VAN MECHELEN DHE TË TJERËT KUNDËR HOLLANDËS

Vendim i 23 Prillit 1997

PËRMBLEDHJE JO ZYRTARE DHE TË DHËNA MBI ÇËSHTJEN

Faktet kryesore

A.

Kjo çështje ka si fillesë kërkesën ankimore të paraqitur përpara Komisionit nga katër

shtetas Hollandezë, Hendrik van Mechelen, Willem Venerius, Johan Venerius dhe

Antonius Amandus Pruijmboom, të cilët kishin lindur përkatësisht në 1960, 1961,

1962 dhe 1964.

Në Janar dhe Shkurt 1989, ankuesit, të cilët ishin vendosur nën mbikqyrje, në

bazë të disa informacioneve të marra në lidhje me dyshimet për përfshirjen e tyre në disa

vjedhje me armë në provincën e Norht Brabant, u arrestuan për veprën penale të vjedhjes

me armë në një zyrë postare në Oirschot në 26 Janar, vjedhje e cila ishte shoqëruar me

shkëmbime të vogla zjarri, duke lënë të plagosur një polic. Ata u akuzuan për vjedhje në

rrethana rënduese dhe për shumë akuza të tjera për tentativë vrasjeje dhe vrasje pa

paramendim. Ata nuk pranuan asnjërën prej akuzave dhe e bënë këtë gjë gjatë gjithë

proçesit penal që pasoi.

Në katër vendime të veçanta të shpallura më 12 Maj, 3 Gusht dhe 9 tetor 1989,

Gjykata Rajonale e ‘s-Hertogenbosch i shpalli fajtorë ankuesit dhe e dënoi secilin prej

tyre me 10 vjet heqje lirie (burgim). Ndër të tjera, vendimet bazoheshin në raportet e

policisë që përmbanin deklarata të bëra nga oficerët e policisë që identifikoheshin vetëm

nga një numër, pra që mbeteshin anonimë, si dhe thënie të dëshmitarëve, që ishin oficerë

policie ose njerëz të zakonshëm që ishin ndodhur aty në momentin e vjedhjes.

Ankuesit e ankimuan vendimin përpara Gjykatës së Apelit të ‘s-Hertogensbosch,

e cila ndryshe nga Gjykata Rajonale i trajtoi të katër çështjet në të njëjtën seancë.

Mbrojtja kërkoi që oficerët e policisë që kishin mbetur anonimë, të pyeteshin në seancë të

hapur gjyqësore. Megjithatë, Gjykata e Apelit, vendosi të pyeste të gjithë dëshmitarët me

anë të një gjyqtari-hetues.

Gjyqtari-hetues pyeti gjithsej 23 dëshmitarë nën betim, njëmbëdhjetë nga të cilët

nuk ju bënë të njohur mbrojtjes. Këta të fundit u pyetën nga gjyqtari-hetues në zyrën e tij

(privatisht), ndërsa mbrojtja dhe akuza qëndruan në dhoma të ndryshme, të cilat ishin të

lidhura me njëra-tjetrën dhe zyra e gjyqtarit-hetues shërbente si hallkë zanore.

Dëshmitarët e paidentifikuar ishin të gjithë oficerë policie. Secili prej tyre

deklaroi se në qoftë se identiteti i tij do të zbulohej, ata nuk do të kishin më mundësi të

kryenin siç duhet detyrat e tyre. Për më tepër, ata dëshironin të mbeteshin anonimë nga

frika e ndëshkimeve kundër tyre ose familjeve të tyre. Ata të gjithë dhanë dëwshmi prova

që ripohonin deklaratat e paraqitura si provë përpara Gjykatës Rajonale të shkallës së

parë.

1

Në raportin e tij zyrtar mbi dëshmitë e marra, gjyqtari-hetues deklaroi se ai ishte e

njihte identitetin e secilit prej dëshmitarëve anonimë dhe se ata ishin njëmbëdhjetë

persona të ndryshëm. Në raport përmendeshin edhe arsyet e paraqitura prej tyre për të

mbetur anonime, të cilat gjyqtari-hetues i vlerësoi si të besueshme dhe të mjaftueshme.

Më tej në raport përmendeshin arsyet që kishte paraqitur gjyqtari-hetues që i vlerësonte

thëniet e dëshmitarëve si të besueshme. Si akuza dhe mbrojtja kishin mundësi të bënin

pyetje, dhe pyetja e secilit prej dëshmitarëve kishte zgjatur nga dy deri në pesë orë.

Pyetjet që u bënë por nuk morën përgjigje – për arsye se ato mund të conin në zbulimin e

identitetit të dëshmitarëve ose të metodave hetuese të përdorura nga policia – u

regjistruan në proçes-verbal. Të gjithë atyre që ishin të pranishëm gjatë proçesit të

pyetjeve, ju dha një kopje e projekt-raportit, dhe ata u lejuan të bënin komente mbi të.

Më pas, Gjykata e Apelit refuzoi kërkesat e paraqitura nga mbrojtja për ripyetjen

e dëshmitarëve ne seancë të hapur gjyqësore, por pyeti disa dëshmitarë, identiteti i të

cilëve njihej.

Në katër vendime të ndryshme të shpallura në 4 Shkurt 1991, Gjykata e Apelit i

shpalli fajtorë të katër ankuesit për tentativë vrasjeje dhe vjedhje me dhunë dhe i dënoi

ata me katërmbëdhjetë vjet burgim. Pavarësisht nga thëniet e njëmbëdhjetë dëshmitarëve

anonimë, provat e paraqitura përfshinin prova mjeko-ligjore dhe prova materiale, thënie

të oficerëve të policisë të cilëve i njihej identiti dhe thënie të civilëve, dhe regjistrimet e

një bisede telefonike ndërmjet gruas së ankuesit të tretë dhe nënës së saj. Identifikimi i

ankuesve si autorë të veprës penale u bë vetëm nga oficerët anonimë të policisë.

Ankuesit bënë rekurs për shkelje të ligjit përpara Gjykatës Supreme. Rekurset e tyre u

hodhën poshtë me katër vendime të ndryshme, në 9 Qershor 1992.

B.

Proçesi përpara Komisionit Europian të të Drejtave të Njeriut

Kërkesat ankimore u paraqitën përpara Komisionit në 24 dhe 27 Nëntor dhe 8

Dhjetor të 1992; ato u pranuan në 15 Maj 1995.

Në raportin e tij të 27 Shkurtit 1996, Komisioni vlerësoi faktet dhe u shpreh se

nuk bëhej fjalë për nje shkelje të Nenit 6 §§ 1 dhe 3 (d) të Konventës (njëzet vota pro

dhee tetë kundër).

Komisioni Europian ja paraqiti çështjen për shqyrtim Gjykatës në 17 Prill 1996.

2

FRAGMENTE NGA VENDIMI

ANA LIGJORE

I.

SHKELA E PRETENDUAR E NENIT 6 §§ 1 DHE 3 (D) TË KONVENTËS

46. Ankuesit pretendonin se dënimi i tyre bazohej kryesisht në thëniet e oficerëvë të

policisë, identiteti i të cilëve nuk njihej dhe që nuk ishin pyetur as publikisht dhe as në

praninë e tyre. Ata pretendonin një shkelje të Nenit 6 §§ 1 dhe 3(d) të Konventës, sipas

të cilëve:

“1. Gjithkush ka të drejtë që çështja e tij të dëgjohet drejtësisht, publikisht

… për pretendimet që mund të shfaqen … nëse është e bazuar çdo akuzë penale e

drejtuar kundër tij. Gjyqi duhet të bëhet publikisht, por prania në sallën e gjykatës

mund t’i ndalohet shtypit ose publikut gjatë gjithë proçesit ose gjatë një pjese të tij

në interes të moralitetit, të rendit publik, ose të sigurimit kombëtar nënjë shoqëri

demokratik, kur interesat e të miturve ose mbrojtja e jetës private të palëve në

proçess e kërkojnë këtë gjë, ose për aq sa e quan absolutisht ë domosodshme

gjykata, kur rrethana të veçanta, publiciteti do të mund të dëmtonte interesat e

drejtësisë.

