AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ  
FAZIL AHMET TAMER VE DİĞERLERİ- TÜRKİYE DAVASI  
(Başvuru no:19028/02)  
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ  
STRAZBURG  
24 TEMMUZ 2007  
İşbu karar Sözleşme nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek  
olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
____________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu  
ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 19028/02 başvuru no’lu davanın nedeni, Türk  
vatandaşı Fazıl Alıınet Tamer, Erol Kaplan, Haşan Demir, Rıdvan Kura ve Mustafa Demir ile  
Fatma Günay’m (Başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi5TeT (AİHM) 22 Nisan 2002  
tarihinde, Avrupa İnsan Haklan ve Temel Özgürlükleri Sözleşmesinin (AİHS) 34. maddesi  
uyarınca yapmış oldukları başvurudur. Başvuranlar, İstanbul Barosu avukatlarından Ballikaya,  
Florinali, Demir ve Türker tarafından temsil edilmektedirler.  
OLAYLAR  
Başvuranlar sırasıyla 1966, 1967, 1967, 1969, 1963 ve 1975 doğumlu olup, İstanbul’da  
ikamet etmektedirler.  
1. Başvuranların yakalanması  
İstanbul polisi, 19 Nisan 1994 tarihinde, yasadışı örgüt olan Türkiye Halk Kurtuluş  
Partisi (THKP)-Yeniden Kuruluş Birliği/Halk Kurtuluş Giiçleriııe karşı düzenlenen operasyon  
çerçevesinde başvuranlar Fazıl Ahmet Tamer, Erol Kaplan, Haşan Demir, Rıdvan Kura ve Fatma  
Giinay’ı yakalamış ve sorgulamak üzere İstanbul Emniyet Genel Müdürlüğü Terörle Mücadele  
Şubesinde gözaltına almıştır. Mustafa Demir ise 24 Nisan 1994 tarihinde yakalanmış ve aynı  
gün gözaltına alınmıştır.  
Başvuranlar gözaltı sırasında, birçok kötü muameleye uğramıştır. Başvuranlar hakarete  
uğramış ve günlerce uykusuz bırakılmıştır.  
Başvuranlar, 2 Mayıs 1994 tarihinde, Cumhuriyet Başsavcısı tarafından dinlenmiş ve  
daha sonra Devlet Güvenlik Mahkemesine (DGM) götürülmüşlerdir.  
Başvuranlar, 3 Mayıs 1994 tarihinde İstanbul DGM yedek hakimi önünde ifade  
vermişlerdir. DGM yedek hakimi başvuranların tutuklu yargılanmasına karar vermiştir.  
Başvuranlar, gözaltı sona erdiğinde ve akabinde birçok kez sağlık muayenesinden  
geçmişler ve haklarında sağlık raporu düzenlenmiştir.  
a) Fazıl Ahmet Tamer  
İstanbul Adli Tıp Kurumuna bağlı adli tabip tarafından 2 Mayıs 1994 tarihinde  
düzenlenen sağlık raporunda, başvuranın iki kolunda ağrı ve his kaybı olduğuna yer verilmiştir,  
adli tabip başvurana üç gün iş göremezlik raporu vermiştir.  
Bayrampaşa Cezaevi doktoru 4 Mayıs 1994 tarihli raporunda, Tamerin vücudunda  
boyun her iki omuz, sırt, göğüs ve el bileklerinde yaygın ağrı, her iki omuzda hassasiyet ve  
kızarık alanlar, omuz eklem hareketlerinde kısıtlılık, el bilek hareketlerinde kısıtlılık, ön kol  
hareketlerinde güçsüzlük, sol el bileği dorsalde daha belirgin olmak üzere his ve motor kusuru,  
her iki el plantar ve dosral yüzlerinde hipoastezine yer vermiştir.  
2
Bu rapora göre, omuz, kol, ön kol, el bilek hareketlerinin ileri derecede kısıtlı, kolun  
omuz kısmi hareketi dışında diğer hareketlerinin hiçbirisinin bulunmamasıyla göğüs kafesi ve  
her iki ei bileklerinde ağrı bulunmaktadır.  
11 Mayıs 1994 tarihli EMG raporunda da benzer şikayetlere yer verilmiştir.  
Başvuran, gözaltına alınmasından sorumlu polis memurları aleyhinde başlatılan cezai  
yargılama çerçevesinde 11 Şubat 2000 tarihinde, tekrar muayene edilmiştir. Başvuran 1994  
yılındaki gözaltı sırasında askı ve dayak gibi işkencelere maruz kaldığını, bunun da dört ay  
boyunca kollarında güç kaybına ve sol elde his kaybına neden olduğunu ifade etmiştir. Yapılan  
bu muayene sonucunda başvurana on beş gün iş göremezlik raporu verilmiştir.  
