-----------------------

_ _ _ _ _ _ _ _ _ _

C O U N C I L

*

.

A V R U P A ^_

O F E U R O P E

i X K O N S E Y İ

A V R U P A İ N S A N H A K L A R I M A H K E M E S İ

İKİNCİ DAİRE

ARİF ÇELEBİ VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE

(Başvuru no. 3076/05 ve 26739/05)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

6 Nisan 2010

îşbu karar AÎH S’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir.

Şekli düzeltmelere tabi olabilir.

_______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın

adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 3076/05 ve 2673905 no’lu davanın nedeni, Arif

Çelebi, Mukaddes Çelik, Sultan Arıkan (Seçik), Bayram Namaz, Sedat Şenoğlu ve Necati

Abay (“başvuranlar”) adlı altı T.C. vatandaşının, Avrupa İnsan Haklan Mahkemesi’ne 28

Aralık 2004 ve 29 Nisan 2005 tarihlerinde, İnsan Haklan ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına ilişkin Sözleşme'nin (“Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin - AİHS”) 34.

maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.

Başvuran Arif Çelebi İstanbul Barosu avukatlarından M. Kırdök ve M. Kırdök,

başvuranlar Sultan Ankan (Seçik), Bayram Namaz, Sedat Şenoğlu ve Necati Abay ise yine

İstanbul Barosu avukatlarından G. Tuncer tarafından temsil edilmiştir.

OLAYLAR

DAVANIN KOŞULLARI

Başvuranlar sırasıyla 1963, 1954, 1971, 1963, 1975 ve 1956 doğumlu olup, başvuru

formlarında belirttiklerine göre İstanbul’da ikamet etmektedirler,

A. Başvuranların gözaltında tutulması ve kötü muamele iddialarına ilişkin tıbbi

raporlar

1. Başvuranların gözaltında tutulması

Başvuranlar 22 Şubat ve 6 Mart 1997 tarihleri arasında, yasadışı MLKP (Marksist

Leninist Komünist Parti) örgütüne üye oldukları şüphesiyle İstanbul Emniyet Müdürlüğünde

tutulmuşlardır. Başvuranlar burada çeşitli biçimlerde kötü muameleye uğradıklarını iddia

etmişlerdir. Başvuranlar başvuru formlarında özellikle aşağıda belirtilen muamelelerden

şikayetçi olmuşlardır.

a) A rif Çelebi

Başvuran özellikle gözlerinin bağlandığından, uzun süre ayakta durmaya veya

oturmaya, uykusuz kalmaya, yüksek sesle müzik dinlemeye zorlandığından, askıya

alındığından, hayalarının sıkıldığından, dövüldüğünden, çırılçıplak soyulduğundan ve soğuk

suya yatırıldığından şikayetçi olmuştur.

b) Mukaddes Çelik

Başvuran özellikle gözlerinin bağlandığından, uzun süre ayakta durmaya veya

oturmaya zorlandığından, cereyanda bırakıldığından, küfre maruz kaldığından, tuvalete

gitmesine izin verilmediğinden ve cinsel tacize uğradığından şikayetçi olmuştur.

c) Sultan Arıkan (Seçik)

Başvuran özellikle gözlerinin bağlandığından, askıya alındığından, cinsel tacize ve

parmak sokulması yoluyla tecavüze uğradığından, küfre maruz kaldığından, dövüldüğünden,

yüksek sesle müzik dinlemeye ve uzun süre oturmaya zorlandığından şikayetçi olmuştur.

1

d) Bayram Namaz

Başvuran özellikle dövüldüğünden, Filistin askısına alındığından, ayakta durmaya

zorlandığından, hortumla soğuk su verildiğinden, hayalarının sıkıldığından, uykusuz

bırakıldığından, ölümle tehdit edilip, küfredildiğinden şikayetçi olmuştur.

e) Sedat Şeııoğlu

Başvuran özellikle dövüldüğünden, askıya alındığından, hortumla soğuk su

verildiğinden, tehdit edilip, uykusuz bırakıldığından şikayetçi olmuştur.