…

3. Çdo person i akuzuar ka të drejtë ndër të tjera dhe kryesisht:

…

(d)

të marrë në pyetje ose të kërkojë të merren në pyetje dëshmitarët e

akuzës dhe të kërkojë thirrjen dhe pyetjen e dëshmitarëve që e shfajësojnë

në kushte të njëjta me dëshmitarët e akuzës;

…”

As Qeveria, as Komisioni nuk ishin dakord me këtë mendim.

A.

Argumentat e paraqitura përpara Gjykatës.

47. Ankuesit vunë në dyshim nevojën për të ruajtur anonimatin e oficerëve të policisë.

Sipas tyre as ata dhe as familjet e tyre nuk kërcënoheshin nga ndonjë rrezik. Kjo nga fakti

që Z. Engelen, njëri prej dëshmitarëve që në fazat e para të proçesit kishte bërë deklarata

që fajësonin njërin prej ankuesve, nuk kishte përfituar nga anonimati dhe nuk ekzistonte

asnjë provë që ai të ishte kërcënuar ndonjëherë.

Për më tepër, pyetja e dëshmitarëve, sipas ankuesve, nuk duhej të bëhej përpara

gjyqtarit-hetues. Sipas tyre, duhej që oficerët e policisë të pyeteshin në seancë të hapur

gjyqësore, duke mbajtur maska, po të ishte e nevojshme.

3

Në vijim, ankuesit mendonin se atyre nuk ju ishin dhënë mundësi të mjaftueshme për të

kundërshtuar dhe pyetur oficerët e policisë. Ata tërhoqën vëmendjen mbi kushtet në të

cilat u zhvillua pyetja e dëshmitarëve.

Oficerët e policisë anonimë ishin mbyllur në një dhomë me gjyqtarin-hetues, pa praninë e

ankuesve dhe të avokatëve të tyre; për ankuesit dhe avokatët e tyre nuk ishte e mundur të

kuptohej nëse në dhomë ndodhej edhe ndonjë person tjetër dhe se cfarë po ndodhte

realisht aty.

Jo të gjitha pyetjet e bëra nga mbrojtja kishin marrë përgjigje. Për shembull,

pyetjet që nuk morën përgjigje përfshinin, pyetje të tilla si, ku ndodhej oficeri që po

pyetej në momentin për të cilin po fliste, nëse ai e pa skenën e ngjarjes, dhe nëse

vëzhgimi i furgonit përfshinte ndihmën me mjete optike apo të mikrofonave.

Së fundi, ankuesit pretendonin se vendimi për shpalljen e tyre fajtorë bazohej në

një “masë të madhe” në provat e paraqitura nga dëshmitarët anonimë. Prova e vetme e

paraqitur përpara Gjykatës së Apelit që identifikonte ankuesit si autorë të krimit ishte

dhënë nga oficerët e policisë anonimë.

48. Qeveria dhe Komisioni gjykonin se nuk bëhej fjalë për nje shkelje të Nenit 6 §§ 1 dhe

3(d).

Ato vlerësonin se sigura e oficerëve të policisë dhe familjeve të tyre, dhe nevoja për të

mos dëmtuar punën e tyre ne operacione të ngjashme, përbënin arsye të mjaftueshme për

të justifikuar ruajtjen e anonimatit të tyre.

Procedura e ndjekur ishte vendosur nga Gjykata Supreme e Hollandës në vendimin e saj

të 2 Korrikut 1990 (shiko paragrafin 40 më lart) në vazhdën e vednimit të Gjykatës në

çështjen Kostovski (vendim i 29 Nëntorit 1989, Seria A nr. 166). Kjo procedurë,

argumentuan ata, ishte pranuar nga Gjykata në vendimin Doorson (Doorson kundër

Hollandës, 26 Mars 1996, Raporte të Gjykimeve dhe Vendimeve 1996-II).

Në përputhje me këtë procedurë, deklaratat e oficerëve të policisë ishin regjistuar (a) nga

një gjyqtar, i cili (b) ishte siguruar personalisht për identitetin e policëve përkatës, (c)

kishte dhënë mendim me shkrim për besueshmërinë dhe përgjegjësinë e tyre në raportin e

tij zyrtar, (d) kishte paraqitur një opinion të arsyetuar për arsyet e policëve për të mbetur

anonime dhe i kishte vlerësuar ato të mjaftueshme, dhe (e) i kishte dhënë mbrojtjes

mundësi të mjaftueshme për t’i pyetur ata ose për t’u drejtuar pyetje atyre. Raporti zyrtar

i gjyqtarit-hetues, i cili ishte shumë i hollësishëm, e provonte këtë gjë.

Gjithashtu, ishin paraqitur edhe prova të tjera nga burime jo-anonime, pra një bisedë

telefonike e regjistruar, thënie të oficerëve të policies që u njihej identiteti dhe disa prova

teknike që ripohonin thëniet e oficerëve të policisë. Pra, vendimi për shpalljen fajtorë të

ankuesve nuk bazohej vetëm në thëniet e këtyre të fundit.

4

B. Vlerësimi i Gjykatës

1.

Parimet e zbatueshme

49. Duke qënë se parashikimet e Nenit 6 §3 duhet të vlerësohen si aspekte të veçanta të të

drejtës për një proçes gjyqësor të drejtë të garantuar nga Neni 6 § 1, Gjykata do t’i

shqyrtojë pretendimet e paraqitura në bazë të Nenit 6 §§ 1 dhe 3(d) të marra së bashku

(shiko, ndërmjet vendimeve të tjera, vendimin e lartpërmendur Doorson, pp. 469-470,

§66).

50. Gjykata thekson se pranimi i provave është kryesisht një problem që duhet rregulluar

nga e drejta e brendshme dhe si rregull i përgjithshëm i përket gjykatave të brendshme të

vlerësojnë provat e paraqitura përpara tyre. Në bazë të Konventës, detyra e Gjykatës nuk

është të vendosë nëse thëniet e dëshmitarëve janë pranuar në mënyrën e duhur si prova,

por të konstatojë nëse proçesi në tërësi, përfshirë edhe mënyrën e marrjes së provave,

është i drejtë (shiko ndërmjet vendimeve të tjera, vendimin e lartpërmendur Doorson, p.

470, § 67).

51. Në vazhdim, të gjitha provat zakonisht duhet të administrohen në një seancë

gjyqësore publike, në prani të të pandehurit, duke mbajtur parasysh argumentin e

kundërshtimit të tyre. Sigurisht, ekzistojnë përjashtime nga ky parim, por këto

përjashtime nuk duhet të cënojnë të drejtën e mbrojtjes; si rregull i përgjithshëm,

paragrafet 1 dhe 3 (d) të Nenit 6 parashikojnë se të pandehurit t’i jepet mundësia e duhur

për të kundërshtuar dhe pyetur çdo dëshmitar të paraqitur kundër tij, pavarësisht nga

momenti kur ai jep dëshminë e tij apo në një fazë të mëvonshme (shiko vendimin Lüdi

kundër Zvicrës, i 15 Qershorit 1992, Seria A nr. 238, p. 21, § 49).

