_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

f a

_______________

C O N S E I L

^

AVRUPA

D E L ’E U R O P E * ^ fa

KONSEYİ

AVRUPA İNSANHAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

NURGÜL DOĞAN -TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:72194/01)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

8 T e m m u z 2 0 0 8

İşbu karar AÎHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

düzeltmelere tabi olabilir.

____________________________________________________________________________________________

Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak

belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi

ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (72194/01) noTu davanın nedeni T.C. vatandaşı

Nurgiil Doğan’ın (başvuran), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne 10 Mayıs 2001 tarihinde

Temel İnsan Haklan ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa İnsan Haklan

Sözleşmesinin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Adli yardımdan yararlanan başvuran, İstanbul Barosu avukatlarından G. Tuncer tarafından

temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN UNSURLARI

Başvuran, 1965 doğumludur ve İstanbul’da ikamet etmektedir.

A. Başvuranın yakalanması ve suçlanması

22 Şubat 1999 tarihinde saat 21.30’a doğru başvuran İstanbul’da, kimlik kontrolü sırasında

yakalanmış ve gözaltına alınmıştır.

23 Şubat 1999 tarihinde, saat 0.55’e doğru, başvuran, Haydarpaşa Devlet Hastanesi’ne sevk

edilmiş ve muayeneden geçirilmiştir. Düzenlenen rapor, “muayene sonrasında, hiçbir lezyon

tespit edilmediğini” göstermektedir.

23, 24 ve 25 Şubat 1999 tarihlerinde, başvuran, açlık grevi yapmıştır.

24 Şubat 1999 tarihinde başvuran, Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi’nde görev

yapan polis memurları tarafından sorgulanmıştır. Dosyadan, başvuranın sessiz kalma hakkını

kullandığı anlaşılmaktadır.

Aynı gün kanaması olan başvuran, hastaneye kaldırılmıştır. Doktor, başvuranın kanamasının

hamileliğinden kaynaklandığını belirtmiştir.

Aynı gün, başvuran, Adli Tıp Kurumu mensubu bir doktor tarafından muayene edilmiştir. 25

Şubat 1999 tarihli raporda başvuranın buz kalıpları arasına konulduğunu ifade ettiği

belirtilerek şu tespitler yapılmıştır: sağ el bileğin ön kısmında 3 cm çapında bir ekimoz, sol

üst kol dış yanda 1 cm çapında iki ekimoz, sol üst bacak dış yanda 2 cm çapında bir ekimoz.

Raporda darp ve cebir izinin mevcudiyeti tespit edilmiş ve bir günlük işgöremez raporu

verilmiştir.

Aynı gün, başvuran, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısına ifade vermiş ve gözaltı

sırasında kötü muameleye maruz kaldığını ileri sürmüştür. Başvuran özellikle, yirmi dört saat

boyunca iki buz kalıbının arasında tutulduğunu ifade etmiştir. Başvuran ayrıca kendisine

tazyikli su verildiğini ve haksız yere tutulduğu kanaatinde olduğundan protesto etmek için

hiçbir şey yiyip içmediği belirtmiştir.

Yine aynı gün, başvuran, nöbetçi hakim karşısına çıkarılmış ve özellikle Emniyet Müdürlüğü

Terörle Mücadele Şubesindeki gözaltı sırasında kendisini sorgulayan polis memurları

tarafından kötü muameleye uğradığım beyan etmiştir. Başvuran ayrıca sözkonusu şiddet

2

eylemleri nedeniyle hastaneye kaldırıldığını belirtmiştir. Hakim başvuranın tutuklanmasına

karar vermiştir.

9 Mart 1999 tarihinde, Savcı, EKİM-TKİB’ya üye olmaktan, başvuranı, Devlet Güvenlik

Mahkemesi nezdinde, silahlı örgüt üyeliğinin cezalandırılmasına ilişkin Türk Ceza

Kanunu’nun 168. maddesine atıfta bulunarak suçlamıştır.

1 Eylül 1999 tarihinde, başvuran, Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne çıkarılmış ve polis

memurları tarafından hakkında düzenlenen ifadenin kötü muamele ile zorla alındığım ileri

sürerek tüm suçlamalara itiraz etmiştir. Devlet Güvenlik Mahkemesi, başvuranın serbest

bırakılmasına karar vermiştir.

29 Kasım 2002 tarihinde, Devlet Güvenlik Mahkemesi, 23 Nisan 1999 tarihinden önce

işlenen bazı suçların hükme bağlanmasının teciline ilişkin 22 Aralık 2000 tarihli 4616 sayılı

yasa uyarınca kararın ertelenmesine karar vermiştir.

