CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ÜMĐT IꢀIK -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no: 10317/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

16 Mart 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

_____________________________________________________________________________________________

Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak

belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi

ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (10317/03) no’lu davanın nedeni, T.C. vatandaꢀı

Ümit Iꢀık’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 31 Ocak 2003 tarihinde Đnsan

Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları

Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Adli yardımdan yararlanan baꢀvuran, Diyarbakır Barosu avukatlarından T. Elçi tarafından

temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuran 1975 doğumludur. Đꢀbu baꢀvurunun yapıldığı tarihte, baꢀvuran, Batman

Cezaevi’nde tutuklu bulunmaktaydı.

Taraflarca aktarıldığı ꢀekli ile dava konusu olaylar ꢀu ꢀekilde özetlenebilir:

A. Baꢁvuranın önceki sağlık durumu

5 Temmuz 1992 tarihinde, yüksek bir yerden düꢀen baꢀvuran, Ege Üniversitesi Tıp

Fakültesi’ne kaldırıldı. Đzleyen 13 Temmuz günü, baꢀvuran, post travmatik epilepsi teꢀhisi ile

hastaneden ayrılmıꢀtır. Baꢀvuran, sırasıyla 17 Ağustos 1992 ve 11 ꢁubat 1993 tarihlerinde

sözkonusu teꢀhisi doğrulayan tomografi ve elektroansefalografi muayenelerinden

geçirilmiꢀtir.

B. Yakalanma ve gözaltına alınma

9 Haziran 1994 tarihinde, PKK’nın eylemlerine yönelik olarak yürütülen soruꢀturma

çerçevesinde baꢀvuran yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀtır.

15 Haziran 1994 tarihinde, baꢀvuran adli tabipler tarafından muayene edilmiꢀ ve adli tabipler

baꢀvuranın vücudunda hiçbir darp izine rastlanmadığı sonucuna ulaꢀmıꢀlardır.

Baꢀvuran, ertesi gün, Tatvan ilçesinde bazı olaylara katıldığı hususunda sorgulanmak üzere

Tatvan Emniyet Müdürlüğü’ne sevk edilmiꢀtir. Baꢀvuran, Tatvan Sağlık Merkezi’nde bir

doktor tarafından muayene edilmiꢀ ve doktor baꢀvuranın vücudunda hiçbir darp ve cebir izine

rastlamamıꢀtır.

Đzleyen 18 Haziran günü, baꢀvuran, R.Y. ve K.A. ile yüzleꢀtirilmiꢀtir. 3 Temmuz günü,

baꢀvuran, PKK adına iꢀlediği beꢀ suçun iꢀlendiği yerleri polise göstermiꢀ ve ardından ilgili

tutanakların tamamını imzalamıꢀtır. Ertesi gün, baꢀvuran diğer yedi ꢀüpheli ile yapılan ikinci

bir yüzleꢀtirmeye katılmıꢀtır.

Soruꢀturmalar, baꢀvuranın PKK adına gerçekleꢀtirilen eylemlere katıldığını kabul ettiği

ifadesini imzaladığı tarih olan 5 Temmuz 1994 tarihine kadar devam etmiꢀtir.

Aynı tarihte düzenlenen adli tıp raporuna göre, baꢀvuranın vücudunda hiçbir darp izine

rastlanmamıꢀtır. Oysa baꢀvurana göre, baꢀvuran iꢀkence altına itirafta bulunmaya zorlanmıꢀ

ölümle tehdit edilmiꢀ: gözleri bağlıyken, testisleri sıkılmıꢀ, kollarından asılmıꢀ, birçok kez

karanlıkta çıplak aç ve susuz bırakılmıꢀtır.

5 Temmuz 1994 tarihinde baꢀvuran Tatvan Cumhuriyet Savcısı tarafından dinlenmiꢀtir. PKK

ile olan bütün bağlantılarını inkâr eden baꢀvuran polise vermiꢀ olduğu ifadelerin «baskı»

altında verildiğini beyan etmiꢀ, bununla birlikte PKK militanları tarafından yapılan baskı

korkusuyla bombalı bir saldırıya karıꢀtığını kabul etmiꢀtir.

Baꢀvuran aynı gün Tatvan sulh hakimi önüne çıkmıꢀtır. Burada cumhuriyet savcısı karꢀısında

söylediklerini tekrar eden baꢀvuran sözkonusu saldırıya karıꢀtığı ifadesini geri çekmiꢀtir.

Sulh hakimi baꢀvuranın tutuklanmasına karar vermiꢀ, böylece adı geçen Batman Cezaevine

gönderilmiꢀtir.

C. Đtham etme ve açılan dava

15 Temmuz 1994 tarihinde Diyarbakır 4 no’lu Devlet Güvenlik Mahkemesi (4 no’lu DGM)

Cumhuriyet Savcısı eski TCK’nın 125. maddesinde yer alan suçlar kapsamında baꢀvuranı ve

diğer sekiz kiꢀiyi ulusal toprak bütünlüğünü yıkmayı hedef alan bölücü terörist saldırılar

düzenlemekle itham etmiꢀ ve ölüm cezasının uygulanmasını talep etmiꢀtir.