52. Siç deklaroi Gjykata në çështjen Doorson (ibid., p. 470, § 69), përdorimi i thënieve të

dëshmitarëve anonimë për të dhënë një vendim për shpallje fajtor nuk është tërësisht në

përputhje me parashikimet e Konventës.

53. Në të njëjtin vendim Gjykata vuri në dukje sa më poshtë:

“Është e vërtetë se Neni 6 nuk parashikon shprehimisht marrjen parasysh të

interesave të dëshmitarëve. Megjithatë, jeta, liria ose siguria e tyre mund te jene elementë

të tillë, saqë është e nevojshme që këto interesa të përfshihen në përgjithësi në sferën e

Nenit 8 të Konventës. Këto interesa të dëshmitarëve dhe viktimave në parim mbrohen

nga dispozita të tjera thelbësore të Konventës, të cilat nënkuptojnë se Shtetet

Kontraktuese duhet ta organizojnë proçesin e tyre penal në një mënyrë të tillë që interesat

e këtyre personave të mos rrezikohen pa arsye. Kundrejt kësaj baze, parimi i proçesit

gjyqësor të drejtë kërkon që në rastet e duhura interesat e mbrojtjes të baraspeshohen me

interesat e dëshmitarëve ose viktimave që janë thërritur të dëshmojnë.” (shiko vendimin e

lartpërmendur Doorson, p. 470, §70).

54.

Megjithatë, në qoftë se anonimati i dëshmitarëve të akuzës do të ruhet, mbrojtja

do të përballet me veshtirësi që normalisht nuk ekzistojnë gjatë proçesit penal. Gjithashtu,

5

Gjykata e pranon faktin që në raste të tilla, Neni 6 § 1 së bashku me Nenin 6 § 3 (d) të

Konventës parashikojnë se mangësitë nën të cilat vepron mbrojtja duhet të baraspeshohen

në një masë të mjaftueshme nga procedurat e ndjekura nga autoritetet gjyqësore (ibid., p.

471, § 72).

55.

Së fundi, duhet të theksohet se vendimi për shpallje fajtor nuk duhet të bazohet

vetëm ose në një masë të madhe në thënie anonime (ibid., p. 472, § 76).

2.

Zbatimi i parimeve të mësipërme

56.

Sipas mendimit të Gjykatës, baraspeshimi i interesave të mbrojtjes me argumentat

në favor të ruajtjes së anonimatit të dëshmitarëve ngre probleme specifike për faktin nëse

dëshmitarët janë pjesëtarë të forcave policore të Shtetit. Megjithëse interesat e tyre – dhe

ato të familjeve të tyre – meritojnë mbrojtjen e Konventës, duhet të pranohet fakti që

pozicioni i tyre deri në një farë mase është i ndryshëm nga ai i një dëshmitari apo viktime

të painteresuar. Ata janë të detyruar t’i binden autoriteteve ekzekutive të shtetit dhe

zakonisht kanë lidhje me akuzën; për këto motive, përdorimi i tyre si dëshmitarë anonimë

duhet të bëhet vetëm në rrethana të jashtëzakonshme. Në vijim, është në natyrën e punës

së tyre, që detyrat e tyre, veçanërisht në rastin e oficerëve që kryejnë arrestimet, të

përfshijnë edhe dhënien e dëshmive në proçes të hapur gjyqësor.

57.

Nga ana tjetër, Gjykata në parim e ka pranuar se është e justifikueshme për

autoritetet policore të dëshirojnë të ruajnë anonimatin e agjentëve të përfshirë në

veprimtari të fshehta, për mbrojtjen e tyre ose të familjeve të tyre dhe të mos dëmtojnë në

këtë mënyrë punën e tyre për operacionet në të ardhmen, por me kusht që të drejtat e

mbrojtjes të mbrohen (shiko vendimin e lartpërmendur Lüdi, p. 21 § 49).

58.

Duke patur parasysh vendin që zë e drejta për një administrim të drejtë të

drejtësisë në një shoqëri demokratike, çdo masë që kufizon të drejtën e mbrojtjes duhet të

jetë e domosdoshme. Nëse mund të përdoret një masë më pak kufizuese, atëherë do të

jetë ajo masë që do të përdoret.

59.

Në rastin në fjalë, oficertët e policisë ndodheshin në një dhomë të veçantë me

gjyqtarin hetues, dhomë në të cilën nuk ndodheshin as të pandehurit dhe as avokatët e

tyre. Të gjitha komunikimet bëheshin nëpërmjet një lidhjeje zanore. Pra, mbrojtja jo

vetëm nuk e njihte identitetin e policëve dëshmitarë, por edhe nuk mund të vëzhgonte

sjelljen e tyre gjatë proçesit të drejtpërdrejtë të pyetjeve, pra në këtë mënyrë nuk mund të

vlerësonte besueshmërinë e tyre (shiko vendimin e lartpërmendur Kostovski, p. 20, § në

fund).

60.

Përpara Gjykatës nuk u shpjegua arsyeja përse ishte e nevojshme vendosja e një

kufizimi të tillë ekstrem të të drejtës së të pandehurit për dhënien e dëshmive kundër tyre

ne prani të tyre, ose përse nuk u morën parasysh masa më pak ekstreme.

Në mungesë të të dhënave të tjera, Gjykata nuk mund ta vlerësojë nevojën

funksionale të policisë si justifikim të mjaftueshëm. Duhet theksuar se Memorandumi

6

Shpjegues i Projekt-Ligjit që u miratua si Ligj në 11 Nëntor 1993 (shiko paragrafin 42 më

lart), në lidhje me këto fakte përmend mundësine e përdorimit të maskave ose trukeve

dhe ndalimin e kontaktit të drejtpërdrejt me shikimin e të pranishëmve.

60.

Madje Gjykata nuk është e bindur që edhe Gjykata e Apelit ka bërë përpjekje të

mjaftueshme për të vlerësuar mundësinë e kanosjeve apo ndëshkimeve kundër oficerëve

të policisë dhe familjeve të tyre. Nga vendimi i gjykatës nuk del në pah ndonjë e dhënë

që ajo u përpoq të trajtonte problemin nëse ankuesit do të kishin mundësi të kryenin

kanosje të tilla apo të nxisnin dikë tjetër t’i kryente ato në emër të tyre. Vendimi i kësaj

gjykate bazohej tërësisht në seriozitetin e krimeve të kryera. (shiko paragrafin 26 më

lart).

Në lidhje me këtë, duhet theksuar se Z. Engelen, një dëshmitar civil i cili në fazat

e para të proçesit kishte bërë deklarata që identifikonin njërin prej ankuesve si njërin prej

autorëve të krimit, nuk përfitoi mbrojtjen e anonimitetit dhe ai nuk u ankua asnjëherë se

ishte kërcënuar.

62.

Është e vërtetë - siç është theksuar nga Qeveria dhe Komisioni (shiko paragrafin

48 më lart) – se oficerët anonimë të policisë u pyetën përpara një gjyqtari-hetues, i cili e

kishte verifikuar personalisht identitetin e tyre, dhe në një raport tepër të hollësishëm

zyrtar mbi vlerësimet e tij, kishte shprehur mendimin e tij mbi besueshmërinë dhe

përgjegjësinë ë tyre si dhe për motivet e paraqitura prej tyre që të mbeteshin anonimë.

Megjithatë, këto masa nuk mund te vlerësohen si zëvendësuesi i duhur i

mundësisë së mbrojtjes për të pyetur dëshmitarët ne praninë e saj dhe për të krijuar

mendimin e tyre personal mbi besueshmërinë dhe sjelljen e tyre. Pra nuk mund të thuhet

se mangësitë me të cilat u përball mbrojtja gjatë punës së saj, u baraspeshuan nga

procedurat e mësipërme.