Savcı, temyiz başvurusunda bulunmuştur.

18 Ağustos 2003 tarihli bir karar ile Yargıtay, yargılamanın kusurlu olması nedeniyle, itiraz

edilen kararı bozmuş ve davayı ilk derece mahkemesine havale etmiştir.

26 Nisan 2004 tarihinde, Devlet Güvenlik Mahkemesi, zamanaşımı nedeniyle kamu davasının

sonlandığım ilan etmiştir.

Savcı, sözkonusu karara karşı bir kez daha temyiz başvurusunda bulunmuştur.

13 Mart 2006 tarihinde, Yargıtay, suçun hukuki tanımlamasının hatalı olması nedeniyle,

alınan kararı yeniden bozmuş ve davayı ilk derece mahkemesine havale etmiştir.

Dosya unsurlarına göre, işbu başvurunun kabul edildiği tarihte, dava halen İstanbul Ağır Ceza

Mahkemesi’nde derdest bulunmaktadır.

Buna paralel olarak , başvuran hakkında 1995 tarihinde başka bir cezai kovuşturma daha

başlatılmıştır. Bu davanın sonunda özgürlüğünden mahrum bırakıldığı bir ceza almıştır. 4

Ekim 1999 tarihinde, Yargıtay, alman karan onamıştır. Bu mahkumiyet kararı nedeniyle

başvuran hakkında tevkif müzekkeresi çıkarılmıştır.

B. Polis memurları aleyhindeki şikayet

14 Eylül 1999 tarihinde, başvuran avukatı aracılığıyla, kendisini sorgulayan Terörle Mücadele

Şubesine bağlı polis memurları hakkında Fatih Cumhuriyet Savcılığına şikayette

bulunmuştur. Başvuran, Terörle Mücadele Şubesindeki gözaltı esnasında kendisini sorgulayan

polis memurları tarafından kötü muameleye maruz kaldığım ileri sürmüştür. İddialarını

desteklemek için başvuran, Adli Tıp Kurumu tarafından düzenlenen 25 Şubat 1999 tarihli

sağlık raporuna atıfta bulunmuştur.

5 Ocak 2000 tarihinde, Savcı, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nde gözaltından sorumlu iki

polis memuru hakkında cürümü söyletmek amacıyla devlet görevlilerinin kötü muamele

uygulamalarını cezalandıran Türk Ceza Kanunu’nun 243/1 maddesi uyarınca dava açmıştır.

3

18 Ocak ve 14 Mart 2000 tarihlerinde, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, mahkemede ifade

vermesi için başvurana iki kere celp göndermiştir. Bu karşın dosyandan sözkonusu celplerin

sonuçsuz kaldığı sonucuna ulaşılmaktadır.

25 Mart 2000 tarihli duruşmada, ne başvuranın ne de avukatının hazır bulunması üzerine Ağır

Ceza Mahkemesi, Savcılıktan başvuranın adresinin teyit edilmesini talep etmiştir.

Ağır Ceza Mahkemesi 20 Kasım 2000 tarihinde aleyhlerinde yeterli delil olmadığı

gerekçesiyle polisler hakkında beraat kararı vermiştir. Mahkeme, her ne kadar 25 Şubat 1999

tarihli doktor raporu başvurana şiddet uygulandığını göstermekteyse de tespit edilen bu izlere

sanıkların sebep olduğu hükmüne varılmayacağını değerlendirmiştir. Mahkeme ayrıca,

kendisine gönderilen celplere rağmen başvuranın davaya katılmasının ya da ifadesinin

alınmasının mümkün olamadığı tespitinde bulunmuştur. Mahkeme ilgilinin gözaltında

bulunduğu sırada ifade vermeyi reddettiğine dikkat çekmiştir.

Her ne kadar bu karara itiraz yolu açık olsa da başvuran davaya müdahil olmadığından temyiz

etmesi mümkün değildi. Bu nedenle ilk derece mahkemesinin kararı temyize gidilmemesi

nedeniyle CMUK’un 310. maddesi uyarınca açıklanmasından bir hafta sonra 28 Kasım 2000

tarihinde kesinleşmiştir.