0

Necati Abay

Başvuran özellikle pek çok kez askıya alındığından, hayalarının sıkıldığından,

hortumla soğuk su verildiğinden, yüksek sesle müzik dinlemeye zorlandığından, tehdit edilip,

uzun süre ayakta durmaya veya oturmaya zorlandığından şikayetçi olmuştur.

2. Başvuranların tıbbi raporları

a) Arif Çelebi

Başvuran 26 Şubat 1997 tarihinde, bir hastanede görevli doktor tarafından muayene

edilmiştir. Doktor raporda başvuranın kollarında hareket zorluğu kaydetmiştir.

Başvuran 4 Maıt 1997 tarihinde, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Adli Tıp

Kurumu’nda görevli doktor tarafından muayene edilmiştir. Doktor başvuranın sağ kolunda

ağrı ve hareket zorluğu ile skrotum derisinde soyulma tespit etmiştir.

Başvuran 6 Mart 1997 tarihinde, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Adli Tıp

Kurumu’nda görevli doktor tarafından muayene edilmiştir. Doktor önceki bulguların geçerli

olduğunu kaydetmiştir.

Adli Tıp Kurumu 15 Ekim 1999 tarihinde başvurana ilişkin yukarıda belirtilen tıbbi

raporlara dayanarak, bu raporlarda tespit edilen bulguların başvuranın iki gün iş göremez

olduğuna karar verdiği bir nihai rapor hazırlamıştır.

b) M ukaddes Çelik

Başvuran 27 Şubat 1997 tarihinde bir hastanede görevli doktor tarafından muayene

edilmiştir. Doktor raporda başvuranın mide ağrısı çektiğini ve son otuz iki yıldır FMF (Ailevi

Akdeniz Ateşi) hastası olduğunu ifade ettiğini kaydetmiştir.

Başvuran 3 Mart 1997 tarihinde Fatih Adli Tıp Şube Müdürlüğü’nde görevli bir doktor

tarafından muayene edilmiştir. Doktor başvuranın vücudunda kötü muamele izine

rastlamamıştır.

Başvuran 6 Mart 1997 tarihinde, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Adli Tıp

Kurumu’nda görevli doktor tarafından muayene edilmiştir. Doktor başvuranın vücudunda

kötü muamele izine rastlamamıştır.

2

c) Sultan Arıkan (Seçik)

Başvuran 27 Şubat 1997 tarihinde hastanede görevli bir doktor tarafından muayene

edilmiştir. Doktor, başvuranın her iki omuz ve sol bileğinde güç kaybı olduğunu, sol kol ön

yüzünde 10 cm’lik ve sağ kolunda ise 0.5 cm’lik bir çürük bulunduğunu kaydetmiştir.

Başvuran 4 Mart 1997 tarihinde İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Adli Tıp

Kurumu’nda görevli doktor tarafından muayene edilmiştir. Doktor başvuranın sağ kolunun iç

tarafında 5 x 3 cmTik eski bir çürük ile dirseğinde hafif bir sıyrık kaydetmiştir. Doktor ayrıca

sol kolunun iç tarafında hafif kızarıklık, kollarda hassasiyet ve ağrı, parmaklarda hissizlik,

arka omuzlarda hafif kızarıklık ve baş ağrısı kaydetmiştir.

Başvuran 6 Mart 1997 tarihinde İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Adli Tıp

Kurumu’nda görevli doktor tarafından muayene edilmiştir. Doktor önceki tespitlerin geçerli

olduğunu ve başvuranın sağ omzunda hafif kızarıklık ve ağrı olduğunu kaydetmiştir.