Baꢀvuran o dönemde aralarında askeri bir hakimin de bulunduğu 4 no’lu DGM önüne ilk kez

1 Aralık 1994 tarihinde çıkarılmıꢀtır. Baꢀvuran «iꢀkence» altında verdiği gerekçesiyle polise

verdiği ifadeyi geri çekmiꢀ, arama, yüzleꢀtirme ve olay yeri tutanaklarının ve aleyhte elde

edilen delillerin içeriğine itiraz etmiꢀtir.

4 no’lu DGM kararını vermeden evvel yirmi üç duruꢀma düzenlemiꢀ, bunlar sırasında

baꢀvuranın avukatı müvekkilinin serbest bırakılmasını talep etmiꢀtir. Bütün serbest bırakılma

talepleri « atılı suçun niteliği ve delillerin durumu» göz önünde bulundurularak reddedilmiꢀtir.

26 ꢁubat 1998 tarihinde özellikle baꢀvuranın 5 Temmuz 1994 tarihli sözkonusu ifadesine,

E.Y. ve B.Ç.’nin aynı olaylara değin Diyarbakır 3 numaralı Devlet Güvenlik Mahkemesi (3

no’lu DGM) önünde verdikleri ifadelere dayalı olarak esas hakimleri baꢀvuranı suçlu bulmuꢀ

ve ölüm cezasına çarptırmıꢀ, bu cezayı daha sonra müebbet hapis cezasına çevirmiꢀtir.

Diğer sekiz sanık serbest bırakılmıꢀtır.

Yargıtay 11 Mart 1999 tarihinde soruꢀturmanın tamamlanmadığı ve yeterli bir gerekçenin

bulunmadığını belirterek bu kararı bozmuꢀtur. Yargıtay kararında bilhassa baꢀvuranın davası

ile E.Y. ve B.Ç.’nin davası arasındaki bağa dikkat çekerek her iki dosyanın birlikte

incelenmesini istemiꢀtir.

22 Haziran 1999 tarihinde 4390 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılmıꢀ ve Devlet Güvenlik

Mahkemelerinde bulunan askeri hakimlerin yerini sivil hakimler almıꢀtır.

1 Temmuz 1999 tarihinde, Yargıtay kararına uygun olarak, baꢀvuranın davası 3 No’lu Devlet

Güvenlik Mahkemesi’nde süren bir dava ile birleꢀtirilmiꢀtir.

Sözkonusu tarihten itibaren 3 No’lu Devlet Güvenlik Mahkemesi, on bir duruꢀma

gerçekleꢀtirmiꢀtir. “Atılı suçun niteliği ve kanıtların durumunu” göz önüne alarak, baꢀvuranın

serbest bırakılması her seferinde reddedilmiꢀtir.

19 Ekim 2000 tarihinde, bundan böyle sadece sivil hakimlerden oluꢀan, 3 No’lu Devlet

Güvenlik Mahkemesi, bilahare baꢀvuran tarafından geri çekilmesine rağmen yapmıꢀ olduğu

farklı beyanların, baꢀvuranın E.Y. ve B.Ç. ile iꢀbirliği içinde olduğunu ortaya koyduğu

gözleminde bulunarak baꢀvuranı yeniden müebbet ağır hapis cezasına mahkum etmiꢀtir.

13 Haziran 2001 tarihli bir kararla, Yargıtay, sözkonusu hükmü bozmuꢀtur. Baꢀvuranın ciddi

bir epilepsi hastalığının bulunduğunu gözlemleyen Yargıtay, esas hakimlerinden öncelikle

baꢀvuranın cezai ehliyetinin araꢀtırılmasını istemiꢀtir.

24 Ocak 2002 tarihli duruꢀmada, 3 No’lu Devlet Güvenlik Mahkemesi, Đstanbul Adli Tıp

Kurumu’ndan sözkonusu soruna iliꢀkin rapor hazırlamasını istemiꢀtir.

24 Ekim 2003 tarihinde, Adli Tıp Kurumu, hiçbir zeka geriliği göstermeyen baꢀvuranın

mevcut davada atılı olayların meydana geldiğinde cezai olarak sorumlu olması gerektiği

sonucuna ulaꢀmıꢀtır.

25 Mart 2004 tarihinde, baꢀvuran, Diyarbakır Cezaevi’ne nakledilmiꢀtir. Đzleyen 5 Nisan

tarihinde, cezaevi müdürü, cezaevi savcılığından bir mektupla, aralarında baꢀvuranın da

bulunduğu hasta tutukluların hastaneye acilen nakli için yapılan her baꢀvuruya acilen cevap

verebilmek amacıyla sözkonusu ilde bulunan acil servislerin haberdar edilmesini talep

etmiꢀtir.

16 Haziran 2004 tarihinde, Devlet Güvenlik Mahkemelerin kaldırılmasını öngören 5190 sayılı

yasa yürürlüğe girmiꢀtir. Sonuç olarak, baꢀvuranın dosyası, Diyarbakır 6 No’lu Ağır Ceza

Mahkemesi’ne havale edilmiꢀtir. Sözkonusu mahkeme, ilk duruꢀmasını, 25 Ağustos 2004

tarihinde gerçekleꢀtirmiꢀtir.

6 Ekim 2004 tarihinde, Diyarbakır Cezaevi doktoru, baꢀvuranın durumuna iliꢀkin bir rapor

sunmuꢀtur.