HUKUK

I. AİHS’NİN 3. VE 13. MADDELERİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran, Terörle Mücadele Şubesindeki gözaltı sırasında kötü muameleye maruz

kalmasından ve sözkonusu muameleleri dile getirme olanağı sağlayan etkili iç hukuk yolunun

bulunmayışından şikayetçidir. Başvuran, müstakilen ve AİHS’nin 13. maddesi ile birlikte

AİHS’nin 3. maddesine atıfta bulunmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Hükümet, Öncelikle ne başvuranın ne de avukatının polis memurları hakkında yürütülen

yargılamaya katılmamaları nedeniyle başvuru yollarının tüketilmediğini ileri sürmektedir;

başvuranlar, müdahil tarafı oluşturmak için çaba göstermemişler böylece ilgili kararın

kendilerine tebliğ edilmesi ve temyiz başvurusunda bulunma imkanlarının tamamını da

oıtadan kaldırmışlardır. Hükümet, başvuranın, tevkif müzekkeresinin infazı korkusu ile

duruşmalara katılmamış ve müdahil tarafı oluşturamamış olsa dahi iki kere yasal hükümlere

uygun olarak duruşmalara çağrılan başvuranın avukatının pekâlâ İstanbul Ağır Ceza

Mahkemesindeki davaya katılma imkanın bulunduğu kanaatindedir. Sonuç olarak, İddialarını

ileri sürmek ve son aşamada temyiz başvurunda bulunabilmek için sahip olduğu hukuki

yolları kullanmayarak başvuran iç hukuk yollarını tüketmemiştir.

Hükümet ayrıca, tazminat elde edebilmek için başvuranın iç hukuk tarafından öngörülen

hukuki ve idari başvuru yollarını kullanmadığını belirtmektedir.

Son olarak Hükümet, başvurunun gecikmeli yapıldığını savunmaktadır. Hükümet’e göre, altı

ay süresi, başvuran hakkında 1995 tarihinde başlatılan başka bir cezai soruşturma vesilesiyle

alınan Yargıtay kararının tarihi olan 4 Ekim 1999 tarihinden itibaren işlemeye başlamıştır.

4

Bu nedenle Hükümet, iç hukuk yollan tüketilmediğinden ve altı ay süresine riayet

edilmediğinden AİHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragrafları uyarınca AİHM’ye sözkonusu

başvumnun kabuiedilemez ilan edilmesi çağrısında bulunmaktadır.

Başvuran, AİHS’nin 35. maddesinin gereklerine riayet ettiği kanaatindedir. Başvuran

özellikle hakkında çıkarılan tevkif müzekkeresini ileri sürmektedir, şayet duruşmalara

katılmış olsaydı, başvuranın yakalanma ve cezaevine nakledilme riski bulunmaktaydı.

Duruşmalara katılmayan başvuran avukatının duruşmalarda hazır bulunmasının bir faydasının

olmayacağını da ileri sürmektedir.

İç hukuk yollarının tüketilmediğine dair itirazın birinci kısmına ilişkin olarak, AİHM,

AÎHS’nin 35/1 maddesinin amacının, Sözleşmeye taraf olan devletlere, haklarındaki iddialar

AİHS organlarına sunulmadan önce ileri sürülen ihlalleri önleme ya da telafi etme imkanı

sağlamak olduğunu hatırlatmaktadır (Bkz, örneğin, Hentrich-Fransa, 22 Eylül 1994 tarihli

karar; Remli-Fransa, 23 Nisan 1996 tarihli karar, Derleme Kararlar ve Hükümler). Ayrıca

AİHM’ye sunulan şikayetin, önce, iç hukuk tarafından belirlenen yöntem ve sürelerde, en

azından esas bakımından, ilgili ulusal mahkemelere sunulması gerekmektedir (Cardot-

Fransa, 19 Mart 1991 tarihi).

Mevcut davada, AİHM, başvuranın yetkili Savcılığa şikayetini sunmuş olsa da şiddet

olaylarından sorumlu oldukları ileri sürülen kişiler hakkında başlatılan cezai yargılamaya

bizzat katılmadığını ve müdahil tarafı oluşturmadığını, şayet müdahil olsaydı, ilk derece

mahkemesinin kararma karşı temyiz başvunısunda bulunabileceğini belirtmektedir.

Bununla birlikte AİHM, AİHS’nin 35. maddesinin 1. paragrafının yalnızca işlenen ihlallere

ilişkin müsait ve uygun başvuru yollarının tüketilmesini öngördüğünü hatırlatmaktadır. Bu

başvuru yolları sadece teoride değil uygulamada da yeterli düzeyde emniyeti hasıl olmalıdır,

aksi takdirde arzu edilen etkililik ve ulaşılabilirlikten uzak kalırlar; bütün bu şartların bir arada

bulunduğunu gösterme yükümlülüğü Savunmacı Devlet’e düşmektedir (VerniUo-Fransa, 20

Şubat 1991 tarihli karar; Akdivar ve diğerleri-Türkiye, 16 Eylül 1996 tarihli karar; Dalida-

Frarışa> 19 Şubat 1998 tarihli karar) Ayrıca “genel olarak tanınan uluslararası hukuk

ilkelerine göre” istisnai bazı koşullar, başvuranı, kendisine sunulan iç hukuk yollarını tüketme

yükümlülüğünden muaf tutabilir (Henaf-Fransa> başvuru no: 65436/01).