Ayrıca başvuranın şikayetine bakan İstanbul Ağır Ceza Mahkemesinin talebi üzerine  
Adli Tıp Kurumu tarafından 20 Aralık 2000 tarihinde bir sağlık raporu düzenlenmiştir. Raporda  
başvuranın hayati tehlikesinin bulunmadığı ve kollarında tespit edilen ııeurolojik lezyoııların  
başvuranın iddia ettiği gibi kollarından asılmasından kaynaklanmış olabileceği sonucuna  
varılmıştır.  
b) Haşan Demir  
Adli tabibin Demir hakkında 2 Mayıs 1994 tarihinde düzenlediği raporda, her iki kolda  
his kaybı ve ağrının bulunduğuna yer verilmiştir. Ayrıca başvuranın sol ön kolunda kabuklaşmış  
2 cm çapında bir lezyon, ekimoz ve alnın sol kısmında üç beş günlük mor renkli bir santimetre  
çapında bir ödem tespit edilmiştir. Doktor bu yaraların başvuranın hayatını tehlikeye  
sokmadığını, ancak beş günlük iş göremezlik raporunun verilmesini gerektirdiği sonucuna  
varmıştır.  
Bayrampaşa Cezaevi doktoru 4 Mayıs 1994 tarihli raporunda başvuranın, her iki omuzda  
dirsek bölgesinde, sutta ve göğüste yaygın hassasiyet, her iki kolda güçsüzlük, sol baş parmakta  
uyuşukluk, sol el başparmakta ekstansör, yüzde iyileşmeye başlamış 2-3 cnilik lezyon, sol  
dirsekte eritemli lezyon, sağ el 3. metacarp eklem dorsalinde kabuklu lezyon, her iki deltoid  
bölgede doıso lomber femoral bölgede yaygın hassasiyet, omuz eklemi iç dış rotasyon  
hareketlerinde kısıtlılık, dirsek eklemi hareketlerinde kısıtlılık, güçsüzlük, vücudun farklı  
yerlerinde ağrı saptanmıştır.  
12 Mayıs 1994 tarihinde adli tabibin düzenlediği rapora göre Demir’in vücudunda halen  
sol koltuk altı bölgede 2x1 cnilik ciltte soyulma gösteren etrafı kızarık lezyon, sırtta sol kürek  
kemiği orta iç alanda 2 cnilik çizgisel iyileşmeye başlamış sıyrık, omurga üzerinde 3x2 cnilik  
bölümde kabuğu soyulmaya başlamış bir yanda rengi açılmaya başlamış ekimozlar tespit  
edilmiştir. Bu raporda ayrıca sol el üzerinde, içinde ve sağ ayakta değişik boylarda yara, her iki  
omuz , sol ve sağ el özellikle başparmakta uyuşukluk, hissizlik olduğuna yer verilmiştir. Adli  
tabip bu yaraların başvuranın hayatını tehlikeye sokmadığını, ancak on günlük iş göremezlik  
raporu verilmesi gerektiği sonucuna varmıştır.  
c) Erol Kaplan  
Adli tabibin 2 Mayıs 1994 tarihinde düzenlediği rapora göre, başvuranın sol omuz ve  
dizinde sıyrıklar bulunmaktadır. Başvuran her iki kolda ağrı ve his kaybı şikayetinin  
bulunduğunu belirtmiştir. Doktor bu yaraların başvuranın hayatını tehlikeye sokmadığını, ancak  
beş günlük iş göremezlik raporu verilmesini gerektirdiği sonucuna varmıştır.  
3
Bayrampaşa Cezaevi tabibinin 4 Mayıs 1994 tarihli raporunda, sol kolda uyuşukluk ve  
hareket kısıtlılığı coloıı veıtebralin dorsal bölgesinde muhtelif büyüklükte erezyonlar, sol diz  
anterior yüzünde 3-4 cm’Iik ekimotik kiutlu lezyonlarsol ayak bileği ve dış malleol üzerinde  
belirgin 1-2 cnilik krntlu ekimotik lezyonlaı* tespit edilmiştir.  
Adli tabibin düzenlediği 11 Mayıs 1994 tarihli raporuna göre, başvuranın sol omuz, sol  
kol, ön kol ve elde ağrı ve hareket kısıtlılığı, uyuşma karıncalanma, aktif hareketlerinde ileri  
derecede kısıtlılık, sol omuz başında köprücük kemiği orta bölümünde ince çizgili kabukları  
düşmüş sıyrıklı yara, belde lomber 3-4-5 vertebraller üzerinde 2-3 cm arasında değişen ekimozlu  
lezyon, göğüs kafesi sağ yanda şiddetli ağrı, sol diz altta iyileşmeye başlamış yara, sol ayak dış  
moleol altında iyileşmeye başlamış yara, sol kol dirsek yan bölümde trafik kazasına bağlı  
ameliyat nedbesi saptanmıştır. Tabip başvurana on günlük iş göremezlik raporu vermiştir.  
11 Şubat 2000 tarihinde, polis memurları aleyhinde başlatılan ceza davası kapsamında  
başvuran yeniden muayene edilmiştir. Bu muayene esnasında başvuran 1994 yılında gözaltında  
askı ve dayak gibi işkenceler gördüğünü beyan etmiştir.  
Ağır Ceza Mahkemesinin talebi üzerine düzenlenen 13 Ekim 2000 tarihli son raporda, 2  
Mayıs 1994 tarihli raporda yer verilen sıyrığın ve 4 Mayıs 1994 tarihli raporda belirtilen kolon  
veıtebıal dorsal bölgesindeki muhtelif boyutlardaki erezyoııların künt travma ile meydana gelmiş  
olduğu, Özelliklerinin belirtilmemiş olması nedeniyle kesin meydana getirilmiş tarihlerin  
söylenemeyeceği ifade edilmiştir, 11 Mayıs 1994 tarihli raporda tespit edilen yaraların da  
tarihleri söylenemez. Üç günlük iş göremezlik raporu verilmiştir.  
d) Mustafa Demir  
Adli tabibin düzenlediği 2 Mayıs 1994 tarihli raporda, başvuranın sol Ön kol üstte 2  
cmlik kabuklu sıyrık ve her iki kolda his ve kuvvet kaybı olduğu belirtilmiştir. Adli tabip bu  
yaraların başvuranın hayatını tehlikeye sokmadığını, ancak beş günlük iş göremezlik rapor  
verilmesi gerektiği sonucuna varmıştır.  