63. Për më tepër, prova e vetme ku u bazua Gjykata e Paelit, e cila identifionte ankuesit si

autorë të krimeve, ishin thëniet e oficerëve të policisë anonimë. Pra në këtë mënyrë,

vendimi për shpalljen fajtorë të ankuesve bazohej “në një masë përcaktuese” në këto

thënie anonime.

64. Sipas Gjykatës, duhet të bëhet një dallim i çështjes së mësipërme nga ajo Doorson: në

çështjen Doorson vendimi u bazua në të dhënat që u morën nga dosja e çështjes dhe jo

nga dëshmitarët.

Y. 15 dhe Y. 16 – të cilët ishin të dy civilë, dhe që e njihnin të pandehurin

personalisht – kishin arsye të mjaftueshme për të besuar se ndaj tyre mund të ushtrohej

dhunë, dhe kështu që ata u pyetën në prani të avokatit (shiko vendimin e lartpërmendur

Doorson, p. 454-55, § 25, pp. 455-56, § 28, dhe pp. 470-71, §§ 71 dhe 73).

Në vijim, në çështjen e fundit provat e tjera që identifikonin të pandehurin si autor

të krimeve u morën nga burime të tjera që nuk kishin lidhje me dëshmitarët anonimë

(ibid., pp. 458-59, § 34 dhe p. 472, § 76).

7

65. Në bazë të këtyre fakteve, Gjykata nuk mund ta vlerësojë proçesin në tërësinë e tij si

të drejtë.

C. Përfundim

66. Bëhet fjalë për një shkelje të Nenit 6 § 1 të marrë së bashku me Nenin 6 § 3(d).

II.

ZBATIMI I NENIT 50 TË KONVENTËS

67. Neni 50 i Konventës parashikon si më poshtë:

“Në qoftë se vendimi i Gjykatës deklaron se një vendim i marrë ose një masë e

urdhëruar nga një autoritet gjyqësor ose çdo autoritet tjetër të një Pale të Lartë

Kontraktuese është tërësisht ose pjesërisht në kundërshtim me detyrimet që

rrjedhin nga kjo Konventë, dhe në qoftë se e drejta e brendshme e Palës në fjalë

lëjon të zhduken pasojat e atij vendimi ose të asaj mase jo krejtësisht, vendimi i

Gjykatës i jep, kur është rasti, një shpërblim të arsyeshëm palës së dëmtuar”.

A.

Dëmi

68.

Ankuesit pretendonin se nëse Gjykata e Apelit e ‘s-Hertogenbosch nuk do të ishte

bazuar në thëniet e oficerëve anonimë të policisë, atëherë nuk do të kishte filluar asnjë

çështje kundër tyre dhe për rrjedhojë ata do të ishin shpallur të pafajshëm. Secili prej tyre

pretendoi një dëm jo-financiar në një shumë prej 250 gulden Hollandezë (NLG) për çdo

ditë burgim.

Qeveria e vlerësoi pretendimin e ankuesve për dëmet e shkaktuara “të lartë dhe jo në

përpjestim”.

Përfaqësuesi i Komisionit nuk bëri asnjë koment.

69.

Gjykata vlerëson se në rrethanat e çështjes, ky aspect i çështjes nuk ështe gati për

vendim. Gjithashtu, është e nevojshme që ajo të rezervohet, duke marrë parasysh

mundësinë e arritjes së një marrëveshjeje ndërmjet Shtetit të paditur dhe ankuesve.

B.

Shpenzimet dhe kostot.

70. Ankuesit nuk paraqitën asnjë pretendim për shpenzimet e tyre gjatë zhvillimit të

proçesit penal në nivel të brendshëm.

Në lidhje me shpenzimet për proçesin përpara Komisionit Europian dhe Gjykatës

Europian të të Drejtave të Njeriut, ankuesit pretenduan sa më poshtë vijon:

8

Z. van Mechelen dhe Z. Willem Venerius (përfaqësuar nga Z. Spronken):

16,598.07 NLG, përfshirë edhe tatimin mbi vlerën e shtuar;

Z. Johan Venerius (përfaqësuar nga Z. Sjöcrona): 30,446.43 NLG, përfshirë edhe

tatimin mbi vlerën e shtuar;

Z. Pruijmboom (përfaqësuar nga Z. Knoops): 11,905 NLG, përfshirë edhe tatimin

mbi vlerën e shtuar;

Qeveria dhe Përfaqësuesi i Komisionit nuk bënë asnjë koment mbi këto

pretendime.

71. Gjykata thekson se Z. van Mechelen, Z. Johan Venerius dhe Z. Willem Venerius kanë

përfituar ndihmë ligjore falas nga institucionet e Konventës.

72. Gjykata është e bindur se ankuesit i kanë kryer shpenzimet e pretenduara, në

përpjekjet e tyre për të ndrequr shkeljet e gjykuara. Gjithashtu, ajo mendon se shumat e

pretenduara nga ankuesit Van Mechelen, Willem Venerius dhe Pruijmboom janë të

arsyeshme përsa i përket sasisë.

Nga ana tjetër, pretendimi i Z. Johan Venerius nuk është në përpjestim po të

krahasohet me pretendimet e ankuesve të tjerë. Për këtë diferencë të madhe nuk jepet

asnjë shpjegim.

73.

Gjykata i jep Z. Pruijmboom shumën e kërkuar.

Z. Van Mechelen dhe Z. Willem Venerius, bashkarisht, i jep shumën e

pretenduar, duke zbritur shumën e paguar atyre nga Këshilli i Europës për ndihmën

ligjore falas, pra 11,412 franga Franceze (FRF).

Duke vendosur në bazë asnjanësie, Gjykata i jep Z. Johan Venerius20,000 NLG, plus

tatimin mbi vlerën e shtuar, duke zbritur shumën e paguar nga Këshilli i Europës për

ndihmën ligjore falas, pra FRF 11,436.

C.

Interesat e papaguara

74.

Sipas informacionit në dispozicion të Gjykatës, norma ligjore e interesit që

zbatohet në Hollandë në datën e marrjes së këtij vendimi është 5% në vit.

PËR KETO ARSYE, GJYKATA

1.

Vendosi me gjashtë vota pro dhe tre kundër se ka ndodhur një shkelje e Nenit 6 §

1 të Konventës, të marrë së bashku me Nenin 6 § 3(d);

9

2.

Vendosi njëzëri se shteti i paditur duhet të paguajë, brenda te muajve, të gjitha

shpenzimet,

(a)

ankuesve Van Mechelen dhe Willlem Venerius së bashku, 16,

598.07 (gjashtëmbëdhjetë mijë e pesëqind e nëntëqind gulden e

shtatë cent) NLG, duke zbritur 11,412 (njëmbëdhjetë mijë e

katërqind e dymbëdhjetë Franga Franceze) FRF, që do të kthehen

në gulden me kursin e këmbimit në datën e shpalljes së këtij

vendimi;

(b)

ankuesit Johan Venerius, 20,000 (njëzet mije gulden hollandezë)

NLG, duke zbritur 11, 436 (njëmbëdhjetë mijë e katërqind e

tridhjetë e gjashtë franga Franceze) FRF, që do të kthehen në

gulden me kursin e këmbimit në datën e shpalljes së vendimit;

(c)

(d)

ankuesit Pruijmboom, 11,905 (njëmbëdhjetë mijë e nëntëqind e

pesë gulden Hollandezë);

që interesi vjetor prej 5% do të paguhet që nga data e skadimit të

afatit të lartpërmendur prej tre muajsh deri ne zgjidhjen e çështjes;

3.