Bu bağlamda AİHM, başvuranın gözaltı sona erdiği andan itibaren yani 25 Şubat 1999

tarihinde, ileri sürülen şiddet eylemlerinin tam tasvirini yapmasını ve maruz kaldığı kötü

muameleden sorumlu kişiler olarak sorgusu ile görevli polis memurlarını belirtmesini önemli

bulmaktadır. Ayrıca bir doktor raporuyla da desteklenen bu İddialar en azından re’sen bir ceza

soııışturması açılması için yeterince açık emareler teşkil etmekteydi (bkz., bu anlamda, Batı

ve diğerleri, adıgeçen, prg. 133). Ancak yetkili makamlar, olaylardan 11 ay sonra 5 Ocak

2000’de başvuranın Savcılığa şikayette bulunmasından sonra polisler aleyhinde kovuşturma

başlatmışlardır. Oysa ki başvuranın gözaltına alındığı 25 Şubat 1999’dan serbest bırakıldığı 1

Eylül 1999 tarihleri arasında başvuranın ifadesini almak ve dosyayı tamamlamak imkanları

bulunmaktaydı.

AİHM, AİHS’nin 3. maddesinde konulan yasaklar sözkonusu olduğunda, yetkili savcılığa

yapılan resmi suç duyurusunun ya da takipsizlik kararma karşı yapılan itirazın Türk Hukuku

bağlamında ilke olarak AİHS’nin 35/1 maddesi bakımından uygun ve yeterli olduğunu daima

vurgulamıştır (Bkz, diğerleri arasından, Acar-Türkiye, başvuru no: 24940/94, 3 Mayıs 2001;

karşılaştırınız, Kaygmz-Türkiye, başvuru no: 44032/98, 29 Ağustos 2006).

5

Yukarıdaki veriler ışığında, AİHM, mevcut davada başvuranın ceza davasının seyrinde

kusuru bulunsa da, yetkili makamların şiddet eylemlerinden sorumlu oldukları iddia edilen

sanıklar aleyhinde açılan ceza davasının bir sonuca ulaşması için şartların gerektirdiği pozitif

önlemleri almadıkları kanaatine varmaktadır. Bu çerçevede AİHM’ye göre şayet yetkili

makamlar başvuranın kendisine şiddet uygulandığı yolunda şikayette bulunduğu 25 Şubat

1999 tarihinden sonra derhal harekete geçmiş olsalardı ilgilinin soruşturma sürecine katılımını

temin etmeleri mümkün olabilirdi.

Bu itibarla Hükümetin iç hukuktaki başvuru yollarının tüketilmediği yolundaki itirazı kabul

edilemeyecektir.

Hükümetin, başvuranların iç hukuktaki medeni ve idari başvuru yollarını tüketmediği

yolundaki itirazına ilişkin olarak AİHM geçmişte bu itiraza ilişkin olarak müteaddit defalar

görüş bildirerek reddettiğini anımsatır (bkz., diğerleri arasında, Karayiğit - Türkiye, no:

63181/00, 5 Ekim 2004). AİHM, mevcut davada evvelce verdiği kararlardan ayrılmasını

gerektirecek herhangi bir durum tespit etmemiştir.

Altı ay süresi kuralına riayet edilmediği yolundaki itiraza ilişkin olarak ise AİHM, AİHS’nin

35/1 maddesinde öngörülen sürenin kesin iç hukuk kararından itibaren işlemeye başladığını

ve İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 20 Kasım 2000 tarihinde verilen kararın kesin iç

hukuk kararı teşkil ettiğini tespit etmektedir. Dolayısıyla 10 Mayıs 2001 tarihinde sunulan bu

başvuru AİHS’nin 35/1 maddesi anlamında geç sunulmamıştır. Bu itibarla Hükümet

tarafından konuyla ilgili olarak yapılan itiraz kabul edilmeyecektir.