15 Ekim 1999 tarihinde İstanbul Adli Tıp Kurumu başvurana ilişkin yukarıda

belirtilen tıbbi raporlara dayanarak nihai bir rapor hazırlamış, raporda bu raporlarda belirtilen

yaralanmaların sonucunda başvuranın iki gün iş göremez olduğuna karar vermiştir.

Türkiye İnsan Hakları Derneği5nın 11 Şubat 2008 tarihinde çıkardığı tıbbi rapora göre

başvuran bu derneğe bağlı doktorlar tarafından 18 Mart 1997 tarihinde itibaren çeşitli

tarihlerde muayene edilmiştir. Başvuranda kötü muamele hikayesiyle tutarlı olarak brakiyal

pleksus yaralanması (sinir hasarı) tespit edilmiştir.

d) Bayram Namaz

Başvuran 26 Şubat 1997 tarihinde, bir hastanede görevli doktor tarafından muayene

edilmiştir. Doktor başvuranın omzunu hareket ettirdiğinde ağrı duyduğunu kaydetmiştir.

Başvuran 3 Mart 1997 tarihinde Fatih Adli Tıp Şube Miidürlüğü’nde görevli bir doktor

tarafından muayene edilmiştir. Doktor başvuranın sağ omzundan başlayıp sağ dirseğine

uzanan ağrısı olduğunu ve parmaklarında his kaybı, dirseğinde, her iki omzunda ve

hayalarında ağrı tespit etmiştir. Doktor bu bulguların sonucu olarak başvuranın üç gün iş

göremez olduğuna karar vermiştir.

Başvuran 6 Mart 1997 tarihinde İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Adli Tıp

Kurumu’nda görevli doktor tarafından muayene edilmiştir. Doktor başvuranın sol dizinde ve

sırtının sağ kısmında ağrı tespit etmiştir. Ayrıca sağ kolunda ağrı ve güç kaybı kaydetmiştir.

e) Sedat Şenoğlu

Başvuran 27 Şubat 1997 tarihinde bir hastanede görevli doktor tarafından muayene

edilmiştir. Doktor başvuranın vücudunda kötü muamele izine rastlamamıştır.

Başvuran 3 Mart 1997 tarihinde Fatih Adli Tıp Şube Müdürlüğü’nde görevli bir doktor

tarafından muayene edilmiştir. Doktor başvuranın boynunun arkasında ve sağ omzunda ağrı

ve boynunu hareket ettirmekte güçlük çektiğini kaydetmiştir. Doktor bu yaralanmalar

sonucunda başvuranın bir gün iş göremez olduğuna karar vermiştir.

3

Başvuran 6 Mart 1997 tarihinde İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Adli Tıp

Kurumu’nda görevli doktor tarafından muayene edilmiştir. Doktor başvurana ilişkin önceki

bulguların geçerli olduğunu kaydetmiştir.

f) Necati Abay

Başvuran 27 Şubat 1997 tarihinde bir hastanede görevli doktor tarafından muayene

edilmiştir. Doktor başvuranın sağ dirseğinde çürükler olduğunu kaydetmiştir.

Başvuran 3 Mart 1997 tarihinde Fatih Adli Tıp Şube Müdürlüğü’nde görevli bir doktor

tarafından muayene edilmiştir. Doktor başvuranın sağ dirseğinin üst kısmında hafif şişlik ve 1

cm çapında çürük, kolunu hareket ettirirken ağrı, sağ elin beşinci parmağı ile sol elin ikinci

parmağında hafif his kaybı, erbezi torbasında ağrı kaydetmiştir. Bu bulgular neticesinde

doktor başvuranın üç gün iş göremez olduğuna karar vermiştir.

Başvuran 6 Mart 1997 tarihinde İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Adli Tıp

Kurumu’nda görevli doktor tarafından muayene edilmiştir. Doktor başvuranın sağ kolunda

güç kaybı ve ağrı ile parmaklarında his kaybı tespit etmiştir.