Bayrampaşa Cezaevi tabibi, 4 Mayıs 1994 tarihli raporunda başvuranın her iki kolunda  
özellikle sağ kolunda ve dizlerinde ağrılarının olduğunu ve dorsal bölgede ve ııyluk ve dizlerin  
anterior yüzünde yaygın hassasiyet, sağ el parmaklarında hareket kısıtlılığının bulunduğunu  
iddia etmiştir.  
e) Rıdvan Kura  
Adli tabibin düzenlediği 2 Mayıs 1994 tarihli rapora göre, başvuranın vücudunda hiçbir  
kötü muamele izine rastlanılmamıştır.  
Bayrampaşa Cezaevi doktoru başvuranı 4 Mayıs 1994 tarihinde muayene etmiş ve  
başvuranın her iki koltuk altında yaygın ağrı ve sağ başparmakta uyuşukluk şikayetinin olduğunu  
tespit etmiştir. Ayrıca bu muayenede her iki deltoid ve dorsal bölgede hassasiyet, hareket  
kısıtlılığı tespit edilmiştir.  
Ayrıca adli tabibin düzenlediği 12 Mayıs 1994 tarihli sağlık belgesinde her iki omuz  
başında renkleri açılmaya başlamış ekimoz, sağ ayak parmağında yaraya yer verilmiştir. Raporda  
ayrıca sağ el parmaklarında ağrı, uyuşma, karıncalanma, koltuk altlarında ağrıdan şikayetçi  
4
olduğu belirtilmiştir. Adli tabip bu yaraların başvuranın hayatını tehlikeye sokmadığını, ancak  
yedi günlük iş göremezlik raporu verilmesini gerektirdiği sonucuna varmıştır.  
11 Şubat 2000 tarihli muayene sırasında başvuran 1994 yılı Nisan ayında gözaltı  
sırasında askı ve dayak gibi işkencelere maruz kaldığım ifade etmiştir.  
13  
Ekim 2000 tarihli son raporda 12 Mayıs 1994 tarihli raporda belirtilen ekimozların  
künt travma ile meydana gelmiş olduğu ve sağ ayak doısalinde kabuğu düşmüş yaranın da ne ile  
ve ne zaman meydana geldiğinin tespit edilemeyeceği belirtilmiştir. Üç günlük iş göremezlik  
raporu verilmiştir.  
f) Fatma Ginıay  
Adli tabibin 2 Mayıs 1994 tarihinde düzenlediği rapora göre başvuran hiçbir kötü  
muameleye maruz kalmamıştır.  
Adli tabibin 12 Mayıs 1994 tarihinde düzenlediği sağlık belgesinde başvuranın her iki  
kolunda ağrıdan şikayetçi olduğuna ve her iki elmacık kemikleri bölgesinde eritemli alanlar, sol  
omuz deltoid bölgede 1 cm çapında ekımoz ve sübjektif ağrı saptandığına yer verilmiştir. Bu  
raporda her iki omuz başında arka tarafta 3 cm çapında sağ kürek kemiği orta dış yanda 0,5x2  
cmlik, sağ kol ortada 3x3 cm, sol kol arkada 3x2 cm’lik, orta dış yanda 3x3 cm’lik yer yer  
yeşilimtvak yer yer kahverengimsi sarımsı tonlarda düzensiz, sol kol ortadakinde ise bir bölümü  
kabuklu sıyrık ekinıoz alanları olup, bacaklarda dizlerde ağrı tespit edilmiştir. Adli tabip bu  
yaraların başvuranın hayatını tehlikeye sokmadığını, ancak yedi günlük iş göremezlik raporu  
verilmesini gerektirdiği sonucuna varmaktadır.  
2.  
Başvuranların Şikayeti ve Sözkonusu Gözaltından Sorumlu Sekiz Polisin Kötü  
Muamele Yapmakla Suçlanması  
Cumhuriyet Başsavcısı, 21 Haziran 1994 tarihinde, başvuranların gözaltına alınmasından  
sorumlu sekiz polis hakkında işkence yaptıkları gerekçesiyle soruşturma başlatmıştır. Bu  
çerçevede Terörle Mücadele Şubesiııe bağlı Dursun Ali Öztürk, Ali Ersan, Nizamettin Tuııcer,  
Nihat Çulhaoğlu, Bahattin Çiftçi, Aydın Oruç Aydemir, Erhan Mamikoğlu ve Ramazan Ayan  
adlı sekiz polis memuru sorgulanmışlardır. Sözkonusu polis memurları verdikleri beyanlarda,  
başvuranlara kötü muamele yapıldığı iddiasını yalanlamışlardır.  
Başvuranlardan beşi, 6 Aralık 1994 tarihinde gözaltına alınmalarından sorumlu polisler  
aleyhinde şikayette bulunmuşlardır.  