AİHM, AİHS’nin 3. ve 13. maddelerine dayandırılan şikayetlerin AİHS’nin 35/3 maddesi

anlamında açıkça dayanaktan yoksunluk sebebiyle reddedilemeyeceği kanaatine varmaktadır.

AİHM ayrıca bu şikayetlerin başka herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesinin bulunmadığını

tespit etmektedir. Dolayısıyla bu şikayetleri kabuledilebilir ilan etmek yerinde olacaktır.

B. Esasa ilişkin

1. Polisin elinde kötü muameleye maruz kalındığı yönündeki iddia hakkında

AİHM, bir kimsenin tamamıyla polis memurlarının denetimi altında gözaltında tutulduğu

sırada meydana gelen her türlü yaralanmanın ciddi kuşkulara yol açtığını hatırlatır {Salman -

Türkiye, no: 21986/93, prg. 100). Dolayısıyla bu yaraların nedeni hakkında makul bir izahatta

bulunarak başvuranın iddialarına, hele ki bu iddialar tıbbi belgelerle desteklenmiş ise, şüphe

düşüren delilleri sunma görevi Hükümete ait olmaktadır (bkz., diğerleri arasında, Selmouni -

Fransa, no: 25803/94, prg. 87 ; Ayşe Tepe - Türkiye, no: 29422/95, prg. 35, 22 Temmuz

2003).

Mevcut davada AİHM başvuran tarafından yapılan suç duyurusunun sanık polisler aleyhinde

olduğunu ve sözkonusu sanıkların suçluluğu hakkında karar verme yetkisinin başta ceza

mahkemeleri olmak üzere Türk mahkemelerine ait olduğunu gözlemlemektedir. İç hukuk

düzeyinde başlatılan sürecin sonucu ne olursa olsun, polislerin suçlu ya da suçsuz bulunmuş

olması Savunmacı Devletin AİHS’den doğan sorumluluğunu ortadan kaldırmaz {Selmouni,

adıgeçen, prg. 87). Bu itibarla AİHM başvuranın yaralarının nedeni hakkında mantıklı bir

açıklama yapma görevinin Devlete ait olduğu hükmüne varmaktadır.

6

Bu çerçevede AİHM kötü muamelelere ilişkin olarak başvuranın gözaltı koşullarının ilgiliyle

Hükümet arasında bir ihtilafa yol açtığını tespit etmektedir. Esasen başvuran bu meyanda

gözetim altında tutulduğu sırada, kendisine vurulduğunu, üzerine tazyikli su sıkıldığını ve

saatlerce buz kalıpları arasında çıplak halde bırakıldığım iddia etmektedir.

Hükümet ise, vücudundaki ekimozların başvuranın fenalaşmasına ve muhtemel bir düşmeye

bağlı olabileceğine dikkat çekmektedir. Hükümet, başvuranın sağ el bileğinin ön kısmında

bulunan izlerin ellerin arkadan kelepçelenmesinden kaynaklanan ize benzediğini ve devlet

hastanesinden emniyet müdürlüğüne sevk edildiği sırada meydana gelmiş olabileceğini ileri

sürmektedir. Hükümet başvuranın hastaneye sevk edildiği sırada içinde bulunduğu duruma

dikkat çekmektedir. Başvuran hamile olduğu halde açlık grevi yapmış, rahatsızlanması

üzerine de devlet hastanesine sevk edilerek burada kendisine gerekli tedavi uygulanmıştır.

Ayrıca Hükümete göre, başvuran gerçekten saatlerce iki buz kalıbı arasında tutulmuş olsaydı

vücudunda donmalar tespit edilmesi gerektiği cihetle maruz kaldığını iddia ettiği kötü

muamele ile adli tabip tarafından düzenlenen sağlık raporu arasında illiyet bağı

bulunmamaktadır.

AİHM, adli tabip tarafından tam bir bağımsızlık içinde tanzim edilmiş olan sağlık raporunun

başvuranın vücudunda darp ve cebir izleri bulunduğunu gösterdiğini tespit etmektedir. Bu

yönde başka bir inandırıcı tıbbi delil olamaması nedeniyle AİHM dava konusu olayda

devletin sorumluluğu olup olmadığını incelemelidir.