B. Kötü muamele iddialarına ilişkin başlatılan soruşturma ile bunun ardından polis

memurları hakkında açılan dava

Başvuranlar 6 Mart 1997 tarihinde İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet

Savcısı huzuruna çıkarılmışlardır. Burada gözaltında tutulurken çeşitli biçimlerde kötü

muameleye uğradıklarından şikayetçi olmuşlardır.

Başvuranlardan bir kısmının kötü muameleye uğradığına ilişkin 10 ve 11 Mart 1997

tarihli yazılı şikayetlerin alınmasının ardından, Fatih Cumhuriyet Savcısı, bu iddialara ilişkin

soruşturma başlatmıştır. Bu bağlamda ilgili makamlardan şikayetçilerin gözaltında

tutulmalarına ilişkin tüm belgeleri istemiştir.

Fatih Cumhuriyet Savcısı 8 Mayıs 1997 tarihinde 21 Şubat 1997 ile 6 Mart 1997

tarihleri arasında görevde olan tüm polis memurlarım tanık olarak dinlemiştir. Polis

memurları başvuranların iddia ettikleri gibi kötü muameleye uğradıklarını kabul

etmemişlerdir.

Fatih Cumhuriyet Savcısı 23 Haziran 1997 tarihinde, o tarihte yürürlükte olan Türk

Ceza Kanunu’nun 243. maddesi uyarınca İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Cumhuriyet

Savcısı’nın sekiz polis memuru hakkında dava açmasını tavsiye eden bir rapor hazırlamıştır.

İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı 4 Temmuz 1997 tarihinde sekiz

polis memuru hakkında, Türk Ceza Kanunu’nun 243. maddesi uyarınca başvuranların da

aralarında bulunduğu on beş tutukluya (bundan böyle “şikayetçiler” olarak anılacaklardır)

kötü muamelede bulundukları gerekçesiyle bir iddianame sunmuştur.

14 Temmuz 1997 tarihinde İstanbul Ağır Ceza Mahkemesinde ceza davası

başlamıştır.

4

Bu esnada, 17 Temmuz 1998 tarihinde, İl Polis Disiplin Kumlu, delil yetersizliği

nedeniyle sanık sekiz polis memuruna yaptırım uygulanmasına gerek olmadığına karar

vermiştir.

Dava sırasında, ilk derece mahkemesi, başvuranların tümünü, diğer davacıları ve sanık

polis memurlarım dinlemiştir. Necati Abay dışındaki başvuranlar davaya müdahil olarak

katılmışlardır. 2 Ekim 1998 tarihli duruşmada, şikayetçilerden biri dinleyiciler arasında

bulunan bir şahsı kendisine işkence yapan polis memuru olarak teşhis etmiştir. Peşinden,

Cumhuriyet Savcısı bu şahıs hakkında ek bir iddianame sunmuş, böylece sanık sayısı

sekizden dokuza yükselmiştir. Sanık polis memurları mahkemeye gelmedikleri için mahkeme

yüzleştirme prosedürünü birkaç kez ertelemek durumunda kalmıştır. Polis memurlarından biri

iki yılı aşkın bir süre mahkemeye gelmemiş, polis hakkında tutuklama kararı çıkarılmıştır. Bu

esnada, yeniden yakalanan davacı Yeter, 7 Mart 1999 tarihinde gözaltında hayatım

kaybetmiştir.1

Dava esnasında, sanıklar, mahkemeden, müdahil haline gelen bir şahidin silahlı

yasadışı örgüt tarafından kötü muamele iddiası uydurma yönünde baskı gördüğünü teyit

edecek şahitlerin dinlenmesini talep etmiştir. Bu talep mahkeme tarafından reddedilmiştir.