Cumhuriyet Başsavcısı, sözkonusu şikayet çerçevesinde, 28 Mart 1995-27 Ekim 1995  
tarihleri arasında, suçlanan sekiz polisi tekrar dinlemiştir. Polis memurları sözkonusu  
başvuranlara kötü muamele yapmadıklarını belirtmişlerdir.  
Cumhuriyet Başsavcısı, 26 Aralık 1995 tarihli iddianameyle, İstanbul Ağır Ceza  
Mahkemesi önünde, Türk Ceza Kanunııııun (TCK) 243. maddesine dayanarak sözkonusu  
polisler aleyhinde kamu davası açmıştır.  
Başvuranlar Tamer, Demir, Kura ve Kaplan, 7 Mart 1996 tarihli duruşmada, Ceza  
Muhakemeleri Usulü Kanununun (CMUK) 365. maddesi uyarınca cezai yargılamaya müdahil  
taraf olma talebini sunmuşlardır. Sözkonusu talep kabul edilmiştir.  
5
Sözkonıısu duruşma esnasında, Ağır Ceza Mahkemesi, duruşmada lıazır bulunan  
sanıkları dinlemiştir. Sanıklar başvuranlara kötü muamele yapıldığı iddiasını yalanlamışlardır.  
Ancak sanıklar, şikayetçileri yakalarken zor kullandıklarım belirtmişlerdir. Sanıklar ayrıca, olay  
tatbikatı sırasında başvuranları filme kaydettiklerini ve video kasetlerin kötü muamele izlerinin  
bulunmadığını kanıtlayabileceğini belirtmişlerdir.  
Ayııı duruşma sırasında başvuranlar da dinlenmiştir. Başvuranlar, haklarında düzenlenen  
sağlık raporlarına itiraz etmişlerdir.  
Başvuranların avukatı, 30 Mart 1998 tarihinde, yargılamayı etkileyen birçok  
usulsüzlüklere dikkati çekerek, yargılamanın hızlandırılmasını istemiştir.  
Başvuranların avukatı, 10 Haziran 1998 tarihinde sağlık raporlarının birbirine uymadığını  
belirtmiş ve sanıklara göre sorgulama sırasında kaydedilen video kasetlerinin ve Tamer’in EMG  
sonuçlarının dosyaya konulmasını istemiştir. Aynı gün yapılan duruşmada, Ağır Ceza  
Mahkemesi başvuranların avukatının taleplerini haklı bulmuştur.  
Ağır Ceza Mahkemesi, 5 Ekim 1998 tarihli duruşmada, bir tanık dinlemiş ve başvuranlar  
tarafından istenilen video kasetlerin dosyaya konulduğunu tespit etmiştir.  
Ağır Ceza Mahkemesi, 17 Şubat 1999 tarihinde, Abdulkadir Dilber, Mustafa Ekici ve  
İlhami Çavuş adlı polis memurlarını dinlemiştir. Polis memurları başvuranları yakalamak için  
zor kullandıklarım belirtmişlerdir. Aynı şekilde sözkonıısu polis memurları, yakalama sırasında  
yoldan geçenlerin de başvuranları tartakladıklarını savunmuşlardır.  
Aynı duruşma sırasında Tamer, işkencecilerden biri olduğunu savunduğu Abdlilkadir  
Dilber’i teşhis etmiştir. Ağır Ceza Mahkemesi, yakalama tutanağında isimleri geçen polislerin  
birçoğunu dinlediğine kanaat getirerek başka tanık dinlenmesini reddetmiş ve tespit edilen  
yaraların kaynağının araştırılması için başvuranlara ait dosyaların Adli Tıp Kurumu’na  
gönderilmesine karar vermiştir.  
Ağır Ceza Mahkemesi, 5 Mayıs 1999-30 Ocak 2001 tarihleri arasında altı duruşma  
yapmış ve sözkonıısu duruşmalarda istenilen sağlık dosyalarının tebliğ edilmediğini tespit  
etmiştir.  
Sanıkların avukatı, 3 Nisan 2001 tarihinde Anayasa Mahkemesiııin TCK’nın 243.  
maddesinin Anayasa’ya uygunluğu hakkında karar vermeye çağrıldığını ileri sürmüş ve sonuç  
olarak Anayasa Mahkemesinin vereceği kararı beklemek istemiştir. Ağır Ceza Mahkemesi,  
başvuranlar hakkında Adli Tıp Kurumumın düzenlediği sağlık raporlarının dosyaya  
konulduğunu tespit etmiştir.  
Başvuranların avukatı, 12 Haziran ve 12 Temmuz 2001 tarihli duruşmalarda, ceza  
davasının zamanaşımına uğrama riski taşıdığına Ağır Ceza Mahkemesinin dikkatini çekmiş ve  
yargılamanın hızlandırılmasını istemiştir.  
Ağır Ceza Mahkemesi, 12 Temmuz 2001 tarihli duruşmada, Anayasa Mahkemesine  
yapılan başvurunun sonucunu istemeye karar vermiştir.  
6
Sanıkların avukatı, 18 Eylül 2001 tarihli duruşmada, başvuranların yakalanması  
koşullarını tespit etmek için soruşturmanın kapsamının genişletilmesini istemiştir. Ağır Ceza  
Mahkemesi, soruşturmanın kapsamının genişletilmesinin uygun olup olmadığının  
değerlendirilmesi ve gerektiğinde iddianamenin hazırlanması için, dosyayı Cumhuriyet  
Başsavcısı’ııa göndermeye karar vermiştir.  