Bu maksatla AİHM, dosyanın tamamı ışığında Hükümetin izahatlarını incelemelidir. Bu

doğrultuda AİHM, Ağır Ceza Mahkemesinin 20 Kasım 2000 tarihli kararında sözkonusu

yaraların nedenine değinmeden delil yetersizliği gerekçesiyle sanıklar hakkında beraat kararı

vermiştir. Hükümet ise sadece, sağlık raporunda belirtilen ekimozlardan bir tanesinin

nedenine ilişkin bir varsayımını sunmaktadır. Hükümete göre, sağ el bileğindeki iz

kelepçelerin arkadan bağlanması nedeniyle başvuranın bileğini sıkmasından dolayı meydana

gelmiş olabilir. Diğer izlere ilişkin olarak ise Hükümet bu izlerin ilgilinin açlık grevi yapmış

olmasından ya da düşmesinden kaynaklanmış olabileceği varsayımında bulunmakla

yetinmektedir. Buna karşın Hükümet, başvuranın davaya katılmamasından bağımsız olarak bu

varsayımlarını destekleyen ve başvuranın iddiasına şüphe düşürecek nitelikte herhangi bir

delil başlangıcı sunmamıştır.

AİHM, başvuranın tüm iddialarının kanıtlanmış olarak mütalaa edilemeyeceğini ve iddiasının

yukarıda anılan tıbbi raporda varılan sonuçlarla tam anlamıyla örtüşmediğini kabul eder.

İlgilinin davaya katılmamasının mahkemenin dava konusu olayları ortaya koyma kapasitesini

azalttığı da doğrudur. Bununla birlikte AİHM bu unsurlara belirleyici önem atfedemez. Zİra

adli tabip raporunda tespit edilen bereleri belirttikten sonra, başvuranın vücudunda darp ve

cebir izlerini teyid etmiş ve bir gün işgöremezliğine karar vermiştir. Öte taraftan AİHM

başvuranın bir suç duymuşunda bulunduğunu ve müteaddit defalar maruz kaldığını iddia

ettiği kötü muameleleri ayrıntılarıyla anlattığını tespit etmektedir.

Yukarıda ifade olunanları göz önünde bulunduran AİHM Hükümetin ne başvuranın gözaltı

süresinin bitiminde düzenlenen tıbbi rapor hakkında ne de tespit edilen yaraların nedeni

hakkında makul bir izahat verdiğini değerlendirmektedir. Bu itibarla AİHM, Savunmacı

Devletin belirtilen yaraların sorumluluğunu taşıdığı kanaatine varmaktadır.

Dolayısıyla AİHM, AİHS’nin 3. maddesinin bu gerekçeyle esası bakımından ihlal edildiğine

hükmeder.

7

2. Yürütülen soruşturmaların etkili olup olmadığı hakkında

Başvuran yetkililer tarafından sürdürülen soruşturmanın etkili olmadığını öne sürmekte,

AİHS’nin 3. ve 13. maddelerine göndermede bulunmaktadır.

Kendisine yapılan başvurudaki olayların hukuki tanımlamasını yapmakta müstakil yetkisi

olduğunu hatırlatan (Bkz. diğerleri arasında Guerra vd.-İtalya karan, 19 Şubat 1998) AİHM, bu

şikayetin AİHS’nin 3. maddesi çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğine itibar etmektedir

(Bkz. son olarak Fazıl Ahmet Tamer vd.-Tiirkiye kararı, no: 19028/02, 24 Temmuz 2007).

Hükümet başvuranın yetkililerin kötü muamele iddiaları karşısında etkisiz kaldığı yönündeki

iddiasına karşı çıkmakta, başvuranın 14 Eylül 1999 tarihli şikayetinin akabinde polisler

hakkında ceza kovuşturması başlatıldığını belirtmektedir. İfadelerinin alınmasının ardından

savcılık İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nde ilgili polisler hakkında TCK’nm 243/1 maddesine

muhalefetten dava açmıştır. Hükümet başvuranın ve avukatının duruşmalara katılmamaları

nedeniyle ne sanık polislerin ifadelerine itiraz ettiğini ne kendi iddiaları ile rapor arasındaki

tutarsızlıkları açıkladığını söylemektedir. Ağır Ceza Mahkemesi elindeki unsurlar ışığında delil

yetersizliğinden polislerin serbest bırakılmasına karar vermiştir. Hükümet iç hukuk

mercilerinin dikkatlerine sunulan kötü muamele iddiaları karşısında etkisiz kalmadıklarını,

başvuranın işbirliği yapmamasına rağmen etkili ve derinlemesine bir soruşturma

gerçekleştirdiklerini savunmaktadır.