Sanıkların avukatları bunu protesto etmek amacıyla davadan çekilmişlerdir. Cumhuriyet

Savcısı 8 Temmuz 2002 tarihinde davanın esasına ilişkin görüşlerini sunmuştur. Bu tarihten

sonra, başvuranlar ve onların yeni avukatları, son savunmalarım sunmak için davayı çeşitli

kereler uzatmak istemişlerdir. Buna karşılık, mahkeme heyetindeki hakimlerden biri,

sanıkların yargılamanın zamanaşımına uğramasını sağlamak amacıyla davayı uzatarak

savunma haklarını ihlal ettikleri gerekçesiyle mahkemenin kararları hakkında yazılı bir itiraz

sunmuştur.

İlk derece mahkemesi, 2 Aralık 2002 tarihinde, dava dosyasındaki delillere dayanarak,

sanık polis memurlarından beşini delil yetersizliğinden beraat ettirmiştir. Öte yandan, dava

dosyasındaki delillere atıfta bulunarak, İstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele

Şubesi’ııe bağlı geri kalan dört polis memurunun itiraf almak için şikayetçilere taammüden

işkence yaptıklarını tespit etmiştir. Buna göre mahkeme, Türk Ceza Kanunu’nun 243.

maddesi uyarınca, her birini bir yıl iki ay hapis cezasına çarptırmıştır. Ayrıca üç ay on beş gün

memuriyetten men cezası vermiştir. Peşinden bu cezalar indirilmiş, daha soma cezalar, daha

önce suç kayıtları bulunmadığı ve mahkemenin davalıların yeniden suç işlemeyeceklerine

ikna olması sonucu ertelenmiştir.

I Nisan 2004 tarihinde Yargıtay, ilk derece mahkemesinin, mahkum edilen döıt polis

memuruyla ilgili kararını, hatalı karar olduğu gerekçesiyle bozmuştur. Kararın bir polis

memurunun beraatı ile ilgili kısmını onamış, zamanaşımı nedeniyle beraat eden diğer dört

polis memuru hakkındaki davanın düşmesine karar vermiştir.

II Kasım 2004 tarihinde, ilk derece mahkemesi, zamanaşımı nedeniyle geri kalan

sanık polis memurları hakkındaki davanın düşmesine karar vermiştir.

1Yeter’in ölümünü çevreleyen koşullara ilişkin bir başvuru, Yeter - Türkiye (no. 33750/03) davasında AÎHM

tarafından incelenmiştir.

5

Bu esnada, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi ’nde görülen davanın başından beri, hem

şikayetçilerin hem de avukatlarının tehdit, gözdağı ve hakarete maruz kaldıkları yönünde

rapor hazırlayan şikayetçilerin avukatları, 7 Şubat 2005 tarihinde, İçişleri Bakanlığı, Emniyet

Müdürlüğü ve polis memurları hakkında, Cumhuriyet Savcısı’na şikayette bulunmuşlardır.

Başvuranlar Özellikle Cumhuriyet Savcısının mahkemeye gönderilen ve kimin gönderdiği

bilinmeyen, hakaret ifadeleri içeren bir mektupla ilgili olarak kendilerini sorguladığından

şikayetçi olmuşlar, iki polis memurunun davacılardan birinin kötü muamele iddialarıyla

ilişkili olarak hazırladıkları raporun içeriğine itiraz etmişlerdir.

Yargıtay 29 Kasım 2006 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.

HUKUK

AİHM, benzer konularda olması nedeniyle başvuruların birleştirilmesine karar

vermiştir.

II. AİHS’NİN 3. VE 13. MADDELERİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuranlar AİHS’nin 3. ve 13. maddeleri kapsamında, gözaltında uğradıkları

muameleden ve ulusal makamların, iddiaları karşısında yürüttükleri soruşturmanın biçiminden

ve soruşturma soması açılan ve sonucunda sorumluların cezasız kaldıkları davadan şikayetçi

olmuştur.

AİHM, bu şikayetlerin yalnız 3. madde çerçevesinde incelenmesi gerektiği

kanısındadır.