Rrëzon njëzëri pjesën tjetër të pretendimit të ankuesit Johan Venerius për

rimbursimin e shpenzimeve;

4.

Vendos njëzëri se çështja e zbatimit të Nenit 50 të Konventes në lidhje me

pretendimet e ankuesve për dëmet e shkaktuara nuk është gati për marrjen e një vendimi

dhe për rrjedhoje,

(a) e rezervon këtë çështje;

(b) e fton Qeverinë dhe ankuesit të paraqesin, brenda tre muajve pasardhës,

vërejtjet e tyre me shkrim për çështjen dhe, në veçanti, të njoftojnë

Gjykatën për çdo marrëveshje të arritur ndërmjet tyre;

(c) rezervon procedurën e mëtejshme dhe i delegon Kryetarit të Dhomës,

kompetencat për të përcaktuar procedurën, në qoftë se është e nevojshme;

Hartuar në Anglisht dhe Frengjisht, dhe shpallur publikisht në seancë të hapur

gjyqësore, në Selinë e të Drejtave të Njeriut në Strasburg, në 23 Prill 1997.

Rudolf BERNHARDT

Kryetar

Herbert PETZOLD

10

Sekretar

Në përputhje me Nenin 51 § 2 të Konventës dhe Rregullit 55 § 2 të Rregullores B

të Gjykatës, mendimet e mëposhtme do t’i bashkangjiten këtij vendimi:

(a)

(b)

mendimi i pakicës i Z. Matscher dhe Z. Valticos;

mendimi i pakicës i Z. van Dijk;

H.P.

R.B.

MENDIMI I PAKICËS I GJYQTARËVE MATSCHER DHE VALTICOS

Kjo është një çështje tepër delikate. Nga njëra anë, kushtet në të cilat u zhvillua

proçesi dhe në të cilat u pyetën dëshmitarët, nuk ishin plotësisht të kënaqshme dhe pa

dyshim që ato mund të përmirësoheshin, megjithëse duhet pranuar se në legjislacionin

Hollandez jane bërë përpjekje për të përshtatur procedurën e pyëtjes së dëshmitarëve

anonimë me parashikimet e Nenit 6 të Konventës, siç përmendet edhe në vendimin

Kostovski kundër Hollandës (20 Nëntor 1989, Seri A nr. 166). Nga ana tjetër, kjo ishte

një çështje për vjedhje me armë dhe është e kuptueshme që dëshmitarët – edhe kur ata

janë oficerë policie – të kenë frikë nga ndëshkimet e kriminelëve gjaknxehtë. Nëse

çështje të ngjashme do të paraqiten në të ardhmen, do të ishte pa dyshim e pëlqyeshme

që, gjatë marrjes së masave, të tregohej një vëmendje më e madhe ndaj parashikimeve të

Nenit 6 të Kovnentës.

Megjithatë, në këtë rast, duke patur parasysh edhe të gjitha rrethanat e çështjes, ne

nuk vlerësojmë se jemi përballë një shkeljeje të Nenit 6 të Konvents dhe jemi plotësisht

dakord me mendimin e Gjyqtarit van Dijk.

MENDIMI I PAKICËS I GJYQTARIT VAN DIJK

1.

Me keqardhe ju vë në dijeni se unë nuk jam dakord me përfundimin e arritur nga

shumica, që në çështjen në fjalë ka ndodhur një shkelje e Nenit 6 paragrafi 1 së bashku

me paragrafin 3(d) të Kovnentës. Gjithashtu, nuk jam dakord me shumicën as përsa i

përket thelbit të arsyetimit që e mbështet këtë përfundim.

2.

Megjithëse rastet gjyqësore të Gjykatës nuk janë zhvilluar plotësisht në lidhje me

kushtet në të cilat një vendim për shpallje fajtor në një proçes penal mund të bazohet

pjesërisht në thëniet e dëshmitarëve anonimë, Gjykata ka përcaktuar disa linja veprimi.

Jam i mendimit se ky vendim nuk është as në përputhje me këto linja dhe as një vazhdim

logjik i tyre, ndërsa nga ana tjetër, faktet e çështjes nuk janë të përcaktuara në një masë të

tillë sa të justifikojnë dallimin e kësaj çështjeje nga ajo Doorson (Doorson kundër

11

Hollandës, vendim i 26 Marsit 1996, Raportet 1996-II, në të cilën u gjykua se Hollanda

nuk e kishte shkelur Nenin 6 § 1 të marrë së bashku me Nenin 6 § 3(d)). Megjithëse,

Gjykata nuk është e detyruar nga precendentët, siguria dhe barazia ligjore kërkojnë që

rastet gjyqësore të Gjykatës të jenë të plota dhe transparente si dhe arsyeshmërisht të

parashikueshme, për aq sa faktet e çështjes mund të krahasohen me ato të një çështjeje

më të hershme.

3.

Duke qënë se “pranimi i provës është kryesisht një çështje që rregullohet nga e

drejta e brendshme dhe si rregull i përgjithshëm i përket gjykatave të brendshme të

gjykojnë provat e paraqitura përpara tyre” (shiko vendimin Doorson, p. 470, § 67),

legjislacioni dhe rastet gjyqësore të brendshme që do të zbatohen, si dhe praktika e

ndjekur nga gjykatat e brendshme janë deri në njëfarë mase përcaktuese edhe për

Gjykatën.

Gjykata Supreme e Hollandës i rishikoi rastet e saj gjyqësore ne lidhje me kushtet në

të cilat një vendim për shpallje fajtor mund të bazohej në dëshmitarët anonimë, në lidhje

me një vendim të gjykatës në çështjen Kostovski (shiko paragrfin 40 të këtij vendimi).

Për më tepër, duke marrë si pikënisje dhe duke u bazuar në rastet gjyqësore të rishikuara,

ndër të tjera, nga një analizë e rasteve gjyqësore të Gjykatës mbi pranimin e thënieve të

dëshmitarëve anonimë në proçeset penale dhe futjen e rasteve gjyqësore të Gjykatës në të

drejtën dhe praktikën ligjore përkatëse të brendshme në Hollandë, Qeveria e Hollandës

propozoi dhe ligjvenësi miratoi, shumë ndryshime të Kodit të Procedurës Penale (shiko

paragrafin 41 të vendimit dhe Memorandumin Shpjegues të Ligjit të 1993, cituar më lart).

Ligji i 1993 nuk kishte hyrë ende ne fuqi në momentin kur u dhanë vendimet e

gjykatave të brendshme mbi çështjen në fjalë. Megjithatë, në qoftë se ai do të kishte hyrë

në fuqi, procedura e ndjekur nga Gjykata e Apelit do të ishte në përputhje me rregullat e

reja të parashikuara. Është e vërtetë se arsyet e radhitura ne Ligj për mbajtjen të fshehtë të

identitetit të dëshmitarit nuk përfshinin, qëllimin e mosbërjes të ditur të identitetit të një

oficeri policie për të mos dëmtuar punën e tij në të ardhmen. Memorandumi

Shpjegues(Komentari) i Ligjit parashikon me shumë fjalë se sipas mendimit të Qeverisë,

interesi publik gjatë hetimit të krimeve të rënda nuk mund të justifikohet vetëm me

garantimin e anonimatit të plotë (shiko paragrafet 41 dhe 42 të këtij vendimi).

Megjithatë, Gjykata e Apelit nuk e bazoi pranimin e saj në dëshirën e dëshmitarëve

për të mbetur anonimë për këtë arsye, por në frikën e tyre për jetën dhe sigurinë e tyre

dhe të familjeve të tyre (shiko paragrafin 26 të vendimit ne fjalë), gjë që është një motiv i

pranueshëm në bazë të Nenit 226 a te Kodit të Procedurës Penale.