Ağır Ceza Mahkemesi, 15 Ekim 2001 tarihli kararla Dursun Ali Öztüık, Nizamettin  
Tuncer, Nihat Çullıaoğlu, Balıattin Çiftçi, Aydın Oruç Aydemir, Erhan Mamikoğlu ve Ramazan  
Ayan adlı sanıklar aleyhinde zamanaşımından dolayı yürütülen yargılamaya son verilmesine  
karar vermiştir. Ağır Ceza Mahkemesi, Ali Ersan hakkında delil yetersizliğinden beıaatine karar  
vermiştir.  
İt  
Yargıtay 27 Mayıs 2004 tarihinde ceza davasının iptalini onamıştır, Yargıtay Ali Ersan  
hakkında verilen kararı bozmuş ve zamanaşımından dolayı ceza davasına son verilmesine karar  
vermiştir.  
Hükümet AİHMnin talebi üzerine 4 Nisan 2006 tarihinde sunduğu görüşlerinde ceza  
davasındaki sanık polis memurlarının hiçbir disiplin cezası almadıklarını belirtmiştir.  
HUKUK AÇISINDAN  
I.  
AİHSNİN 3. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA  
Başvuranlar AİHSnin 3. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedirler.  
A. İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi Hakkında  
Hükümet, başvuranların zararlarının tazmin edilmesi için iç hukukta öngörülen hukuki ya  
da idari başvuru yollarını tüketmedikleri gerekçesiyle iç hukuk yollarının tüketilmesi koşulunu  
yerine getirmediklerini savunmaktadır. Hükümet, ilgili mahkemelerin bulduğu çözümlerden  
bağmışız olarak, başvuranların dava açabileceklerini vurgulamaktadır.  
Başvuranlar bu argümanlara itiraz etmektedirler.  
AİHM, itham edilen polisler aleyhinde başlatılan yargılamanın ulusal mahkemeler  
huzurunda devanı ettiğini gözöntinde tutarak, 7 Şubat 2006 tarihli kabuledilebilirlik kararında bu  
itirazın esasla birleştirilmesi gerektiğine karar vermiştir. Ancak bu yargılamanın  
kabuledilebilirlik kararından önce 27 Mayıs 2004 tarihinde Yargıtay kararıyla sonuçlandığı  
gözöııüııe alındığında, AİHM, bu kararın yeniden ortaya konulmasının yerinde olacağına kanaat  
getirmektedir.  
Bu bağlamda AİHM, Cumhuriyet Başsavcılığının 6 Aralık 1994 tarihli şikayetin  
ardından başvuranların gözaltından sorumlu polis memurları aleyhinde ceza davası başlattığım  
belirtmektedir. Bu davanın sonucunda Ağır Ceza Mahkemesi 15 Ekim 2001 tarihinde, yedi sanık  
için zamanaşımı gerekçesiyle ceza davasının düştüğü sonucuna varmıştır. Sekizinci sanık Ali  
Ersan hakkında ise Ağır Ceza Mahkemesi beraat kararı vermiştir. Daha sonra bu karar  
kesinleşmiş ve polis memurlarının hepsi, belirtilen fiiller konusundaki olası sorumlulukları  
hakkında hiçbir tespit yapılmadan zamanaşımından faydalanmışlardır.  
7
Kuşkusuz ilgili mahkemelerin vardığı sonuçlar ulusal hukuk mahkemesi için bağlayıcı  
olmamakla birlikte, uygulamada başvuranların açtığı olası tazminat davasının makul olarak  
başarı şansını ortadan kaldırmaktadır (bkz. mutatis muicmdis, Andronicou ve Constantinou-  
Kıbrıs, 9 Ekim 1997 tarihli karar). Buna kaışm AÎHM, başvuranlar Türk ceza hukuk sisteminin  
kendilerine sunduğu bütün olanakları kullanmaya çalıştıktan ve şikayetlerini dile getirdikten  
sonra, tazminat davası açarak ya da idari mahkemelere başvurarak bir kez daha tazminat elde  
etmeye çalışmak zorunda olmadıklarına kanaat getirmektedir (mutatis mutaııdis, Assenov ve  
diğerleri-BuIgcıristan, 28 Ekim 1998 tarihli karar). Ayrıca AİHM, ilke olarak bir başvuranın  
AİHS organlarına başvuru yaptıktan hemen sonra, ancak kabuledilebilirlik kararından önce,  
değişik iç hukuk yollarını denemek zorunda olduğuna ve bu başvuruların en son basamağına  
başvurunun yapılmasının hemen ardından ulaşılmasına tolerans gösterilmesine dair konuya  
ilişkin içtihadını hatırlatmaktadır (E.K. -Türkiye (karar), no: 28496/95).  
Dolayısıyla AİHM Hükümet’in itirazını reddetmektedir.  
B. Esasa Dair  
1, AİIIS*nin 3, maddesinin esasyönii hakkında  
Başvuranlar, çok sayıda polisin, işkence kavramı bakımından hem fiziksel hem de  
psikiyatrik kötü muamelelere maruz kaldıklarını ifade etmektedirler. Başvuranlar, Türkiye’de  
işkenceyle itiraf ettirilmesi durumunun yaygın bir idari uygulama olduğunu savunmaktadırlar.  
Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.  
AÎHM ilk olarak adli tabiplerin düzenlediği ve dava dosyasına konulan sağlık raporları ve  
belgelerinin başvuranlara uygulanan şiddetin boyutunu ve çokluğunu ortaya koyduğunu  
gözlemlemektedir.  
Hiç kimse bu yaraların yakalanmadan önceki bir döneme ait olabileceğini ya da  
kendilerine yapılan bir fiil sonucu oluştuğunu ya da firar etme girişimi sonucunda meydana  
geldiğini iddia etmemektedir.  
AÎHM için, gözaltından sonra başvuranların durumu hakkında kesin ve birbiriyle uyumlu  
bilgileri içeren bu sağlık raporlarının hiç itirazsız ortaya koyduğu gibi başvuranlar tamamen  
kendilerini sorgulayan kişilerin insafına kalmışlardır. Başvuranların vücutlarındaki yaraların  
kaynağı konusunda ikna edici bir açıklamanın bulunmayışı, bu gerçeği bir kez daha ortaya  
koymaktadır.  
Özellikle başvuranların vücutlarında çok sayıda ekimoz görülmesinin yanısıra Tamer’in,  
Haşan Demir’iıı, Kaplan’m, Mustafa Demir’in ve Kura’nın kollarında hareket kısıtlılığı da  
gözlemlenmiştir. Bu belirtiler, Adli Tıp Kurumuııun 20 Aralık 2000 tarihli Tamer’le ilgili  
raporunda onayladığı üzere, askı gibi işkence uygulanması sonucunda oluşmuştur.  
Ayrıca ulusal mahkemeler ve AİHM huzurunda başlatılan cezai yargılamada tarafların  
sunduğu delil unsurları, polislerin kendilerine çok sayıda işkence uyguladıklarına dair  
başvuranların anlatılarıyla bağdaşmaktadır. AİHM, başvuranların hakarete uğradıklarını,  
günlerce uykusuz bırakıldıklarını ve bir kimsenin ruhsal bütünlüğüne zarar verebilecek şiddete  
maruz kaldıklarının doğrulandığını kabul edebilir.  
Benzeri şiddet uygulamalarının itiraf ettirmek ya da bilgi almak amacıyla kasten  
uygulanmaktadır. Konu hakkında ortaya konulan kriterler ışığında değerlendirilen bu şiddet  
uygulamaları “işkence” olarak nitelendirilebilir {Aksoy-Türkiye, 18 Aralık 1996 tarihli karar,  
Aydın-Türkiye, 25 Eylül 1997 tarihli karar, Selmoımi-Fransa, no: 25803/94, Batı ve diğerleri-  
Türkiye, no: 33097/96 ve 57834/00 ve son olarak TUrkmen-Tiirkiye, no: 43124/98).  
Sonuç olarak AİHSnin 3. maddesi ihlal edilmiştir.  
2. AİHSnin 3. maddesinin usulyönü hakkında  
Başvuranlar kötü muamele iddialarına makamların etkili bir şekilde cevap vermediğini  
iddia etmektedirler. Başvuranlara göre bu yetersizlikler Devlet’in kişinin fiziksel bütünlüğünü  
koruma ve AİHSnin 3 ve 13. maddeleri uyarınca etkili başvuru yollarını öngörme pozitif  
yükümlülüğünün ihlalini oluşturmaktadır.  
Başvuranlar, sorgulamaların ve ceza davasının derinlemesine yapıldığı ve etkili  
olduklarının söylenemeyeceğine, zira sorumluların tespit edilip cezalandırılmasını sağlayacak  
nitelikte olmadıklarına kanaat getirmektedir.  
Genel olarak soruşturma yeterince verimli değildi. Çünkü adli makamların titiz olmaması  
nedeniyle zamanaşımının uygulanması sonucunda polisler aleyhinde başlatılan ceza davası  
düşmüştür. Ayrıca bu soruşturmada, çürütülemez delillere rağmen işkenceden sorumlu kişilerin  
cezalandırılması amaçlanmamıştı. Soruşturmadaki boşluklar ve titizlik eksikliği, işkenceden  
sorumlu polislerin cezalandırılmamasına neden olmuştur.  
Başvuranlar Türkiye’de uzun zamandan beri kötü muamele ya da işkence konularında  
etkili soruşturma yürütme yükümlülüğüne riayet edilmediğini iddia etmektedirler. Başvuranlara  
göre bu sorumsuz hareketler iki şekilde cezasız kalmaktadır. Bir yandan böylesi vahşetin  
sorumluları aleyhinde başlatılan çok sayıda ceza davalarının ortadan kaldırılmasıyla  
sonuçlanmıştır. Diğer yandan benzeri fiillerin sorumlularına disiplin cezaları bile verilmemiştir.  
Hatta bu polisler üst derecelere yükselmişlerdir.  
Hükümet bu savlara itiraz etmektedir. Özellikle Hükümet, başvuranlar Mustafa Demir ve  
Fatma Günay’ııı duruşmalara katılmadıkları ve makamlara adreslerini bildirmediklerinden dolayı  
davayı hiçbir şekilde Önemsemediklerini savunmaktadır. Sonuç itibariyle polislerle yüz yüze  
getirilememişlerdir.  