A. Kabulcdilebilirliğîne ilişkin

Hükümet, öncelikle AİHM’den AİHS’nin 35. maddesinin 1. fıkrası çerçevesinde iç

hukuk yolları tüketilmediği için kabuledilmez olduğu gerekçesiyle başvuruyu reddetmesini

talep etmiştir. Başvuranların, asliye hukuk ve idare mahkemelerinde dava açarak, maruz

kaldıklarını iddia ettikleri zarar için tazminat talep edebileceklerini savunmuştur. Başvuran

Arif Çelebiyle ilgili olarak Hükümet, olayın meydana geldiği tarihten itibaren altı ay içinde

başvuru yapması gerektiğini ileri sürmüştür.

Başvuranlar Hükümet5in argümanlarına itiraz etmişlerdir.

AİHM, Hükümet’e ait aynı argümanı önceki davalarda inceleyip reddettiğini yineler

(örneğin bkz. Orhan Kur - Türkiye, 32577/02 ve Eser Ceylan - Türkiye, 14166/02). Mevcut

davada, AİHM, bu kararın dışına çıkılmasını gerektirecek özel koşullar tespit etmemiştir.

Ayrıca AİHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen altı aylık süre kuralının, başvuranların

başvurularını iç hukuk yollarının tüketilmesi sürecinde, nihai karardan itibaren altı ay içinde

sunmalarını gerektirdiği yineleyerek, başvuran Arif Çelebi’nin 28 Aralık 2004 tarihinde

sunduğu başvurunun bu kurala uyduğu kanısına varır. Bu nedenle Hükümet’in ön itirazını

reddeder.

6

Ayrıca, AİHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde başvuruların dayanaktan

yoksun olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca başka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik

unsuru bulunmadığım tespit eder. Bu nedenle başvurular kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

1. Tarafların savları

Hükümet başvuranların iddialarının dayanaksız olduğunu ileri sürmüştür. Bu

bağlamda, 26739/05 no’lu başvuruyla ilgili olarak, başvuranların tıbbi raporlarında

kaydedilen yaralanmaların polisin göz altına alınmaları sırasında uyguladığı güç neticesinde

meydana geldiğini ve 3. maddede öngörülen vahamet seviyesinde olmayan bu yaraların

başvuranların iddialarını desteklemediğini belirtmiştir. Ek olarak, Hükümet, Mukaddes

Çelik’le ilgili tıbbi raporda hiçbir fiziksel bulgunun yer almadığını kaydetmiştir. Ayrıca,

3076/05 ve 26739/05 no’lu başvurularla ilgili olarak, ulusal makamların çeşitli eylemlerine

atıfta bulunarak, soruşturma ve sonrasında açılan davanın uygun olduğunu belirtmiştir.

Başvuranlar iddialarını sürdürmüşlerdir.

2. Hükümet’in değerlendirmesi

AİHM, mevcut davada olduğu gibi, polis memurları hakkında açılan davaya taraf olan

başvuranların kötü muamele iddialarım incelediği Erdoğan Yılmaz ve Diğerleri - Türkiye (no.

19374/03) kararında, bu davada başvuranların maruz kaldığı muamelenin ATHS’nin 3.

maddesinin ihlalini teşkil ettiğini gözlemler. Ayrıca sanık polis memurları hakkında açılan

davanın uygun olmadığına karar vermiştir.