Ağır ceza mahkemesi 21 Ekim 2004 tarihli duruꢀmada hazırlanan sağlık raporunu incelemiꢀ

ve «Atılı suçun niteliği ve delillerin durumu» gibi hususları göz önünde bulundurarak

baꢀvuranın tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir. Mahkeme 18 Kasım tarihli

duruꢀmada da aynı ꢀekilde karar vermiꢀtir.

19 Kasım 2004 tarihinde Diyarbakır Cezaevi doktoru savcılıktan baꢀvuranın sağlık

durumunun cezaevi koꢀulları ile bağdaꢀıp bağdaꢀmadığının incelenmesini talep etmiꢀtir.

Savcılık bunun üzerine 13 Aralık 2004 tarihinde baꢀvuranı Diyarbakır Devlet Hastanesi’ne

göndermiꢀtir.

16 Aralık 2004 tarihinde Ağır ceza mahkemesi 24 Ekim 2003 tarihli sağlık raporu ıꢀığında

baꢀvuranın cezai ehliyetinin olup olmadığının incelenmesi için ikinci bir inceleme yapılmasını

istemiꢀtir.

Bu duruꢀma sonunda baꢀvuranın tutuklu bulunduğu süreyi ve sağlık durumunu göz önünde

bulunduran hakimler baꢀvuranın serbest bırakılmasına karar vermiꢀtir. Baꢀvuran aynı gün

serbest kalmıꢀtır.

Dava dosyasından 10 ꢁubat ve 31 Mart 2005 tarihlerini takip eden iki duruꢀma arasında esas

hakimlerinin talebi üzerine adli tıp kurumu cezai ehliyetinin olup olmadığının tespiti ve nihai

teꢀhis için baꢀvuranın Đstanbul Çapa Üniversitesi Hastanesi nöroloji servisine gönderildiği

anlaꢀılmaktadır.

8 Kasım 2007 ve 17 Ocak 2008 tarihli duruꢀmalar sözkonusu raporun sonucunu beklemekle

geçmiꢀtir. Rapor dava dosyasına konulmuꢀ ve 29 Mayıs 2008 tarihli duruꢀmada okunmuꢀtur.

Adli tıp hekimlerine göre baꢀvuran cezasını çekmeye elveriꢀli bulunmaktadır.

11 Eylül ve 20 Kasım 2008 ve 26 ꢁubat ve 2 Nisan 2009 tarihlerindeki müteakip duruꢀmalar

usule iliꢀkin sorunların incelenmesine dairdir.

Daha sonraki bir tarihte AĐHM’ye Ağır ceza mahkemesindeki son duruꢀmanın 17 Aralık

2009’da yapıldığını ve bir sonraki duruꢀma tarihinin 4 Mart 2010 olarak tespit edildiği bilgisi

verilmiꢀtir.

Yargılamanın halen derdest olduğu sonucuna ulaꢀılmaktadır.

D. Baꢁvuranın sağlık durumunun takibinin özeti

Dosyaya eklenen çok sayıdaki sağlık belgelerinden özellikle kiꢀisel sağlık fiꢀi ve reçetelerden

Batman, Siirt ve Diyarbakır cezaevlerindeki tutukluluğu boyunca baꢀvuranın düzenli olarak

cezaevi doktorları tarafından muayenelerinin yapıldığı ve birçok kez nörolojik muayeneler

için farklı hastanelere kabul edildiği ve/veya buralarda kaldığı sonucuna ulaꢀılmaktadır.

Ocak 1997 ve 27 Ekim 1998 tarihlerinde gerçekleꢀtirilen muayenelerin sonucunda, Gaziantep

Devlet Hastanesi sağlık kurulu, baꢀvuranın subkortikal yapıdan kaynaklı post travmatik

epilepsi hastalığına yakalandığı sonucuna ulaꢀmıꢀtır. Sözkonusu teꢀhis, Av. Cengiz Gökçek

Devlet Hastanesi’nin 31 Temmuz ve 21 Ağustos 2001 tarihli raporları ile doğrulanmıꢀtır.

Doktorlar, yaꢀı ileri olmadığı için baꢀvuranın iyileꢀme ꢀansının bulunduğuna kanaat

getirmiꢀlerdir. Gaziantep Üniversitesi Hastanesi Nöroloji Anabilim Dalı Bölümü, 5 Nisan

2002 tarihli raporunda, baꢀvuranın antiepileptik tedavisine rağmen, günde dört veya beꢀ kriz

geçirmeye baꢀladığını gözlemlemektedir. 7 ve 26 Haziran 2002 tarihleri arasında, baꢀvuran,

Gaziantep Üniversitesi Hastanesi Nöroloji Anabilim Dalı Bölümü’nde yatırılarak takip

edilmiꢀ ve burada baꢀvuranın üç kere arka arkaya bir kere de ayrı olmak üzere frontal tip kriz

geçirdiği gözlemlenmiꢀtir. 9 Ağustos 2002 tarihinde, Đstanbul Adli Tıp Kurumu, baꢀvuranın

epilepsi olduğunu kabul etmiꢀtir.

25 Mart 2004 tarihinde, Diyarbakır Cezaevi’ne nakledilene kadar, baꢀvuran, Gaziantep

Üniversitesi Tıp Fakültesi ꢁahinbey Hastanesi’nde düzenli olarak kontrol edilmiꢀtir;

sözkonusu tarihin ardından serbest bırakılana kadar ise ayda iki kez Dicle Üniversitesi Tıp

Fakültesine gitmiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın halihazırdaki durumu hakkında bilgilendirilmemiꢀtir.