AİHM, başvuranın resmi adli bir işlem başlatmakla yetindiğini, polisler hakkında açılan ceza

davası sürecine katılmadığını ve davaya müdahil olma talebinde bulunmadığını

gözlemlemektedir. Buna karşılık, AİHM’nin yukarıda da tespit ettiği üzere, yetkili merciler 25

Şubat 1999 itibariyle, maruz kalınan kötü muamelenin ayrıntılı tasviri, polis memurlarının

teşhisi ve sağlık raporu olmak üzere bir kötü muamele olayı ile karşı karşıya olunduğunu

düşündürecek yeterince açık verileri ellerinde bulundurdukları halde, 11 ay sonra 5 Ocak

2000’de, o da başvuranın şikayeti üzerine kovuşturma başlatmışlardır.

AİHM, belirli bir durumda soruşturmanın ilerlemesi önünde kimi engel ve güçlüklerin

oluşabileceğini, ancak, , yetkililer tarafından ivedilikle soruşturma başlatılmasının

kamuoyunun güvenini sürdürmek, hukuk devletine olan inancı korumak ve yasadışı eylemler

ve suçların işlenmesine müsamaha gösterildiği kanısının oluşmasını önlemek bakımından çok

önemli olduğunu hatırlatır (Bkz. sözü edilen Batı vd. kararı).

Bu nedenle AİHM, AİHS’nin 3. maddesinin usul bakımından ihlal edildiği sonucuna

varmaktadır.

II. BAŞVURAN TARAFINDAN ÖNE SÜRÜLEN DİĞER İDDİALAR HAKKINDA

A. AİHS’nin 5. maddesiyle birlikte ve ayrı olarak 14. maddesinin ihlal edildiği iddiası

hakkında

Başvuran AİHS’nin 5. maddesiyle birlikte ve ayrı olarak 14. maddesine göndermede

bulunarak tutukluluk süresinin aşırı uzunluğundan şikayetçi olmaktadır.

AİHM, başvuranın 1 Eylül 1999 tarihinde serbest bırakıldığını-dosyada daha sonrasında

yeniden tutuklandığını gösterir bir ibareye rastlanmadığından- altı ay kuralının dışına çıkarak

AİHM’ye 10 Mayıs 2001 tarihinde başvuruda bulunduğunu gözlemlemektedir.

Başvurunun bu kısmı gecikmeli olarak yapılmıştır ve AİHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4.

paragraflarının uygulanmasına istinaden reddedilmelidir.

B. AİHS’nin 5. maddesiyle birlikte 13. ve 14. maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında

AİHS’nin 5. maddesiyle birlikte 13. ve 14, maddelerine göndermede bulunan başvuran 22

Aralık 2000 tarih ve 4616 sayılı Kanun’a karşı etkili başvuru yollarının mevcut olmadığını

öne sürmektedir. Başvuran mezkur Kanun’un kendisine uygulanmadığını, bu bağlamda

ayrımcılığa manız kaldığından şikayetçi olmaktadır. Af kanunu olarak da adlandırılan bu

Kanun kesinleşmiş mahkumiyet kararlarının ertelenmesine imkan tanıdığı gibi bazı hükümlü

kategorilerinin şartlı salıverilmelerini öngörmektedir.

AİHM öncelikli olarak AİHS’nin 5. maddesinin, salt bu haliyle, bir mahkumun af

kanunundan yararlanmasını, şartlı salıverilmesini veya kesin tahliyesini güvence altına

almadığını hatırlatır (Bkz. kalan-Türkiye kararı, no; 73561/01, 2 Ekim 2001). Kaldı ki

AİHM’nin daha önce pek çok kez dile getirdiği üzere başvuranın şikayetçi olduğu ayrımcılık

kişi veya kişi gruplarına karşı değil kanun koyucunun ağırlığını takdir ettiği çeşitli suç

tiplerine uygulanmaktadır. AİHM, bu başvuruda AİHS’ye aykırı olarak bir «ayrımcılığın»

mevcut olduğunu gösterir herhangi bir unsurun yer almadığını kaydetmektedir (Bkz. Gerger-

Tüıkiye kararı, no: 24919/94, 8 Temmuz 1999, mutatis mutandis Yılmaz-Tüıkiye kararı, iıo:

48992/99,17 Mayıs 2001).

Başvurunun bu kısmı AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı uyarınca dayanaktan yoksun

bulunmaktadır ve 35. maddesinin 4. paragrafının uygulanması doğrultusunda reddedilmelidir.

C. AİHS’nin 5. ve 6. maddelerinin münferiden ve 13. veya 14. maddeyle bağlantılı ihlal

edildiği iddiası hakkında

Başvuran ilk olarak yakalanma gerekçelerinden ve hakkında yapılan suçlamalardan hemen

haberdar

edilmediğinden,

gözaltı

sırasında

avukat

bulundurma

hakkından

yararlanamadığından şikayetçi olmakta, AİHS’nin 5. maddesiyle birlikte 14. maddesine atıfta

bulunmaktadır.