AİHM, bir kimsenin -bu davada olduğu gibi- “savunulabilir” bir şekilde Devlet  
görevlilerinin 3. maddeye aykırı bir muameleye maruz kaldığını ifade ettiğinde, yetkili  
makamlar olayların ortaya konulmasının yanısıra sorumluların tespit edilip cezalandırılmasını  
sağlamaya yönelik “resmi ve etkili soruşturma” yürütmeleri gerektiğini gözlemlemektedir  
(Assenov ve diğerleri-Bulgaristcm, 28 Ekim 1998 tarihli karar). Hal böyleykeıı usul  
zorunlulukları, mevcut davada olduğu gibi cezai kovuşturmaların açılmasına yol açan hazırlık  
soruşturmalarının yapıldığı aşamanın da ötesine geçmektedir.  
Bu bağlamda AİHM, bir Devlet görevlisinin 3. maddeye aykırı muamelelere karışmak  
gibi ciddi suçlarla itham edildiğinde, hakkındaki soruşturma ya da dava süresince görevlerini ifa  
etmeye devam etmesinin ve hatta suçluluğu doğrulansa bile kamu görevinde kalabilmesinin  
anlaşılabilir bir durum olmadığını yeniden dile getirmektedir (mutatis mutandis Abdülsamet  
Yaman-Türkiye, no: 32446/96). Bu konuda AİHM, ithamların bu davada olduğu gibi ciddi ve  
9
sağlam delillere dayandığı durumlarda, etkili soruşturma, sanıkların soruşturma sırasında  
görevlerinden alınması tedbirini de içerdiği görüşündedir.  
Sonuç olarak böylesi tedbirlerin alınması, kamuoyunun güvenini koruma ve hukuk  
Devleti5ni sağlamanın yanısıra gayrimeşru fiillerin ya da suç ortaklığının hoş görüldüğü  
izlenimini önlemek için zorunluluk arz etmektedir (bkz. mutatis mutcmdis, Paul ve Aııdrey  
Echvards-Birîeşik Krallık, no: 46477/99).  
AİHM, dava olaylarına geri gelerek, itham edilen polisler aleyhinde başlatılan  
yargılamanın uzun sürdüğüne dikkat çekmektedir. Yargılama, olaylardan üTT yıl sonra  
Yargıtay’ın zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle ceza davasına son verilmesini kararlaştırdığı 27  
Mayıs 2004 tarihli kararla son bulmuştur.  
Kuşkusuz 26 Aralık 1995 tarihinde İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı şikayetin  
yapılmasından yaklaşık bir yıl sonra başvuranların gözaltına alınmasından sorumlu polisler  
aleyhinde ceza davası başlatmıştır. Ağır Ceza Mahkemesi 5 Mayıs 1999 tarihine kadar tanık ve  
sanıkları dinlemiştir. Daha sonra polislerin avukatlarının talebi üzerine, kamu davasının  
düştüğüne dair kararını verdiği 15 Ekim 2001 tarihine kadar hiçbir önemli bir sonuç alamadan  
anayasaya uygunluğa ilişkin usul işlemini beklemiştir. Yaklaşık iki yıl yedi ay soma Yargıtay bu  
sonucu onaylamıştır.  
AİHM için sanık ya da şikayetçilere verilen Özgürlük konusunda geç kalınmaması  
gerekir. Daha önce gözlemlenen adli ertelemeler, sözkonıısu olan pozitif yükümlülüklerle ter  
düşmektedir. AİHM, 3. maddeye aykırı fiillerden sorumlu sanıkların yargılanması sözkonıısu  
olduğunda bu hükmün yer verdiği değerler gözöııüne alındığında özel bir ihtimam gösterilmesi  
gerektiğini hatırlatmaktadır (Batı ve diğerleri, Jalloh-Almanya, no: 54810/00). Sonuç olarak  
dava konusu yargılamanın ne istenilen ivedilikle ilerlediğine ne de koşulların ciddiyetinin kamu  
davasının zamanaşımına uğramadan önce sonuçlandırılmasını gerektiren pozitif tedbirleri Türk  
mahkemelerinin aldığına kanaat getirilemez.  
Hüküıııet’in kabul ettiği gibi atılı suçların ciddiyetine rağmen polislerin hiçbir disiplin  
cezası almadığını vurgulamak yerinde olacaktır. Sözkonıısu polisler dava süresince  
görevlerinden alınmamışlardır. Oysa Emniyet Müdürltiğünün Disipline ilişkin Genelgesinin 8.  
maddesinin 39. bendi gereğince bir polis Emniyet Müdtirlüğü’nde işkence yaptığı takdirde,  
görevden alınma cezasıyla cezalandırıldığını tespit etmek gerekir. AİHM, bu Genelge’nin  
işkenceyle itham edilen polisler aleyhinde disiplin soruşturması açılması gereken durumları  
yeterince aydınlatmadığını ve hiçbir erteleme tedbirini içermediğini gözlemlemektedir. Öncelikle  
yukarıda belirtilen ve zayıf kalan yönetmelik çerçevesi, 3. maddenin getirdiği kesin yasağa aykırı  
fiillerden kişiyi etkili bir şekilde korumak için yeterli değildir.  
