TOMASI kundër FRANCËS

E thirrur për të vendosur në lidhje me çështjen tepër komplekse Tomasi kundër

Francës, Gjykata Europiane e të Drejtave të Njeriut ne vendimin e saj të 27 gushtit

1987 arriti në përfundimin se trajtimi gjatë ndalimit, kohëzgjatja e ndalimit të

përkohshëm dhe kohëzgjatja e proçedurës ankimore kanë çuar në shkelje përkatësisht

të neneve 3, 5 § 3 dhe 6 § 1 të Konventës nga ana e Francës.

I. RRETHANAT E ÇËSHTJES

A. Faktet kryesore

1. Nënshtetasi francez, Z. Felix Tomasi është ndaluar nga policia më 23 mars

1983 në Bastia (Korsikë). Ai dyshohet si pjesëtar i një vrasje dhe një tentative vrasje e

kryer më 11 shkurt 1982 nga ish-FLNC (Fronti i Çlirimit Kombëtar të Korsikës). Ai

mbahet në gjendje arresti deri më 25 mars 1983, datë në të cilën ai gjykohet dhe

dënohet me arrest të përkohshëm. Së fundi, Z. Tomasi lirohet nga Gjykata Penale e

mbledhur posaçërisht në Zhironde më 22 tetor 1988; Komisioni i dëmshpërblimit

pranë Gjykatës së Kasacionit i akordon atij 300 000 Franga Franceze më 8 nëntor

1991.

2. Gjatë arrestit të përkohshëm, Z. Tomasi hartoi 23 kërkesa për lirim, të cilat

ishin refuzuar. Kërkuesi ankohet tek gjykatësi i hetimeve paraprake, i cili e pyet në

fund të arrestit të përkohshëm, se X-i ka ushtruar dhunë mbi të dhe për këtë ai kërkon

dëmshpërblim. Mjekët që e kanë vizituar kanë konstatuar se ai ka plagë në trup. Z.

Tomasi është pyetur së fundi nga gjyqtari i hetimeve paraprake më 24 qershor dhe 1

korrik 1983. Më 20 mars 1985, Gjykata e Kasacionit anullon të gjitha aktet hetimore

për arsye se sipas saj ata janë bërë nga një gjyqtar jokompetent. Ajo emëron një

gjyqtar tjetër në Bordo, i cili merr një vendim lirimi më 23 qershor 1987. Mbi apelin e

Z. Tomasi, dhoma e akuzimit e Gjykatës së Apelit të Bordosë kërkon më 3 nëntor 1987

një hetim tjetër, por edhe ajo konfirmon lirimine të pandehurit më 12 korrik 1989.

B. Procedurat përpara Komisionit Europian të të Drejtave të Njeriut

3. Në padinë e 10 marsit 1987 bërë Komisionit, Z. Tomasi i referohet Neneve 3, 6

§ 1, dhe 5 § 3 të Konventës ; ai pretendon se gjatë arrestit ka vuajtur trajtime

çnjerëzore; Gjithashtu ai denoncon kohëzgjatjen e proçedurës në lidhje me trajtimin e

tij; së fundi ai pohon se arresti i përkohshëm ka tejkaluar «afatin e arsyeshëm».

II. PËRMBLEDHJE E VENDIMIT TË 27 GUSHTIT 1982

(dhomë) (seria A n° 241-a)

A. Në lidhje me pretendimet paraprake

4. Gjykata vlerëson se është kompetente për të gjykuar dy prapësimet paraprake të

qeverisë edhe pse Komisioni mbështet të kundërtën përsa i përket të parës prej tyre.

Qeveria e qortonte kërkuesin për faktin se ai duhej t'i drejtohej më parë

Komisionit të dëmshpërblimit se sa Komisionin. Gjykata e hedh poshtë me unanimitet

këtë pretendim. Së pari, e drejta për lirim dallon nga ajo për dëmshpërblimin e heqjes

së lirisë. Së dyti, Neni 149 i Kodit të Proçedurës Penale ia nënshtron dhënien e

dëmshpërblimit disa kushteve të cilat nuk gjënden në Nenin 5 § 3 të Konventës. Së

treti, Z. Tomasi e ndërmori padinë në Strasburg katër vjet pas arrestit të përkohshëm.