HUKUK

I. DAVANIN KONUSU

Baꢀvuran bütün gözaltı süresi boyunca iꢀkence gördüğünden ꢀikayetçi olmakta ve iꢀkence

failleri hakkında herhangi bir takibat baꢀlatılmadığını iddia etmektedir. Baꢀvuran tüm bu

iddiaları karꢀısında ilk derece mahkemesinin ve Yargıtay’ın kayıtsız kaldığını öne sürerek

AĐHS’nin 3. maddesiyle bağlantılı olarak 13. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Baꢀvuran ilerleyen hastalığına rağmen tutukluluk halinin devam etmesinin ve gerekli

tedavinin yapılmamasının 3. maddenin ayrı olarak ihlalini oluꢀturduğunu iddia etmektedir.

Baꢀvuran ayrıca tutukluluğunun gözaltında iꢀkence altında verdiği itiraflara dayandığını ileri

sürerek AĐHS’nin 5/1 c) maddesinin özü itibariyle ihlal edildiğinden yakınmaktadır.

AĐHS’nin 5/3 maddesini öne süren baꢀvuran gözaltı süresinin uzunluğunun makul

olmadığından ꢀikayetçi olmaktadır.

Baꢀvuran AĐHS’nin 6/1 maddesi bağlamında bir yanda halen devam eden davanın süresinin

aꢀırı uzunluğundan, öte yandan davasına bakan ve bünyesinde askeri bir hakimi barındıran

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmadığından

ꢀikayetçi olmaktadır.

Baꢀvuran son olarak tutukluluk halinin 6/2 maddesinde öngörülen masumiyet karinesi

ilkesinin ihlaline yol açtığını öne sürmektedir.

AĐHM baꢀvuranın 3. madde hükmü ile bağlantılı olarak değerlendirilmesi gereken nakdi

tazminatın kendisine ödenmediğinden hususi olarak ꢀikayetçi olmadığı göz önünde

bulundurulduğunda, yapılan bu ꢀikayetin AĐHS’nin 13. maddesi alanına girdiğini ve 3.

maddenin yalnızca usul bakımından inceleneceğini kaydetmektedir (Bkz. örneğin Fahriye

Çalıꢀkan-Türkiye no: 40516/98, 2 Ekim 2007, Ölmez-Türkiye no: 39464/98, 20 ꢁubat 2007 ve

Öneryıldız-Türkiye no: 48939/99).

II. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK HAKKINDA

A. Tarafların görüꢁleri

Hükümet AĐHS’nin 3. maddesi hakkındaki ꢀikayetin ilk kısmı ile ilgili olarak baꢀvuranın Türk

hukukunda öngörülen idari ve hukuki tazminat baꢀvuru yollarını kullanarak herhangi bir

ꢀikayette bulunmaması doğrultusunda iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazını yapmaktadır.

Hükümet, her ne ꢀekilde olursa olsun, baꢀvurunun gecikmeli olarak yapıldığını

savunmaktadır. Hükümet, ilk kez 1 Aralık 1994 tarihli duruꢀmada kötü muamele iddiasında

bulunan baꢀvuranın sözkonusu tarihten itibaren kısa bir süre içerisinde ꢀikayetine yol açan

hususta hiçbir geliꢀmenin meydana gelmediğini fark etmiꢀ olması ve sonuç olarak sözkonusu

andan itibaren iꢀlemeye baꢀlayacak altı ay süresi içerisinde AĐHM’ye baꢀvuruda bulunmuꢀ

olması gerektiğini ortaya koymaktadır; oysa baꢀvuran AĐHM’ye baꢀvuruda bulunmak için

dokuz yıl beklemiꢀtir.

Baꢀvuran, 30 Aralık 2005 tarihli cevaben sunduğu görüꢀlerinde, 14 Mayıs ve 10 Ekim 2005

tarihlerinde iletilen yazılara atıfta bulunmaktadır. Ancak sözkonusu yazılar, Hükümet

tarafından sunulan soruları yanıtlamamaktadır.

B. AĐHM’nin takdiri

AĐHS’nin 3. maddesi kapsamında düzenlenen ilk ꢀikayetlerle ilgili olarak, AĐHM, iç hukuk

yollarının tüketilmesi koꢀulu kapsamında yapılan itiraz üzerinde çok durmaya gerek olmadığı

kanaatindedir zira AĐHM –Hükümet gibi- bu bağlamda baꢀvurunun gecikmeli olarak

yapıldığını gözlemlemektedir.

AĐHM, 5 Temmuz 1994 tarihinde, gerek Savcı gerekse hakim karꢀısında baꢀvuranın

ifadesinin “baskı” altında alındığını iddia ettiğini kaydetmektedir. Bu nedenle baꢀvuranın

sözlü olarak ꢀikayette bulunduğu yani teorik olarak konuya iliꢀkin yeterli baꢀvuru yolunu

kullandığı değerlendirmesinde bulunulabilir. Ancak savcı ve hakim hiçbir ꢀekilde harekete

geçmemiꢀtir. Bilahare 1 Aralık 1994 tarihli duruꢀmada, baꢀvuran 4 No’lu Devlet Güvenlik

Mahkemesi karꢀısında, ifadesinin “iꢀkence” altında alındığını ifade etmiꢀ yine de esas

hakimleri de konu ile ilgili olarak harekete geçmemiꢀlerdir.