Başvuran kendisini kısmen yargılayan bir yandan davanın bir bölümünde mahkeme heyetinde

askeri hakim bulunması, öte yandan sivil hakimlerin Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’na

bağımlılığı nedeniyle Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

olarak nitelendirilemeyeceğini savunmaktadır. Başvuran kendisine yapılan İthamlarla ilgili

yürütülen ön soruşturmanın pek çok kuralsızlığı içerdiğinden ve davanın hakkaniyete uygun

gerçekleşmediğinden şikayetçi olmakta, AİHS’nin 6. maddesini münferiden ve 13. veya 14.

madde ile birlikte ileri sürmektedir.

AİHM, gözaltı koşullarına değin (bilgi edinememe, avukat yardımı) şikayetlerin AİHS’nin

35/1 maddesine uygun yapıldığı farz edilse dahi, bu şikayetlerin AİHS’nin 6/3 a) ve c)

fıkraları ile sağlanan güvencelerle karıştığını gözlemlemektedir. AİHM bu bağlamda, elindeki

veriler ışığında başvuran hakkında açılan davanın işbu kararın kabul edildiği tarihte İstanbul

Ağır Ceza Mahkemesinde halen sürdüğünü hatırlatmaktadır. Bu şikayetler erken yapılmıştır

9

ve iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle AİHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4.

paragraflarına uygun olarak reddedilmelidir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme işbu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine

karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi

edebiliyorsa, AİHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın adil

tatminine hükmeder.”

A. Maddi ve manevi tazminat

Başvuran 25.000 Euro manevi tazminat talep etmekte, uğradığı maddi zarar konusunda takdiri

AİHM’ye bırakmaktadır.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

AİHM iddia edilen maddi zararın dayanağının olmadığını hatırlatarak bu talebi

reddetmektedir. Buna karşın, başvurana uğradığı manevi zarar için 5.000 Euro tazminat

ödenmesini kararlaştırmıştır.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuran iç hukukta ve AİHM önünde yapmış olduğu yargı giderleri için 18.600 YTL

(yaklaşık 9.300 Euro) talep etmektedir bu miktarın dağılımı şu şekildedir: avukatlık ücreti için

17.800 YTL ve AİHM’deki süreçte yapılan posta ve tercüme masrafları için 800 YTL.

Başvuran bu amaca yönelik İstanbul barosunun avukatlık ücret tarifesini ve avukatının

ücretini gösterir belgeyi sunmaktadır.

Hükümet bu meblağlara karşı çıkmaktadır.

AİHM’nin yerleşik içtihadına göre bir başvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Mahkemeye sunulan deliller ve sözü edilen

kıstaslar ışığında AİHM yargı gider ve masrafları için başvurana 2,000 Euro’dan Avrupa

Konseyi tarafından adli yardım başlığı altında verilen 850 Euro düşülerek kalan kısmın

ödenmesine karar vermiştir.

C. Gecikme Faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı orana üç

puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM,

1. Oyçoklıığuyla, AİHS’nin 3. ve 13. maddesine yönelik şikayetlerin kabuledilebilir, bunun

dışında kalanların kabuledilemez olduğuna;

2. Altıya karşı bir oyla, polis tarafından uygulanan kötü muamele sonucunda AİHS’nin 3.

maddesinin esas bakımından ihlal edildiğine;

10

3. Altıya karşı bir oyla, 3. maddenin ıısulü bakımından etkili resmi bir soruşturmaya ilişkin

şikayetin incelenmesi gerektiğine ve bu hükmün ihlal edildiğine;

4. Altıya karşı bir oyla,

a) AİHS’nin 44/ 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme

tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf tutulmak

üzere Savunmacı Hükümet tarafından:

i.

ii.

başvurana 5.000 (beş bin) Euro manevi tazminat ödenmesine;

yargılama gider ve masrafları için Avrupa Konseyi tarafından verilen 850 Euro’luk

adli yardım miktarı 2.500 (iki bin beş yüz) Euro’dan düşülerek kalan meblağın

ödenmesine’,

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankasinın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

5. Oybirliğiyle, adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

fıkralarına uygun olarak 8 Temmuz 2008 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

Mevcut karar ekinde, AİHS’nin 45/2 ve İçtüzüğün 74/2 maddesi uyarınca Yargıç Popovic’in

kısmı ayrı oy görüşü yer almaktadır.

11