701 Euro’luk adli yardım düꢀülmek kaydıyla baꢀvuranlara toplam  
2.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.  
C. Temerrüt Faizi  
AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3  
puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvuruların kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;  
2. AĐHS’nin 5 § 3 maddesinin ihlal edildiğine;  
3. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
miktara yansıtılabilecek vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden  
T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin;  
i.  
maddi tazminat olarak Fatma Acunbay’a 5.500 (beꢀ bin beꢀ yüz) Euro ve Muzaffer  
Acunbay’a 6.000 (altı bin) Euro ;  
ii.  
masraf ve harcamalara iliꢀkin, Avrupa Konseyi tarafından adli yardım baꢀlığı  
altında verilen 701 (yedi yüz bir) Euro’luk miktar düꢀülmek suretiyle baꢀvuranlara  
toplam 2.000 (iki bin) Euro ödemesine;  
iii.  
anılan miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;  
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet  
tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan  
fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;  
4. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.  
maddelerine uygun olarak 31 Mayıs 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.  
9
10