Mevcut davada ilgili içtihat ıꢀığında, (bkz, diğerleri arasından, Enver Gündüz vd- Türkiye,

baꢀvuru no: 31249/96, 19 Ekim 1999, Đpek-Türkiye, baꢀvuru no: 29283/95, 29 Ağustos 2000,

Hamza Yılmaz-Türkiye, baꢀvuru no: 46732/99, 1 Nisan 2003 ve Kutbettin Baran, baꢀvuru no:

46777/99, 10 Mayıs 2005) baꢀvuranın ꢀikayetleri karꢀısında, kötü muamele iddialarına iliꢀkin

hiçbir sonuç içermediğinden 26 ꢁubat 1998 tarihli kararın tefhim edildiği andan itibaren

açıkça ortaya konan hakimlerin pasif tutumlarının ilk derece mahkemesindeki yargılama

boyunca giderek belirgin hale geldiği değerlendirmesinde bulunmak gerekmektedir. Davanın

sözkonusu safhasında, baꢀvuranın, uygulamada kendisine sunulan baꢀvuru yolunun

etkisizliğini görmezden gelemeyeceği ve sonuç olarak sözkonusu tarihten itibaren iꢀlemeye

baꢀlayacak altı ay süresi içerisinde AĐHM’ye baꢀvuruda bulunmuꢀ olması gerektiği sonucuna

ulaꢀılmaktadır.

Baꢀvuran bu sürenin iꢀlemesini askıya alacak herhangi bir koꢀulu öne sürmediğinden, AĐHM

mevcut baꢀvurunun 31 Ocak 2003 tarihinde yapıldığı ve sözkonusu ꢀikayetlerin gecikmeli

olarak dile getirildiği sonucuna varmaktadır.

Aynı durum 5/1 c) maddesi hakkındaki ꢀikayet için de geçerli olmaktadır, zira eleꢀtiri konusu

edilen karar 5 Temmuz 1994 tarihine dek uzanmaktadır ki Hükümet bu durumda resen

incelense bile baꢀvurunun bu bölümünün herhangi bir etkisi olmayacağından altı ay kuralı ile

ilgili itirazda bulunmamaktadır (Bkz. Talat Tunç-Türkiye no: 32432/96, 1 Nisan 2003 ve

Michael Joseph Walker-Birleꢀik Krallık no: 34979/97).

Baꢀvurunun bu bölümünün AĐHS’nin 35/1 ve 4. maddelerine dayalı olarak reddedilmesi

gerekmektedir.

Baꢀvuranın sağlık durumunun cezaevi koꢀulları ile bağdaꢀmadığı yönündeki itirazın ikinci

bölümüne iliꢀkin AĐHM öncelikle bu konudaki yerleꢀik içtihadından ileri gelen genel

prensiplere atıfta bulunmaktadır (Bkz. sözü edilen Hüseyin Yıldırım; Kudla-Polonya no:

30210/96; Đlhan-Türkiye no: 22277/93; Tekin Yıldız-Türkiye no: 22913/04, 10 Kasım 2005;

Mouisel-Fransa no: 67263/01, Price-Birleꢀik Krallık no: 33394/96 ve Farbtuhs-Letonya no:

4672/02, 2 Aralık 2004)

Hükümet bu konuda (Papon-Fransa (no 1) no: 64666/01 ve Mirco Martinelli-Đtalya no:

68625/01, 24 Ocak 2006 ve Herczegfalvy-Avusturya 24 Eylül 1992) kararlarına atıfta

bulunmakta ve tutukluluk süresi boyunca baꢀvuranın gerek ceza ve tevkif evleri kurumlarında

gerekse en iyi hastanelerde gerekli bütün tıbbi bakımdan yararlandığını savunmaktadır.

Ayrıca baꢀvuran yasanın cezaevi yaꢀamı için öngördüğü bütün kolaylıklardan istifade

etmiꢀtir. Hükümet baꢀvuranın kendisine uygulanan tedavinin hangi ölçüde eksik ya da

yetersiz olduğunu ortaya koymadığını da eklemektedir.

AĐHM baꢀvuranın hiçbir surette daha önce öne sürmüꢀ olduğu argümanını destekleyecek bir

çaba içine girmediğini not etmektedir. Cezaevinin maddi koꢀullarının, sağlanan tıbbi bakımın

niteliğinin ve bunların mahkumiyet ile bağdaꢀıp bağdaꢀmadığı yönündeki baꢀvuranın savının

dava dosyasına eklenen çok sayıda sağlık raporu ile çürütüldüğünü ifade etmektedir (Bkz.

örneğin, sözü edilen Mouisel).

AĐHM ayrıca dava dosyasında cezaevi yönetimlerinin baꢀvuranda görülen epilepsinin cezaevi

ortamı ile bağdaꢀıp bağdaꢀmadığını dikkate almalarını gerektirecek veyahut ilgili sağlık

kurumlarında çeꢀitli müdahalelerin yapılmasını zorunlu kılacak bir durumun olduğunu

gösterir herhangi bir unsur yer almamaktadır; kaldı ki baꢀvuranın özel bu durumu tutuklu

bulunduğu müddetçe ve en azından 6 Ekim 2004 tarihine dek değiꢀiklik göstermemiꢀtir.