Sipas Qeverisë, kërkuesi kishte humbur cilësinë e viktimës sikurse e parashikon

Neni 149 i Kodit të Procedurës Penale, meqënëse Komisioni i dëmshpërblimit kishte

njohur dhe riparuar tejkalimin e «afatit të arsyeshëm».

5. Gjykata vlerëson se ky argument nuk është i vonshëm, por është i pabazuar

(me unanimitet), sepse ai përplaset me të njëjtat kundështime si ato të mos

shfrytëzimit të Komisionit të dëmshpërblimit.

B. Në lidhje me nenin 5 § 3 të Konventës

6. Ankesa e bazuar mbi Nenin 5 § 3 të Konventës lidhej me kohëzgjatjen e arrestit

të përkohshëm. Koha për të cilën flitet zgjati pesë vjet dhe shtatë muaj. Për të hedhur

poshtë kërkesat e zgjerimit të Z. Tomasi, juridiksionet hetimore dhanë, veç e veç nga

njëra tjetra ose së bashku, katër arsye kryesore.

Së pari serioziteti i fakteve. Ekzistenca dhe vazhdueshmësia e faktorëve të fajtorë

të rëndë përbëjnë elemente të saktë, por Gjykata vlerëson se ata nuk legjitimojnë një

arrest të përkohshëm kaq të gjatë.

Së dyti, ruajtja e rregullit publik. Gjykatësit e hetimeve dhe dhoma e akuzuzimit

analizuan në mënyrë abstrakte nevojën e heqjes së lirisë, duke u kufizuar me

insistimin e rëndësisë së shkeljeve ligjore ose me përcaktimin e efekteve të tyre.

Megjithatë, atentati në fjalë përbënte një akt të paramenduar terrorizmi. Po të

arsyetojmë, nuk mundemi të konsiderojmë që prishja e rregullit publik ekzistonte në

fillim dhe se u zhduk në një kohë të caktuar.

Së treti, rreziku i presionit mbi dëshmitarët dhe i bashkëpunimit midis të bashkë-

akuzuarëve. Një rrezik i vërtetë presioni mbi dëshmitarët ka ekzistuar që nga fillimi.

Ai u zvogëlua pak nga pak por pa u fashitur megjithatë plotësisht.

Së fundi rreziku i ikjes. Vendimet e organeve hetimore nuk theksonin aspak

motive, që të mund të spjegonin sepse ato e kishin gjykuar përcaktues rrezikun e ikjes,

dhe se nuk kërkuan aspak që të gjenin një mjet për ta penguar, për shembull, me anë

të pagimit të një kaucioni ose vënies nën kontroll gjyqësor.

7. Si përfundim, disa nga argumentat që hidhnin poshtë kërkesat e Z. Tomasi

kishin qënë të drejta dhe të mjaftueshme, por ata i humbën këto karakteristika me

kalimin e kohës, aq sa nuk kishte më kuptim që të merrej në analizë ndjekja e

proçedurës.

Nga dosja rrjedh se juridiksionet kompetente nuk vepruan në këtë rast me

gatishmërinë e duhur; Prokurori i Përgjithshëm pranë gjykatës së Kasacionit e pranoi

këtë përpara Komisionit të dëmshpërblimit. Vijon se kohëzgjatja e arrestit për krimin

nuk rrjedh as nga kompleksiteti i çështjes, as nga sjellja e të pandehurit. Pra, Gjykata

vendos se ka shkelje të Nenit 5 § 3 (me unanimitet).

C. Në lidhje me nenin 3 të Konventës

8. Duke u bazuar mbi Nenin 3, Z. Tomasi dëshmonte se ai kishte pësuar dhunë

gjatë ndalimit.

Sipas pikpamjes së qeverisë, Z. Tomasi mund të kishte fituar dëmshpërblim nga

gjykatat civile në emër të përgjegjësisë së shtetit për gabimet e kryera nga agjentët

gjatë ushtrimit të funksioneve të tyre. Ky argument i mos shfrytëzimit të rrugëve të

brëndshme të rivënies në vend të të drejtës, i pa prezantuar përpara Komisionit,

vlerësohet si i pavlefshëm nga Gjykata (në unanimitet).