Përfundimet e mësipërme, sigurisht, nuk garantojnë në vetvete se rastet gjyqësore të

rishikuara të Gjykatës Supreme dhe/ose dispozitat përkatëse të ndryshuara të Kodit të

Procedurës Penale do të jenë në të gjitha rrethanat në përputhje me Konventën.

Megjithatë, sic është theksuar edhe më lart, në këtë çështje, rastet gjyqësore dhe

legjislacioni i brendshëm kanë rëndësinë e tyre. Për më tepër, në rastin në fjalë, sipas

kuadrit ligjor të rasteve gjyqësore përkatëse në Hollandë dhe historisë së hartimit të

ligjeve të reja, në të cilat janë marrë parasysh shprehimisht edhe rastet gjyqësore të

12

Strasburgut, duket sikur ekzistojnë shkaqe të arsyeshme për të hedhur një hipotezë mbi

përputhjen e tyre me Konventën, të paktën, për aq sa ato çështje që trajtohen janë

shqyrtuar edhe në rastet gjyqësore të Strasburgut.

4. Vlerësimi i çështjeve të ndryshme të trajtuara së fundi, më kanë cuar në

përfundimin se Neni 6 §§ 1 dhe 3(d) nuk janë shkelur në çështjen në fjalë. Sigurisht do të

ishte e pëlqyeshme që Gjykata e Apelit apo gjyqtari-hetues t’i kishin pyetur dëshmitarët

në prani të avokatit apo të Prokurorit të Përgjithshëm, duke i dhënë mundësi të pandehurit

ta ndiqte këtë proçess në një dhomë të veçantë. Nga dosja e çështjes unë nuk mund ta

kuptoj nëse një mundësi e tillë u mor parasysh nga Gjykata. Duke supozuar se po, dhe

duke patur parasysh të gjitha faktet dhe rrethanat e çështjes, mendoj se e drejta e

mbrojtjes për të pyetur dëshmitarët nuk kufizohej deri në atë masë sa mbrojtjes të mos i

jepej një mundësi e përshtatshme për të kundërshtuar dhe pyetur dëshmitarët, sic

parashikohet nga Neni 6 §§ 1 dhe 3(d) (shiko Lüdi kundër Zvicrës, vendim i 15 Qershorit

1992, Seria A nr. 238, p. 21, § 47). Për këtë arsye mendoj se proçesi gjyqësor ishte i

drejtë, duke marrë parasysh edhe elementët kompensues të procedurës të vendosura nga

Gjykata e Apelit dhe të ndjekura nga gjyqtari-hetues. Duke arritur në këtë përfudnim, unë

do të vija në dukje aspektet e mëposhtme:

(a)

Dëshmitarët anonimë nuk u pyetën vetëm nga organi akuzues, por edhe

nga një gjyqtar i pavarur dhe i paanshëm, që duke gjykuar nga raporti i tij

zyrtar për vlerësimet e tij, të paraqitur përpara Gjykatës së Apelit, u tregua

shumë i kujdesshëm për të kompensuar mbrojtjen per shkak të mangësisë

që vinte si rezultat i mos ballafaqimit të palëve. Ankuesit dhe avokati i

tyre mund të dëgjonin pyetjet e drejtuara nga gjyqtari-hetues dhe të bënin

edhe vetë pyetje. Në këtë drejtim, sic u vu në dukje edhe nga Komisioni,

çështja në fjalë ndryshon nga çështjet Kostovski (Kostovski kundër

Hollandës, vendim i 20 Nëntorit 1989, Seria A nr. 166, p. 20, § 42),

Windisch (Windisch kuncër Austrisë, vendim i i 27 Shtatorit 1990, Seria

A nr. 186, p. 10, § 27), Lüdi (loc. Cit., p. 21, § 49), dhe Saïdi (Saïdi

kundër Francës, vendim i 20 Shtatorit 1993, Seria A nr. 261-C, pp. 56-57,

§ 44). Gjykata në çështjen Doorson, e pranoi një praktikë e tillë, si në

çështjen në fjalë, pra ku dëshmitarët pyeten nga gjyqtari-hetues dhe jo nga

vetë trupi gjykues në një proçes gjyqësor, si në përputhje me Konventën

(loc. Cit., p. 471, të tilla 73).

(b)

Gjykata e Apelit paraqiti motive për t’ja deleguar gjyqtarit-hetues të

drejtën e pyetjes së dëshmitarëve. Pesha që pakica e Komisionit i dha

faktit që Gjykata e Apelit, duke qënë gjykatë sipas kuptimit të ligjit, nuk e

përdori mundësinë për ta verifikuar vetë besueshmërinë e dëshmitarëve,

sipas mendimit tim, nuk është përcaktuese; nuk ka asnjë motiv përse

gjykata nuk mund të bazohej për këtë, në gjykimin e një gjyqtari-hetues

njëlloj të pavarur dhe të paanshëm. Në lidhje me këtë, ka gjithashtu

rëndësi që proçesi i pyetjeve përpara gjyqtarit-hetues nuk u zhvillua në një

fazë para gjyqësore por gjatë një pezullimi të proçesit gjyqësor përpara

Gjykatës së Apelit dhe në zbatim të një urdhri të Gjykatës së Apelit; ai

13

ishte pjesë e proçesit. Në çështjen Kostovski, në të cilën Gjykjata theksoi

rëndësinë e mundësisë që ka gjyqtari i proçesit për të vëzhguar

dëshmitarët, vetëm njëri nga dëshmitarët u pyet nga gjyqtari, dëshmitar i

cili megjithatë, nuk kishte dijeni për identitetin e personit në fjalë. (loc.

Cit., p. 21, të tilla 43).

(c)

Deklaratat e bëra përpara gjyqtarit-hetues ishin eklarata të dëshmitarëve të

cilët ishin identifikuar nga gjyqtari –hetues ne momenitn e duhur, si

oficerë policie që kishin kryer betimin dhe që ishin të autorizuar për të

kryer detyrën e ndjekjes së veprave penale dhe të veshur me kompetenca

hetimore, dhe ishin nën betim për çdo deklaratë të bërë në lidhje me këtë

(shiko vendimin Lüdi, p. 21, § 49).

(d)

(e)

Gjyqtari-hetues, e cili i kishte vëzhguar dëshmitarët gjatë proçesit të

pyetjeve, dha një opinion të arsyetuar mbi besueshmërinë e tyre; kjo kishte

si qëllim edhe të kompensonte mbrojtjen për pamundësinë e saj për

informacionin pamor, që do t’i lejonte atë të kontrollonte besueshmërinë e

dëshmitarëve (shiko vendimin Windisch, pp. 10-11, §§ 28-29).

Gjyqtari-hetues dha një mendim të arsyetuar nëse dëshira e oficerëve të

policisë për të mbetur anonimë ishte e bazuar; këto arsye u vlerësuan si të

bazuara nga Gjykata e Apelit, në bazë të fakteve të paraqitura në vendimin

e saj. Mendimi i tyre i përbashkët ishte se akuzat dhe ngjarjet ishin të tilla,

saqë frika për ndëshkime te dhunshme që nuk ishte krejtësisht e pabazuar,

nuk mund të gjykohej e pamotivuar. Neni 6 nuk garanton një të drejtë të

pakufizuar për të pyetur dëshmitarët. Është e nevojshme jo vetëm të njihen

kompetencat e gjykatave të brendshme për të ruajtur përputhjen me

kushtet e administrimit të duhur të drejtësisë, por edhe të baraspeshohen

interesat e mbrojtjes në bazë të Nenit 6 me ato të dëshmitarëve të mbrojtur

nga dispozita të tjera thelbësore të Konventës (shiko vendimin Doorson, p.