Sözkonusu tarihte, kesinlikle, Diyarbakır Cezaevi doktoru, baꢀvuranın gittikçe artan çok

sayıda ve öngörülemez krizler geçirirken cezaevinin, kiꢀisel gereklilikleri yeterli ꢀekilde

karꢀılayacak imkânlarının bulunmadığını belirterek, baꢀvuranın sağlık durumu ile cezaevi

yaꢀamının uygunluğuna iliꢀkin kaygılarını yetkililere bildirmiꢀtir. Bu bağlamda AĐHM,

sözkonusu bilgilerin esas hakimleri tarafından değerlendirilmesinin ardından çok kısa bir süre

sonra baꢀvuran serbest bırakıldığını gözlemlemektedir.

Olayların tamamını değerlendirmesinin ardından, AĐHM, baꢀvuranın tutukluluk koꢀullarının,

AĐHS’nin 3. maddesi kapsamına girmesi için yeterli ciddiyet seviyesine ulaꢀacak derecede

olmadığını kabul ederek mevcut davada, ulusal makamların, baꢀvuranın fiziksel ve ruhsal

bütünlüğünü koruma zorunluluğuna riayet ettiği değerlendirmesinde bulunmak gerektiği

kanaatindedir (sözü edilen Kudla; Sakkopoulos-Yunanistan, baꢀvuru no: 61828/00, 15 Ocak

2004; bkz özellikle sözü edilen Papon (no:1) ve Mario Aronica-Almanya, baꢀvuru no:

72032/01, 18 Nisan 2002).

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca baꢀvurunun sözkonusu kısmı açıkça

mesnetten yoksundur.

Sözkonusu sonuç, baꢀvuranlar, ihtilaflı yargılamanın, Diyarbakır 6 No’lu Ağır Ceza

Mahkemesi’nde halen derdest olduğunu belirttiklerinden Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmadığı iddiası için de geçerlidir.

Nitekim sözkonusu koꢀullarda, AĐHM, hiçbir ꢀekilde esas hakimlerinin nihai kararları veya

olası temyiz sonucu hakkında spekülasyonda bulunamayacağından, mevcut davada ortaya

konan sorunla ilgili içtihadı göz önüne alındığında (Katar, Özcan ve Aytu-Türkiye, baꢀvuru

no: 40994/98, 13 Haziran 2002 ve Öcalan-Türkiye, baꢀvuru no: 46221/99) yargılamanın

bütünün inceleyecek durumda değildir.

Dolayısıyla baꢀvurunun sözkonusu kısmı “zamanından önce” yapılmıꢀtır (bkz, örneğin Murat

Satık, Nuran Çamlı, Fahriye Satık ve Recep Maraꢀlı – Türkiye baꢀvuru numaraları: 24737/94,

24739/94, 24740/94 ve 24741/94, 13 Mart 2001) ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.

paragrafları uyarınca reddedilmesi gerekmektedir.

Buna karꢀın, AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesi ile öngörülen hiçbir kabuledilemezlik unsuru

içermeyen baꢀvuranın diğer ꢀikayetlerini kabul etmektedir.

III. ESASA DAĐR

A. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında

1. Tarafların görüꢀleri

Hükümet baꢀvuran hakkında yapılan ithamlar dikkate alındığında hakimlerin adı geçenin

adaletten kaçmaya ve/veya aleyhteki delilleri yok etmeye çabaladığı gibi bir izlenime

kapılmalarında haklı oldukları kanısındadır ve tutukluluk halinin 5/3 maddesinde yer alan

zorunlulukları karꢀıladığını savunmaktadır. Hakimler baꢀvuran tarafından yapılan bütün

serbest bırakılma taleplerini bu kararı verdikleri 16 Aralık 2004 tarihinden evvel gerektiği gibi

incelemiꢀ, herhangi bir aksama olmamıꢀtır.

Baꢀvuran adaleti yanıltmakla veya adaletten kaçmakla itham edildiğini oysa epilepsi gibi

sakatlığa yol açan bir hastalıktan muzdarip olduğundan yakınmaktadır.

2. AĐHM’nin takdiri

Uzun süren tutukluluk halinin inceleneceği dönem ile ilgili olarak mahkemenin yerleꢀik

içtihadına göndermede bulunan (Bkz. özellikle, Solmaz-Türkiye no: 27561/02, Baltacı-

Türkiye no: 495/02, 18 Temmuz 2006 ve ꢁayık vd.-Türkiye no: 1966/07, 9965/07, 35245/07,

35250/07, 36561/07, 36591/07 ve 40928/07, 8 Aralık 2009) AĐHM, bu baꢀvuruda göz önünde

bulundurulması gereken ilk dönemin 9 Haziran 1994 ve 26 ꢁubat 1998, ikinci dönemin 11

Mart 1999 ve 19 Ekim 2000 ve üçüncü dönemin ise 13 Haziran 2001 tarihleri arasında

baꢀlayıp baꢀvuranın serbest bırakıldığı 16 Aralık 2004 tarihinde sona erdiğini

gözlemlemektedir.

Suç unsurunu teꢀkil eden tutukluluğun toplam süresi sekiz yıl dokuz ay ve yirmi sekiz gündür.