Ajo vlerëson bazën e ankesës duke kërkuar fillimisht ekzistencën e një lidhjeje

ndërmjet trajtimeve të denoncuara dhe plagëve të konstatuara. Qeveria pranonte se

nuk mund të jepte asnjë shpjegim mbi shkakun e plagosjeve, por pohonte se ato nuk

rridhnin nga trajtimet e denoncuara nga Z. Tomasi. Ky nuk është mendimi i Gjykatës;

ajo mbështetet mbi disa elemente. Së pari, asnjë nuk mund të pretendojë se gjurmët në

trupin e e kërkuesit i përkasin një kohe përpara arrestit , se rrjedhin nga një veprim që

i interesuari ka kryer kundër tij, ose nga një tentativë arratisje. Për më tepër kërkuesi

ka njoftuar gjykatësin hetimor që në paraqitjen e parë për shenjat mbi trupin e tij.

Katër mjekë të ndryshëm e vizituan të akuzuarin ditët që ndoqën ndalimin.

Çertifikatat e tyre dëshmojnë për analizat e sakta, të cilat korrespondojnë me njëra

tjetrën dhe tregojnë datat se kur kanë ndodhur plagosjet, të cilat korrespondojnë me

ato të qëndrimit në rajonin e policisë.

9. Mbetej të analizohej ashpërsia e trajtimeve të denoncuara. Gjykata nuk

mendon se duhen analizuar sistemi dhe kushtet e ndalimit në Francë dhe as afati dhe

frekuenca e seancave të pyetjeve që i bëhen kërkuesit. Asaj i mjafton të vlerësojë se

çertifikatat dhe raportet mjekësore të bëra në mënyrë të pavarur nga mjekët,

dëshmojnë intensitetin dhe shumën e rrahjeve të Z. Tomasi. Pra ka elemente mjaft

serioze për t’i quajtur çnjerëzore.

Nevojat e hetimit dhe vështirësitë e pamohueshme të luftës kundër krimit,

sidomos në fushën e terrorizmit, nuk mund të kufizojnë mbrojtjen e duhur të

integritetit fizik të personit.

Pra ka patur dhunim të Nenit 3 (me unanimitet).

D. Në lidhje me nenin 6 § 1 të Konventës

10. Përsa i përket Nenit 6 § 1, Z. Tomasi denonconte afatin e shqyrtimit të ankesës

së tij kundër X-it, në të cilën ai dilte edhe si palë civile, për goditjet që kishte pësuar.

Qeveria mbështeste argumentin se kërkuesi nuk kishte shfrytëzuar rrugët e

brenshme gjyqësore, duke mos ngritur kundër shtetit padinë për dëmshpërblim në

emër të Nenit 781 të Kodit të Organizimit Juridik. Gjykata e gjykon këtë argument si

të vonuar pasi qeveria e kishte paraqitur për herë të parë në seancën e gjygjit.

11. Përsa i përkiste bazës së ankesës, qeveria pohonte se hetimi me në një çështje

edhe me një palë civile lidhej me ekzistencën e një shkelje ligjore dhe jo të një të

drejte. Gjykata mund të pranojë këtë tezë. E drejta e dëmshpërblimit të Z. Tomasi

varej nga dënimi i autorëve të rrahjeve të kryera. Kjo e drejtë kishte edhe një karakter

civil, megjithëse juridiksionet penale ishin kompetente. Pra Neni 6 § 1 gjente zbatim.

12. A u respektua ai? Periudha për të cilën bëhet fjalë fillon me ankesën dhe

mbaron me shpalljen e vendimit të Gjykatës së Kasacionit; ajo zgjat më shumë se

pesë vjet dhe dhjetë muaj. Nga leximi i vendimeve të marra del se çështja nuk

paraqiste ndonjë kompleksitet të veçantë. Për më tepër Z. Tomasi nuk e vonoi

proçedurën duke e kundërshtuar vendimin përpara dhomës së akuzës të Bordosë.

Përgjegjësia e vonesave peshon mbi autoritetet juridike dhe në veçanti mbi prokurorin

e Republikës në Bastia dhe gjykatësin e hetimit në Bordo. Ka patur shkelje të Nenit 6

§ 1 (me unanimtet).

E. Në lidhje me nenin 50 të Konventës

13. Në emër të Nenit 50, kërkuesi kërkonte 2 600 000 Franga Franceze për

dëmshpërblim. Gjykata mendon se ai ka pësuar një dëm moral dhë material të