AİHM, tarafların sunduğu belgeleri incelemiş, o dava ile mevcut dava arasında maddi

bir fark bulunmadığı kanısına varmıştır. Bu bağlamda AİHM, İstanbul Ağır Ceza

Mahkemesinin, belgelerden haberdar olduğunu, çeşitli şahitlerin tanıklık yaptığını ve bu

tanıklıkların güvenilirliğini değerlendirme gibi avantajlara sahip olduğunu; 2 Aralık 2002

tarihli kararında, mevcut davadaki tüm şikayetçilerin İstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle

Mücadele Şubesi’nde görevli polis memurlarının kötü muamelesine uğradıklarına karar

verdiğini gözlemler. Mahkeme bu polisleri Türk Ceza Kanunu’ııun 243. maddesi uyarınca

mahkum etmiş, ayrıca, polis memurlarının itiraf almak için kasten böyle bir muamelede

bulundukları kanısına varmıştır. Yargıtay bu kararı, her bir sanık hakkında işkence ettiği sabit

olan mağdur sayısınca hüküm kurulması gerektiği gözetilmeden hüküm kurulmuş olması

nedeniyle bozmuştur. Öte yandan, dava zamanaşımına uğradığı için düşmüştür. Mevcut

davada AİHM’ye, ilk derece mahkemesinin olayın unsurlarına ilişkin tespitlerinin dışına

çıkmasını gerektirecek ikna edici deliller sunulmamıştır.

AİHM sözkonusu muamelenin vahametine ilişkin olarak, bu konudaki içtihadı

uyarınca (diğerlerinin yanı sıra bkz. Selmouni - Fransa [BD], 25803/94), belirli bir kötü

muamele çeşidinin işkence olarak tanımlanması için, bu kavramla insanlık dışı ve onur kırıcı

muamele arasında 3. maddede öngörülen ayrımın gözetilmesi gerektiğim yineler. Bu ayrım

yoluyla AİHS’nin çok ciddi ve zalimce acı çekilmesine sebep olan kasten insanlık dışı

muameleye özel bir kabahat yüklemesi gerekir. Bu bağlamda AİHM, şikayet konusu

muamelenin polis memurları tarafından ifade almak için kasten uygulandığı kanısına

varmıştır. Bu koşullarda AİHM, muamelenin özellikle ciddi ve zalimce olduğu ve ağır acı ve

7

ıstıraba sebebiyet verdiği sonucuna varır. Bu nedenle, bu davaya konu kötü muamelenin

AİHS’nin 3. maddesi kapsamında işkenceye eşdeğer olduğu sonucuna varır.

Ayrıca, bu davada uzun süren kovuşturmanın ardından zamanaşımına uğradığı için

davanın düşürülmesi suretiyle uygulanan Türk ceza hukuku sisteminin, katı olmadığı ve

başvuranların şikayetçi olduğuna benzer kanunsuz eylemlerin etkili biçimde önlenmesini

sağlayacak caydırıcı bir etkisinin de bulunmadığı anlaşılmıştır.

Buna göre AÎHS’nin 3. maddesi esas ve usul yönünden ihlal edilmiştir.

III. AİHS’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİA EDİLEN DİĞER MADDELERİ

Başvuran Arif Çelebi başvuru formunda AÎHS’nin 6. ve 13. maddeleri kapsamında

makamların kötü muamele iddialarına ilişkin etkili bir soruşturma yapmadıklarından ve kötü

muameleden sorumlu kişiler hakkında tazminat davası açma hakkına engel olduklarından

şikayetçi olmuştur. Diğer başvuranlar AİHS’nin 6, 8 ve 14. maddeleri kapsamında ilk derece

mahkemesinin bağımsız ve tarafsız olmadığından, davanın haddinden uzun sürdüğünden,

cezai kovuşturma sırasında kendilerinin ve ailelerinin polisin tehdit ve gözdağına maruz

kaldıklarından ve ayrımcılığa uğradıklarından şikayetçi olmuşlardır.

AİHM, bu şikayetlerin yukarıda incelenlerle bağlantılı olduğunu ve benzer biçimde

kabuledilebilir nitelikte olduğunu kaydeder.