AİHM, bu durumun güvenlik güçleri mensuplarının işledikleri fiiller nedeniyle ceza  
almamasını sağladığına kanaat getirmektedir. Bu durum ise AİHSnin güvence altına aldığı  
temel hak ve özgürlüklere riayet eden demokratik toplumdaki hukukun üstünlüğü ilkesi ile  
bağdaşmamaktadır. AİHM için görevlilerin kötü muamelelerini önlemenin en iyi yolu, yetkili  
makamların bilgilerine sunulan bütün kötü muamele şikayetlerini ivedi bir şekilde incelemesinde  
ve cezai ve disiplin yaptırımlarının uygulanmasında yatmaktadır.  
Sonuç olarak AİHM yalnızca cezai sistemin değil aynı zamanda mevcut davada  
uygulandığı şekliyle disiplin sisteminin, katı bir uygulama olmaktan uzak kaldığım ve  
başvuranlara işkence yaptıkları iddia edilen işkencecilerin cezasız kalmalarını sağladığına kanaat  
10  
getirmektedir. Oysaki Sözleşmeci Devletler’in AİHSnin 3 ve 13. maddeleri uyarınca yerine  
getirmesi gereken pozitif yükümlülükler, kamu güçleri görevlileri tarafından yapılacak olan her  
türlü kötü muamele ya da işkence eyleminin cezai bakımdan olduğu kadar disiplin alanında etkili  
bir şekilde cezalandırılmasını öngörmektedir. Yalnızca bu türden tedbirler caydırıcı nitelikte  
olabilir.  
Bu nedenle başvuranlara işkence yaptıkları iddia edilen işkenceciler aleyhinde başlatılan  
kamu davasının düşmesine neden olan koşullar göz önüne alındığında AİHSnin 3. maddesi de  
aynı şekilde usul bakımından ihlal edilmiştir.  
II. AİHSNİN 13. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA  
Başvuranlar AİHS’ye ilişkin şikayetlerini dile getirebilecekleri etkili bir başvuru yolunun  
bulunmadığından dolayı şikayetçi olmakta ve AİHSnin 13. maddesinin ihlal edildiğini ileri  
sürmektedirler.  
Başvuranların mevcut davadaki iddialarını ve AİHSnin 3. maddesinin usul bakımından  
ihlal edildiğine kanaat getirmesine sebep olan gerekçeleri dikkate alana AİHM, AİHS’nin 13.  
maddesi bakımından farklı herhangi bir sorunun ortaya çıkmadığına kanaat getirmektedir.  
III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA  
A. Tazminat  
Başvuranların her biri manevi tazminat olarak 50.000 Euro talep etmektedir.  
Hükümet AİHM’den, dayanaktan yoksun olan ve aşırı miktardaki bu talepleri  
reddetmesini talep etmektedir.  
AİHSnin 3. maddesinin ciddi bir şekilde ihlal edildiği hususunu dikkate alan AİHM  
hakkaniyete uygun olarak Fazıl Ahmet Tamer, Erol Kaplan, Hasaıı Demir ve Rıdvan Kura isimli  
başvuranların her birine 30.000 Euro, Mustafa Demir ve Fatma Günay isimli başvuranların her  
birine 25.000 Euro manevi tazminat ödenmesinin uygun olacağına kanaat getirmiştir.  
B. Masraf ve Harcamalar  
Başvuranlar haklarını aramak amacıyla yaptıkları AİHM önünde yaptıkları masraf ve  
harcamalar için 25.280 Euro talep etmektedir. Başvuranlar bu tutarın 24.810 Euro’luk kısmının  
avukat masraflarına ve 470 Euro’luk kısmının tercüme masraflarına harcandığını  
belirtmektedirler.  
Hükümet bu tutarların aşırı olduğunu belirtmektedir.  
AİHMnin içtihadı uyarınca ancak gerçekten yapılan ve makul miktardaki masraf ve  
harcamalar geri ödenebilmektedir. Elindeki mevcut unsurları ve yukarıda ifade edilen kriterleri  
göz önüne alan AİHM, başvuranlara toplu olarak tüm masraflarla birlikte 5.000 Euro’nun  
ödenmesinin makul olacağı kanaatindedir.  
C. Gecikme Faizi  
11  
AÎHM, Avrupa Merkez Bankasının marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına  
üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE;  
1. Hükümetin ön itirazının reddedilmesine;  
2. AÎHSnin 3. maddesinin esas bakımından ihlal edildiğine;  
3. AÎHSnin 3. maddesinin usul bakımından ihlal edildiğine;  
4. AİHSnin 13. maddesi bakımından farklı herhangi bir sorunun ortaya çıkmadığına;  
5. a) AİHSnin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirasıııa çevrilmek üzere Savumnacı  
Hükümet tarafından başvuranlara;  
i. manevi tazminat için:  
Fazil Ahmet Tamer, Erol Kaplan, Haşan Demir ve Rıdvan Kura isimli  
başvuranların her birine 30.000 Euro (otuz bin) ve Mustafa Demir ve Fatma  
Günay isimli başvuranların her birine 25.000 Euro (yirmi beş bin) ödenmesine;  
ii.masraf ve harcamalar için başvuranlara toplu olarak 5.000 Euro (beş bin)  
ödenmesine;  
iii. yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaftutulmasına;  
b)Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Hükiimet’iıı,  
Avrupa Merkez Bankası’nm o donem için geçerli olan faiz oranının üç puaıı fazlasına eşit  
oranda faiz uygulanmasına;  
6. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine;  
Karar vermiştir.  
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM İçtüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddesi  
gereğince 24 Temmuz 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.  
12