470, § 70). Megjithëse ne vendimin Lüdi (loc.cit., p. 21, § 49) Gjykata e

vlerësoi interesin e autoriteteve të policisë për të ruajtur anonimatin e

agjentëve të saj, si të “ligjshëm”, në këtë çështje duhej t’i jepet peshë më e

madhe, sic u bë nga Gjykata e Apelit, interesave të agjentëve për

mbrojtjen e jetës së tyre dhe sigurisë së familjeve të tyre (Nenet 2, 3, 5 dhe

8 të Konventës).

(f)

Mbrojtjes ju dhanë mundësi të gjëra për të dëgjuar dhe pyetur dëshmitarët,

dhe për të bërë komente mbi regjistrimin e përgjigjes së tyre, dhe në fakt

ajo e përdori gjerësisht këtë mundësi; mangësitë teknike të pretenduara

ishin të papërshtatshme dhe mund të shmangeshin, por duke patur

parasysh kohën e gjatë të zhvillimit të proçesit dhe mënyrën e hollësishme

të regjistrimit të thënieve, këto mangësi nuk ishin të tilla sa ta pengonin

mbrojtjen në një mënyrë përcaktuese.

14

(g)

(h)

Gjykata e Apelit nuk e përjashtoi menjëherë mundësinë e bërjes së

pyetjeve shtesë dëshmitarëve në proçes gjyqësor, por mendonte se

mbrojtja nuk e kishte mbështetur në mënyrë të mjaftueshme dëshirën e saj

për ta bërë një gjë të tillë. Për më tepër, mbrojtjes iu ofrua mundësia për t’i

kundërshtuar thëniet dhe përdorimin e tyre si provë në seancë të hapur

gjyqësore përpara Gjykatës së Apelit.

Vendimet për shpalljen fajtor nuk bazoheshin vetëm në thëniet e

dëshmmitarëve anonimë. Megjithëse ato përbënin pa dyshim thelbin e

provave, ekzistonin edhe thënie të tjera të dëshmitarëve të identifikuar,

ekzistoni disa prova teknike, si dhe disa regjistrime të bisedave telefonike.

Gjithashtu, në lidhje me këtë, Gjykata duhet ta pranojë se “si rregull i

përgjithshëm i përket gjykatave të brendshme të gjykojnë provat e

paraqitura përpara tyre”.

Në vendimin Doorson, në të cilin u zhvillua dhe u zbatua kriteri i “masës

përcaktuese” (loc. Cit., p. 472, § 76), Gjykata vleresoi se ky kriter ishte përmbushur në

atë rast kur vendimi për shpallje fajtor ishte bazuar, përveç thënieve të dëshmitarëve

anonimë, në një dëshmi të dhënë nga një dëshmitar i identifikuar përpara policisë, por të

tërhequr gjatë proçesit gjyqësor dhe nga një deshmi e një dëshmitari që ishte zhdukur

përpara se mbrojtja ta pyeste atë (loc.cit., p. 472, § 76, në lidhje me pp. 458-59, § 34).

Në lidhje me të gjitha këto aspekte të çështjes, unë arrita në përfundimin se

proçesi gjyqësor që çoi në shpalljen fajtorë të ankuesve ishte “i drejtë” sipas kuptimit të

Nenit 6 të Konventës siç është intepretuar ai në rastet gjyqësore të mëparshme të

Gjykatës.

Duke dhënë përfundimin tim, dëshiroj, me respektin e duhur, të jap vërejtjet e

mëposhtme në lidhje me arsyetimin në të cilin shumica bazon përfundimet e saj.

5.

Ashtu si edhe shumica, dhe në përputhje me rastet gjyqësore të Gjykatës, do të

marr si pikënisje atë provë që normalisht duhet të paraqitet në një proçes gjyqësor publik.

Për këtë arsye, unë e vlerësoj si absurditet që pyetja e oficerëve të policisë në proçes

gjyqësor përpara Gjykatës së Apelit, të maskuar po të ishte e nevojshme për të ruajtur

anonimatin, do të ishte e preferueshme. Megjithatë, gjithashtu marr parasysh mendimin e

Gjykatës së Apelit që kjo do të ishte shumë e rrezikshme, për arsye se nuk përjashtohej

zbulimi i identitetit të dëshmitarëve. Do të preferoja të bëhej kjo gjë, nëse Gjykata e

Apelit do të paraqiste argumenta konkrete për këtë mendim, por nga ana tjetër, unë nuk

jam ekspert – ashtu si, supozoj, kolegët e mi të Gjykatës - për të gjykuar nëse frika e saj

ishte e justifikuar apo jo. Gjithshtu, dikush mund të çuditet nëse mbrojtja do të ishte në

një pozitë më të mirë po të vëzhgonte sjelljen e dëshmitarëve dhe të kontrollonte

besueshmërinë e tyre, nëse ata do të paraqiteshin të maskuar, duke patur parsysh se një

maskim mund te fshihte në thelb edhe tingujt dhe tonin e zërit, si dhe gjestet e personit në

fjalë. Në përgjithësi, gjykata e brendshme mund të vlerësohet në një pozitë më të

favorshme për të gjykuar një çështje të tille të ndërlikuar faktike, se Gjykata jonë, e cila

duhet ta zëvendësojë vendimin e gjykatës së brendshme me të sajin, vetëm në qoftë se

15

vendimi i gjykatës së brendshme është i paarsyeshëm. Nga formulimi i vendimit

Doorson, është e qartë së në atë çështjë Gjykata e pranoi këtë përgjegjësi thelbësore të

gjykatës së brendshme.

6.

Fakti që oficerët e policisë, u ndodhë nën zjarrin e ankuesve gjatë ndjekjes, nuk

do të thotë se në një fazë të mëvonshme, gjatë ose pas proçesit, jeta e tyre dhe siguria e

tyre dhe/ose e familjeve të tyre nuk ishte në rrezik. Megjithatë, nga të dyja këto

këndvështrime, autoriteteve kombëtare – në rastin në fjalë gjykatave kombëtare – duhet

t’ju lihet një farë lirie veprimi për të baraspeshuar interesat e mbrojtjes me ato të

dëshmitarëve (shiko vendimin Doorson, p. 470, § 70, kur u u vu në zbatim një test i

arsyeshmërisë). Sipas mendimit tim, Gjykata e Apelit nuk e ka kapërcyer kufirin duke

vlerësuar se rreziku i zbulimit të identitetit të dëshmitarëve ishte i pranishëm dhe frika e

tyre për jetën e tyre dhe sigurinë e tyre dhe të familjeve të tyre ishte e justifikueshme,

duke patur parasysh seriozitetin e krimeve të kryera dhe dhunën e përdorur.

Unë nuk jam dakord me shumicën, se Gjykata e Apelit nuk bëri asnjë përpjekje

reale për të vlerësuar kërcënimet për ndëshkime. Gjykata e Apelit kishte në dispozicion

të saj raportin e vlerësimeve të gjyqtarit-hetues, në të cilin ky i fundit kishte pasqyruar jo

vetëm thëniet e dhëna nga oficerët e policisë – të cilat në disa raste mbështeteshin edhe në

përvojën e mëparshme (paragrfet 17 dhe 21 të vendimit) – por edhe vlerësimin e tij, të

bazuar në seriozitetin e krimeve dhe dhunën e përdorur nga autorët. Duke parë këto

mendime të arsyetuara të gjyqtarit-hetues dhe Gjykatës së Apelit, ku mendimet e kësaj të

fundit u rishikuan edhe nga Gjykata Supreme, Qeverisë nuk ju kërkua asnjë shpjegim, siç

e pranon edhe shumica (shiko paragrafin 60 të vendimit); dhe sipas mendimit tim Qeveria

nuk ishte as në një pozicion të tillë për ta bërë këtë gjë.