Öte yandan AİHM, davanın olayları, tarafların görüşleri ve 3. maddenin ihlal

edildiğini göz önünde bulundurarak, mevcut başvuruda ileri sürülen temel hukuki sorunu

incelediği kanısındadır. Bu nedenle AİHS kapsamında başvuranların geri kalan şikayetleriyle

ilgili ayrı karar vermesine gerek bulunmadığı sonucuna varır (örneğin bkz. Kamil Uzun -

Türkiye, 37410/97; K.Ö. - Türkiye, 71795/01; Jııhnke - Türkiye, 52515/99; Çelik - Türkiye

(no. 1), 39324/02 ve Yananer - Türkiye, 6291/05).

IV. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve İlgili Yüksek

Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafm tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Manevi tazminat olarak başvuran Arif Çelebi 40.000 Euro, diğer başvuranların her biri

ise 80.000’er Euro talep etmişlerdir.

Hükümet bu meblağlara itiraz etmiştir.

AİHM, başvuranların acı ve üzüntü yaşadıkları kanısındadır. Mevcut başvuruda tespit

edilen ihlalin niteliği göz önünde bulundurularak, hakkaniyete uygun surette başvuranların her

birine 31.2000’er Euro manevi tazminat ödenmesine karar vermiştir.

B. Yargılama gideri

Başvuran Arif Çelebi AİHM’de meydana gelen yargılama gideri için toplam 7.340

Türk Lirası (TL) (yaklaşık 3.333 Euro) talep etmiştir. Diğer başvuranlar benzer masraflar için

toplam 33.355 Euro talep etmişlerdir. Taleplerini desteklemek için avukatlarının hazırladığı

bir masraf çizelgesi sunmuşlardır. Ek olarak başvuran Arif Çelebi avukatlık masraflarıyla

ilgili bir fatura sunmuştur.

AİHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği

kanıtlandığı ve makul bir meblağ olduğu takdirde başvurana geri ödenir. Bu davada, AİHM,

sahip olduğu bilgiler ve yukarıda belirtilen ölçütler ışığında, AİHM’de meydana gelen

masraflar için başvuran Arif Çelebi’ye 3000 Euro, diğer başvuranlara ise toplam 3000 Euro

tazminat ödenmesinin makul olduğu sonucuna varmıştır.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nm marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına iiç puanlık bir artışın eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiştir.

AİHM YUKARIDAKİ GEREKÇELERE DAYANARAK, OYBİRLİĞİYLE

1. Başvuruların birleştirilmesine;

2. Başvuruların kabuledilebilir olduğuna;

3. AİHS’nin 3. maddesinin esas ve usul yönünden ihlal edildiğine;

4. AİHS’nin 6,8, 14 ve 14. maddeleri kapsamındaki şikayetlerin ayrı incelenmesine

gerek olmadığına;

5. (a) Savunmacı Devlet’in, AİHS’nin 44. maddesinin 2. fıkrası uyarınca kararın

kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme gününde geçerli olan kur üzerinden

Türk Lirası’ııa çevirerek izleyen meblağları ödemesine:

(i)

başvuranların her birine, uygulanabilecek her türlü vergiyle beraber,

31.200’er Euro (otuz bir bin iki yüzer euro) manevi tazminat;

yargılama gideri olarak Arif Çelebi’ye, uygulanabilecek her türlü

vergiyle beraber 3000 Euro (üç bin euro);

yargılama gideri olarak Mukaddes Çelik, Sultan Arıkan (Seçik),

Bayram Namaz, Sedat Şenoğlu ve Necati Abay’a, uygulanabilecek her

türlü vergiyle beraber, ortaklaşa 3000 Euro (üç bin euro);

(ii)

(iii)

(b) Yukarıda anılan üç aylık sürenin aşılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

Avrupa Merkez Bankasinın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan

eklemek suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

6. Başvuranların adil tazmin taleplerinin kalan kısmının reddine,

- _ _ US_LTürT_k

İşbu karar İngilizce hazırlanmış, AİHM İç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3. fıkraları

uyarınca 6 Nisan 2010 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

9

Sally Dölle

Zabıt Katibi

Françoise Tulkens

Başkan