Baꢀvurana yapılan ithamların ciddiyetin ayırımında olan AĐHM, bu baꢀvuruda Hükümet

tarafından öne sürülen firar etme ve adaleti engelleme risklerinin neler olduğu konusunu

anlamakta güçlük çekmektedir, üstelik böylesi bir tehlike olmamasına karꢀın esas hakimleri

neredeyse birbirinin aynısı basmakalıp ifadelerle baꢀvuranın serbest bırakılma taleplerini

reddetmiꢀtir (Bkz. diğer birçokları arasında, Temel Taꢀkın-Türkiye no: 40159/98, 30 Haziran

2005 ve Çayan Bilgin-Türkiye no: 37912/04, 8 Aralık 2009).

AĐHM daha önce incelenen bu kararlarda varmıꢀ olduğu sonucun dıꢀına çıkılmasını

gerektirecek herhangi bir neden görememekte, baꢀvurana uygulanan tutukluluk süresinin

AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlaline yol açtığı sonucuna varmaktadır (Bkz. örneğin Dereci-

Türkiye no: 7845/01, 24 Mayıs 2005, Taciroğlu-Türkiye no: 25324/02, 2 ꢁubat 2006 ve

Bağrıyanık-Türkiye no: 43256/04, 5 Haziran 2007).

B. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında

1. Tarafların iddiaları

Baꢀvuran, halen derdest olan dava süresinin uzun olmasından ꢀikayetçidir.

Hükümet, öncelikle, çok sayıda terör eylemleri ile suçlanan dokuz sanık bulunduğu gerekçesi

ile mevcut davanın karmaꢀıklığına iliꢀkin argümanını sunmaktadır.

Hükümet’e göre, dava süresinin uzamasına, adaletin tecelli etmesi çerçevesinde göz ardı

edilemez üç etken neden olmuꢀtur: 3 ve 4 No’lu Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemeleri

arasındaki bilgi değiꢀimi, 11 Mart 1999 tarihli Yargıtay kararı uyarınca iki dava dosyasının

birleꢀtirilmesi ve baꢀvuranın cezai ehliyeti ve tutukluluk haliyle baꢀvuranın sağlık durumunun

uygunluğunun belirlenmesi.

Bununla birlikte Hükümet’in görüꢀüne göre, adli tatil nedeniyle geçen iki dönem dıꢀında

hakimler hiçbir eylemsiz dönemle suçlanamazlar; hakimler en fazla iki ayda bir düzenli

olarak duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀ ve adil yargılanmanın sağlanması için gerekli tedbirleri

almıꢀlardır. Buna karꢀın, mahkeme makamını protesto etmek amacıyla altı duruꢀmaya bilinçli

olarak katılmayan müvekkili gibi baꢀvuranın avukatı da dava süresinin uzamasına yol açacak

bir dizi savunma istemiꢀtir.

2. AĐHM’nin takdiri

Dikkate alınacak dönem 9 Haziran 1994 tarihinde baꢀlamıꢀtır ve taraflarca sunulan son

bilgilere göre halen devam etmektedir. Yargılama süresi halihazırda, yaklaꢀık on beꢀ yıl sekiz

ay on beꢀ günden fazla sürmüꢀtür. Böyle bir süre prima facie çok uzundur (bkz, sözü edilen

ꢁayık ve diğerleri, Arıkan-Türkiye, baꢀvuru no: 14071/04, 1 Aralık 2009 ve A. Yılmaz-

Türkiye, baꢀvuru no: 10512/02, 22 Temmuz 2008).

Đçtihadından doğan kriterler göz önüne alındığında (bkz, sözü edilen Pélissier ve Sassi-

Fransa, baꢀvuru no: 25444/94) AĐHM, diğer sekiz sanığın serbest bırakıldığı 26 ꢁubat 1998

tarihinden itibaren mevcut davada baꢀvuran tek sanık olduğundan, ihtilaflı yargılamanın sayısı

nedeniyle değil de iꢀlenen suçların sayısı nedeniyle organize suça özgü belli bir karmaꢀıklığı

olduğunun kabuledilebileceği kanaatindedir.

Nitekim AĐHM’ye göre, böyle bir süre, baꢀvuranın birkaç duruꢀmaya katılmaması veya

avukatını ꢀu ya da bu yolla bir savunma tercih etmesi gibi davaya özgü tek bir karmaꢀıklıkla

açıklanamaz (bkz, mutatis, mutandis, Reinhardt ve Slimane-Kaid-Fransa, 31 Mart 1998).

Hakimlerin sürenin uzamasına neden olan tutumları ile ilgili olarak, AĐHM, Hükümet

tarafından sürülen üç etkenin, AĐHS’nin 6/1 maddesi uyarınca adaletin iyi tecelli etmesi ilkesi

açısından haklı görülebileceğini kabul etmektedir ancak mevcut davada, 16 Aralık 2004

tarihine kadar baꢀvuranın özgürlüğünden yoksun bırakılması göz önüne alındığında

(Kalachnikov-Rusya, baꢀvuru no: 47095/99, Gezici ve Đpek – Türkiye, baꢀvuru no: 71517/01,

10 Kasım 2005 ve sözü edilen ꢁayık ve diğerleri), sözkonusu ilkenin gereklilikleri ile

ivedilikle sonuçlanma gereklilikleri arasında adil bir dengenin hüküm sürmesi gerekirdi

(mutatis, mutandis, Neumeister-Avusturya, 27 Haziran 1968 ve Boddaert-Belçika, 12 Ekim

1992).