Në vendimin Doorson, (loc.cit., pp. 470-471, pa marrë parasysh nevojën për 71)

Gjykata vlerësoi se nuk ishte e nevojshme që vendimi për të ruajtur anonimatin e

dëshmitarëve të ishte i arsyeshem, në rast të një kanosje aktuale kundër tyre dhe që

përvoja e mëparshme mund të ishte e rëndësishme. Ne çështjen në fjalë duhet të merret

parasysh fakti që disa nga dëshmitarët ishin plagosur gjatë ndjekjes së grabitësve. Edhe

duke marrë parsysh pikëpamjen se profesioni i oficerit të policisë nënkupton një farë

rreziku, kjo nuk do të thotë se ai duhet të marrë përsipër rreziqe të panevojshme dhe

sigurisht që nuk do të thotë se jeta dhe siguria e familjeve të tyre meritojnë më pak

mbrojtje se ajo e personave të tjerë. “Detyrimi i përgjithshëm për bindje ndaj organeve

ekzekutive të Shtetit” (shiko paragrafin 55 të vendimit), që duhet të kenë policët nuk

nënkupton se jeta dhe siguria e tyre dhe e familjeve të tyre duhet të jetë më pak e

mbrojtura. Për këtë arsye nuk jam dakord me shumicën mbi faktin që, për arsyen e vetme

se në çështjen në fjalë janë përfshirë pjesëtarët e forcave të policisë, çështja duhet të

dallohet nga ajo Doorson për aq sa ka të bëjë me baraspeshimin e interesave të mbrojtjes

me ato të dëshmitarëve në fjalë.

Fakti që Z. Engelen, i cili fillimisht kishte bërë një deklaratë që i fajësonte të

pandehurit, nuk i ishte dhënë anonimati nga policia dhe nuk kishte pësuar asnjë dëm nga

ankuesit, nuk është përcaktues. Policia në këtë rast mund të ketë bërë një gabim duke

16

zbuluar identitetin e tij, por në çdo çështje tjetër të mevonshme, ngjarjet nuk

zhvleftësojne automatikisht dhe në mënyrë prapavepruese një gjykim të arsyeshëm të

frikës.

7. Unë nuk e kuptoj se përse policët duhet të jenë të detyruar të dëshmojnë në seancë

të hapur gjyqësore (shiko paragrafin 56 të vendimit), duke qënë se kjo është një detyrë

civile e parashikuar me ligj. Madje, edhe sikur dikush të jetë dakord se përdorimi i

policëve si dëshmitarë anonimë, “duhet të kufizohet vetëm në rrethana të

jashtëzakonshme” (ibid.,), nga ana tjetër mund të thuhet se anonimati i tyre duhet të hasë

më pak kundërshtime nga ana e mbrojtjes, për arsye se dëshmitë e tyre janë thënie

profesionistësh që jepen nën betim, dhe se identiti dhe kompetencat hetimore që ata kanë

mund të kontrollohen me lehtësi nga gjyqtari-hetues.

8. Shumica, gjithashtu trajton çështjen nëse “nevojat e funksionimit” përbëjnë

justifikim të mjaftueshëm për të ruajtur anonimatin e oficerëve të policisë. Në këtë rast do

t’i referoheni Memorandumit Shpjegues të Ligjit të 11 Nëntorit 1993, në të cilin Qeveria

Hollandeze jep mendimin e saj se interesat mund të ruhen duke vendosur kufizime më

pak ekstreme mbi të drejtat e mbrojtjes. Megjithatë, sipas mendimit tim, ky problem ka

pak rëndësi për çështjen në fjalë, duke qënë së gjykata e Apelit në vendimin e saj deklaroi

se, nga argumentat e paraqitura nga dëshmitarët për ruajtjen e anonimatit të tyre, ajo e

vlerësoi “përcaktues” argumentin që kishte të bënte me sigurinë personale të këtyre

dëshmitarëve dhe familjeve të tyre (shiko pargrafin 26 të vendimit).

9. Nuk mund të mohohet – dhe në të vërtetë nuk është mohuar – se mundësia e

mbrojtjes për të pyetur dëshmitarët nuk ishte e pakufizuar. Dhe as në situata normale, kur

identiteti i dëshmitarëve është i njohur, ajo nuk është e pakufizuar. Fakti që disa pyetjeve

nuk iu dhanë përgjigje nga dëshmitarët dhe fakti që ky veprim u pranua nga gjyqtari-

hetues, mund të jetë i hapur për diskutime, por ka shumë mundësi që kjo të ndodhte edhe

sikur dëshmitarët të ishin pyetur në seancë të hapur gjyqësore, por të maskuar. Për këtë

aryse, mund të lindë pyetja nëse ishte e domosdoshme dhe në përpjestim që të refuzohej

përgjigja ndaj disa pyetjeve të bëra nga mbrojtja me qëllim që të mbrohej anonimati i

dëshmitarëve dhe fshehtësia e taktikave të policisë. Megjithatë, kësaj pyetjeje duhet t’i

japë përgjigje në radhë të parë gjykata e brendshme kompetente, dhe realisht asaj iu dha

përgjigje pozitive nga gjyqtari-hetues dhe, edhe kur pas vendimit ajo u kundërshtua nga

mbrojtja përpara Gjykatës së Apelit, edhe kjo e fundit dha të njëjtën përgjigje. Në

përgjithësi, sipas mendimit tim, as kufizimet e kërkuara nga situata dhe as ato të pranuara

nga gjyqtari-hetues ishin të tilla sa të justifikonin intepretimin që nuk ekzistonte

“mundësia e përshtatshme për të pyetur dëshmitarët” sic kërkohej nga Gjykata në

vendimin Kostovski. (loc., cit., p. 20, § 41). Pra, mangësitë me të cilat u përball mbrojtja

gjatë punës së saj, ishin baraspeshuar mjaftueshmërisht nga procedurat e ndjekura nga

autoritetet gjyqësore (shiko vendimin Kostovski, p. 21, § 43, dhe vendimin Doorson, p.

472, § 76).

10. Si përfundim, megjithëse thëniet e dëshmitarëve anonimë përbënin një pjesë

thelbësore të provave, nuk mund të thuhet se vendimet për shpalljen fajtorë të ankuesve

bazoheshin vetëm në këto dëshmi. Nëse këto vendime janë bazuar në këto thënie “në një

17

masë përcaktuese”, sic pretendon shumica (paragrafi 63 i vendimit), kjo është vështirë të

thuhet. Unë mbështes mendimin e shprehur nga Përfaqësuesi i Komisionit në proçesin

përpara Gjykatës, që ky kriter i përcaktuar në vendimin Doorson (p. 472, § 76), është i

vështirë për t’u zbatuar, sepse nëse dëshmia e dëshmitarëve anonimë përdoret nga gjykata

si provë, kjo do të ndodhë sepse gjykata e vlerëson atë si pjesë “përcaktuese” të kësaj

prove, duke e bërë provën të plotë ose të paktën të mjaftueshme. Edhe në këtë rast duhet

të mbizotërojë interpretimi i Gjykatës se “si rregull i përgjithshëm i përket gjykatave të

brendshme të vlerësojnë provat e paraqitura përpara tyre” (pargrafi 50 i vendimit në

fjalë). Për më tepër, sic është thënë dhe më lart (shiko paragrafin 3(h) më lart), në lidhje

me këtë, faktet e çështjes nuk duket se ndryshojnë thelbësisht nga ato të çështjes

Doorson.

18