Sonuç olarak AĐHM, “makul süre” gerekliliği göz önüne alındığında AĐHS’nin 6/1

maddesinin ihlal edildiği kanaatindedir.

C. AĐHS’nin 6/2 maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında

Baꢀvuran, AĐHS’nin 5/3 maddesi kapsamında ileri sürdüğü aynı gerekçelerle AĐHS’nin 6/2

maddesinin ihlalinden de ꢀikayetçidir.

Hükümet sözkonusu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

Dava konusu olayların ve taraflar tarafından sunulan argümanların tamamı göz önüne

alındığında, AĐHM, AĐHS’nin 5. ve 6. maddeleri kapsamında ortaya konan esas hukuki

sorunu incelediğinden, sözkonusu ꢀikayeti incelemeye gerek olmadığı kanaatindedir (bkz,

Kamil Uzun-Türkiye, baꢀvuru no: 37410/97, 10 Mayıs 2007).

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran, on bir yıl boyunca gerek kiꢀisel gerekse sağlıkla ilgili ihtiyaçlarını karꢀılan ailesinin

yapmıꢀ olduğu masraflar için 50.000 Euro maddi tazminat talep etmektedir. Ayrıca baꢀvuran,

yıllar boyunca maruz kaldığı acılardan dolayı 100.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet, sözkonusu iddiaların, mesnetsiz, belgelere dayanmayan ve aꢀırı olduğu

kanaatindedir.

AĐHM, tespit edilen ihlallerle iddia edilen maddi tazminat arasında bir illiyet bağı

görememekte ve sözkonusu talebi reddetmektedir. Buna karꢀın AĐHM, baꢀvurana 15.000

Euro manevi tazminat ödenmesi gerektiği kanaatindedir. Ayrıca AĐHM, kendisine sunulan

belgelere göre davanın halen derdest olduğunu hatırlatmaktadır. AĐHM, böyle bir durum

sözkonusu olduğunda, tespit edilen ihlalin giderilmesi için en uygun yolun, adil yargılanma

hakkının gereklerini yerine getirerek mümkün olduğunca ivedi bir biçimde davanın

sonlandırılması olacağı kanaatindedir (bkz, örneğin, Arıkan-Türkiye, baꢀvuru no: 14071/04, 1

Aralık 2009, Yakıꢀan-Türkiye, baꢀvuru no: 11339/03, 6 Mart 2007 ve sözü edilen ꢁayık ve

diğerleri).

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, ulusal mahkemeler önünde yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve gideri için 7.000

Euro ve AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama masraf ve gideri için 3.600 Euro talep

etmektedir. Ulusal mahkemeler önünde yapmıꢀ olduğu harcamalar ile ilgili olarak, baꢀvuran,

altmıꢀ saatlik avukatlık çalıꢀma saatine (saati 100 Euro’dan 6.000 Euro), on kere yer

değiꢀtirmesi nedeniyle ortalama 500 Euro tutan meblağa ve kırtasiye masrafları olarak ödenen

500 Euro’ya iliꢀkin bir not sunmaktadır. AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu harcamalar ile ilgili

olarak, baꢀvuran, otuz saatlik avukatlık ücretini (yaklaꢀık 3.000 Euro), 200 Euro’luk posta

ücretini ve 100 Euro’luk çeviri masraflarını belirtmektedir. Talebine 120 TL tutarında

kırtasiye, 106,20 TL tutarında çeviri ve 205 TL tutarında yakıt masrafı eklemektedir.

Hükümet, AĐHM’ye, makul olmadığına ve belgelerle desteklenmediğine hükmettiği

sözkonusu talepleri reddetme çağrısında bulunmaktadır.

AĐHM içtihadına göre bir baꢀvuran yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini ancak

gerçekliği, gerekliliği ve oranlarının makul yapısı ortaya konduğu sürece elde edebilir.

Mevcut davada, sahip olduğu belgelerin ve yukarıda sözü edilen kriterlerin tamamı göz önüne

alındığında, AĐHM, ulusal mahkemeler önündeki yargılama masraf ve giderlere iliꢀkin talebi

reddetmekte ve AĐHM önündeki yargılama masraf ve gideri için baꢀvurana Avrupa Konseyi

tarafından adli yardım olarak ödenen 850 Euro düꢀülerek 1.500 Euro ödenmesinin uygun

olacağına kanaat getirmektedir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesinin uygun olacağına hükmetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun, AĐHS’nin 5/3 (tutukluluk süresi), 6/1 (yargılama süresi) ve 6/2

(masumiyet karinesi) maddeleri kapsamında yapılan ꢀikayetlere iliꢀkin kısmının

kabuledilebilir, geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 6/2 maddesi kapsamında yapılan ꢀikayetin ayrıca incelenmesine gerek

olmadığına;

5. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, Savunmacı

Devlet tarafından baꢀvurana her türlü vergiden muaf tutularak 15.000 Euro (on beꢀ bin

Euro) manevi tazminat ve Avrupa Konseyi tarafından baꢀvurana ödenen 850 Euro

düꢀürülerek 1.500 Euro (bin beꢀ yüz Euro) yargılama masraf ve gideri ödenmesine;

6.

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

7. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 16 Mart 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.